Przejdź do treściPrzejdź do stopki strony
Strona główna Książka „Narodziny i rozkwit Polskiej Rzeczypospolitej Mangowej” czyli o fenomenie japońskiej popkultury nad Wisłą

„Narodziny i rozkwit Polskiej Rzeczypospolitej Mangowej” czyli o fenomenie japońskiej popkultury nad Wisłą

Aleksandra Galant 17 sierpnia 2023
„Narodziny i rozkwit Polskiej Rzeczypospolitej Mangowej” czyli o fenomenie japońskiej popkultury nad Wisłą

Książka napisana przez dr Łukasza Reczulskiego opowiada o powstawaniu polskiego fandomu mangi i anime. Autor opisuje początki tego zjawiska w Polsce, procesy jakim ulega, a także ewolucję fanów tych gatunków. Całość pozwala zrozumieć ponad 300 wywiadów z osobami, które miały duży wpływ na funkcjonowanie fandomu.

Transkrypcja podcastu do pobrania pod tekstem poniżej.

Pojawienie się mangi i anime w Polsce w dużej mierze kształtowała sytuacja geopolityczna: przez dekady po wojnie dostęp do japońskiej popkultury był utrudniony, a nawet jeśli się pojawiała, to informacja o tym skąd pochodzi, nie była wydobywana na światło dzienne. Przykładem mogą być takie animacje jak „Pszczółka Maja”, „Załoga G” czy „Muminki”.

Początek polskiego fandomu datowany jest na lata 70. ubiegłego wieku. Jego formowanie nie było jednak proste: fani mieli mocno utrudniony dostęp do interesujących ich treści. Do momentu wprowadzenia pierwszej animacji na polski rynek, musieli oni liczyć na osoby wyjeżdżające z kraju, które przywoziły kasety i komiksy. Ponadto japońska kultura, zupełnie odmienna od polskiej i europejskiej, budziła w społeczeństwie duży niepokój. Te procesy pozwala zrozumieć m.in. 50 wywiadów, które autor książki „Narodziny i rozkwit Polskiej Rzeczypospolitej Mangowej” przeprowadził z osobami budującymi i tworzącymi fandom.

Dzięki temu w książce pojawiają się bardzo osobiste wspomnienia oraz liczne, mniej znane ciekawostki.

Książka przybliża specyficzne cechy fandomu, a według autora jedną z nich jest przemijalna przynależność. W pewnym momencie fani rezygnują z aktywnego udziału w społeczności i obserwowania rynku. Właśnie dlatego książka kończy się na początku pierwszej dekady XXI w., kiedy ojcowie założyciele fandomu, przestają w niego ingerować.

O swojej pasji, pracy naukowej oraz książce „Narodziny i rozkwit Polskiej Rzeczypospolitej Mangowej” w Audycjach Kulturalnych opowiedział dr Łukasz Reczulski.

„Narodziny i rozkwit Polskiej Rzeczypospolitej Mangowej” czyli o fenomenie japońskiej popkultury – transkrypcja podcastu

Transkrypcja odcinka Rozwiń transkrypcję
Audycje kulturalne. W dobrym tonie.
To są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant.
Jak być może, mam nadzieję, zwróciliście uwagę, każde nasze spotkanie zaczynam od krótkiego wstępu.
Staram się naszkicować trochę temat, którym się zajmujemy, ale prawda jest taka, że publikacja, której dotyczy dzisiejsze spotkanie, dotyczy tematu, który jest mi zupełnie obcy.
Praktycznie nic na ten temat nie wiem, dlatego bardzo się cieszę, że jest ze mną osoba, która napisała książkę Narodziny i rozkwit Polskiej Rzeczpospolitej Mangowej i o tej polskiej kulturze mangi i anime więcej opowie.
A to jest pan Łukasz Ryczulski, pracownik Biblioteki Humanistycznej Uniwersytetu Łódzkiego, który przyjął zaproszenie i jest dzisiaj waszym i moim gościem.
Bardzo się cieszę, że znalazł pan czas i że będziemy mogli porozmawiać.
Dzień dobry, wszystkim i dziękuję za zaproszenie i że będę mógł coś powiedzieć na ten temat i wyjaśnić pewne rzeczy.
Mam nadzieję, że nawet całkiem sporo, bo ta publikacja jest chyba nie tylko unikatowa, jeżeli chodzi o polski rynek wydawniczy, ale też bardzo pieczołowicie przygotowana.
Takim najprostszym pytaniem, które jako pierwszy przychodzi do głowy osobie, która nie jest związana z tym fandomem, to jest pytanie o to, jak możemy rozróżniać najbardziej intuicyjnie mangę i anime.
Manga to jest w naszym współczesnym rozumieniu też komiks japoński, a anime to jest japońska animacja, czyli naszym tym pierwszym kluczem powinna być Japonia,
którym powinniśmy jakoś to oceniać, waloryzować czy tagować sobie. To jest ta Japonia.
Manga, czyli japoński komiks i anime, czyli japońska animacja.
W tym miejscu też należy zaznaczyć ad vocem, że wyraz manga ma o wiele szersze znaczenie i o ile w Europie, bądź może szerzej poza Japonią,
wyrazu manga używa się głównie jako synonimu komiksu, a dokładniej jako nazwy własnej komiksu japońskiego,
o tyle w samej Japonii wyraz manga ma inne znaczenie. Jest to nazwa zbiorca tradycyjnych drzeworytów japońskich,
z których ten komiks japoński ewolucyjnie się wywodzi, aczkolwiek no tu jest ta taka różnica językowa,
że dla Europejcyków, dla reszty świata poza Japonią manga to jest głównie komiks japoński,
dla nich komiks to jest komiku, a manga to są te drzeworyty japońskie tradycyjne,
ale ogólnie kluczem jest ta Japonia, Japonia, Japonia.
Japonia oczywiście jako ojczyzna, mangi, anime, całego fandomu, ale kiedy ten japoński popkulturowy świat pojawił się nad Wisłą
i kiedy tutaj pojawił się fandom, kiedy pojawili się ludzie, którzy zaczęli ten świat zgłębiać,
zaczęli nim tak naprawdę żyć i którzy zaczęli się łączyć, którzy stworzyli pewną bardzo charakterystyczną grupę.
Fandom też jest takim słowem o bardzo ograniczonym zasięgu raczej do grup subkulturowych, bądź do badaczy tych grup.
Fandom najogólniej zatrzymują, że to jest społeczność fanów jakiegoś zjawiska.
W takiej nowomowie fanów mamy do czynienia z fandomem Gwiezdnych Wojen, czyli fanami Gwiezdnych Wojen.
Fandomem mangi, anime, czyli fanami japońskich komiksów i filmów aniołowanych.
Czyli fandom to jest społeczność fanów.
Proszę się odpowiedzieć, kiedy ta japońska popkultura pojawiła się w Polsce.
Gorzej z kwestią, kiedy pojawił się fandom.
Otóż to jak japońska popkultura pojawiła się już w latach 50., 60.,
głównie za pośrednictwem Kim i filmów z cyklu Godzilla.
Godzilla, aczkolwiek nie była, to jeszcze manga, anime.
Była to taka szersa popkultura japońska, no ale te lata 60.
to jest początek obecności japońskiej popkultury w naszym kraju.
Pierwsze takie stricte mangowe kontakty między Polską a Japonią,
czyli ta pierwsza obecność manga, anime w naszym kraju,
no to jest końcówka lat 60., 69. rok, początek roku 70.,
kiedy to do polskich kin wesły pierwsze animacje japońskie,
jak Kot w butach, Dzieci wśród piratów.
Potem w telewizji polskiej pojawiły się takie produkcje,
które znają wszyscy z nas, ale nikt albo prawie nikt z nas nie wie,
że były to dzieła japońskie.
Chodzi o Pszczółkę Maję na przykład, która dla większości Polaków
jest animacją polską.
Większość Polaków, szczególnie w wieku moich rodziców,
nie bierze pod uwagę, że Pszczółka Maja to jest nie polska animacja.
Nie, Pszczółka Maja została narysowana w Japonii,
aczkolwiek był to bardzo złożony konglomerat twórczy,
złożony z Niemców zachodnich, ówcześnio Japończyków,
Amerykanów, Czechosłowaków, ale za tą część wizualną
odpowiadali głównie Japończyczy.
Potem jest Załoga Ji, bardzo znana animacja,
Pani Łyżeczka, Muminki.
No tych animacji pojawiło się bardzo, bardzo dużo później,
i więc tu te animacje pojawiły się tak w dużej ilości od lat 70.,
aczkolwiek to, że te animacje pojawiły się w Polsce,
nie oznacza, że z automatu pojawili się ich fani.
Problem polega na tym, że te lata 70., 80. wszędzie na świecie
przechowały się trochę mniejszą tolerancją dla kultur innych narodów,
w związku z powyższym te poszczególne twory kultury japońskiej
musiały przejść przez sita cenzorskie różnych państw,
w których, nie będę bardzo przebierał w słowach,
celowo usuwano wszystkie elementy świadczące o tym,
że jest to produkt japoński.
Tu głównie przodowali Amerykanie, którzy naprawdę w spadku załogi Ji
i wielu innych produktów, całkowicie wyrugowali z nich
wszystkie ślady japońskości.
I te animacje w takiej formie już, to tak się wyrażę,
oczyszczonej z tych rzeczy, które mogłyby wskazywać
na ich japońskie pochodzenie, trafiły do Polski.
Więc Polacy, oglądający załogę JITI w pszczółkę Maję wspomnianą,
nie mieli prawa wiedzieć, że jest to produkt japoński,
więc też nie za bardzo mogli stać się fanami japońskich animacji,
no bo oni po prostu wtedy nie wiedzieli,
że to, co oglądają, jest japońskie.
Nikt, albo prawie nikt naprawdę nie wiedział o tym,
że te animacje są japońskie i że można stać się tego fanem.
Dla większości z nich były te animacje polskie,
jak pszczółka Maja, francuskie, frankofońskie,
może szerzej amerykańskie, ale nie japońskie.
Nikt tego nie kojarzył z Japonią.
Pierwszą znaną mi grupą fanowską jest taka grupa,
bardzo nieformalna grupa, założona przez niestety nieżyjącego
już Witolda Nowakowskiego, naszego kendokę,
jednego z najbardziej tytułowanych polskich kendoków,
który, z uwagi na uprawiany sport, miał tą okazję,
że mógł poznać tą kulturę japońską in situ w Japonii.
I tam poznał też tą mangę i przywoził, czy jakiś czas do Polski,
różne rzeczy z mangą związane, w ogóle z tą podkulturą japońską związane,
przy czym nie możemy pana Witolda ograniczać tylko do mangi i anime,
on był w ogóle fanem kultury japońskiej, tłumacem literatury japońskiej,
język polski i tak dalej, więc tu nie ogranicajmy go tylko do mangi i anime,
ale wśród tych jego działań pojawiła się też manga i anime
i jakieś tam takie pierwsze nieformalne grupy osób,
to jest druga połowa lat, lat 80., gdzie właśnie wokół pana Witolda
jakieś osoby świadome znaczenia wyrazu manga i anime i japońskiego rodowodu
pewnych animacji zaczęły się kształtować, aczkolwiek w takiej formie,
w jakiej możemy obserwować to obecnie, to są dopiero lata 90.,
druga połowa lat 90., czyli dekadę późnej po Witoldzie Nowakowskim,
kiedy dzięki Robertowi Korzeniewskiemu, alias Mr. Root,
wszystko to jakoś tam eksplodowało nagle i rozwinęło się do tego,
co możemy obserwować dzisiaj.
Mam nadzieję, że powiemy jeszcze o tym, jak ten fandom,
ta grupa funkcjonowała na początku, ale wspomniał pan o latach 90.
I tutaj nasunęła mi się taka refleksja, że książka, którą pan napisał,
jest momentami taka bardzo duchologiczna, bo przenosi nas w czasie,
do lat 80., do 90. Ja może powiem o latach 90.,
bo to wtedy przypadł czas mojego dzieciństwa i rzeczywiście podpisuje się
pod tym, co pan napisał, że to oglądanie wtedy tak nazywanych,
myślę, że osoby, które znają się na temacie, to mają dreszcze,
kiedy słyszą hasło japońskie bajki, ale dla nas oglądanie tych japońskich
bajek na kanale Polonia 1, to było, powiedziałabym, takie jakieś
doświadczenie pokoleniowe. Myśmy oglądali, przywołam,
czarodziejka z Księżyca, Dragon Ball, Pokemony.
Oczywiście to jest pewnie takie przedszkole, jeżeli chodzi o tę
popkulturę japońską, ale wydaje mi się, że w moim pokoleniu
było bardzo niewiele dzieci, które nie miały z tym styczności.
Jeśli miało się w domu telewizor, myślę, że nie można było tego
uniknąć. To było naprawdę zjawisko ogarniające ówcześnie bardzo dużą
część populacji dziecięczej naszego kraju. I tu chciałbym kiedyś dojść,
dlaczego akurat tak się stało, że te animacje japońskie tak bardzo
u nas chwyciły, że tak się wyrazę. No bo są kraje sąsiednie,
w których faktycznie ta manga anime też jest obecna. Czechy, Węgry, Litwa,
ale nigdzie popularność mangi, anime i potem ta skala rozwoju późniejszego
fandomu wokół tego uszczotlanego nie osiągnęły nawet porównywalnego
poziomu. Polska jest pewnego rodzaju fenomenem, jeśli chodzi o skalę
popularności, gdzie tylko współczesne Niemcy nas w tej naszej części
Europy przebijają pod względem rozwoju fandomu, ilości fanów i całej tej
wydawniczej otoczki wokół tego funkcjonującej. Więc tu bardzo trudno
powiedzieć na pytanie, dlaczego tak się stało. Mam nadzieję, że kiedyś mi się uda
znaleźć odpowiedź na to pytanie. No ale fakt jest faktem. Stało się to,
co był ten rok 1995-1996, kiedy nagle narodziło się takie zjawisko.
Wiele osób podchodziło do niego ówcześnie z lękiem, co jest no zrozumiałe
w pewnym sensie. Była taka nowość kulturowa, całkowicie obca,
więc tu ten lęk na kontakt z czymś nieznanym, nowym był zrozumiały.
Na szczęście dla fanów mangi anime polskich ten lęk w większości
społeczeństwa ustąpił i zamienił się w jakąś tam bierną akceptację
w większości. Są jeszcze osoby żyjące lękiem o to, co ta kultura robi
z polskiej młodzieży, ale to już jest margines. Myślę, że ten etap trudny
mamy już za sobą, ale każdy fandom, każda grupa fanowska musi przejść
przez taki okres. Fantaści przechodzili to samo w latach 80., więc tu każda
społeczność fanowska musi przejść przez tą próbę obrony swojego
zainteresowania.
Tym bardziej, że tutaj ta grupa fanów mangi anime jest bardzo
charakterystyczna, bardzo kolorowa, no i też ewidentnie nawiązująca
do innej kultury, bo mówimy o kulturze azjatyckiej, która zwłaszcza
w latach 70., 80. faktycznie mogła ten lęk budzić.
Zwłaszcza, i też jestem ciekawa, kiedy to pan datuje, że pojawił się też
ten ruch konwentowy. To nie było już siedzenie w domu przed telewizorami
i oglądanie pajek czy animacji, tylko to się już zrobił taki zorganizowany
ruch związany ze spotykaniem się. No i właśnie, tym coś na tych
konwentach robi. Ci, którzy nie jeżdżą, między innymi ja, nie wiemy.
To jest kolejny wyraz wytrych dla osób postronnych, być może niezrozumiały.
Konwent najogólniej we wszystkich rodowiskach fanowskich, we wszystkich
polskich, przede wszystkim konwent, no to jest żlot fanów.
No to chyba nie da się tego ogólnie ująć. Konwent to jest żlot fanów.
No tylko, niestety, tu dochodzimy do tej granicy. Gdzie się zaczyna
żlot fanów? Gdzie się kończy spotkanie? A gdy zaczyna się już żlot fanów?
Tu są pewne problemy definiczyjne, ale ogólnie przyjmuje się i to jest
informacja, która raczej nie budzi zastrzeżeń wśród jakichś tam
nielicznych osób badających, czy czy ten temat pierwszy konwent mangowy,
czyli poświęcony tylko wyłącznie manze i anime i w całości poświęcony
temu tematowi. To jest rok 97, o ile pamiętam, to był lipiec i to była impreza
o nazwie po japońsku Manga Noseka i na polskie to się tłumaczy jako
świat mangi. Pierwszy stricte mangowy konwent w całości poświęcony manze i anime
zorganizowany w gdyńskim budynku Imki. Potem, jeśli pamięć mnie nie myli,
jest wrzesień tego samego roku, wrzesień 97, wrzesień o październik w Łodzi,
drugi chronologicznie konwent mangowy w Polsce, w łódzkim Domu Kultury.
I potem to już lawina.
Wspomniałam na początku naszej rozmowy o ramach czasowych, bo wtedy pytałam
Pana, kiedy ten ruch, ten fandom w Polsce zaczął się kształtować,
ale bardzo intrygująca jest też ta druga część ramy czasowej,
ta końcówka widełek, mianowicie moment, w którym to pierwsze pokolenie fanów
przestało ingerować w rozwój społeczności. Bardzo mnie to sformułowanie
zainteresowało, zaciekawiło. Zastanawiam się, czy ono sugeruje to,
że fandom jest bardzo dynamiczny, czy też sugeruje to, że jak w każdej grupie
i w każdej społeczności, pojawiają się jakieś tarcia, pojawiają się jakieś małe frakcje
lub zwolennicy jednego, przeciwnicy drugiego.
Fandom mangi anime jest specyficzny z wielu powodów.
Pani wspomniała o wyglądach, powiązaniach kulturowych, tak, ale jedną ze specyfik
fandomu mangi anime polskiego jest to, że z tego zjawiska się wyrasta.
Z mojej obserwacji wynika się, że z bycia fanem mangi anime, przynajmniej aktywnym,
się wyrasta. I to jest coś bardzo dziwnego, bo w każdym fandomie,
w każdej społeczności fanowskiej naturalne jest, że pewna grupa członków
tej społeczności odchodzi z niej z powodu jakichś tam problemów życiowych,
czy zmiany zainteresowań, ale jednak duża część, jeśli nie większość,
do końca życia identyfikuje się z tą społecznością.
Z bycia fanem fantastyki raczej się nie wyrasta. Z bycia fanem wjeżdżnych wojen
raczej się nie wyrasta. Jak już raz kogoś to ugryzie, to w mniejszym lub
w większym stopniu jest się tym fanem do końca życia. Z fanami mangi anime
jest gorzej. Z bycia fanem mangi anime się wyrasta. Oczywiście ten sentyment,
zamiłowanie, czy jakaś tam tolerancja dla tego zjawiska pozostaje.
Aczkolwiek fani mangi anime po jakimś czasie przestają być aktywni,
a nawet przestają śledzić w ogóle rynek wydawnicy. To jest jeden z niewielu,
jeśli nie jedyny znanymi taki przypadek fandomu, więc faktycznie w polskim fandomie
co jakiś czas następuje takie odchodzenie generacji i na to miejsce wchodzi
następna generacja. Jak na razie od początku przechodzi to w miarę płynnie.
Nie było takich przypadków, a dotychczas gdyby było bezkrólewie,
nie było komu rządzić, nie było komu przejąć pałeczki, pchać tego dalej.
Jak na razie idzie to jakoś zgrabnie. Pierwsze takie wielkie, masowe odejstie
dinozaurów, jak to teraz się mówi w fandomie, czy tego pierwszego pokolenia
fanów to był ten okolice roku 2000, kiedy większość ojców założycieli
z różnych powodów życiowych musiała bądź nie chciała, ale musiała,
chciała albo coś się stało, odesła, porzuciła tą swoją aktywność
na łonie tej społeczności. To pierwsze takie odejście to było w roku 2000,
kiedy mister Rut odszedł właśnie, czyli założyciel tej grupy.
Odesli też główni organizatorzy Manganosekaj, czyli pierwszej imprezy
tej mangowej w Polsce typowej. Odesli też twórci pierwszego łódzkiego konwentu.
Po prostu na dużą skalę ludzie, którzy tworzyli ten ruch odesli,
ale udało im się wychować swoich następców i jakoś to szło dalej
i idzie do dzisiaj.
To na sam koniec naszej rozmowy zapytam Pana właśnie o to,
co jest jeszcze przed fandomem, jakie zmiany zachodzą, jakie zmiany są
na horyzoncie, jak to wszystko może się rozwinąć.
Trudno mi mówić o obecnych czasach, bo ja się raczej i z sentymentu
i z zamiłowania zajmuję tymi pierwszymi czasami, ale z tego, co obecnie obserwuję,
to co mogą sobie pozwolić na tego typu uwagę, to niestety polski fandom,
man, gen, nima. Tak samo niestety, jak wszystkie fandomy przestają być fanowskie.
Kim jest w ogóle fan? Wyraz fan jest wyrazem powiązany metabologicznie
z wyrazem fanatyk. Fan jest fanatykiem czegoś. Fan musi być i powinien być twórczy.
I niestety w obecnych czasach obserwujemy zjawisko niestety komercyjnej
popularyzacji fanowstwa, kiedy różne korporacje medialne głównie wmawiają nam,
że jesteśmy fanami tego, fanami owego, bo to się sprzedaje.
Na to chorują wszystkie fandomy. Fandom, mangi, anime też powoli coraz mniej
jest fanoszki. Coraz mniej w tej grupie jest twórczych osób, które organizują
konwenty, wydają fanziny, pisą fanfiki, rysują fanarty. Coraz mniej jest osób
twórczych, aktywnych, a coraz więcej jest osób jedynie biernie konsumujących
produkty popkultury tworzonej przez różne korporacje, więc w chwili obecnej
jesteśmy świadkami takiej komercjalizacji fandomu, mangi, anime.
Konwentów nie organizują już fani. Większość konwentów organizują
w chwili obecnej firmy, które z tego żyją i to jest ich podstawowa działalność.
Większość wydawnictw nie prowadzą obecnie fani jak dawniej, tylko firmy,
dla których głównym celem jest zysk. Więc dla mnie problemem obecnego
fandomu jest to, że coraz mniej jest w nim fanostwa, coraz więcej komercji
i to należałoby jakoś odwrócić. Mam nadzieję, że to się stanie,
że ten fandom wróci do swoich aktywnych korzeni, kiedy fani będą
twórcymi, szczytami. Fan musi być twórcy.
Taka gorzka refleksja na koniec, chociaż mam wrażenie, że zakończył to pan
z postrzeżeniem, które może być budujące i które być może będzie takim przewodnim
dla osób, które teraz ten fandom tworzą i tej społeczności w jakiś sposób
chciałyby przewodzić i tę popkulturę w Polsce dalej krzewić, rozwijać o nim mówić.
Jeszcze są w naszym kraju osoby, fani, którym naprawdę się chce i angażują
w tą działalność swoje prywatne pieniądze bez żadnych szans na zysk, nie tak dalej.
Jak miesiąc temu byłem w Rzeszowie na takiej imprezie, gdzie naprawdę ludzie para
wyłożyli własne pieniądze, żeby za własnej przyjemności zorganizować spotkanie
dla 30 miejscowych fanów. Piękna, piękna rzecz, więc ta nadzieja zawsze jest.
Nie wątpmy, ta idea fanówstwa sama się obroni, tylko musimy dać jej jakieś tam pożywienie.
Ci bardziej zaangażowani, bardziej dorośli, bardziej mobilni muszą jakoś działać,
pokazać drogę młodszym.
Chyba zbudowała się taka piękna puenta, a więcej o polskim fandomie związanym z mango i anime
możecie dowiedzieć się czytając książkę Narodziny i rozkwit Polskiej Rzeczypospolitej Mangowej,
a jej autor, pan Łukasz Ryczulski z Biblioteki Humanistycznej Uniwersytetu Łódzkiego
był dzisiaj waszym i moim gościem. Bardzo panu dziękuję za spotkanie.
Dziękuję za to proszenie.
Audycje Kulturalne są projektem realizowanym przez Narodowe Centrum Kultury.

Pozostałe audycje w tej kategorii

Brda. Wczasy z  fabryki

Brda. Wczasy z  fabryki

Choć legendarne domki ze spadzistymi dachami całym pokoleniom kojarzą się z wczasami spędzanymi za miastem, to do tej pory niewiele wiadomo było o ich historii. Brak archiwaliów utrudniał jej odtworzenie i gdyby nie teczka skryta za meblościanką, mogłoby się to w ogóle nie udać. Książka „Brda. Wczasy z fabryki” to… Czytaj dalej o Brda. Wczasy z  fabryki

Śladami wielkich Polek i Polaków nad Sekwaną

Śladami wielkich Polek i Polaków nad Sekwaną

W którym parku najchętniej wypoczywał Juliusz Słowacki? Gdzie mieszkała Maria Skłodowska-Curie? Kto zaczął produkować słynne ratanowe krzesła, które stały się symbolem francuskich kawiarni? Odpowiedzi na te pytania można znaleźć w wydanej niedawno książce pt. „Polski Paryż”. Paryż jest jednym z najchętniej odwiedzanych przez turystki i turystów miast na świecie. Co… Czytaj dalej o Śladami wielkich Polek i Polaków nad Sekwaną

„Połączenie słów i obrazów”. Dzienniki Józefa Czapskiego

„Połączenie słów i obrazów”. Dzienniki Józefa Czapskiego

Przez 75 lat artysta łączył w nich swoje codzienne doświadczenia z bogatym życiem duchowym. Uzupełniał je o prace malarskie i szkice, wklejane bilety i zdjęcia. Wątek dzienników jest podejmowany także w najnowszej publikacji poświęconej artyście pt. „Czapski – rówieśnik XX wieku”. Józef Czapski był malarzem kapistą, rysownikiem, eseistą i komentatorem… Czytaj dalej o „Połączenie słów i obrazów”. Dzienniki Józefa Czapskiego

Irena Gombrowicz – nie tylko „Starsza siostra”

Irena Gombrowicz – nie tylko „Starsza siostra”

Pisała sztuki teatralne, recenzje, felietony. Występowała publicznie, wspierała potrzebujących, zarządzała instytucjami związanymi z literaturą. Mimo to, biografia Ireny Gombrowicz przez lata pozostawała nieznana. Może się to zmienić za sprawą poświęconej jej książki – choć, jak przekonuje autorka, Irena Gombrowicz ceniła „życie w ukryciu”. Irena Gombrowicz przyszła na świat jako trzecie… Czytaj dalej o Irena Gombrowicz – nie tylko „Starsza siostra”

„Światy sztuki” Howarda S. Beckera

„Światy sztuki” Howarda S. Beckera

Dwadzieścia pięć lat od pierwszego wydania, na polskim rynku wydawniczym pojawiło się pierwsze tłumaczenie jednej z najważniejszych teorii amerykańskiego socjologa, Howarda S. Beckera. „Światy sztuki” są próbą spojrzenia na proces powstawania dzieła, będącego wypadkową pracy wielu zaangażowanych osób. Sztuka w ujęciu Beckera staje się efektem zbiorowej pracy, a nie jedynie indywidualnego… Czytaj dalej o „Światy sztuki” Howarda S. Beckera