Wybrany utwór: „Jonka, Jonek i Kleks” kończą 50 lat!
Opowieści o przygodach trójki bohaterów zadebiutowały w „Świecie Młodych” w 1974 r. i szybko podbiły serca czytelniczek i czytelników. Doceniona została też autorka, Szarlota Pawel, która szybko zyskała miano „pierwszej damy polskiego komiksu”. Na rynku pojawiło się właśnie jubileuszowe wydanie serii.
Seria „Jonka, Jonek i Kleks” to komiksowe historie dwójki dzieci oraz ich fantastycznego przyjaciela Kleksa, magicznej postaci, która powstała z plamy atramentu. Razem przemierzają niezwykłe krainy, rozwiązują tajemnicze zagadki i stawiają czoła najróżniejszym wyzwaniom. Dla wychowanych w peerelowskich blokach bohaterów jest to oderwanie od codzienności i rutyny.
Komiksy autorstwa Szarloty Pawel zdobyły przed laty serca czytelników niepowtarzalną mieszanką humoru i fantazji. Teraz, dzięki jubileuszowemu wydaniu ich przygód, mogą trafić do rąk przedstawicieli kolejnego pokolenia. Zbiera ono w trzech tomach komiksy z przygodami Jonki, Jonka i Kleksa, rozpoczynając od pierwszej czarno-białej historii opublikowanej w „Świecie Młodych” w 1974 roku. Część z tych komiksów nie była wznawiana w ostatnich trzydziestu latach. Każdy tom wzbogacają liczne dodatki z Kleksem: plany lekcji, kalendarze, alternatywne plansze, ilustracje, a także teksty pełne wspomnień i ciekawostek.
Zbiorowe wydanie prac autorki to także okazja, by poznać Szarlotę Pawel, polską rysowniczkę, ilustratorkę i twórczynię komiksów. Oprócz historii „Jonki, Jonka i Kleksa” czytelnicy mogą pamiętać pełne ironii i absurdu przygody Kubusia Piekielnego. Szarlota Pawel zajmowała się również malarstwem, ilustrowaniem gazet, książek i czasopism, a także tworzyła rysunki satyryczne. Była jedną z pierwszych kobiet w Polsce, które osiągnęły sukces w dziedzinie komiksu, stając się ikoną tego gatunku w kraju.
O Szarlocie Pawel oraz stworzonej przez nią serii „Jonka, Jonek i Kleks” opowiedział w Audycjach Kulturalnych Tomasz Kołodziejczak, wydawca komiksów, pisarz i vloger „Kanału Fantastycznego”.
Rozpoczynamy kolejne spotkanie w audycjach kulturalnych.
To jest podcast Narodowego Centrum Kultury, a ja nazywam się Aleksandra Galant.
Królowa polskiego komiksu to jest jedno z określeń, które najczęściej pojawiają się w sieci, kiedy mowa o Szarlocie Paweł.
Wydaje mi się, że jest to na tyle charakterystyczne imię i nazwisko, a tak naprawdę pseudonim stworzony z prawdziwego imienia i nazwiska, że każdemu choć raz obiło się ono o uszy.
Nie tylko ze względu na znajomość komiksów o Jące, Jąku i Kleksie, czy chociażby Kubusiu Piekielnym, no ale dlatego, że wydaje mi się, że Szarlota Paweł jest wymieniana razem z Papciem Chmielem, czy innymi wielkimi polskiego komiksu.
Okazja, żeby porozmawiać o tej twórczyni, rysowniczce pojawiła się dzięki wydawnictwu Egmont, które do rąk czytelników oddaje jubileuszowy tom, tom pierwszy.
To jest wydanie jubileuszowe komiksów o Jące, Jąku i Kleksie właśnie. To jest dosyć pokaźny tom z charakterystycznym kleksem z czółkami na okładce.
No i ten komiks staje się dla mnie pewnym pretekstem do rozmowy o Szarlocie Paweł i zaproszenie do tego spotkania.
Przyjął pan Tomasz Kołodziejczak, który jest pisarzem, wydawcą komiksów, a także vlogerem kanału fantastycznego.
Bardzo miło mi jest pana powitać w audycjach kulturalnych.
Dzień dobry.
Zastanawiałam się długo, czy lepiej zacząć od rozmowy o Kleksie i jego przyjaciółach, czy od wstępu poświęconego Szarlocie Paweł, ale pomyślałam sobie, że bez niej nie byłoby tego komiksu.
Dlatego chciałam zapytać o tą twórczą przygodę Szarloty Paweł. Jak ona się zaczęła, jak to się stało, że ona zaczęła rysować i stała się jedną z ikon polskiego komiksu.
Zwłaszcza, że ona sama, jak znalazłam w jednym z wywiadów, twierdziła, że na początku rysowała szkaradnie.
Dzień dobry.
Rysowników tak uważa i nie może potem patrzeć na swoje pierwsze rysunki.
Szarlota Paweł. Warto pamiętać, że w latach 70. i 80. bardzo wielu młodych czytelników, ja także wtedy, uważało, że rysownikiem komiksów o Kleksie jest Paweł.
Paweł o nazwisku Szarlota. To był dość powszechny błąd. Jest to rzeczywiście wielka dama polskiego komiksu, jedna z najważniejszych twórczyń w jego historii.
Także dlatego, że właśnie w tych latach 70. i 80. zbyt wiele kobiet komiksów nie rysowało. To była męska dziedzina.
Nie wynikało to z żadnych szowinistycznych uprzedzeń, tylko z tego, że po prostu młodzi chłopcy wtedy lubili czytać komiksy, a co za tym idzie lubili je rysować.
Warto też zauważyć, że choć wymieniamy nazwisko pani Szarloty, ja miałem przyjemność ją poznać, współpracować z nią. Właściwie byliśmy na ty.
Miałem temu właśnie przyjemność. Już choć wymieniamy nazwisko pani Szarloty razem z papciem Chmielem, czyli z Henrykiem Chmielewskim, czy Januszem Christą, to ona jednak generacyjnie była autorem znacznie, znacznie młodszym.
Obaj ci wielcy gwiazdorzy polskiego komiksu zaczynali jeszcze w latach 50., a Szarlota Paweł debiutowała 20 lat później, w połowie lat 70.
To ja tutaj od razu zapytam, dlatego że mam wrażenie, że kiedy buszowałam w sieci, to znalazłam dwa wykluczające się wspomnienia, bo jedno z nich mówiło, że papcio Chmiel był zachwycony talentem Szarloty Paweł, a drugie mówiło, że on tak za dużych szans na samym początku jej nie dawał, bo ona była jego uczennicą.
Może raczej trafniej byłoby powiedzieć, że papcio Chmiel był takim jej mistrzem, promotorem, osobą, pod której skrzydłami ona się rozwijała.
Ona trafiła do świata młodych po prostu, czyli Gazety Harcerskiej, która obsługiwała fanów komiksów wtedy.
Przypomnijmy, że w latach 70. w Polsce nie ukazywały się setki, dziesiątki, a nawet jednostki komiksów miesięcznie.
To były jakieś zupełnie pojedyncze sztuki rocznie, a takim regularnym dostarczycielem komiksów był właśnie Świat Młodych, Gazeta Harcerska,
która na ostatniej stronie, najpierw w czerni i bieli, a potem w kolorze, dostarczała czytelnikom jedną stronę komiksu.
Jedną stronę komiksu. Kiedy Kleks ukazywał się już w kolorze, to były to trzy strony tygodniowe,
czyli młodzi chłopcy i dziewczynki, którzy lubili komiksy wtedy, dostawali we wtorki, czwartki i soboty po jednej stronie komiksowej.
Inny to był Świat. No i papcio Chmiel był oczywiście gwiazdą Świata Młodych.
On decydował o tym, kto nad na łamy tego Świata Młodych może trafić.
Kiedy pojawiła się młoda, pozwolę sobie użyć tego określenia, dziewczyna,
która chciała rysować komiksy i szukała tam roboty, no to się nią zaopiekował,
opowiedział jej, jak pracuje, przeglądał jej pierwsze prace.
Kleks narodził się z tuszu, czyli tak jak Tytus, więc widać też te zapożyczenia.
Myślę, że to nie papcio kazał tak Szarlocie rysować, tylko po prostu ona odtworzyła drogę mistrza.
I ona nie była zdumna z tego, jak stworzyła Kleksa.
Przeczytałam, że ona mówiła, że to raczej niezbyt oryginalnie ten Kleks się narodził.
Pani Szarlota była osobą skromną, uprzejmą i z klasą.
Zwykle tacy ludzie nie opowiadają, to różni może też tamte czasy od tych,
że tacy ludzie nie opowiadają, jakimi są geniuszami, jacy genialni byli od dziecka.
W szczególności, że rzeczywiście, nie ma co ukrywać, pierwsze Kleksy były rysowane nie najlepiej.
Komiks, jak każde rzemiosło artystyczne, niezależnie od tego, czy się pisze, rysuje,
tworzy filmy, nagrywa muzykę, wymaga nauki.
Komiks wymaga repet.
Tego nie uczono na studiach artystycznych.
W Polsce nie było dużej tradycji komiksowej, więc Szarlota Paweł nie była twórczynią komiksów,
która mając 10 lat już je zaczęła często rysować, no i zdobywała doświadczenie,
więc jako 24-latka miała za sobą setki stron komiksowych.
Nie, nie, ona czyniła jakieś próby graficzne tego rodzaju wcześniej,
ale tak naprawdę komiksy zaczęła rysować już jako dorosła osoba,
no po skończeniu Akademii Plastycznej.
Więc musiała się tego nauczyć, musiała też wykształcić styl,
kiedy popatrzymy na pierwsze Tytusy, kiedy Tytus miał jeszcze ogon na przykład,
w 57 roku, kiedy debiutował w Świecie Młodych,
czy Kajki i Kokosze, w zasadzie wcześniej Kajtki i Koki, Janusza Christy,
czy na pierwsze komiksy Rosińskiego, który jest moim zdaniem geniuszem rysunku,
ale jednak to są dzieła nieostateczne.
To widać, że ci autorzy uczyli się, a przede wszystkim wytwarzali swój styl.
Jeśli spojrzymy na pierwszy tom Asterixa i Obelixa,
to tamte dwie postacie wyglądają zupełnie inaczej niż w pełni ukształtowany
Asterix i Obelix z albumu X czy XI, więc ona się musiała tego nauczyć i się nauczyła.
Rozmawiamy dużo o Kleksie, o tym jak wyglądał, jak się zmieniał, kim był,
a co z Jonką i z Jonkiem?
Wydaje się, że w komiksie dla dzieci, dzieci są niezbędne.
Oczywiście w dawnych czasach istniały sporo obszary popkultury młodzieżowej,
czy dziecięcej, w której wcale nie było dziecięcych bohaterów.
Kajko i Kokosz jest tu dobrym przykładem.
Może i ten Kokosz zachowuje się jak dzieciak czasami,
ale tam nie ma dziecięcych bohaterów.
Natomiast ten model, który stworzył Papcio Chmiel,
gdzie była małpa, właściwie szympans i dwóch chłopaków,
został tutaj zarepetowany, no tyle, że Szarlota zmieniła jednego chłopaka na jedną dziewczynkę,
pewnie dlatego, żeby było inaczej, a także pewnie dlatego, że sama była kobietą
i chciała wprowadzić takiego bohatera, co zresztą było siłą tego komiksu,
bo on nieco kopiując Tytusa był jednak odmienny z tego właśnie powodu.
Drugim powodem było to, że w Tytusie ten bohater był czasami mądrzejszy od tych swoich dwóch kumpli,
ale generalnie był tą małpą do uczłowieczania, natomiast Kleks od razu był figurą dość mądrą,
intelektualną na potrzeby oczywiście tego komiksu i tam nie było potrzeby go uczłowieczać.
To on wprowadzał Jonkę i Jonka w świat wyobraźni,
podczas gdy w Tytusie, Tytus raczej tych swoich koleżków wprowadzał tarapaty,
a mózgiem całego przedsięwzięcia była Tomek.
Szarlota Paweł wielokrotnie wspominała o tym, jak ważną rolę w jej pracy twórczej ma wyobraźnia,
że to było zawsze coś, co ją napędzało już od samego dzieciństwa.
Też wspominała, że pochodziła z domu, w którym było dużo książek, dużo literatury
i to sprawiało, że ona tę wyobraźnię rozwijała już od najmłodszych lat.
I to właśnie wyobraźnia była czymś, co napędzało ją,
czy co kierowało nią w czasie tworzenia komiksów,
bo też przygody, które przeżywają bohaterowie akurat tej serii jej komiksów,
pochodzą ze świata fantazji, wyobrażeń i bez nich trudno jest te tomy brać do ręki,
czytać, poznawać i przeżywać.
Tak, aczkolwiek zauważmy, że ten komiks zaczyna się jednak jak komiks obyczajowo-humorystyczny.
Oczywiście Kleks jest postacią fantastyczną z natury rzeczy,
gdyż, jak wiemy, z atramentu nie powstają ludziki,
ale to jest zestaw przygód perypetii osiedlowych chłopaka i dziewczyny.
Ten motyw jeszcze bardziej potem Szarlota Paweł wykorzystała w Kubusiu piekielnym.
Ale tak, oni bardzo szybko zaczynają podróżować.
Najpierw za pomocą wyobraźni, a potem fizycznie przenosić się do innych światów.
Są to raczej światy fentezy albo sensacyjne, albo przygodowe niż dziś światy science fiction,
czyli takie, do których na przykład i papcio, i christa wysyłali swoich bohaterów.
Nie powiedzieliśmy o jednej rzeczy, kiedy mówiliśmy o życiu Szarloty Paweł.
Wydaje mi się, że naprawdę warto zauważyć,
że historia jej rodziny jest tragiczna, ale bardzo polska.
W czasie II wojny światowej rodzice zostali rozdzieleni.
Mama z starszą siostrą trafiły na Syberię.
Ojciec trafił do Warszawy i przetrwał tu powstanie warszawskie.
Dopiero rodzina po wojnie zeszła się ze sobą ponownie.
Wtedy zresztą urodziła się Szarlota Paweł.
Ta biografia rodzinna jest widoczna nie w tych jej komiksach,
które są zabawne, fajne i bezpretensjonalne,
ale widoczna jest na przykład w książce, którą napisała.
Takiej powieści, która jest trochę autobiograficzna, trochę wymyślona,
ale dotyka właśnie tych trudniejszych tematów.
To jest taki bardzo, bardzo polski los.
Zresztą jest coś niesamowitego w tym, że autorzy,
którzy przecież przeżyli takie rzeczy.
Christa to jest uciekinie z Lwowa, przed Sowietami,
Papcio Chmiel, Powstanie Warszawskie,
że ci ludzie dość szybko po wojnie, po tym wszystkim, co przeżyli,
siedli do planszy komiksowej i zaczęli rysować wesołe historie,
a to o marynarzach, a to o szympansie,
nasz Szarlota Paweł 20 lat później, o dzieciakach i kleksie.
Wspomniał pan o Kubusiu Piekielnym, też takie podwórkowe historie,
ale chyba dużo mniej fantastyczne, dużo bardziej realne,
chociaż wiele osób porównuje je do tego,
co Stanisław Bareja ujął w swoim serialu Alternatywy 4.
Natomiast, kiedy powiedziałam o wyobraźni,
o której tak wiele wspominała Szarlota Paweł,
to pomyślałam sobie, że czasem zderzenie z tą przyziemną rzeczywistością
i tak się zdarzało.
Nawiązuje to do historii tomu Smocze Jają,
gdzie Szarlota Paweł naraziła się cenzurze,
dlatego, że bohaterowie tej przygody,
bohaterowie tej historii zgubili kanapkę z szynką,
a przecież szynka to był towar deficytowy,
którym nie można było wtedy tak szastać.
Oczywiście, te komiksy nawiązują do rzeczywistości za oknem.
Myślę, że nie przesadzałbym z trudnościami cenzuralnymi
wynikającymi z działalności Urzędu na Mysiej
w komiksach w tamtych czasach,
w szczególności w Świecie Młodych.
Nie mówię, że ich nie było,
ale tutaj chyba żadnej poważnej martyrologii nie będzie.
Natomiast tak, to były komiksy
i Tytus, i Kleks, i Kubuś Piekielny,
które grały z rzeczywistością,
tą, która była za oknem autorów,
którzy wtedy żyli i tworzyli.
Zresztą nawet Hrista w tych swoich komiksach
o Kajku i Kokoszu niby średniowiecznych
używał takich pomysłów jak sanatorium
czy skierowanie na wczasy, bardzo deficytowe.
To jest w ogóle ciekawe,
ponieważ ten element zaczepienia w teraźniejszości
Choć legendarne domki ze spadzistymi dachami całym pokoleniom kojarzą się z wczasami spędzanymi za miastem, to do tej pory niewiele wiadomo było o ich historii. Brak archiwaliów utrudniał jej odtworzenie i gdyby nie teczka skryta za meblościanką, mogłoby się to w ogóle nie udać. Książka „Brda. Wczasy z fabryki” to… Czytaj dalej o Brda. Wczasy z fabryki
Z okazji 75-lecia Narodowego Centrum Kultury, prezentujemy kolejne jubileuszowe zestawienie 75 audycji – tym razem skupiamy się na literaturze. Jubileuszowa selekcja audycji to przekrój najciekawszych rozmów o książkach – z krytykami, badaczami literatury i biografami. Wybrane audycje omawiają literaturę od klasyki poetyckiej i prozatorskiej, przez sztukę komiksu… Czytaj dalej o 75 audycji o literaturze
W którym parku najchętniej wypoczywał Juliusz Słowacki? Gdzie mieszkała Maria Skłodowska-Curie? Kto zaczął produkować słynne ratanowe krzesła, które stały się symbolem francuskich kawiarni? Odpowiedzi na te pytania można znaleźć w wydanej niedawno książce pt. „Polski Paryż”. Paryż jest jednym z najchętniej odwiedzanych przez turystki i turystów miast na świecie. Co… Czytaj dalej o Śladami wielkich Polek i Polaków nad Sekwaną
Całe jej życie wypełniała pasja do tańca: kontakt z nim wymuszała szantażem i głodem, by móc tańczyć jeździła po całej Europie, w końcu wyjechała do Stanów. Przez całe życie musiała też uciekać przed prześladowaniami i nienawiścią, w końcu, przed bolesną pamięcią. O Poli Nireńskiej pisze Weronika Kostyrko. Choć Pola Nireńska… Czytaj dalej o Tancerka i Zagłada. Historia Poli Nireńskiej
Przez 75 lat artysta łączył w nich swoje codzienne doświadczenia z bogatym życiem duchowym. Uzupełniał je o prace malarskie i szkice, wklejane bilety i zdjęcia. Wątek dzienników jest podejmowany także w najnowszej publikacji poświęconej artyście pt. „Czapski – rówieśnik XX wieku”. Józef Czapski był malarzem kapistą, rysownikiem, eseistą i komentatorem… Czytaj dalej o „Połączenie słów i obrazów”. Dzienniki Józefa Czapskiego
Pisała sztuki teatralne, recenzje, felietony. Występowała publicznie, wspierała potrzebujących, zarządzała instytucjami związanymi z literaturą. Mimo to, biografia Ireny Gombrowicz przez lata pozostawała nieznana. Może się to zmienić za sprawą poświęconej jej książki – choć, jak przekonuje autorka, Irena Gombrowicz ceniła „życie w ukryciu”. Irena Gombrowicz przyszła na świat jako trzecie… Czytaj dalej o Irena Gombrowicz – nie tylko „Starsza siostra”
