To są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant.
Jestem ciekawa, jakie są Wasze skojarzenia, kiedy myślicie dom.
Pewnie dla wielu dom to są ludzie, z którym się mieszka, osoby, z którymi ten dom się tworzy.
Dla jeszcze innych, którzy być może są właśnie w trakcie remontu albo budowy, dom kojarzy się ze ścianami, z kładzeniem podłóg,
z tą bardziej przyziemną częścią domu.
Dla jeszcze innych dom może być pewną formą społeczności.
Ludzi, którzy tworzą mozaikę osobowości, którzy codziennie się w swoich życiach pojawiają.
I myślę, że to ostatnie rozumienie domu jest najbliższe wystawie, którą od niedawna możemy oglądać w Domu Kultury Śródmieście.
Ta wystawa nazywa się Nasz Dom. Historie Smolnej 8.
Wystawa jest dokładnie o tym, o czym mówi jej tytuł.
Mam nadzieję, że rozwiną to dzisiaj twórcy tej wystawy i studenci, którzy przeprowadzili badania,
które stały się podstawą tejże wystawy.
Te osoby to Julia Mazur, Katarzyna Lewandowska, Mikołaj Makutunowicz i Michał Dębski.
Wspomniałam o badaniach, które zaplanowaliście i przeprowadziliście.
Na czym te badania polegały i skąd wziął się pomysł, żeby z nimi ruszyć?
Ten projekt powstał w ramach zajęć Pracownia Terenowa.
Te zajęcia realizowane były w ramach kierunku, który nazywa się Sztuki Społeczne.
On działa w Instytucie Kultury Polskiej.
A zajęcia prowadziła Zofia Dworakowska i Natalia Grecyngier.
To właśnie pod ich opieką realizowaliśmy ten projekt.
I to były zajęcia, które trwały od lutego, czyli od początku tego semestru do powiedzmy czerwca.
Natomiast w międzyczasie okazało się, że nasz projekt trochę się rozrósł i trwa tak naprawdę dalej
i będzie trwał jeszcze co najmniej do listopada.
Ponieważ badaliśmy teren wokół domu w alejach.
To jest nowa instytucja, którą notabene założyli absolwenci naszego kierunku.
No i we współpracy z nimi badaliśmy właśnie teren wokół.
I to byli zarówno mieszkańcy, jak i infrastruktura dookoła.
To znaczy na przykład PKP Powiśle, także liceum Zamojskiego i tak dalej, i tak dalej.
No a my natrafiliśmy na mieszkańców, a skoro mieszkańcy, to od razu pierwszym skojarzeniem była Smolna 8
jako ten legendarny młotek dla niektórych ikona brutalizmu, modernizmu.
A właśnie my trochę niezadowoleni z tego, że to jest tylko tym, bo przecież tam ktoś mieszka.
Postanowiliśmy się dowiedzieć kto i dlaczego akurat tam i dlaczego w takim budynku o dziwnym kształcie mieszka.
Pomyślałam sobie, kiedy mówiłeś, że nie wyjaśniłam naszym słuchaczom, gdzie my dzisiaj jesteśmy.
Można powiedzieć, że korzystamy z owej infrastruktury wokół Smolnej,
bo znajdujemy się na małym skwerku, skwerku Anki Kowalskiej,
na tyłach owego młotka, budynku przy Smolnej 8,
który na pewno większość mieszkańców Warszawy kojarzy,
ale myślę też, że osób, które w Warszawie się pojawiają,
również ze względu na bliskość stacji kolejowych, bo nie tylko jednej.
No i tego charakterystycznego kształtu, który widać z obu brzegów Wisły.
Chciałam zapytać o to, jak te badania wspominacie,
ale skoro one nadal trwają, zapytam, jak one przebiegają.
Dostaliśmy temat mieszkańców, więc pierwsze co nam wpadło do głowy to był ten młotek,
ale też ciężko było to ugryźć, no bo jest to duży temat
i nie wiadomo do koło zagadać, czy podejść na ulicy po prostu.
Więc zaczęliśmy od spotkania z panią Marią Sołty z Stowarzyszenia Architektów Rzeczypospolitej,
które nam opowiedziała o historii samego budynku, jak i terenów.
I sięgało to do lat dawnych i do czasów Instytutu Oftalmicznego.
Tutaj mieścił się kiedyś Instytut Oftalmiczny,
to znaczy na Skarpie założono taki szpital dla osób chorych na oczy.
I on został zburzony w trakcie chyba Powstania Warszawskiego,
a w każdym razie w trakcie wojny.
Później ten plac, trochę niezagospodarowany,
czekał jakieś 20 lat na powstanie tego okazałego wieżowca.
Instytut Oftalmiczny znajdował się właśnie pod adresem Smolna 8,
czyli zastąpił go nasz właśnie tytułowy młotek.
Ale na szczęście potem udało nam się spotkać z jedną kluczową mieszkanką,
która okazała się naszym wytrychem do dalszych rozmów.
Spotkaliśmy się z panią Barbarą,
która nie to, że opowiedziała nam swoją przeciekawą historię
znalezienia się w tym budynku,
ale także zapoznała nas z innymi mieszkańcami,
pomagała nam się umawiać na kolejne wywiady.
I tak efektem kuli śnieżnej okazało się,
że zebraliśmy dużą społeczność tego bloku
i każdy wywiad, bo na tym polegały nasze badania,
że to były po prostu wywiady z mieszkańcami,
z których wyciągaliśmy mniej oczywiste rzeczy
oraz różne problemy, ten aspekt społeczeństwa
i inne różne tematy, o których właśnie można przeczytać dokładniej
z cytatów, które winnieją na naszej wystawie.
Zapytam o tę historię, dlatego że stworzyła się pewna społeczność,
pewna grupa osób, którą łączy miejsce zamieszkania.
Ja mam jakieś takie podejrzenie, że to są ludzie,
którzy spędzili tutaj gro swojego życia,
że raczej są to osoby, które czy kupiły mieszkania,
czy wprowadziły się tutaj ładnych kilkadziesiąt lat temu
i te przemiany obserwowały,
ale czy ich łączy jeszcze coś?
Czy znajdujecie jakiś punkt wspólny w tych historiach?
Wydaje mi się, że nie mogliśmy się przygotować na to,
z czym my się spotkamy, wchodząc do tego budynku,
a wchodziliśmy do niego nie raz.
Ja szczerze nie spodziewałam się, jak dużo ludzi poznamy tutaj
i w ogóle w jaki sposób nasze relacje z mieszkańcami tego budynku
Na początku, jak zaczynaliśmy w ogóle, jakoś planowaliśmy to,
w jaki sposób będziemy ustalać te rozmowy,
z kim się spotykać na wywiady.
Mieliśmy jakiś taki pomysł, że może jakimś cudem
uda nam się dotrzeć do wszystkich osób,
które pierwotnie znalazły się w tym budynku,
wprowadziły się do niego właśnie w 76 roku.
I wydaje mi się, że nigdy tego też nie sprawdzaliśmy,
nie zrobiliśmy żadnego podsumowania,
do ilu faktycznie osób udało nam się dotrzeć,
ale wydaje mi się, że jest to naprawdę większość.
To by było naprawdę imponujące, bo 25 i 140 mieszkań.
Plus jeden, no tak.
Słynny lokal na samym szczycie, który teraz już może tylko rozpalać wyobraźnię,
bo chyba od jakiegoś czasu wejście tam jest niemalże niemożliwe,
a kiedyś najpierw restauracja, potem lokal,
w którym wielu mieszkańców Warszawy się bawiło.
Możemy potwierdzić, że faktycznie jest to prawie niemożliwe,
ale możliwe, żeby tam wejść,
ale niestety już to nie jest lokalne,
że dla niektórych stety, dla niektórych niestety,
bo właśnie ten akropol i później top floor
i jeszcze inne poboczne powiedzmy te wątki zagospodarowania tej przestrzeni,
to było jakość niezgody dla wszystkich mieszkańców
i właśnie właścicieli tego lokalu.
To znaczy było głośno,
trzęsły się parapety, trzęsły się doniczki.
W pewnym momencie spółdzielnia zdecydowała,
żeby jednak tam nie było kolejnego lokalu gastronomicznego,
Ale jeżeli chodzi o te historie i wątki, które się łączą,
to mam wrażenie, że ten blok obrósł legendą przez lata,
przez to, że faktycznie dużo osób się tam pojawiało,
nietypowych dla takiej przeciętnej biografii,
nazwijmy to, uśrednionego obywatele z epoki PRL-u,
bo to był blok, w którym kupowało się faktycznie
w dużej mierze mieszkania za dolary
i jako taki dewizowiec trochę przeszedł do legendy.
Oprócz tego było też dużo takich opowieści o tym,
że to są partyjne układy i tak dalej, i tak dalej.
No i to wszystko można sobie zebrać w internecie
i dowiedzieć się tego z artykułów
i Wikipedia też trochę o tym pewnie powie.
Natomiast nam to nie wystarczało,
bo czuliśmy, że za każdym razem,
jak się sprowadza coś do nagłówka w artykule w internecie
albo w gazecie, to jest to dość upraszczające,
kiedy na przykład w tym bloku jest 140 mieszkań
i jeszcze więcej mieszkańców.
No i się okazało, że tyle jest możliwości dostania się
i było tyle możliwości dostania się do Smolnej 8,
to znaczy, żeby tam zamieszkać,
że naprawdę trudno to skondensować do jednej opowieści.
To prawda, bo nie spotkaliśmy chyba dwóch takich samych
albo nawet w miarę podobnych sytuacji naszych rozmówców,
którym udało się zamieszkać tutaj od samego początku.
Te historie naprawdę są, czasami są z kosmosu naprawdę.
Teraz to jest, wydaje mi się, naprawdę niemożliwe,
żeby dostać mieszkanie w prezencie od prawie nieznajomej osoby,
a wiemy, że takie sytuacje się tutaj zdarzały
i wcale nie spotykają się z zaskoczeniem.
Tutaj naprawdę w tym domu ludzie w taki sposób
te mieszkania pozyskiwali, w jakiś sposób je sobie właśnie organizowali.
Nie wiem w zasadzie, czy my rozmawialiśmy z osobą,
jedną osobą, która po prostu powiedziała
tak, kupiłam to mieszkanie.
Wydaje mi się, że nie było takiej osoby, naprawdę.
Jest chyba jeden cytat, który też można odnaleźć na wystawie
i tam faktycznie jest bardzo dokładnie powiedziane,
że tak, mieszkanie zostało kupione za dolary
i to wyeksponowaliśmy, żeby potwierdzić te przypuszczenia osób,
które chciałyby jednak poczuć to bezpieczeństwo,
że to, co myślałem kiedyś, myślałem o tym bloku,
jest trochę prawdą.
To trochę też dotyka tego charakteru naszych działań.
To znaczy, że trochę nam nie zależało na tym,
żeby dociec, czym jest ta prawda o Smolnej 8,
tylko raczej staraliśmy się zbierać te historie
i często one się naprawdę wykluczają.
To znaczy, że jeden mieszkaniec powiedział,
że można było zamawiać ten legendarny alkohol
czy bryzol cielęcy z Akropolu do mieszkań,
a ktoś powiedział, że w ogóle to jest nieprawda
albo, że tego nie obchodziło.
Do kogoś to było tanie, do kogoś to było drogie.
To ile spojrzeń, tyle tak naprawdę historii.
Można się też właśnie spodziewać na naszej wystawie
trochę takich oksymoronów.
Nie wszystko jest czarno-białe
i też nie jest to jakoś prawda objawione,
tylko to, co padło po prostu z ust mieszkańców.
Tak, a też nie staraliśmy się tego zrobić,
właśnie jak powiedziałeś Michał.
To, co my chcieliśmy zrobić,
to, co naszym jakimś takim...
Wydaje mi się, że w ogóle marzeniem było.
Ja w ogóle bardzo pamiętam ten blog
właśnie z mojego dzieciństwa.
Kiedyś przeżyłam fazę fascynacji nim.
Może nie była to fascynacja brutalizmem,
ale po prostu tym budynkiem.
Cieszę się, że udało nam się zrobić jakieś działanie,
dzięki któremu mogliśmy po prostu
spotkać się z ludźmi.
W jakiś sposób zaproponować im rozmowę.
Czasami nawet może po prostu
wyjście na ławkę pod dom
albo wyjście obok do Domu Kultury Śródmieście
na właśnie herbatę.
To jest to, co było dla mnie
największym marzeniem,
żeby się wydarzyło podczas tej wystawy
i podczas tego działania.
Żebyśmy spotkali się z ludźmi,
wysłuchali, co mają do powiedzenia
i poznali się z nimi.
Co wydaje mi się, że zrobiliśmy.
Te rozmowy i cele, o którym mówiłaś,
wasze badania to jest drugie,
ale takim dodatkowym elementem
waszej pracy jest wystawa,
o której dzisiaj rozmawiamy.
Tak jak wnioskuję z waszych słów,
przeprowadziliście wiele rozmów
z mieszkańcami tego bloku.
No i przypuszczam, że dużym wyzwaniem
które na tej wystawie możemy zobaczyć.
Już powiedzieliście,
w jaki sposób niektóre z nich były wybierane.
Chociażby ten o tym,
że faktycznie komuś udało się kupić
mieszkanie za dolary.
według jakiego klucza na ściany
czy elementy wystawy
trafiły pozostałe cytaty?
Tu był ten problem,
że mieliśmy bardzo dużą dysproporcję
ile my wiedzieliśmy
i co dla nas było interesujące.
I jak bardzo pogłębioną wiedzę
że faktycznie tych rozmów
odbyliśmy już dużo.
A tym, co możemy zaprezentować
osobom na wystawie,
żeby przynajmniej zrozumiały,
o co chodzi w tym projekcie
i o co chcą powiedzieć mieszkańcy.
że trochę jednak przeważyło to
że chcemy jak najwięcej
tego, co dla nas jest ciekawe,
plakietek z cytatami.
I to jest czytana wystawa.
naprawdę trzeba przygotować
przez dużą część wystawy
poświęconą właśnie tylko czytaniu.
Myślę, że kiedy się
przez to wszystko przejdzie,
może być to dosyć nużące.
Natomiast z drugiej strony
i tutaj to jest chyba
że tak jak trochę ten młotek
jest przygniatający
w sensie tej masywności
takiego trochę pojawienia się
że trochę to koresponduje
z tym masywem jego.
tych historii jest naprawdę dużo.
Nie wiem, czy to był nasz zamysł,
ale trochę tak wyszło,
że de facto tych rozmów
i każdy cytat jest trochę inny
że naprawdę staraliśmy się
Co trochę udowadnia też,
że to zróżnicowanie istnieje.
różnych osobowości,
różnych charakterów
jak ludzie się opowiadają,
wewnątrz tej wspólnoty,
To wszystko tam jest,
tylko wymaga czasu,
żeby to przeczytać.
nawet zastanawialiśmy się,
że mamy ich tak dużo,
czy nie rozdawać gościom
wystawy do kieszeni każdemu,
żeby właśnie każdy został
dotyczącym wspólnej osiem,
czego w końcu nie zrobiliśmy.
może jeszcze bazę mamy dużą.
Pewnie z 20% może pokazaliśmy
i to jest tylko z tych cytatów,
a jeszcze by była selekcja
w trakcie słuchania wywiadów,
jeśli by to złączyć
w jeden długi plik audio,
to by było po prostu
długie, długie godziny
słuchania niewiarygodnych historii,
które pewnie częściowo miały miejsce,
a niektóre troszkę były podkoloryzowane.
Więc no, naprawdę tego materiału
a jeszcze dużo drzemie potencjału
do wszystkich mieszkańców.
Rozmawialiśmy z dużą ilością
rdzennych mieszkańców,
na wernisażu pojawiły się osoby,
których nie zdążyliśmy poznać
i są mieszkańcami tego budynku.
I możliwe, że jeszcze kiedyś
uda nam się z nimi porozmawiać
i znaleźć może kolejną perspektywę,
której nawet się nie spodziewaliśmy.
Myślę, że uda nam się porozmawiać
których wcześniej nie poznaliśmy,
dlatego, że cytaty i ten tekst
nie jest jedynym medium
wykorzystywanym na naszej wystawie.
Oprócz innych rzeczy,
które są w jakiś sposób
związane z budynkiem,
jakieś różne schematy
albo plany tego budynku,
to można na samej wystawie
zobaczyć też niektórych mieszkańców,
którzy zgodzili się,
chcieli wziąć udział
właśnie w pewnej takiej
sesji organizowanej
właśnie przez naszą koleżankę
Każdy z mieszkańców,
został sfotografowany
w wybranej przez siebie przestrzeni.
Ci mieszkańcy ozdabiają
jedną salę naszej wystawy
korespondując z tym,
że można zobaczyć ich twarze,
można zobaczyć w jakiś sposób
przestrzeń, w której
chcieli się sfotografować.
Do tego dochodzą właśnie
z którymi na przykład
nie udało nam się spotkać
w określonym czasie,
żeby zrobić zdjęcie,
uruchomiliśmy projekt,
gdzie mieszkańcy mogą
zgłosić się do Domu Kultury Śródmieścia
i zamówić takie zdjęcie u nas,
żeby właśnie rozszerzać
bo wiemy, że okazuje się,
niesamowicie zainteresowani
i chcą być fotografowani.
Trochę anonimizujemy mieszkańców,
a może warto byłoby powiedzieć
w ogóle kogo spotkaliśmy
i tu nie chodzi o to,
żeby opowiedzieć biografię
ale żeby tak narysować w ogóle,
dlaczego dla nas to było
bo to nie jest też tak,
że obalaliśmy wszystkie mity
i dużo z tych informacji,
które się pojawiają w internecie
co znaczy, że tutaj było
bardzo międzynarodowe towarzystwo
i to oryginalnie miał być
w ogóle pensjonat dla Polonii
i dlatego mieszkania tutaj
i w zasadzie kuchnie
i łazienki w ostatnim momencie,
że jednak to nie będzie pensjonat,
tylko miejsce dla osób,
przyjeżdżających z zagranicy do Polski,
ale raczej już nie mieszkających
a w takich małych mieszkankach.
No i efekt był taki,
że faktycznie tutaj
dużo osób z zagranicy,
więc te historie są naprawdę
to znaczy migracja do Stanów Zjednoczonych,
do innych jeszcze miejsc na świecie,
i to wszystko łączy się
w takim mimo wszystko
niepozornym może bloku,
to znaczy, że on faktycznie
tego kolorytu mieszkańców
zupełnie nie opowiada swoją bryłą.
Natomiast mam wrażenie,
co właśnie nam się trochę udało odkryć,
to znaczy, że mamy do czynienia
z osobami naprawdę o tak nietypowej
dla PRL-u biografii.
Kumulują w sobie bardzo dużo,
bardzo dużo historii,
takiej, która opowiada
zarówno właśnie o PRL-u,
jakie były relacje Polski
jak to w ogóle się działo,
że ktoś migrował, kto nie.
Oprócz tego też byli właśnie
którzy pewnie to załatwili
albo po prostu mogli
na tego typu mieszkanie.
No i my skupiliśmy się
z tego powodu tylko
na tych mieszkańcach,
którzy mieszkali tutaj
albo byli dziaćmi mieszkańców,
którzy się tutaj wprowadzili.
Teraz, ponieważ tutaj jest
i bardzo dużo mieszkań na wynajem,
to w opowieściach się
między pięćdziesiątcioma
a siedemdziesięcioma pięcioma
procentami między mieści
zajętych przez mieszkania na wynajem.
To jest taka już kolebka
przez nas udokumentowana.
Tak jak słyszeliście,
opowieści mieszkańców
My w dzisiejszej rozmowie
przywołaliśmy również
ich niewielki fragment
i myślę, że właśnie z tego powodu
wystawę warto odwiedzić,
przekonać się, kim byli,
kim nadal są ludzie,
którzy w słynnym warszawskim
jakie legendy z tym miejscem
A tę wystawę udało się
zrealizować dzięki badaniom,
które przeprowadzili również
twórcy tej wystawy,
z którymi dzisiaj miałam
przyjemność rozmawiać,
Mikołaj Makutunowicz
Bardzo Wam dziękuję
