Przejdź do treściPrzejdź do stopki strony
Strona główna 75 audycji o muzyce „Domysły rzeczywistości”. Poezja Mirona Białoszewskiego w muzycznej interpretacji Mateusza Pospieszalskiego

„Domysły rzeczywistości”. Poezja Mirona Białoszewskiego w muzycznej interpretacji Mateusza Pospieszalskiego

Martyna Matwiejuk 6 października 2023
„Domysły rzeczywistości”. Poezja Mirona Białoszewskiego w muzycznej interpretacji Mateusza Pospieszalskiego

Właśnie ukazała się płyta z kompozycjami stworzonymi do wybranych wierszy z tomu „Utwory zebrane” Mirona Białoszewskiego. W podcaście gościmy jej twórcę – kompozytora i multiinstrumentalistę, Mateusza Pospieszalskiego.

Transkrypcja podcastu do pobrania pod tekstem poniżej.

Zaczęło się od koncertu przygotowanego na Przegląd Piosenki Autorskiej. Jednak z utworami autora „Chamowa” nasz gość zetknął się na swojej artystycznej drodze znacznie wcześniej. Kilkanaście lat temu stworzył muzyczną aranżację do spektaklu „Pamiętnik z powstania warszawskiego”, na podstawie utworu Białoszewskiego. „Od tego czasu bardzo emocjonalnie związałem się z jego twórczością” – przyznaje muzyk w rozmowie z Martyną Matwiejuk.

Dziś swoją premierę ma płyta „Domysły rzeczywistości”, której tytuł został zaczerpnięty z fragmentu wiersza „Szkoła nieprzyzwyczajenia”. Znajdziemy na niej 11 autorskich kompozycji, w których dominują instrumenty dęte. „Mam nadzieję, że poprzez swoją ingerencję, adaptację tego do muzyki, udało mi się stworzyć jeszcze coś więcej niż w słowie czytanym” – mówi Mateusz Pospieszalski. Zapraszamy do wysłuchania całej rozmowy.

W audycji wykorzystaliśmy fragmenty utworów „Liryka śpiącego”, „leżenia” oraz „Dyptyk” z płyty „Domysły rzeczywistości” (2023).

Partnerem wydawnictwa jest Narodowe Centrum Kultury.

„Domysły rzeczywistości”. Poezja Mirona Białoszewskiego w muzycznej interpretacji Mateusza Pospieszalskiego – transkrypcja podcastu

Transkrypcja odcinka Rozwiń transkrypcję
Audycje kulturalne. W dobrym tonie.
Słuchają Państwo podcastu Narodowego Centrum Kultury.
Przy mikrofonie Martyna Matwiejuka.
Dziś w audycjach kulturalnych gościmy kompozytora, aranżera, multiinstrumentalistę Mateusza Pospieszalskiego.
Dzień dobry.
Dzień dobry, witam wszystkich serdecznie.
Dziś ukazuje się płyta zatytułowana Domysły Rzeczywistości, zawierająca 11 autorskich kompozycji stworzonych przez pana do wybranych również przez pana wierszy Mirona Białoszewskiego.
Partnerem tego wydawnictwa jest Narodowe Centrum Kultury.
Zanim powiemy o artystach, którzy znaleźli się na tej płycie, chciałabym byśmy porozmawiali chwilę o samym Mironie Białoszewskim.
Bo pana pierwsze muzyczne spotkanie z tym poetą, pisarzem przypadło na pierwszą dekadę lat dwutysięcznych.
Była to wówczas muzyczno-teatralna aranżacja pamiętnika z Powstania Warszawskiego.
No ale jednak była to proza.
Wydaje mi się, że odnalezienie się w poezji to jest nieco inne zadanie, dla którego próbą był koncert finałowy przeglądu piosenki autorskiej.
No a teraz mamy album. Słowem pana fascynacja twórczością Mirona Białoszewskiego trwa już jakiś czas.
No więc właśnie, pani wszystko już właściwie powiedziała, co trzeba byłoby zawrzeć.
Ale rzeczywiście było tak, że ten Białoszewski wywarł na mnie niebywałe wrażenie.
I jeżeli chodzi właśnie o pamiętnik z Powstania Warszawskiego, zresztą z inspiracji Jerzego Bielunasa, zostałem do tego namówiony.
To było o tyle ciekawe, że, znaczy trudne i wyzwanie ciekawe, dlatego że pamiętnik z Powstania jest prozą.
W związku z tym było wytypowanych kilka fragmentów, które miałem opracować.
Te fragmenty zostały wybrane i zredagowane przez Jerzego właśnie Bielunasa.
Natomiast przy samym tym tekście trzeba było też robić roszady, żeby ta adaptacja tekstu do muzyki miała ręce i nogi.
Ale właściwie to wszystko bardzo ładnie się potoczyło, dlatego że muzyka z tekstem w sumie nabrała takiej spójności dużej,
co dla mnie było dosyć właśnie dużym wyzwaniem, które skończyło się pod tym względem sukcesem.
No ale sam Białoszewski jest o tyle interesujący, bo jego jakby technika pisania, samopisarstwo i prozy i poezji
jest językiem bardzo osobistym i powiedziałbym takim, że posiada taką warstwę codzienności w sobie.
I ta proza w pamiętniku jest pisana jak relacja jeden do jeden w stosunku do kreującego i odbiorcy.
W związku z tym ja to powiedziałem, że ta muzyka z pamiętnikiem z powstania stała się muzyką dokumentalną.
Natomiast jeżeli chodzi o wiersze, no to wiersze taką samą mają konstrukcję,
tylko, że poezja rządzi się innymi prawami, konstrukcją myślową, zupełnie inną i zupełnie inną narracją.
Natomiast ja tu nie będę mówił w tej chwili, czym jest poezja, natomiast będę mówił tylko Miron,
jakim jest twórcą, że on jest twórcą współczesnym do dzisiaj, że pokolenia w sumie na nim się wychowują
i będą wychowywały, że on jest twórcą, który przez swoją nowatorskość, przez lata w ogóle nie był uznawany
przez środowisko literackie za poetę.
I idąc dalej, no to zostałem namówiony przez Jerzego Połońskiego i drugiego reżysera,
który zaproponował mi stworzenie tego koncertu.
Ja w końcu się zdecydowałem na to, ale ponieważ wielokrotnie takie duże koncerty
kończyły się tylko inscenizacją i wystawieniem i zagraniem tych koncertów,
natomiast nigdy nic się z tym nie działo.
Takie działanie wymaga bardzo dużego nakładu pracy, w związku z tym przy każdym takim działaniu
ja się bardzo emocjonalnie wiążę z takim materiałem, no i postanowiłem to przełożyć
i zaadaptować to na wydawnictwo płytowe.
Niewiele się to właściwie zmieniło, tylko obsadą, która w stosunku do koncertu
się troszeczkę właśnie zmieniła i repertuarem, bo ja w sumie troszeczkę dołożyłem też
jakieś numery, jakieś numery usunąłem, natomiast jakby zarys i koncepcja powstała.
No to właśnie o to dokładanie i ujmowanie chciałabym zapytać, bo też dodam, że
te utwory to jest właśnie pana autorski wybór. Czy tutaj był jakiś określony klucz?
Nie, ja po prostu skoncentrowałem się na utworach, które mi grają, które brzmią
i które przeze mnie są przyswajalne i przede wszystkim do których ja mam jakąś
swoją wyobraźnię, bo to jest bardzo ważne. Czy one mi po prostu grają?
No i teraz niektóre wiersze są krótkie, niektóre długie. Mamy tutaj do dyspozycji
na przykład wiersz Dobrze, Dobrze, który jest dosyć krótkim wierszem,
bo dobrze jak nie za dobrze, a nawet nie za mądrzy. Nie zaszkodzi, nie polepszy,
jak tylko można wytrzymać na głupi sposób swój. Koniec tekstu.
W związku z tym zaczynam jako twórca bawić się z tym i rozwijać kolejne wątki
tego wiersza, rozdrapywać go troszeczkę, robić powtórki, ale tutaj jest to dla mnie
też bardzo ciekawa zabawa, dlatego że przy pewnym rozdzieleniu słów ten wiersz
zaczyna być jeszcze inaczej czytany. Przy zamienieniu roszady lub powtórzeniu
znowu zaczyna być inaczej czytany, inaczej rozumiany. W związku z tym mam nadzieję,
że poprzez swoją jakby tutaj ingerencję tego, adaptację do muzyki tego wiersza
udało mi się stworzyć jeszcze coś więcej niż w słowie czytanym.
Zresztą to zawsze, jeżeli słowo lub obraz ma pod spodem dźwięk, który od razu robi też
narrację i wprowadza w odpowiedni klimat, to słowo czy obraz, bo mam na myśli
na przykład film czy teatr, no to już od razu jest inaczej przyswajalny.
Na tym to też polega, żeby poezja śpiewana czy robienie z wierszy piosenek stanowi
jakby jeszcze jeden element twórczości i co ciekawe, te wiersze nabierają
zupełnie innego życia.
Pytania o tytuły czy też nazwy zespołów na przykład, no bardzo często się ocierają
o banał, ale może w tym przypadku będzie to uzasadnione.
Skąd właśnie domysły rzeczywistości? Bo to jest fragment jednego z wierszy
Szkoła nieprzyzwyczajenia. Dlaczego właśnie to?
Dlatego, że ten wiersz również został wzięty pod uwagę, jeżeli chodzi o płytę,
natomiast wszędzie było skojarzenie z donosami rzeczywistości.
Jeden i drugi przekaz jest bardzo dobry, natomiast wziąłem z tamtego wiersza,
dlatego, że ten wiersz sam jest kluczem pewnego rodzaju twórczości Mirona,
który chce właśnie, tak jak pani już powiedziała, Szkoła nieprzyzwyczajenia.
No to ta warstwa literacka tutaj i przekaz jest dokładnie potraktowany
w sposób taki, że wszystko ma swój rytm i żeby iść cały czas do przodu.
Ta Szkoła nieprzyzwyczajenia została jeszcze graficznie bardzo ładnie napisana
w sposób muzyczny i zawiera wątek muzyczny, że aniołki siadają i śpiewają gamę
domysły rzeczywistości i te sylaby tej gamy napisane są schodkowo w tym wierszu.
Sam twórca tutaj w tym wypadku, Miron oczywiście, sugeruje już zapis nutowy.
I jak już mówię o tym, no to twórczość Mirona bardzo,
znaczy zapis wierszy Mirona w każdej sytuacji jest inny
i często korzysta z zapisów graficznych.
Czyli w tych wierszach już jest muzyka.
No właśnie, też tak można powiedzieć.
Ale ten wiersz, o którym pani mówi, też został nagrany i zaśpiewany.
Natomiast mam z tym inne plany, dlatego że przygotowuję jakby drugą taką część tych wierszy
troszeczkę w inny sposób będzie to podane.
Natomiast myślę, że sam tytuł uważam pod tym względem jest bardzo dobry,
jeżeli chodzi o warstwę właśnie merytoryczną jakby pojęcia muzyki w słowie, prawda?
Że wszystko razem do kupy wzięte stanowi zupełną inną jakość.
Na przeciwnocnych szpar ciemno ja, w mieszkaniu ja, w leżeniu ja.
Kiedy otworzymy płytę Domysły Rzeczywistości, ukazują się na rozkładówce dwa zdjęcia.
Zdjęcie pana oraz Mirona Białoszewskiego.
One są tak dobrane, tak wykadrowane, że wygląda jakby panowie siedzieli przy jednym stole,
jakby to było spotkanie.
O co zapytałby pan Mirona Białoszewskiego?
O czym chciałby pan z nim porozmawiać?
Czy nie ma do mnie pretensji, że mu trochę pozmieniałem?
Szyk zdania.
To na pewno.
Ale myślę, że po tych latach właśnie od Pamiętnika z Powstania Warszawskiego
ja bardzo emocjonalnie też z twórczością Mirona Białoszewskiego się związałem.
I jakby to jest jakby też dopełnienie tego, że jakby proza nie stanowiła tego wszystkiego,
czym Miron był.
Bo to, że napisał Pamiętnik z Powstania Warszawskiego, to był jednym z elementów jego twórczości
i to był oczywiście jeden z najważniejszych w ogóle utworów Mirona,
które po wojnie się ukazały bez wątpienia.
Natomiast Miron nie byłby Mironem bez tego, co pisał później.
Po jego twórczość sięgano już w muzyce.
Ewa Demarczyk śpiewała karuzelę z Madonnami do muzyki Zygmunta Koniecznego.
Pan zaprosił do udziału w tym projekcie twórców popularnych,
choć w pewnym sensie powiedziałabym alternatywnych,
bo bardzo charakternych, bardzo wyrazistych w swoim stylu.
Usłuszą państwo na tym albumie Ani Rusowicz, Karolinę Czarnecką,
Ralfa Kamińskiego, Błażeja Króla, Jana Jakuba Monowida.
Jak ci artyści odebrali propozycję zinterpretowania Białoszewskiego?
Przede wszystkim to są ludzie, z którymi się przyjaźnię,
lubimy się, znamy i ja po prostu cały czas śledzę to,
co koleżanki i koledzy robią i jest to mi bardzo bliskie.
Bardziej też zależało mi na tym wątku takim osobistym,
który zawsze w pracy jest dla mnie bardzo ważny.
Oczywiście bez przesady, bez tej wyjątkowości,
tak że czasami zdarza się też pracować z kimś na pan lub pani.
Natomiast oparłem to o taką rzecz nie tyle banalną,
co ludzi, z którymi się dobrze czuję i ludzi, którzy stanowią dla mnie
też taką twórczość wartościową w tym, co robią.
Oczywiście to jest też bardzo subiektywny i trudno zaprosić też
do interpretacji tak wielu artystów, których cenię i lubię,
ale to się nie da, prawda?
Natomiast stało się tak, a nie inaczej i uważam, że ci artyści,
którzy tutaj zostali zaproszeni na tę płytę, to był bardzo dobry wybór
i dopełnili tutaj całości twórczej.
Ta płyta muzycznie jest bardzo różnorodna, różne też nastroje,
tak jak oczywiście i wiersze, które proponuję.
Jestem ciekawa, na której półce w sklepie muzycznym by ją pan ustawił,
przy którym gatunku?
No to już nie do mnie to pytanie, dlatego że, bo to jest też w ogóle
taki wątek mojej twórczości i tego wszystkiego, co ja robię
i z czym się utożsamiam.
Ja nigdy się nie podwiązałem pod jeden gatunek muzyczny, artystyczny.
Jeżeli ktoś by mnie zapytał, jakie gatunki muzyczne mam, to właśnie różne
i to cały świat mógłbym wskazać.
I czego ja lubię słuchać?
Ja lubię słuchać wszystkiego, wszystkiego tego, co jest dobre.
I ta eklektyczność w mojej twórczości też polega na tym,
że jakby inspiruję się wszystkim dookoła.
A ponieważ jestem muzykiem grającym na co dzień na saksofonie,
na instrumencie dętym, w związku z tym też posunąłem się do tego,
żeby ten wątek tutaj bardziej zgłębić.
I jest, cała aranżacja jest oparta głównie na instrumentach dętych.
Poza perkusją i fortepianem jest w sumie cały tętet dęty.
Czyli jest 10 osób wspartych o właśnie te dwa instrumenty,
o którym powiedziałem, natomiast nie ma basu i jest suzafon.
Cała harmonia jest grana przez puzony i saksofony i trąbki.
Natomiast zaprosiłem tutaj bardzo, też jest ważny, to jest wątek,
instrumentalistów młodego pokolenia.
To są Tomasz Dąbrowski, Oskar Torok, Marek Pospieszalski,
Piotr Chęcki, Bartek Łupiński, Grzegorz Pałka,
Piotr Wróbel, Grzegorz Tarwit, Michał Bryndal.
To są ludzie, którzy wydają swoje płyty.
Żeby każdego z tych artystów postawić osobno,
to ma już za sobą niezły dorobek artystyczny.
W związku z tym bardzo się cieszę, że tych ludzi zebrałem do kupy
i że zgodzili się wziąć udział w tym projekcie.
Natomiast to stanowiło też trudność twórczą.
To znaczy, żeby zebrać wszystkich w jednym terminie,
trwało to pół roku.
Natomiast udało się, także ja jestem bardzo z tego zadowolony
i dlatego są tacy muzykanci zaproszeni, żeby ta płyta miała taki, a nie inny charakter.
Jest mnóstwo improwizacji, jest mnóstwo takich wzajemnych zabaw instrumentalnych
i myślę, że każdy, kto sięgnie po tę płytę, zauważy to i zwróci na to uwagę.
I myślę, że ten wątek instrumentalny i improwizacji
idealnie, myślę, pasuje do twórczości Mirona.
Próba jednoznacznej klasyfikacji to zatem zadanie karkołomne.
Ponoć Miron Białoszewski pracował w ciągu nocy, spał w ciągu dnia.
A jak jest u pana z tym trybem pracy?
Pracowałem kiedyś w ciągu nocy, spałem w ciągu dnia.
Teraz już się wszystko pozmieniało.
Mam swoją pracownię, mam miejsce, mam ciszę, spokój, w którym mogę sobie pracować.
A w ogóle to jest też, żeby rozwinąć ten wątek,
no to jest tak, że artysta w ogóle cały czas, jeżeli ma coś w głowie,
no to cały czas tworzy, nawet jeżeli nie tworzy.
Nawet jeżeli jedzie samochodem lub idzie spacerem lub wsiada do autobusu czy do pociągu,
cały czas tworzy.
I jeżeli ma jakiś projekt przed sobą, no to czasami jest to wręcz nawet karkołomne przedsięwzięcie,
tworzenie w ruchu, dlatego że wena twórcza nie jest weną od do.
I w związku z tym twórczość rządzi się swoimi prawami,
artysta rządzi się swoimi prawami, artysta tworzy cały czas.
Nigdy nie wiadomo, kiedy ta wena akurat przyjdzie.
Czy zwieńczenie czasu pracy nad materiałem pod postacią płyty fizycznej,
czy też pewnego rodzaju ukoronowanie tej symbolicznej Pana przyjaźni z Mironem Białoszewskim,
jeśli mogę to tak nazwać, jest dobrym prezentem urodzinowym?
A, dziękuję, dziękuję.
Tak, bardzo dobrym prezentem urodzinowym.
To akurat dystrybutor mi zrobił taki prezent, że wyznaczył datę tej premiery.
Także dystrybutorem jest Agora i oni to wymyślili, żeby akurat było szóstego,
ale nie wiem, czy wiedzieli, że są moje urodziny akurat dzisiaj.
Bardzo się z tego cieszę.
Proszę przyjąć najserdeczniejsze życzenia, również sukcesów dla domysłów rzeczywistości
od zespołu audycji kulturalnych.
Bardzo dziękuję.
Mateusz Pospieszalski był dzisiaj moim gościem. Dziękuję.
Dziękuję.
Udycje kulturalne w dobrym tonie.
Audycje Kulturalne są projektem realizowanym przez Narodowe Centrum Kultury.

Pozostałe audycje w tej kategorii

75 audycji o muzyce

75 audycji o muzyce

Z okazji 75-lecia Narodowego Centrum Kultury przedstawiamy kolejny, jubileuszowy wybór 75 audycji – tym razem poświęconych muzyce. To przekrój najciekawszych dyskusji i wywiadów z artystami, kompozytorami oraz badaczami, którzy odsłaniają kulisy powstawania utworów. Kolekcja stanowi podsumowanie dotychczasowych rozmów w Audycjach Kulturalnych i ukazuje bogactwo polskiej oraz światowej… Czytaj dalej o 75 audycji o muzyce

Idea, twórczyni, kobieta – wyjątkowy portret George Sand w Żelazowej Woli

Idea, twórczyni, kobieta – wyjątkowy portret George Sand w Żelazowej Woli

Na wystawie pt. „George Sand (1804-1876). W kalejdoskopie życia i sztuki” zgromadzono unikatowe pamiątki związane z Artystką, które przekonują, że była wszechstronną humanistką, w wielu kwestiach wyprzedzającą swoją epokę. Celem twórców ekspozycji było przedstawienie Sand, jako kobiety wielu zainteresowań, pasji i talentów, która niezasłużenie jest przedstawiana przede wszystkim jako „partnerka… Czytaj dalej o Idea, twórczyni, kobieta – wyjątkowy portret George Sand w Żelazowej Woli

„Wyciąganie historii z pamięci”: Uniwersum Wajnberga

„Wyciąganie historii z pamięci”: Uniwersum Wajnberga

Interaktywna, dwujęzyczna mapa pozwala poznać skomplikowaną biografię oraz twórczość Mieczysława Wajnberga, jednego z najwybitniejszych kompozytorów XX wieku. Uniwersum będzie rozwijane, w miarę dalszych ustaleń dotyczących jego życiorysu. Mieczysław Wajnberg był kompozytorem polsko-żydowskiego pochodzenia. Urodził się w Warszawie, gdzie wraz z rodzicami i siostrą mieszkał w kamienicy przy ul. Żelaznej 66. Czytaj dalej o „Wyciąganie historii z pamięci”: Uniwersum Wajnberga

„Muzyka była sposobem reagowania na świat” – PRL w muzycznym zwierciadle

„Muzyka była sposobem reagowania na świat” – PRL w muzycznym zwierciadle

Najnowsza wystawa w Muzeum Historii Polski przybliża muzykę rozrywkową lat 1944-1989, skupiając się nie tylko na najważniejszych wydarzeniach ze świata sztuki. Twórcy pokazują też, jakie funkcje muzyka pełniła w życiu Polaków i w jaki sposób próbowały ją wykorzystywać ówczesne władze. Ekspozycja „Za czym kolejka ta stoi? PRL w muzycznym zwierciadle”… Czytaj dalej o „Muzyka była sposobem reagowania na świat” – PRL w muzycznym zwierciadle

„Bach w piach”: muzyka wychodzi z sal koncertowych

„Bach w piach”: muzyka wychodzi z sal koncertowych

Muzycy zamiast na scenie filharmonii pojawiają się na placach zabaw, skwerach, przy piaskownicach. W ten sposób spotykają się z nowymi odbiorcami muzyki klasycznej „u nich”, w najbardziej naturalnym dla słuchaczy kontekście. I pokazują, że ten rodzaj sztuki nie musi onieśmielać. Ogólnopolski projekt „Bach w piach” – cykl muzyczno-edukacyjnych flashmobów w przestrzeniach… Czytaj dalej o „Bach w piach”: muzyka wychodzi z sal koncertowych

Król Tanga

Król Tanga

  Tadeusz Miller – pieśniarz powojennego Szczecina Słuchacze mylili go z Mieczysławem Foggiem, on sam cenił twórczość Binga Crosby’ego. Choć płyty z wykonywanymi przez niego tangami sprzedawały się w tysiącach egzemplarzy, przedwczesna  śmierć sprawiła, że Tadeusz Miller na całe dekady został zapomniany. Zmienia się to m.in. za sprawą poświęconej mu… Czytaj dalej o Król Tanga