Narodowe Centrum Kultury opublikowało raport z badania dotyczącego autorytetów. W jaki sposób oddziałują na biografie, decyzje i postawy młodych dorosłych, którzy na co dzień włączają się w życie społeczne i kulturalne swoich społeczności? Wywiady biograficzne przeprowadzono z 52 osobami w wieku 18-29 lat. To mieszkańcy pięciu województw i miast różnej wielkości.
Transkrypcja podcastu do pobrania pod tekstem poniżej.
Gościem Audycji Kulturalnych jest Zuzanna Maciejczak-Kwiatkowska z Działu Badań i Analiz NCK – autorka raportu zatytułowanego Autorytet to dla mnie jak słowa „kocham Cię” – to coś bardzo dużego. O wzorach i autorytetach młodych społeczników. W rozmowie przybliża założenia i wyniki badania. A wnioski z niego płynące mogą zaskakiwać.
„Młodsze grupy wiekowe częściej za autorytety uznają swoich bliskich. Rzadziej widzą autorytet w osobach znanych publicznie czy w postaciach historycznych” – mówi nasza rozmówczyni. Doceniają i podziwiają przede wszystkim autentyczność, sprawczość i umiejętności komunikacyjne. W erze fake newsów i kreowania wizerunku, nie raz mającego niewiele wspólnego z rzeczywistością, młodzi ostrożnie posługują się samym pojęciem „autorytetu”. Częściej mówią o inspiracjach, mentorach czy liderach w danych dziedzinach.
Słuchają Państwo audycji kulturalnych podcastu Narodowego Centrum Kultury.
Ja nazywam się Martyna Matwiejuk, a w dzisiejszej audycji porozmawiamy o autorytetach i stosunku młodych do autorytetów.
Moim gościem jest Zuzanna Maciejczak-Kwiatkowska, autorka raportu o wzorach i autorytetach młodych społeczników. Witaj.
Dzień dobry.
Ten raport został przygotowany na podstawie badania realizowanego przez Narodowe Centrum Kultury.
O bardzo ciekawych wnioskach z niego płynących za chwilę.
Zacznijmy może od tego, na czym polegało to badanie i czym jest metoda biograficzna.
W badaniu chcieliśmy poznać stosunek młodych, młodych społeczników do wzorów osobowych i autorytetów.
Szczególnie interesowało nas to, jak wzory osobowe i autorytety wpływają na społeczną aktywność.
I osoby, z którymi rozmawialiśmy to były osoby zaangażowane społecznie na rzecz swoich lokalnych społeczności.
To byli młodzi dorośli, czyli w wieku od 18 do 29 lat, którzy byli zaangażowani na bardzo różnych polach.
W polu kultury, edukacji, środowiska czy nawet sportu amatorskiego.
I wykorzystaliśmy, spytałaś o metodę biograficzną.
Ona polega na tym, że nie chcemy jakby poznać takich zastanych stanów, tylko raczej interesują nas procesy.
Czyli to, jak coś się rozpoczęło, rozwijało i dalej dzieje.
Taki wywiad biograficzny, a tę właśnie metodę wykorzystaliśmy tutaj, polega na tym, że najpierw pytamy naszego rozmówcę o przebieg jego życia, o historię jego życia.
I słuchamy. Staramy się nie przerywać. Słuchamy tej narracji. Dopiero kiedy ona się zakończy, kiedy rozmówca da nam sygnał, że to już jest koniec, wtedy dopiero dopytujemy o to, co dla nas było w tej historii najciekawsze z punktu widzenia naszych pytań badawczych.
Tego typu rozmowy długie, pogłębione przeprowadziliśmy z 52 rozmówcami.
By ułatwić odbiorcom czytanie tego raportu, zapoznawanie się z wynikami tych badań, stworzyliście cztery fikcyjne postaci, które jak rozumiem, to są cztery wymyślone biografie, które mają przybliżać profile badanych przez was osób. Kogo tam znajdziemy?
Tak, tak. Te fikcyjne profile stworzyliśmy po to, żeby, tak jak wspomniałaś, czytelnikom ułatwić. Dlatego, że tych rozmów było, tak jak mówiłam, 52 z osobami z miejscowości, różnej wielkości, z różnych województw, z różnymi zainteresowaniami.
No i to było niemożliwe, żeby wszystkie te biografie przedstawić, wszystkie te sylwetki.
Ale chcieliśmy jakoś tak zobrazować, z kim rozmawialiśmy i jakie są główne cechy tych osób. Stąd te fikcyjne cztery persony. I one powstały w ten sposób, że szukaliśmy, analizując ten materiał, szukaliśmy podobieństw i różnic między tymi osobami i jak one się łączą na poziomie tych indywidualnych biografii.
I to jest taka trochę fabularyzowana opowieść o tych naszych rozmówcach. Pytałaś, kogo znajdziemy? Znajdziemy alternatywkę Jagodę, aktywistkę klimatyczną Michaliny, wspólnotowego Aleksandra i liderkę Zosię.
Może chwilę opowiem, czym się charakteryzują, chociaż tak jak mówiłaś, te szczegółowe opisy znajdą ciekawi w raporcie.
Może zaczniemy od Michaliny, bo Michalina jest taką aktywistką klimatyczną, która przynajmniej z mojego punktu widzenia, z punktu widzenia dużego miasta, jakoś najbardziej się wpisuje w moje stereotypowe wyobrażenie o aktywistce.
To znaczy, ma takie bardzo progresywne poglądy, kluczowe są właśnie dla niej te sprawy klimatu, sprawy mniejszości. Jest bardzo, bardzo zaangażowana i tak bym powiedziałabym, ma taką buntowniczą naturę.
A do autorytetów podchodzi z takim bardzo dużym dystansem. Raczej pielęgnuje swoją indywidualność, swoją odrębność i w związku z tym bardzo dystansuje się od takiego podążania z jakimkolwiek.
To jest Michalina. Drugą taką personą, którą opisujemy jest alternatywka Jagoda. Jagoda z Michaliną mają trochę podobieństw właśnie pod względem tej takiej odrębności i indywidualności.
Z tym, że Jagoda jest bardziej taka nakierowana na to pole kultury. Cochuje ją duża wrażliwość, a do autorytetów podchodzi tak raczej podejrzliwie.
Ma za sobą takie zawody swoimi idolami artystycznymi, którzy kiedyś jej imponowali. Kolejną osobą, która jakoś dobrze opisuje tych naszych rozmówców, część z nich przynajmniej, jest Liderka Zosia.
Liderka Zosia jest taka bardzo, właśnie Jagodę mogłaby trochę swoją taką ekspansywnością wystraszyć, bo tak jak mówiłam, Jagoda jest raczej takim wrażliwcem, a z kolei Zosia jest taką liderką, która bardzo dobrze się czuje w tej roli, takiego przewodzenia innym.
I ona funkcjonuje od projektu do projektu. Te projekty dotyczą bardzo różnych dziedzin, wpisują się właśnie w takie instytucjonalne ramy.
To, co Zosia szczególnie ceni w innych i na czym jej zależy, to rozwijanie swoich kompetencji. I ona też raczej nie mówi o autorytetach, tylko o mentorach, doradcach, innych liderach.
To są te pojęcia, którymi się posługuje. Zosia, tak jak mówiłam, to jest taka fabularyzowana opość trochę, ale ma za sobą doświadczenie harcerstwa.
I w tym harcerstwie nadal funkcjonuje kolejna nasza fikcyjna postać, czyli Aleksander, wspólnotowy Aleksander, który jest zaangażowany we wspólnoty religijne, właśnie jeszcze nadal jest w harcerstwie.
On jest najbliższy takiemu przywiązaniu do autorytetów, tak tradycyjnie rozumianych.
I on tych autorytetów szuka wśród osób bliskich, wśród duchownych, wśród świętych, czy swoich przełożonych.
Szczególnie istotna jest dla niego rodzina i te wartości, które właśnie z rodziną wiąże.
Także to są te nasze cztery osoby. Chcemy poprzez nie opowiedzieć o wszystkich pięćdziesięciu dwóch.
Ich stosunek do autorytetów, czy może raczej bardziej do postaci, które podziwiają, które ich inspirują, bo tutaj powiedziałaś o tym, że różne nazwy padały.
Jest oczywiście różny. Ocena także mniej lub bardziej krytyczna.
Pewnie też różna potrzeba posiadania takich osób, za którymi podążamy w życiu.
Ale czy patrząc zarówno na te badania, jak i poprzednie badania realizowane przez NCK, można stwierdzić, że młodzi ludzie potrzebują autorytetów w mniejszym stopniu niż poprzednie pokolenia?
Trudno to jednoznacznie stwierdzić, ze względu na to, że nie mamy analogicznych badań, nie przeprowadziliśmy analogicznych badań w starszych grupach wiekowych.
Ale to, co z danych ilościowych, które też w dziale badań i analiz zbieramy, co wiemy z tych danych ilościowych, to na pewno to, że te młodsze grupy wiekowe na tle ogółu populacji Polski częściej za autorytety uznają swoich bliskich.
Czyli mamy i tatę, rzadziej widzą autorytety w tych osobach znanych publicznie, czy w postaciach historycznych.
To na pewno to druga rzecz, o której też sami nam mówili w tych wywiadach, to to, że dzisiaj przy tak szerokim dostępie do informacji, też za pośrednictwem internetu,
trudno jest kogoś widzieć jako taką posągową postać.
Na każdym pozornie posągowej postaci można znaleźć jakąś rysę.
I oni tu się odwoływali do tego, że pewnie w przeszłości tak nie było.
Kiedy ten dostęp do informacji, też informacje o życiu prywatnym, znanych osób nie były tak szeroki.
Iż być może łatwiej było po prostu kogoś idealizować.
A to, o czym jeszcze nie zdążyłam powiedzieć, to to, że młodzi rozumieją autorytet jako taką postać, którą rzeczywiście w każdej sferze życia można by podziwiać.
Która byłaby takim wzorem całościowym.
Tak rozumiejący autorytet nie widzą ich w realnym życiu.
Część badanych należy do pokolenia Z, Gen Z, nazywanego także pokoleniem internetowym.
No i właśnie, tu pojawia się to, o czym mówiłaś.
To są ludzie, którzy funkcjonują także w przestrzeni internetu, w mediach społecznościowych, gdzie kreujemy jakiś swój wizerunek, pokazujemy pewien tylko wycinek swojego życia.
To dotyczy też postaci popularnych, znanych, które zazwyczaj ukazują te najbarwniejsze i najbardziej imponujące wycinki naszej codzienności.
Wydaje mi się, że Gen Z wie to doskonale, ale to też jest era fake newsów.
To jest też świat, w którym chyba niczego nie możemy być już pewnymi.
Czy to też pobrzmiewało w wywiadach biograficznych?
No i tak, zdecydowanie.
I w opowieściach po prostu o swoim życiu widać było świadomość niepewności, złożoności, takiej wieloznaczności dzisiejszego świata.
I w tym właśnie świecie młodzi próbują się jakoś odnaleźć i szukają tych wskazówek, a jednocześnie właśnie są świadomi tego, że każda opcja, każda wartość, każda tożsamość, czy każdy właśnie autorytet może być łatwo zastąpiony innym.
Nie ma takich niekwestionowanych autorytetów. I oni doskonale to widzą i to im też utrudnia wskazanie takich postaci, które mogliby jednoznacznie za autorytet uznać.
Co im zatem imponuje? Czego szukają?
To jest ciekawe pytanie i to oczywiście jest bardzo zindywidualizowane i znowu mogłabym odpowiedzieć jak Rosława Socjolożka, czyli że to zależy, ale jednak były takie cechy, które się powtarzały w tych rozmowach, niezależnie właśnie od tych indywidualnych przekonań.
I przede wszystkim to, co bardzo, bardzo mocno wybrzmiało, to docenienie takich umiejętności relacyjnych i komunikacyjnych u innych.
I to jest coś, co wyraźnie podziwiają, taką otwartość, właśnie umiejętność nawiązywania relacji, podtrzymywania ich, rozmawiania.
Też radzenia sobie z emocjami to jest coś, co im szczególnie imponuje, co wiąże się z tym, że po pierwsze sami widzą, że mają na tym polu jakieś braki,
a po drugie to też z danych ilościowych wynika, że to pokolenie Z z tymi relacjami ma kłopoty, co jest związane też z doświadczeniem pandemii niewątpliwie,
które gdzieś nas społecznie izolowało, a ich w takim szczególnie wrażliwym czasie, tak wchodzenia w dorosłość.
Także to jest ta umiejętność, podtrzymywanie relacji to na pewno jest coś, co jest w innych doceniane.
Inne takie cechy to autentyczność. Wspominałaś o tych fake newsach, to z kolei autentyczność, szczerość to jest coś, co bardzo cenią i czego szukają.
Właśnie szczególnie wśród influencerów, czy osób, których nie znają osobiście. Sprawczość to jest też kolejna taka podziwiana cecha.
Taka umiejętność realizowania założonych celów. Wyróżnianie się w czymś, bycie tak, wracając do języka tych naszych badanych, bycie mega dobrym w czymś.
To jest coś, co po pierwsze podziwiają w innych, a po drugie sami też chcieliby tacy być.
To wróćmy jeszcze może do samego aktywizmu społecznego, bo też w tym raporcie pada takie ciekawe zdanie o tym, że nierzadko zdarza się, że osoby, które podejmują jakieś aktywności społeczne działają w różnych obszarach.
Na przykład nie tylko ograniczają się do działalności kulturalnej, ale też mają kilka jakichś takich jeszcze innych zainteresowań.
I to jest też ciekawe zagadnienie, skąd ten aktywizm przychodzi, bo nie zawsze wynosimy go z domu.
Tak, to jest ciekawe, bo projektując to badanie, wyróżniliśmy te obszary zaangażowania, które nas interesują.
Czyli gdzieś w głowach przypisywaliśmy sobie każdego naszego rozmówcę albo właśnie do obszaru kultury, albo do obszaru ochrony środowiska, albo do wspólnot religijnych.
A potem w praktyce to nam się zupełnie rozleciało w tym sensie, że okazało się, że jak już ktoś coś robi, to zazwyczaj robi mnóstwo innych rzeczy.
Że to jest taka ogólna gdzieś postawa życiowa, bycie po prostu aktywnym, zaangażowanym, działanie na rzecz innych.
Że często właśnie uczestnictwo w jednym wydarzeniu, projekcie pociąga za sobą uczestnictwo w kolejnym.
Właśnie niekoniecznie też z tej samej, w cudzysłowie mówiąc, działki.
A to jak się takie zaangażowanie zaczyna, co jest takim zapalnikiem, no to znowu to są różne historie.
Ale po pierwsze to, o czym mówiłeś, czyli gdzieś wzorce rodzinne, albo na zasadzie takiej, że moi rodzice byli, czy dziadkowie byli aktywni, więc ja trochę naturalnie wchodzę w podobne aktywności.
Albo na zasadzie takiej wartości, czy ogólnej postawy, która gdzieś w domu była obserwowana właśnie, takiej życzliwości, nastawienia na innych i gdzieś potem wychodzenie z tym poza obszar najbliższych, tak?
Tak, też do innych osób. Ale oprócz właśnie znaczącej roli rodziny, rodziców, pojawiały się też w tych opowieściach znaczący inni jakby spoza tego grona, którzy gdzieś byli właśnie tymi zapalnikami zaangażowania.
I to najczęściej byli albo jacyś lokalni liderzy społeczni, na przykład pracownicy instytucji kultury, czy lokalnych NGO-sów, którzy gdzieś pokazywali, albo wciągali w swoje, w swoje projekty, albo pokazywali możliwości, w co można by się zaangażować.
Także to jest jedna taka grupa szczególnie istotna, a druga to nauczyciele.
I to przyznam było coś, co mnie zaskoczyło o tyle, że tak dużo mam wrażenie w przestrzeni medialnej jest utyskiwania na to, jak wygląda system edukacji i oczywiście to nie był obszar naszych badań, ale rola nauczycieli, tych takich wychodzących poza schematy, pokazujących, co poza programem ścisłym można jeszcze w szkole robić, czy poza szkołą, była bardzo znacząca.
Sporo zaskakujących wniosków w tym raporcie. Jak dalej możemy je wykorzystać? Czemu mogą służyć takie badania, jak właśnie to?
Mam nadzieję, że te wyniki posłużą wszystkim tym, którym leży na sercu kształcenie obywatelskiej młodzieży, ale też w ogóle włączanie młodych w różne aktywności poza szkołą, poza pracą.
Mam na myśli tutaj pracowników instytucji kultury i organizacji trzeciego sektora, ale też różnych liderów grup nieformalnych, czy chociażby właśnie nauczycieli.
To jest ta grupa, którą mam nadzieję, że do nich ten raport dotrze i będą mogli z niego korzystać, dlatego że oni właśnie mogą, co wynika z tych naszych rozmów, być tymi zapalnikami, tymi autorytetami, którzy mogą jakoś wpłynąć na to społeczne zaangażowanie.
A też to, o czym wcześniej nie myślałam, ale co gdzieś mnie uderzyło w trakcie lektury ponownej raportu, to to, że on się może też przydać rodzicom, którzy chcą, żeby ich dzieci po prostu odnalazły jakąś swoją pasję, swoje miejsce albo mają jakieś trudności z rówieśnikami,
bo to, co mnie też zaskoczyło w tych wynikach, to to, że zaangażowanie społeczne bywa taką odskoczną sposobem radzenia sobie z trudnymi doświadczeniami.
Że na przykład, jeżeli nie jestem akceptowana w klasie, to tutaj w polu, nie wiem, na przykład Teatru Amatorskiego, znajdę swoją przestrzeń, swoją grupę, czyli czuję się bezpiecznie.
Także to jest taka kolejna grupa, której może się ten raport przydać.
Myślę, że w szerszej perspektywie to chyba wszystkim czytelnikom tego raportu może się przydać, może się okazać inspirującym, jak wspaniale młodzi ludzie są aktywni społecznie na różnych obszarach.
Wszystkich z Państwa zainteresowanych tym tematem odsyłamy na stronę Narodowego Centrum Kultury, gdzie znajdą Państwo raport w całości,
a dziś opowiadała o nim w audycjach kulturalnych Zuzanna Maciejczak-Kwiatkowska z działu badań i analiz Narodowego Centrum Kultury. Bardzo Ci dziękuję.
Raport powstał w wyniku rozmów z rodzicami, ekspertami oraz przedstawicielami sektora kultury. Pozwoliły one stworzyć wielowymiarowy obraz pokazujący, jakich aktywności dla swoich dzieci szukają rodzice, jakie są ich oczekiwania i potrzeby, a także co hamuje ich przed uczestnictwem. O raporcie „Dziecko i sztuka” opowiada Agnieszka Karp-Szymańska. Raport przybliża sposoby uczestnictwa… Czytaj dalej o Dziecko i sztuka – badanie praktyk i rekomendacje dla kadr kultury
Najnowsza wystawa w Muzeum Historii Polski przybliża muzykę rozrywkową lat 1944-1989, skupiając się nie tylko na najważniejszych wydarzeniach ze świata sztuki. Twórcy pokazują też, jakie funkcje muzyka pełniła w życiu Polaków i w jaki sposób próbowały ją wykorzystywać ówczesne władze. Ekspozycja „Za czym kolejka ta stoi? PRL w muzycznym zwierciadle”… Czytaj dalej o „Muzyka była sposobem reagowania na świat” – PRL w muzycznym zwierciadle
Muzycy zamiast na scenie filharmonii pojawiają się na placach zabaw, skwerach, przy piaskownicach. W ten sposób spotykają się z nowymi odbiorcami muzyki klasycznej „u nich”, w najbardziej naturalnym dla słuchaczy kontekście. I pokazują, że ten rodzaj sztuki nie musi onieśmielać. Ogólnopolski projekt „Bach w piach” – cykl muzyczno-edukacyjnych flashmobów w przestrzeniach… Czytaj dalej o „Bach w piach”: muzyka wychodzi z sal koncertowych
Dwadzieścia pięć lat od pierwszego wydania, na polskim rynku wydawniczym pojawiło się pierwsze tłumaczenie jednej z najważniejszych teorii amerykańskiego socjologa, Howarda S. Beckera. „Światy sztuki” są próbą spojrzenia na proces powstawania dzieła, będącego wypadkową pracy wielu zaangażowanych osób. Sztuka w ujęciu Beckera staje się efektem zbiorowej pracy, a nie jedynie indywidualnego… Czytaj dalej o „Światy sztuki” Howarda S. Beckera
Muzyczne doświadczenia nastoletniego Fryderyka Chopina w wersji dla najmłodszych – w ramach tegorocznych Eufonii, w Łazienkach Królewskich odbyły się wyjątkowe koncerty dla dzieci. Dla najmłodszych, zaledwie kilkumiesięcznych Słuchaczy, był to początek ich przygody z muzyką. Małe Eufonie są kierowane do rodzin z dziećmi w dwóch przedziałach wiekowych: 0-3 oraz… Czytaj dalej o Małe Eufonie – wielkie przeżycia
Jak rozmawiać o odejściu bliskich? Czy jest jeden wzorzec przeżywania żałoby i straty – przez dzieci i dorosłych? Czy śmierć może być dobra? W rozmowie Katarzyny Sanockiej usłyszymy osobistą historię Sylwii Grzegrzółki z Działu Badań i Analiz NCK oraz komentarz Mileny Pacudy z Instytutu Dobrej Śmierci, która tworzyła treści merytoryczne… Czytaj dalej o Zakończenia Wspólne