Przejdź do treściPrzejdź do stopki strony

Król Tanga

Aleksandra Galant 14 lipca 2026
Król Tanga

 

Tadeusz Miller – pieśniarz powojennego Szczecina

Słuchacze mylili go z Mieczysławem Foggiem, on sam cenił twórczość Binga Crosby’ego. Choć płyty z wykonywanymi przez niego tangami sprzedawały się w tysiącach egzemplarzy, przedwczesna  śmierć sprawiła, że Tadeusz Miller na całe dekady został zapomniany. Zmienia się to m.in. za sprawą poświęconej mu książki „Król Tanga”.

 

Zostawił po sobie kilkadziesiąt płyt, na których wybrzmiewały śpiewane przez niego tanga: tuż po wojnie sprzedawały się w zawrotnych wówczas, tysiącach egzemplarzy. Historia Tadeusza Millera i jego żony Luny to także historia wojennej i powojennej tułaczki, zakończonej ostatecznie w Szczecinie. To właśnie w tamtejszym oddziale Polskiego Radia jego głos słuchacze mogli usłyszeć po raz pierwszy.

Przez lata współpracował z pierwszą polską prywatną wytwórnią płytową “Mewa”, dla której w Poznaniu nagrywał tanga, w tym swój największy przebój “Kwiat paproci”.

Jego karierę przerwała nagła śmierć: zginął w wypadku samochodowym. Kiedy wracał motocyklem do domu, został potrącony przez ciężarówkę prowadzoną przez radzieckiego żołnierza.

Przez lata twórczość Tadeusza Millera pozostawała zapomniana, między innymi z powodu niewystarczającej dokumentacji, a także… podobieństwa głosu Millera do Mieczysława Fogga, z którym często był mylony, co wyjątkowo irytowało jego żonę.

Dziś pamięć o Tadeuszu Millerze wraca, przede wszystkim dzięki staraniom szczecinian i szczecinianek: lokalnych dziennikarzy oraz artystów. Z miastem związana jest także Sylwia Trojanowska, autorka książki “Król Tanga”, która przybliża biografię pieśniarza. W Audycjach Kulturalnych opowiedziała o jego twórczości, a także o podążaniu jego śladami i odkrywaniu przeszłości, zapomnianej przez blisko 80 lat.

Transkrypcja odcinka Rozwiń transkrypcję
Audycje kulturalne. W dobrym tonie.
To są audycje kulturalne. Podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant.
Mam nadzieję, że Was również trochę rozrzewniły, może rozczuliły dźwięki, które rozpoczęły nasze dzisiejsze spotkanie.
Utwór Zapomniana Piosenka wykonał Tadeusz Miller, jak się za moment przekonacie, nie bez powodu.
To właśnie on powitał Was w tym odcinku audycji kulturalnych.
Przytoczę tylko fragment tekstu, słów, które napisał Aleksander Antoniewicz, który pisał także dla Mieczysława Foga,
ale co ciekawe był także autorem scenariuszy dla kabaretu Dudek.
I w tej piosence napisał Zapomniana piosenka gdzieś pod sercem ukryta, niepotrzebna nikomu, zostawiona bez słów.
Dziś pamięta ją tylko jakaś zdarta już płyta, jakiś wieczór czerwcowy, duszny, cały od bzów.
Zrobiło się trochę nostalgicznie, trochę romantycznie oczywiście, ale ten utwór wybrałam dlatego,
że nie tylko piosenka może być zapomniana, ale niestety zapomniana może być cała twórczość,
którą artysta po sobie zostawia. I tym artystą, myślę, że nikogo nie zdziwię, jest właśnie Tadeusz Miller,
który był wybitnym pieśniarzem, myślę, że tak spokojnie mogę powiedzieć.
Urodzonym przed wojną w 1915 roku we Lwowie, zginął tragicznie w 1947 niedaleko Szczecina.
Powiedzieć, że zostawił po sobie 63 płyty to jest sporo.
Chyba warto pamiętać, że wówczas płyta to była jedna piosenka, co w pewien sposób tę jego spuściznę ogranicza.
Ale biorąc pod uwagę, jak młodym był człowiekiem, to nadal jest bardzo dużo.
Co wiemy o Tadeuszu Millerze? Czy wiemy dużo i czy to, co wiemy, daje nam szansę na to,
żeby przywrócić, ocalić go od zapomnienia? Tu cytuję innego wybitnego artystę.
O tym będę rozmawiała z Sylwią Trojanowską, która jest pisarką, autorką sztuk teatralnych,
szczecinianką i pasjonatką regionu, która napisała książkę Król Tanga,
która właśnie Tadeuszowi Millerowi jest poświęcona. Witaj w audycjach kulturalnych.
Witam bardzo serdecznie i jest mi ogromnie miło, że mogę po raz kolejny rozmawiać,
uczestniczyć w rozmowie o Tadeuszu Millerze, tak jak powiedziałaś, zapomnianym artyście,
a ja bym jeszcze dodała trochę niesłusznie zapomnianym artyście.
Kiedy pomyślałam sobie, że chciałabym zacząć naszą rozmowę od jego głosu,
po prostu żeby usłyszeć, jak on śpiewał, jaką twórczością się zajmował,
to byłam bardzo zdziwiona tym, że w popularnym serwisie internetowym wystarczy wpisać nazwisko
i tych piosenek wyskakuje bardzo dużo.
To nie jest tak, że trzeba kopać gdzieś daleko, szperać.
One są na wyciągnięcie ręki.
Zacznijmy może od tego związku ze Szczecinem.
No już nawet hasło w popularnej internetowej encyklopedii sugeruje nam,
że on ze Szczecinem był związany, ale śledząc jego biografię, czytając twoją książkę,
można zauważyć, że to była taka biografia człowieka trochę rzucanego przez historię,
rzucanego przez tę powojenną rzeczywistość po niemal całej Polsce,
bo urodził się we Lwowie, później Bojanów, Kołoleszna, Poznań, Warszawa, Koszalin, Kielce,
no i w końcu ten Szczecin. No to naprawdę jest intensywne szukanie swojego miejsca.
Tak, to człowiek drogi, tak mogłabym powiedzieć.
Człowiek, który podróżował bardzo dużo, przemieszczał się,
tak jakby szukał tego miejsca, w którym byłby w pełni szczęśliwy.
Oczywiście te pierwsze lata podróży do czasu dorosłości,
to nie zależały od niego, to jego rodzina, rodzice, Władysław i Aniela
zadecydowali, że wyjadą ze Lwowa i osiądą tak dokładnie w Golinie Wielkiej,
która znajduje się tuż obok Bojanowa, to jest Wielkopolska.
No i tam Tadeusz Miller dorastał, tam dojrzewał i myślę, że tam edukował się muzycznie.
Na pewno tam nauczył się grać na pianinie i na gitarze,
bo na obu tych instrumentach ponoć bardzo dobrze grał.
No i tam zapewne też śpiewał.
Później studia w Poznaniu, przerwane przez wojnę,
no i oczywiście ten dramatyczny, tragiczny czas wojenny,
kampania wrześniowa, no i to, co zmieniło absolutnie jego życie,
ponieważ po kampanii wrześniowej, to jest w ogóle przeciekawa historia,
też odnosząc się do tego Twojego pytania,
że to jest człowiek, który w bardzo wielu różnych miejscach
rzeczywiście się znajdował w trakcie tego swojego,
jakby nie powiedzieć krótkiego życia, bo tylko 32-letniego.
Po tej kampanii wrześniowej, wyobraźcie sobie,
że Tadeusz Miller wraca z przyjacielem swoim,
z towarzyszem broni, z Mieczysławem Musilem
i porzuca oczywiście mundur i od kolejarza,
przypadkowego człowieka otrzymuje ubrania,
natomiast nie udaje mu się zdobyć butów.
I na Bosaka wraca do Warszawy.
Ma potwornie poranione stopy, straszne rany na tych stopach.
No i jego przyjaciel mówi, słuchaj, idziemy do mieszkania mojej narzeczonej
i tam coś zrobimy z tymi Twoimi stopami.
Jak się okazało w tym mieszkaniu narzeczonej,
oprócz Ireny znajdowała się również siostra tej kobiety,
a tą siostrą była Luna.
Była Luna, która zaopiekowała się stopami Tadeusza Millera.
tak skutecznie, że zakochali się w sobie.
Luna była wtedy studentką piątego roku weterynarii,
więc opatrywanie ran było czymś dla niej bardzo łatwym i oczywistym.
Miłość nie była oczywista, ale się zdarzyła,
pomimo tego, że wojna trwała,
albo może dlatego, że wojna trwała
i właśnie takich przebłysków dobra, piękna, szczerości
ludziom trzeba było wtedy bardzo, bardzo mocno.
W każdym razie już w 1940 roku Tadeusz z Luną biorą ślub
i spędzają całą wojnę w Warszawie.
Nie uczestniczą w walkach zbrojnych,
ale z tego co wiemy,
pomagają powstańcom warszawskim,
organizując dla nich ubrania i jedzenie.
Niektóre źródła podają, że Tadeusz został ranny
w czasie powstania warszawskiego,
ale ja nie byłam w stanie tego potwierdzić
u członków rodziny.
Nie ma na to żadnych dokumentów,
nie ma żadnych informacji,
zmianek w listach,
a zatem to jest bardzo duży znak zapytania.
Pewnym jest, że po powstaniu warszawskim
Tadeusz został przetransportowany do Pruszkowa,
do obozu, z którego dalej został przeniesiony do Kielc.
Były Kielce, po Kielcach był Piotrków,
był Koszalin, no i ten wspomniany Szczecin.
No i tak naprawdę po tych kilkunastu,
czy kilkudziesięciu nawet miejscach,
w których przyszło żyć Tadeuszowi,
po wielkich marzeniach o tym,
że mógłby śpiewać,
bo to marzenie nigdy go nie opuszczało,
chociaż racjonalizował też swój zawód
i podejmował się pracy fotografa,
on pasjonował się fotografią,
to jednak wydaje mi się,
że to śpiewanie było cały czas gdzieś z tyłu jego głowy,
on o tym nigdy nie zapomniał
i kiedy w Szczecinie nadarzyła się okazja,
kiedy nadarzyła się możliwość,
kiedy przyszła ta wielka szansa,
on z niej skorzystał.
Nie sposób teraz nie zapytać właśnie o te szanse,
dlatego, że owszem, on rozpoczął przygodę z radiem,
z Polskim Radiem Szczecin,
ale nie od razu to była ta praca,
o której być może w cichości serca marzył,
którą kojarzymy z myśleniem o radiu,
bo nie pracował od razu przy mikrofonie,
on zajmował się zaopatrzeniem,
pracował, że tak powiem,
technicznie dla rozgłośni,
ale wykorzystał moment,
okazję, która się nadarzyła,
to był bodaj koncert życzeń,
jeżeli dobrze to pamiętam.
To jest w ogóle bardzo ciekawa historia,
bo do Szczecina przyjeżdżali ludzie po nowe życie.
Obiecywano im, że to jest raj,
że tutaj mogą znaleźć pracę,
dobrą pracę,
że dostaną mieszkanie,
że czekają na nich szerokie ulice,
wspaniałe parki,
rodzące się życie,
więc bardzo wiele osób przyjeżdżało do Szczecina.
Myśląc o tym,
że tutaj ich życie nabierze tempa, kolorów
i że będą mogli robić też karierę.
I zapewne Tadeuszowi udało się wskoczyć
na czyjeś miejsce po to,
żeby śpiewać w niedzielnym koncercie życzeń,
bo ten ktoś,
nie wiemy dokładnie, kto to był,
ale ten ktoś po prostu z dnia na dzień wyjechał.
Zapewne miał nadzieję,
że w Szczecinie będzie mu dobrze,
ale kiedy przeżył tutaj chwilę krótszą bądź dłuższą,
kiedy słyszał nocne szczelaniny,
krzyki,
kiedy widział,
że to nie jest wcale takie rajskie miasto,
a miasto dość trudne do życia,
dość jeszcze takie niepewne,
to po prostu się wystraszył i wyjechał.
I Tadeusz skorzystał z tej szansy.
Kiedy dostał propozycję,
słuchaj, jest taka możliwość,
my wiemy, że ty śpiewasz,
bo Tadeusz śpiewał wtedy w restauracji.
Dziś byśmy może powiedzieli,
że tak trochę do kotleta,
ale to były takie czasy,
kiedy muzyka na żywo była czymś powszechnym.
Kiedy szło się do restauracji na dancing,
kiedy można było posłuchać wykonań różnych,
bardzo znanych szlagierów ówczesnych,
ktoś usłyszał Tadeusza
i ten ktoś pracował w radiu.
I tak to się zaczęło,
że on dostał tę propozycję,
pomimo tego, że zatrudniono go
na stanowisku zaopatrzeniowca,
stał się piosenkarzem.
Rozpoczął tę karierę
w niedzielnym koncercie życzeń
i wyobraźmy sobie,
dzisiaj jakby wyglądał ten niedzielny koncert życzeń,
ktoś by śpiewał zapewne z odtworzenia,
natomiast w tamtych czasach
wszystkie wykonania były na żywo
i Tadeusz w niedzielnym koncercie życzeń
śpiewał na żywo,
na dodatek z orkiestrą.
Więc to też było coś niesamowitego.
No nie można było zrobić dubla,
nie można było powtórzyć,
nie można było się zatrzymać
i powiedzieć,
nie słuchajcie, to jeszcze raz od początku,
bo tutaj nie dociągnąłem.
Nie, on poszedł, ześpiewał
i był na tyle dobry,
że dyrekcja zaprosiła go
do stałej współpracy,
przestał być zaopatrzeniowcem,
stał się może nieetatowym piosenkarzem,
ale śpiewał w wszystkich praktycznie
audycjach muzycznych,
przede wszystkim w niedzielnym,
bardzo popularnym niedzielnym koncercie życzeń
i w mozaice muzycznej.
I tak naprawdę to otworzyło drzwi
do jego bardzo szybkiej,
błyskawicznej i wielkiej kariery.
No właśnie,
jaka to była kariera?
Tytuł książki już zdradza,
że tanga to chyba było coś,
w czym on się specjalizował,
w czym się czuł najlepiej.
Ja nie mam, przyznaję się,
specjalnego ucha,
jeżeli chodzi o analizę głosów,
ale wydaje mi się,
że to jest baryton,
taki piękny, ciepły baryton.
Jak dobierał repertuar?
W jaki sposób on funkcjonował?
Bo wiemy już,
że nagrywał płyty,
że śpiewał w radiu,
czy koncertował?
Jeżeli chodzi o Tadeusza Millera,
on ponoć w tamtych czasach
najlepiej brzmiał w tangach.
Ale to też może dlatego,
że tanga w tamtym okresie powojennym
były po prostu
najbardziej popularnymi piosenkami
i on tych tang wykonywał najwięcej.
Wydaje mi się,
jeśli chodzi o Twoje pytanie,
czy on to wybierał,
gdyby mógł wybierać,
mi tak serce podpowiada.
I to jest moja absolutnie subiektywna ocena
na podstawie analizy listów,
na podstawie analizy zdjęć
i też brzmienia piosenek.
Wydaje mi się,
że Tadeusz Miller wybierałby
amerykańskie standardy do śpiewania.
On by wybierał slow fox.
On doskonale brzmiał w slow foxach.
O tym też pisze w Królu Tanga
i pisze też o tym,
że jego idolem był Bing Crosby,
którego my Polacy może z imienia
i z nazwiska niekoniecznie znamy,
ale my znamy większość przebojów
Binga Crosbiego,
bo w okresie przedświątecznym
jego piosenki rozbrzmiewają
w każdej stacji radiowej.
W bardzo wielu filmach
cały czas słyszymy piosenki
Binga Crosbiego.
I dla Tadeusza Bing Crosby
był takim człowiekiem,
do którego zmierzał.
On chciał brzmieć jak Bing Crosby,
bo rzeczywiście był obdarzony
ciepłym barytonem,
jak wspomniałaś,
takim zapraszającym
do słuchania,
do bycia razem.
W tym jego głosie
nie słychać dystansu.
O tym mi powiedzieli
specjaliści od głosów,
ludzie, którzy znają się
na muzyce.
Ja też może nie jestem
taką specjalistką
od piosenek
i od muzyki,
ale ufam ludziom,
którzy reżyserowali
spektakl teatralny
i pod kątem aktorskim,
i pod kątem muzycznym.
I to oni właśnie mi powiedzieli,
że Tadeusz Miller
obdarzony jest
niezwykłym głosem,
bardzo ciepłym,
bardzo rzadkim
i do tego wspaniałą dykcją.
I to go bardzo wyróżniało.
Natomiast jeśli chodzi
o dobór repertuaru,
te czasy powojenne
to były takie czasy,
kiedy wszyscy wykonawcy
mogli śpiewać tę samą piosenkę.
Po prostu to piosenka
trafiała na rynek,
a ty jako wykonawca
mogłeś ją wykonywać.
I niekoniecznie to był też
do końca wybór Tadeusza,
patrząc już tutaj
tylko na Tadeusza.
To kiedy został zauważony
przez wytwórnię płyt
Mewa w Poznaniu,
przez pana Mieczysława Wejmana,
to jemu został zaproponowany
repertuar, po prostu.
I znów idziemy Nowym Światem.
Jego pierwsze nagranie
wykonał tak dobrze,
że od razu został zaproszony
do kolejnych nagrań
no i stał się
największą gwiazdą
właśnie wytwórni Mewa.
A musimy pamiętać,
że to była
największa prywatna wytwórnia
i ona była
bardzo prężnie działająca
i bardzo skuteczna.
Dlatego Tadeusz miał szansę
docierać do słuchaczy
w całym kraju,
pomimo tego,
że mieszkał w tym
trochę takim nieznanym Szczecinie,
nagrywał w Poznaniu,
ale jednak to
w bardzo wielu częściach Polski
były jego płyty kupowane.
Jeszcze może tylko dodam,
że jego największy przebój,
czyli
Kwiat Paproci,
to znowu jest tango.
Płyta została sprzedana
w ilości
15 tysięcy egzemplarzy.
To była
niebagatelna liczba,
jak na tamte czasy.
Dzisiaj też
to jest
dobra liczba.
Pamiętajmy,
że mówimy o Polsce,
która trochę podnosi się
ze zgliszcz nadal,
więc ta sytuacja materialna
również,
jeżeli chodzi o to
zaangażowanie w kulturę,
w muzykę,
była zupełnie inna.
Z uwagą słucham tego,
co mówisz o pracy,
jaką wykonałaś,
o listach,
które analizowałaś,
o źródłach,
które sprawdzałaś,
o osobach,
z którymi rozmawiałaś
i zastanawiam się,
czy takie sformułowanie,
że cały Szczecin,
a może nawet cała Polska
nuciła jego tanga,
uważasz,
że byłoby na wyrost,
czy jednak jest
w tym ziarno prawdy?
Myślę, że ziarno prawdy jest.
Też o tym piszę
w nocie biograficznej,
w posłowiu,
w mojej książce
w Królu Tanga.
Nie mamy co do tego pewności,
bo tak jak powiedziałaś,
Polska wtedy też
rodziła się do życia
po wojennej zawierusze.
Ludzie pędzili,
gonili za tym,
żeby odrodzić się,
żeby poczuć stabilizację,
więc nie mamy
zbyt wielu odniesień
ani prasowych,
ani jakichś dokumentów
dotyczących tego,
jak wyglądała kariera
Tadeusza Millera
tak dokładnie.
Ja czerpałam tę wiedzę
przede wszystkim
z opowieści rodzinnych
i z listów,
które wspaniale dokumentują
i relacje Tadeusza Millera
z jego żoną,
ponieważ musimy pamiętać,
że zresztą to mocno wybrzmiewa
w Królu Tanga,
w książce,
musimy pamiętać o tym,
że gdyby nie jego żona,
to kariera Tadeusza
nie potoczyłaby się tak szybko.
Ona była jego motywatorem,
ona była jego muzą,
jego przyjaciółką,
osobą,
która wyciągała rękę,
gdy wątpił,
gdy upadał
i która klaskała,
kiedy osiągał sukcesy.
Tadeusz Miller
był bardzo skromnym człowiekiem,
niedowiarkiem,
niepewnym siebie,
niepewnym swego,
swoich umiejętności.
Ciągle powtarzał,
jeszcze muszę się douczyć,
jeszcze muszę lepiej pamiętać tekst.
A Luna mówiła,
no przecież ty to pamiętasz,
Tadeusz,
przecież ty śpiewasz jak mistrz,
czy ktokolwiek,
kiedykolwiek powiedział ci,
że tak nie jest,
no nie,
no właśnie nie,
ty to potrafisz,
więc gdyby nie Luna,
być może osiągnąłby szczyty,
być może zrobiłby karierę,
ale wydaje mi się,
że nie tak szybko,
bo jemu akurat takie wsparcie
było bardzo potrzebne.
No i dzięki tej Lunie
był słyszany i w audycjach w Warszawie,
i radiowych audycjach,
i w Łodzi,
i w Szczecinie,
no i w całej Polsce dzięki płytom.
Natomiast jeśli chodzi o koncerty,
to rzeczywiście odbywały się koncerty,
ale bardziej takie radiowe,
ku pokrzepieniu serc,
patriotyczne.
Jeden plakat,
który ocalał z takiego koncertu,
właśnie mówi o tym,
że to był koncert patriotyczny,
i Tadeusz Miller był jedną z gwiazd,
która na nim występowała.
No a propos takich ocalonych pamiątek,
to zdaje się,
że jego drogi przeciąły się
z innym znanym pieśniarzem,
którego nazwisko chyba ma każdy na ustach,
kiedy rozmawiamy o przedwojennej,
ale powojennej piosence,
czyli Mieczysław Fok,
zdaje się,
że któregoś razu grał na pianinie,
akompaniował w ten sposób Fogowi.
Pytanie trudne,
ale wydaje mi się,
że dosyć dobrze nakreśliłaś
rzeczywistość powojennego Szczecina,
takiego miasta nieznanego,
trochę dzikiego zachodu.
Czy w owym czasie
z muzyki,
ze śpiewania,
z tanga
dało się żyć?
On był w stanie utrzymać się,
zwłaszcza, że,
co wydaje mi się,
że wkrótce w naszej rozmowie się pojawi,
on założył rodzinę.
Nie do końca dane mu było
tą rodziną się w pełni cieszyć,
natomiast rodzinę założył,
ona miała się także wkrótce powiększyć.
Ślub wziął z Luną,
o której przed chwilą też wspominałam
i to była bardzo wielka miłość,
wielka przyjaźń i wielkie wsparcie.
Czy mógł utrzymać rodzinę?
To jest bardzo ciekawe pytanie.
Z listów, które czytałam,
wynika, że tych pieniędzy ciągle brakowało,
że to nie były takie pieniądze,
które mogłyby dać im taką swobodę,
że byłoby ich stać i na podróże,
no bo Tadeusz jednak dużo się przemieszczał
i na ubranie się w jakieś piękne rzeczy.
Oni oboje marzyli o dobrych ubraniach.
Oni mieli naprawdę taką silną potrzebę,
aby dobrze wyglądać po tych latach wojennych,
kiedy nie myślało się o tym,
kiedy człowiek uciekał,
kiedy człowiek krył się.
Pamiętajmy, że oni wojnę spędzili w Warszawie,
więc to naprawdę było trudne miejsce do życia.
Nie stać ich było na fajne ubiory.
Pamiętam taki list, w którym Tadeusz pisze do Luny
przepraszam Cię Luna,
ale musiałam sobie kupić nowe bryczesy
i wydałem pieniądze.
Wydaje mi się, że Luna w tym momencie
powiedziałaby, no dobrze zrobiłeś.
Dla nich obojga to było ważne,
żeby dobrze się czuć w swojej drugiej skórze,
czyli w ubraniu.
Luna w listach pisała
nie przyjadę do Ciebie do Warszawy,
bo nie mam kapelusza,
jak ja będę tam wyglądała.
A zatem nie było ich stać na takie życie,
o jakim oboje marzyli,
ale oboje czuli,
że śpiewanie Tadeusza
do tego ich doprowadzi,
że to jest gdzieś na horyzoncie,
że to jest niedaleko.
I zapewne ten ogromny sukces
kwiatu paproci
to był taki zwiastun
tej wielkości Tadeusza,
powiększającej się gwiazdy Tadeusza
i też takiej szansy na to,
że w końcu po wielu latach
będą mogli poczuć,
że żyją pełną piersią,
że mogą sobie pozwolić na wszystko,
że nie muszą się dopytywać,
słuchaj, przyślesz,
Luna się pyta Tadeusza,
przyślesz mi pieniądze na węgiel,
bo już przyjmują zapisy.
Co mam robić?
Czy mam remontować ten twój motor,
bo nie mam pieniędzy?
Tadeusz odpisuje,
nie martw się,
pieniądze wyślę ci.
Więc czuć tam było
taki niedosyt,
niedomiar tych pieniędzy.
Marzenie, o którym pani
przed momentem powiedziała,
okazało się dosyć kruche
i mówię o tym ze smutkiem,
nie ukrywam.
Wspomniała pani też o motorze,
który trzeba było naprawiać.
No i właśnie ten motor,
wiąże się z tragiczną,
gwałtowną,
nagłą i niespodziewaną śmiercią
Tadeusza Millera,
ponieważ on zginął
w wypadku motocyklowym.
Mam wrażenie,
że w internecie można znaleźć
różne wersje tego,
w jakich okolicznościach
się to wydarzyło.
Zostańmy jednak przy tej,
którą przybliża pani,
opisuje pani na podstawie
materiałów w książce.
Wersji śmierci Tadeusza jest kilka,
dwie najczęściej się powtarzają.
Ja weryfikowałam to
i rodzinne świadectwa,
jasno mówią,
oraz też artykuł prasowy,
który jest dostępny,
też potwierdza tę wersję.
Tadeusz jechał motocyklem na ryby
razem ze swoim przyjacielem
i wracając z tych ryb
zauważył, że szwankuje mu reflektor.
Co zrobił?
No zatrzymał się na poboczu.
To jest pobocze
bardzo znanej szczecińskiej ulicy,
to jest Aleja Wojska Polskiego,
skrzyżowanie z Unii Lubelskiej.
Zatrzymuje się tam,
próbują coś z tym reflektorem zrobić
i w tym momencie
taranuje ich ciężarówka,
którą kieruje
rosyjski żołnierz pijany.
Tadeusz jest bardzo mocno pokieryszowany.
Można powiedzieć,
że umiera chwilę po tym wypadku.
Jego przyjaciel jest przewieziony do szpitala,
a szpital jest naprawdę bardzo blisko.
Walczy o życie kolejne trzy dni,
ale także umiera.
To wszystko widziała pielęgniarka,
która jechała do pracy, do szpitala,
więc pomoc była błyskawiczna
i to pomoc medyczna.
Gdyby była szansa dla Tadeusza,
to być może to by się udało,
tak samo jak i dla jego przyjaciela.
Ale to zderzenie z ciężarówką,
która jechała zresztą pod prąd,
było dla obu mężczyzn
tragiczne w skutkach.
Na koniec chciałam zapytać Cię o to
zapomnienie,
bo to był wątek, który pojawiał się często
w trakcie naszej rozmowy.
To, że Tadeusz Miller i jego twórczość
w tej chwili trwają starania, żeby ocalić od zapomnienia.
Ale dlaczego ona została zapomniana?
Tak, to prawda.
Ja zresztą na samym początku,
we wstępie do Króla Tanga,
zadaję to pytanie.
Jak to możliwe,
że ja, mówiąc tu o sobie,
czytając bardzo wiele książek
o historii Szczecina,
wiele wspomnień pionierów,
rozmawiając z osobami,
które specjalizują się
w powojennej historii Szczecina,
nigdy nie natknęłam się
na imię i nazwisko
piosenkarza Tadeusza Millera.
To jest bardzo ciekawe
i powodów jest kilka.
Przede wszystkim to,
że te powojenne czasy
były słabo dokumentowane.
Wtedy nie było telewizji,
radio raczkowało,
prasa oczywiście działała,
ale zajmowano się piosenką,
bo piosenka była ważna,
bo piosenka miała za zadanie
pokrzepiać Polaków,
dawać im siłę,
mówić im tak,
wstaniemy z gruzów.
No pierwsza piosenka Tadeusza,
znów idziemy nowym światem,
czyli znów pójdziemy
tą piękną ulicą,
aleją,
znów te domy będą wspaniałe,
będą poruszały,
będą porażały,
a nie tak jak teraz
po wojennej zawierusze,
że tylko same żebra wystają.
Więc piosenka,
ta powojenna,
była ogromnie ważna,
ale niekoniecznie wykonawca
był istotny.
To jemu nie do końca
poświęcano czas,
więc to jest jeden z powodów.
Drugim powodem jest to,
że Tadeusz Miller
miał bardzo podobny głos
do Mieczysława Foga.
Ludzie mylili ich
i później już po śmierci
Tadeusza Millera,
Luna ponoć,
słuchając radia,
od razu rozpoznawała,
że śpiewa Tadeusz Miller
i bardzo złościło ją to,
kiedy był zapowiadany
Mieczysław Fogg,
bo oni rzeczywiście
mieli podobny ton głosu,
tembr głosu,
sposób śpiewania.
Tadeusz Miller
na pewno słuchał nagrań
Mieczysława Foga
i na pewno też uczył się
na jego nagraniach.
Stąd też być może
to podobieństwo,
ale na pewno
ten ton głosu,
ten tembr głosu
to jest coś,
czym się urodził
i po prostu mieli
podobne te głosy.
W rękach rodziny
jest płyta
sygnowana nazwiskiem
Mieczysława Foga,
a kiedy ją odtworzymy,
śpiewa Tadeusz Miller.
Więc to jest coś niesamowitego.
Ja widziałam na własne oczy
tę płytę.
To jest dowód na to,
że na niekorzyść
oczywiście Tadeusza Millera
był on mylony
z wielką gwiazdą,
z Mieczysławem Fogiem.
Wcześniej w rozmowie
też miałam się do tego odnieść.
Wspominałaś,
że oni się spotkali
i być może tak było,
bo rzeczywiście istnieje plakat
i został on odnaleziony
w archiwum,
na którym Mieczysław Fog
śpiewa z akompaniamentem
Tadeusza Millera.
Jednak podczas takich
ostatnich badań
jeden ze znawców piosenki
stwierdził,
że być może to nie jest
nasz Tadeusz Miller,
że to nie jest
król tanga,
ale był również
wówczas
inny Tadeusz Miller,
który specjalizował się
w grze na pianinie.
Tego nie wiemy,
dzisiaj tego nie jesteśmy
w stanie sprawdzić,
aczkolwiek głosy
Tadeusza Millera
i Mieczysława Foga
zdecydowanie
były mylone.
O tych powodach,
dla których
zapomnieliśmy
o Tadeuszu Millerze
jest więcej
i ja o tym
piszę też
we wstępie
do książki
i serdecznie
zapraszam do tego,
żeby to przeczytać
i w ogóle
zastanowić się,
dlaczego czasami
zapominamy
o kimś
na tak wiele lat,
bo tutaj
ta pamięć
rzeczywiście
ulotniła się
na te 80 lat.
Myślę, że w Szczecinie
postać Tadeusza Millera
jest coraz
bardziej znana ludziom
właśnie ze względu
i na książkę
i na spektakl
o tym samym tytule.
Spektakl zresztą
wyjątkowy
i wybitny,
bo on zdobył
Nagrodę Publiczności
Bursztynowego Pierścienia,
więc został doceniony.
W jednym z niedawnych wywiadów
padło takie hasło,
żeby pamiętać
musimy cały czas
dbać o tę pamięć
osób, które odeszły.
A tutaj
na te 80 lat
były czynione starania
i radiowcy,
pan Jan Zagozda,
wspaniały prowadzący,
który krzewił wiedzę
o Tadeuszu Millerze,
ale to było za mało,
żeby utrwalić
tę pamięć
o Tadeuszu Millerze.
Tym bardziej się cieszę,
że w audycjach kulturalnych
ten artysta
też ma swój moment,
że mogłyśmy mu
poświęcić
osobny odcinek
tego podcastu
i że mogę zachęcić
wszystkie nasze słuchaczki
i słuchaczy
do tego, żeby
po książkę
pod tytułem
Król Tanga
właśnie o Tadeuszu Millerze
sięgnąć,
a to wszystko jest możliwe
dlatego, że
zaproszenie do dzisiejszego odcinka
przyjęła
Sylwia Trojanowska,
która jest
pisarką,
autorką sztuk
teatralnych,
szczecinianką
i pasjonatką regionu.
Sylwia, bardzo dziękuję Ci
za to spotkanie,
że zachęciłaś
nasze słuchaczki
i słuchaczy
do sięgnięcia po książkę,
ale też
podzieliłaś się
swoją wiedzą
rozbudowaną,
opartą o bardzo
rzetelne źródła
na temat
Tadeusza Millera
właśnie.
Ja bardzo dziękuję
za zaproszenie.
Rozmawianie
o Tadeuszu Millerze,
o człowieku,
którego
w swoich czasach
nazywano
Królem Tanga,
to jest dla mnie
wielki przywilej
i wielka przyjemność
i mam nadzieję,
że słuchacze
po przesłuchaniu
naszej rozmowy
sięgną po książkę
w wersji papierowej
czy w wersji audiobooka
i sami zanurzą się
w tej niezwykle
emocjonującej,
pasjonującej
opowieści
o człowieku,
którego niosła muzyka.
Zapomniana piosenka
Gdzieś pod sercem ukryta
Nie potrzeba na nic konu
Zostawiona bez słów
Pamiętaj
Jakaj zdarta już kuryta
Jakiś wieczór czerwcowy
Duszny cały od brzu
Audycje kulturalne
W dobrym tonie
W dobrym tonie
Audycje Kulturalne są projektem realizowanym przez Narodowe Centrum Kultury.

Pozostałe audycje w tej kategorii

Idea, twórczyni, kobieta – wyjątkowy portret George Sand w Żelazowej Woli

Idea, twórczyni, kobieta – wyjątkowy portret George Sand w Żelazowej Woli

Na wystawie pt. „George Sand (1804-1876). W kalejdoskopie życia i sztuki” zgromadzono unikatowe pamiątki związane z Artystką, które przekonują, że była wszechstronną humanistką, w wielu kwestiach wyprzedzającą swoją epokę. Celem twórców ekspozycji było przedstawienie Sand, jako kobiety wielu zainteresowań, pasji i talentów, która niezasłużenie jest przedstawiana przede wszystkim jako „partnerka… Czytaj dalej o Idea, twórczyni, kobieta – wyjątkowy portret George Sand w Żelazowej Woli

„Wyciąganie historii z pamięci”: Uniwersum Wajnberga

„Wyciąganie historii z pamięci”: Uniwersum Wajnberga

Interaktywna, dwujęzyczna mapa pozwala poznać skomplikowaną biografię oraz twórczość Mieczysława Wajnberga, jednego z najwybitniejszych kompozytorów XX wieku. Uniwersum będzie rozwijane, w miarę dalszych ustaleń dotyczących jego życiorysu. Mieczysław Wajnberg był kompozytorem polsko-żydowskiego pochodzenia. Urodził się w Warszawie, gdzie wraz z rodzicami i siostrą mieszkał w kamienicy przy ul. Żelaznej 66. Czytaj dalej o „Wyciąganie historii z pamięci”: Uniwersum Wajnberga

„Muzyka była sposobem reagowania na świat” – PRL w muzycznym zwierciadle

„Muzyka była sposobem reagowania na świat” – PRL w muzycznym zwierciadle

Najnowsza wystawa w Muzeum Historii Polski przybliża muzykę rozrywkową lat 1944-1989, skupiając się nie tylko na najważniejszych wydarzeniach ze świata sztuki. Twórcy pokazują też, jakie funkcje muzyka pełniła w życiu Polaków i w jaki sposób próbowały ją wykorzystywać ówczesne władze. Ekspozycja „Za czym kolejka ta stoi? PRL w muzycznym zwierciadle”… Czytaj dalej o „Muzyka była sposobem reagowania na świat” – PRL w muzycznym zwierciadle

„Bach w piach”: muzyka wychodzi z sal koncertowych

„Bach w piach”: muzyka wychodzi z sal koncertowych

Muzycy zamiast na scenie filharmonii pojawiają się na placach zabaw, skwerach, przy piaskownicach. W ten sposób spotykają się z nowymi odbiorcami muzyki klasycznej „u nich”, w najbardziej naturalnym dla słuchaczy kontekście. I pokazują, że ten rodzaj sztuki nie musi onieśmielać. Ogólnopolski projekt „Bach w piach” – cykl muzyczno-edukacyjnych flashmobów w przestrzeniach… Czytaj dalej o „Bach w piach”: muzyka wychodzi z sal koncertowych

„Wszystko się tu stało” – Łódź Artura Rubinsteina

„Wszystko się tu stało” – Łódź Artura Rubinsteina

Nowa wystawa w Filharmonii Łódzkiej poświęcona jest niezwykłej relacji jej patrona z rodzinnym miastem. Przywołuje początki jego muzycznej drogi, prezentuje też artystyczną aktywność w mieście swojego urodzenia, w którym koncertował aż 34 razy. Nazywany królem pianistów i obywatelem świata, podziwiany i oklaskiwany na obu półkulach, wspominając lata artystycznej kariery, wydarzenia,… Czytaj dalej o „Wszystko się tu stało” – Łódź Artura Rubinsteina

Janusz Olejniczak: Maestro ponownie wśród studentów

Janusz Olejniczak: Maestro ponownie wśród studentów

Na patio Uniwersytetu Muzycznego Fryderyka Chopina odsłonięto rzeźbę będącą hołdem dla jednej z największych postaci polskiej muzyki klasycznej – Janusza Olejniczaka. To symboliczne miejsce, nazwane imieniem mistrza, staje się przestrzenią pamięci i inspiracji dla studentów, pedagogów oraz melomanów. Janusz Olejniczak, pianista o światowej renomie, przez lata nie tylko zachwycał… Czytaj dalej o Janusz Olejniczak: Maestro ponownie wśród studentów