00:01
Audycje kulturalne. W dobrym tonie.
00:54
To są audycje kulturalne. Podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant.
01:06
Mam nadzieję, że Was również trochę rozrzewniły, może rozczuliły dźwięki, które rozpoczęły nasze dzisiejsze spotkanie.
01:13
Utwór Zapomniana Piosenka wykonał Tadeusz Miller, jak się za moment przekonacie, nie bez powodu.
01:18
To właśnie on powitał Was w tym odcinku audycji kulturalnych.
01:21
Przytoczę tylko fragment tekstu, słów, które napisał Aleksander Antoniewicz, który pisał także dla Mieczysława Foga,
01:28
ale co ciekawe był także autorem scenariuszy dla kabaretu Dudek.
01:32
I w tej piosence napisał Zapomniana piosenka gdzieś pod sercem ukryta, niepotrzebna nikomu, zostawiona bez słów.
01:39
Dziś pamięta ją tylko jakaś zdarta już płyta, jakiś wieczór czerwcowy, duszny, cały od bzów.
01:46
Zrobiło się trochę nostalgicznie, trochę romantycznie oczywiście, ale ten utwór wybrałam dlatego,
01:51
że nie tylko piosenka może być zapomniana, ale niestety zapomniana może być cała twórczość,
01:57
którą artysta po sobie zostawia. I tym artystą, myślę, że nikogo nie zdziwię, jest właśnie Tadeusz Miller,
02:03
który był wybitnym pieśniarzem, myślę, że tak spokojnie mogę powiedzieć.
02:08
Urodzonym przed wojną w 1915 roku we Lwowie, zginął tragicznie w 1947 niedaleko Szczecina.
02:15
Powiedzieć, że zostawił po sobie 63 płyty to jest sporo.
02:19
Chyba warto pamiętać, że wówczas płyta to była jedna piosenka, co w pewien sposób tę jego spuściznę ogranicza.
02:25
Ale biorąc pod uwagę, jak młodym był człowiekiem, to nadal jest bardzo dużo.
02:30
Co wiemy o Tadeuszu Millerze? Czy wiemy dużo i czy to, co wiemy, daje nam szansę na to,
02:35
żeby przywrócić, ocalić go od zapomnienia? Tu cytuję innego wybitnego artystę.
02:40
O tym będę rozmawiała z Sylwią Trojanowską, która jest pisarką, autorką sztuk teatralnych,
02:45
szczecinianką i pasjonatką regionu, która napisała książkę Król Tanga,
02:50
która właśnie Tadeuszowi Millerowi jest poświęcona. Witaj w audycjach kulturalnych.
02:54
Witam bardzo serdecznie i jest mi ogromnie miło, że mogę po raz kolejny rozmawiać,
03:01
uczestniczyć w rozmowie o Tadeuszu Millerze, tak jak powiedziałaś, zapomnianym artyście,
03:07
a ja bym jeszcze dodała trochę niesłusznie zapomnianym artyście.
03:10
Kiedy pomyślałam sobie, że chciałabym zacząć naszą rozmowę od jego głosu,
03:15
po prostu żeby usłyszeć, jak on śpiewał, jaką twórczością się zajmował,
03:19
to byłam bardzo zdziwiona tym, że w popularnym serwisie internetowym wystarczy wpisać nazwisko
03:25
i tych piosenek wyskakuje bardzo dużo.
03:27
To nie jest tak, że trzeba kopać gdzieś daleko, szperać.
03:31
One są na wyciągnięcie ręki.
03:33
Zacznijmy może od tego związku ze Szczecinem.
03:37
No już nawet hasło w popularnej internetowej encyklopedii sugeruje nam,
03:40
że on ze Szczecinem był związany, ale śledząc jego biografię, czytając twoją książkę,
03:45
można zauważyć, że to była taka biografia człowieka trochę rzucanego przez historię,
03:51
rzucanego przez tę powojenną rzeczywistość po niemal całej Polsce,
03:55
bo urodził się we Lwowie, później Bojanów, Kołoleszna, Poznań, Warszawa, Koszalin, Kielce,
04:02
no i w końcu ten Szczecin. No to naprawdę jest intensywne szukanie swojego miejsca.
04:06
Tak, to człowiek drogi, tak mogłabym powiedzieć.
04:10
Człowiek, który podróżował bardzo dużo, przemieszczał się,
04:14
tak jakby szukał tego miejsca, w którym byłby w pełni szczęśliwy.
04:19
Oczywiście te pierwsze lata podróży do czasu dorosłości,
04:24
to nie zależały od niego, to jego rodzina, rodzice, Władysław i Aniela
04:29
zadecydowali, że wyjadą ze Lwowa i osiądą tak dokładnie w Golinie Wielkiej,
04:35
która znajduje się tuż obok Bojanowa, to jest Wielkopolska.
04:40
No i tam Tadeusz Miller dorastał, tam dojrzewał i myślę, że tam edukował się muzycznie.
04:46
Na pewno tam nauczył się grać na pianinie i na gitarze,
04:50
bo na obu tych instrumentach ponoć bardzo dobrze grał.
04:55
No i tam zapewne też śpiewał.
04:57
Później studia w Poznaniu, przerwane przez wojnę,
05:01
no i oczywiście ten dramatyczny, tragiczny czas wojenny,
05:05
kampania wrześniowa, no i to, co zmieniło absolutnie jego życie,
05:10
ponieważ po kampanii wrześniowej, to jest w ogóle przeciekawa historia,
05:15
też odnosząc się do tego Twojego pytania,
05:17
że to jest człowiek, który w bardzo wielu różnych miejscach
05:20
rzeczywiście się znajdował w trakcie tego swojego,
05:23
jakby nie powiedzieć krótkiego życia, bo tylko 32-letniego.
05:27
Po tej kampanii wrześniowej, wyobraźcie sobie,
05:30
że Tadeusz Miller wraca z przyjacielem swoim,
05:34
z towarzyszem broni, z Mieczysławem Musilem
05:37
i porzuca oczywiście mundur i od kolejarza,
05:42
przypadkowego człowieka otrzymuje ubrania,
05:46
natomiast nie udaje mu się zdobyć butów.
05:49
I na Bosaka wraca do Warszawy.
05:51
Ma potwornie poranione stopy, straszne rany na tych stopach.
05:56
No i jego przyjaciel mówi, słuchaj, idziemy do mieszkania mojej narzeczonej
06:03
i tam coś zrobimy z tymi Twoimi stopami.
06:06
Jak się okazało w tym mieszkaniu narzeczonej,
06:09
oprócz Ireny znajdowała się również siostra tej kobiety,
06:13
a tą siostrą była Luna.
06:15
Była Luna, która zaopiekowała się stopami Tadeusza Millera.
06:20
tak skutecznie, że zakochali się w sobie.
06:25
Luna była wtedy studentką piątego roku weterynarii,
06:28
więc opatrywanie ran było czymś dla niej bardzo łatwym i oczywistym.
06:34
Miłość nie była oczywista, ale się zdarzyła,
06:37
pomimo tego, że wojna trwała,
06:39
albo może dlatego, że wojna trwała
06:41
i właśnie takich przebłysków dobra, piękna, szczerości
06:46
ludziom trzeba było wtedy bardzo, bardzo mocno.
06:50
W każdym razie już w 1940 roku Tadeusz z Luną biorą ślub
06:55
i spędzają całą wojnę w Warszawie.
06:59
Nie uczestniczą w walkach zbrojnych,
07:02
ale z tego co wiemy,
07:04
pomagają powstańcom warszawskim,
07:07
organizując dla nich ubrania i jedzenie.
07:09
Niektóre źródła podają, że Tadeusz został ranny
07:13
w czasie powstania warszawskiego,
07:15
ale ja nie byłam w stanie tego potwierdzić
07:18
u członków rodziny.
07:19
Nie ma na to żadnych dokumentów,
07:21
nie ma żadnych informacji,
07:24
a zatem to jest bardzo duży znak zapytania.
07:26
Pewnym jest, że po powstaniu warszawskim
07:30
Tadeusz został przetransportowany do Pruszkowa,
07:33
do obozu, z którego dalej został przeniesiony do Kielc.
07:41
Były Kielce, po Kielcach był Piotrków,
07:44
był Koszalin, no i ten wspomniany Szczecin.
07:47
No i tak naprawdę po tych kilkunastu,
07:50
czy kilkudziesięciu nawet miejscach,
07:52
w których przyszło żyć Tadeuszowi,
07:54
po wielkich marzeniach o tym,
07:59
bo to marzenie nigdy go nie opuszczało,
08:01
chociaż racjonalizował też swój zawód
08:04
i podejmował się pracy fotografa,
08:07
on pasjonował się fotografią,
08:09
to jednak wydaje mi się,
08:12
że to śpiewanie było cały czas gdzieś z tyłu jego głowy,
08:16
on o tym nigdy nie zapomniał
08:17
i kiedy w Szczecinie nadarzyła się okazja,
08:20
kiedy nadarzyła się możliwość,
08:22
kiedy przyszła ta wielka szansa,
08:25
on z niej skorzystał.
08:27
Nie sposób teraz nie zapytać właśnie o te szanse,
08:30
dlatego, że owszem, on rozpoczął przygodę z radiem,
08:33
z Polskim Radiem Szczecin,
08:35
ale nie od razu to była ta praca,
08:37
o której być może w cichości serca marzył,
08:39
którą kojarzymy z myśleniem o radiu,
08:41
bo nie pracował od razu przy mikrofonie,
08:44
on zajmował się zaopatrzeniem,
08:46
pracował, że tak powiem,
08:48
technicznie dla rozgłośni,
08:50
ale wykorzystał moment,
08:51
okazję, która się nadarzyła,
08:53
to był bodaj koncert życzeń,
08:54
jeżeli dobrze to pamiętam.
08:55
To jest w ogóle bardzo ciekawa historia,
08:58
bo do Szczecina przyjeżdżali ludzie po nowe życie.
09:03
Obiecywano im, że to jest raj,
09:05
że tutaj mogą znaleźć pracę,
09:09
że dostaną mieszkanie,
09:11
że czekają na nich szerokie ulice,
09:17
więc bardzo wiele osób przyjeżdżało do Szczecina.
09:21
że tutaj ich życie nabierze tempa, kolorów
09:26
i że będą mogli robić też karierę.
09:29
I zapewne Tadeuszowi udało się wskoczyć
09:33
na czyjeś miejsce po to,
09:35
żeby śpiewać w niedzielnym koncercie życzeń,
09:39
nie wiemy dokładnie, kto to był,
09:42
ale ten ktoś po prostu z dnia na dzień wyjechał.
09:45
Zapewne miał nadzieję,
09:46
że w Szczecinie będzie mu dobrze,
09:48
ale kiedy przeżył tutaj chwilę krótszą bądź dłuższą,
09:52
kiedy słyszał nocne szczelaniny,
09:57
że to nie jest wcale takie rajskie miasto,
10:00
a miasto dość trudne do życia,
10:03
dość jeszcze takie niepewne,
10:05
to po prostu się wystraszył i wyjechał.
10:08
I Tadeusz skorzystał z tej szansy.
10:11
Kiedy dostał propozycję,
10:12
słuchaj, jest taka możliwość,
10:14
my wiemy, że ty śpiewasz,
10:15
bo Tadeusz śpiewał wtedy w restauracji.
10:19
Dziś byśmy może powiedzieli,
10:21
że tak trochę do kotleta,
10:23
ale to były takie czasy,
10:24
kiedy muzyka na żywo była czymś powszechnym.
10:27
Kiedy szło się do restauracji na dancing,
10:32
kiedy można było posłuchać wykonań różnych,
10:36
bardzo znanych szlagierów ówczesnych,
10:38
ktoś usłyszał Tadeusza
10:40
i ten ktoś pracował w radiu.
10:43
I tak to się zaczęło,
10:44
że on dostał tę propozycję,
10:46
pomimo tego, że zatrudniono go
10:48
na stanowisku zaopatrzeniowca,
10:50
stał się piosenkarzem.
10:53
Rozpoczął tę karierę
10:54
w niedzielnym koncercie życzeń
10:59
dzisiaj jakby wyglądał ten niedzielny koncert życzeń,
11:01
ktoś by śpiewał zapewne z odtworzenia,
11:03
natomiast w tamtych czasach
11:06
wszystkie wykonania były na żywo
11:09
i Tadeusz w niedzielnym koncercie życzeń
11:14
na dodatek z orkiestrą.
11:16
Więc to też było coś niesamowitego.
11:19
No nie można było zrobić dubla,
11:21
nie można było powtórzyć,
11:23
nie można było się zatrzymać
11:24
nie słuchajcie, to jeszcze raz od początku,
11:26
bo tutaj nie dociągnąłem.
11:28
Nie, on poszedł, ześpiewał
11:30
i był na tyle dobry,
11:31
że dyrekcja zaprosiła go
11:34
do stałej współpracy,
11:36
przestał być zaopatrzeniowcem,
11:38
stał się może nieetatowym piosenkarzem,
11:42
ale śpiewał w wszystkich praktycznie
11:45
audycjach muzycznych,
11:46
przede wszystkim w niedzielnym,
11:48
bardzo popularnym niedzielnym koncercie życzeń
11:51
i w mozaice muzycznej.
11:53
I tak naprawdę to otworzyło drzwi
11:56
do jego bardzo szybkiej,
11:59
błyskawicznej i wielkiej kariery.
12:03
jaka to była kariera?
12:04
Tytuł książki już zdradza,
12:06
że tanga to chyba było coś,
12:07
w czym on się specjalizował,
12:08
w czym się czuł najlepiej.
12:10
Ja nie mam, przyznaję się,
12:12
jeżeli chodzi o analizę głosów,
12:16
że to jest baryton,
12:16
taki piękny, ciepły baryton.
12:18
Jak dobierał repertuar?
12:20
W jaki sposób on funkcjonował?
12:23
że śpiewał w radiu,
12:26
Jeżeli chodzi o Tadeusza Millera,
12:29
on ponoć w tamtych czasach
12:31
najlepiej brzmiał w tangach.
12:33
Ale to też może dlatego,
12:35
że tanga w tamtym okresie powojennym
12:39
najbardziej popularnymi piosenkami
12:41
i on tych tang wykonywał najwięcej.
12:45
jeśli chodzi o Twoje pytanie,
12:47
czy on to wybierał,
12:48
gdyby mógł wybierać,
12:50
mi tak serce podpowiada.
12:51
I to jest moja absolutnie subiektywna ocena
12:55
na podstawie analizy listów,
12:57
na podstawie analizy zdjęć
13:00
i też brzmienia piosenek.
13:03
że Tadeusz Miller wybierałby
13:05
amerykańskie standardy do śpiewania.
13:07
On by wybierał slow fox.
13:09
On doskonale brzmiał w slow foxach.
13:12
O tym też pisze w Królu Tanga
13:16
że jego idolem był Bing Crosby,
13:19
którego my Polacy może z imienia
13:20
i z nazwiska niekoniecznie znamy,
13:23
ale my znamy większość przebojów
13:26
bo w okresie przedświątecznym
13:29
jego piosenki rozbrzmiewają
13:31
w każdej stacji radiowej.
13:33
W bardzo wielu filmach
13:35
cały czas słyszymy piosenki
13:37
I dla Tadeusza Bing Crosby
13:39
był takim człowiekiem,
13:41
do którego zmierzał.
13:42
On chciał brzmieć jak Bing Crosby,
13:44
bo rzeczywiście był obdarzony
13:48
takim zapraszającym
13:54
nie słychać dystansu.
13:56
O tym mi powiedzieli
13:57
specjaliści od głosów,
13:59
ludzie, którzy znają się
14:01
Ja też może nie jestem
14:08
którzy reżyserowali
14:12
i pod kątem aktorskim,
14:14
i pod kątem muzycznym.
14:15
I to oni właśnie mi powiedzieli,
14:22
i do tego wspaniałą dykcją.
14:25
I to go bardzo wyróżniało.
14:26
Natomiast jeśli chodzi
14:27
o dobór repertuaru,
14:31
to były takie czasy,
14:32
kiedy wszyscy wykonawcy
14:34
mogli śpiewać tę samą piosenkę.
14:36
Po prostu to piosenka
14:38
a ty jako wykonawca
14:40
mogłeś ją wykonywać.
14:42
I niekoniecznie to był też
14:44
do końca wybór Tadeusza,
14:48
To kiedy został zauważony
14:50
przez wytwórnię płyt
14:54
przez pana Mieczysława Wejmana,
14:56
to jemu został zaproponowany
14:58
repertuar, po prostu.
15:00
I znów idziemy Nowym Światem.
15:02
Jego pierwsze nagranie
15:03
wykonał tak dobrze,
15:05
że od razu został zaproszony
15:08
do kolejnych nagrań
15:12
właśnie wytwórni Mewa.
15:15
największa prywatna wytwórnia
15:19
bardzo prężnie działająca
15:21
i bardzo skuteczna.
15:23
Dlatego Tadeusz miał szansę
15:25
docierać do słuchaczy
15:31
trochę takim nieznanym Szczecinie,
15:32
nagrywał w Poznaniu,
15:35
w bardzo wielu częściach Polski
15:37
były jego płyty kupowane.
15:39
Jeszcze może tylko dodam,
15:40
że jego największy przebój,
15:44
to znowu jest tango.
15:46
Płyta została sprzedana
15:48
15 tysięcy egzemplarzy.
15:51
niebagatelna liczba,
15:52
jak na tamte czasy.
16:03
że mówimy o Polsce,
16:04
która trochę podnosi się
16:07
więc ta sytuacja materialna
16:10
zaangażowanie w kulturę,
16:12
była zupełnie inna.
16:13
Z uwagą słucham tego,
16:17
które analizowałaś,
16:20
z którymi rozmawiałaś
16:22
czy takie sformułowanie,
16:25
a może nawet cała Polska
16:28
że byłoby na wyrost,
16:30
w tym ziarno prawdy?
16:31
Myślę, że ziarno prawdy jest.
16:35
w nocie biograficznej,
16:39
Nie mamy co do tego pewności,
16:41
bo tak jak powiedziałaś,
16:44
rodziła się do życia
16:46
po wojennej zawierusze.
16:53
żeby poczuć stabilizację,
16:57
zbyt wielu odniesień
17:00
ani jakichś dokumentów
17:03
jak wyglądała kariera
17:07
Ja czerpałam tę wiedzę
17:09
z opowieści rodzinnych
17:13
które wspaniale dokumentują
17:15
i relacje Tadeusza Millera
17:18
ponieważ musimy pamiętać,
17:19
że zresztą to mocno wybrzmiewa
17:23
musimy pamiętać o tym,
17:24
że gdyby nie jego żona,
17:26
to kariera Tadeusza
17:28
nie potoczyłaby się tak szybko.
17:29
Ona była jego motywatorem,
17:32
ona była jego muzą,
17:35
która wyciągała rękę,
17:40
kiedy osiągał sukcesy.
17:43
był bardzo skromnym człowiekiem,
17:49
swoich umiejętności.
17:51
jeszcze muszę się douczyć,
17:53
jeszcze muszę lepiej pamiętać tekst.
17:56
no przecież ty to pamiętasz,
17:59
przecież ty śpiewasz jak mistrz,
18:01
kiedykolwiek powiedział ci,
18:05
więc gdyby nie Luna,
18:07
być może osiągnąłby szczyty,
18:09
być może zrobiłby karierę,
18:13
bo jemu akurat takie wsparcie
18:16
było bardzo potrzebne.
18:19
No i dzięki tej Lunie
18:20
był słyszany i w audycjach w Warszawie,
18:25
i radiowych audycjach,
18:29
no i w całej Polsce dzięki płytom.
18:31
Natomiast jeśli chodzi o koncerty,
18:33
to rzeczywiście odbywały się koncerty,
18:36
ale bardziej takie radiowe,
18:38
ku pokrzepieniu serc,
18:43
który ocalał z takiego koncertu,
18:45
właśnie mówi o tym,
18:47
że to był koncert patriotyczny,
18:48
i Tadeusz Miller był jedną z gwiazd,
18:52
która na nim występowała.
18:54
No a propos takich ocalonych pamiątek,
18:57
że jego drogi przeciąły się
18:58
z innym znanym pieśniarzem,
19:00
którego nazwisko chyba ma każdy na ustach,
19:02
kiedy rozmawiamy o przedwojennej,
19:04
ale powojennej piosence,
19:06
czyli Mieczysław Fok,
19:08
że któregoś razu grał na pianinie,
19:10
akompaniował w ten sposób Fogowi.
19:14
że dosyć dobrze nakreśliłaś
19:16
rzeczywistość powojennego Szczecina,
19:18
takiego miasta nieznanego,
19:19
trochę dzikiego zachodu.
19:26
On był w stanie utrzymać się,
19:30
że wkrótce w naszej rozmowie się pojawi,
19:32
on założył rodzinę.
19:33
Nie do końca dane mu było
19:35
tą rodziną się w pełni cieszyć,
19:36
natomiast rodzinę założył,
19:39
ona miała się także wkrótce powiększyć.
19:42
o której przed chwilą też wspominałam
19:44
i to była bardzo wielka miłość,
19:48
wielka przyjaźń i wielkie wsparcie.
19:50
Czy mógł utrzymać rodzinę?
19:52
To jest bardzo ciekawe pytanie.
19:54
Z listów, które czytałam,
19:57
wynika, że tych pieniędzy ciągle brakowało,
20:00
że to nie były takie pieniądze,
20:01
które mogłyby dać im taką swobodę,
20:04
że byłoby ich stać i na podróże,
20:08
no bo Tadeusz jednak dużo się przemieszczał
20:10
i na ubranie się w jakieś piękne rzeczy.
20:13
Oni oboje marzyli o dobrych ubraniach.
20:17
Oni mieli naprawdę taką silną potrzebę,
20:20
aby dobrze wyglądać po tych latach wojennych,
20:24
kiedy nie myślało się o tym,
20:27
kiedy człowiek uciekał,
20:29
kiedy człowiek krył się.
20:31
Pamiętajmy, że oni wojnę spędzili w Warszawie,
20:33
więc to naprawdę było trudne miejsce do życia.
20:37
Nie stać ich było na fajne ubiory.
20:40
Pamiętam taki list, w którym Tadeusz pisze do Luny
20:44
przepraszam Cię Luna,
20:46
ale musiałam sobie kupić nowe bryczesy
20:48
i wydałem pieniądze.
20:50
Wydaje mi się, że Luna w tym momencie
20:53
powiedziałaby, no dobrze zrobiłeś.
20:55
Dla nich obojga to było ważne,
20:58
żeby dobrze się czuć w swojej drugiej skórze,
21:01
Luna w listach pisała
21:03
nie przyjadę do Ciebie do Warszawy,
21:05
bo nie mam kapelusza,
21:07
jak ja będę tam wyglądała.
21:09
A zatem nie było ich stać na takie życie,
21:12
o jakim oboje marzyli,
21:16
że śpiewanie Tadeusza
21:18
do tego ich doprowadzi,
21:20
że to jest gdzieś na horyzoncie,
21:23
że to jest niedaleko.
21:24
I zapewne ten ogromny sukces
21:28
to był taki zwiastun
21:30
tej wielkości Tadeusza,
21:33
powiększającej się gwiazdy Tadeusza
21:35
i też takiej szansy na to,
21:37
że w końcu po wielu latach
21:43
że żyją pełną piersią,
21:45
że mogą sobie pozwolić na wszystko,
21:49
że nie muszą się dopytywać,
21:50
słuchaj, przyślesz,
21:51
Luna się pyta Tadeusza,
21:52
przyślesz mi pieniądze na węgiel,
21:54
bo już przyjmują zapisy.
21:57
Czy mam remontować ten twój motor,
21:59
bo nie mam pieniędzy?
22:03
pieniądze wyślę ci.
22:07
niedomiar tych pieniędzy.
22:10
Marzenie, o którym pani
22:11
przed momentem powiedziała,
22:12
okazało się dosyć kruche
22:13
i mówię o tym ze smutkiem,
22:15
Wspomniała pani też o motorze,
22:18
który trzeba było naprawiać.
22:20
No i właśnie ten motor,
22:21
wiąże się z tragiczną,
22:23
nagłą i niespodziewaną śmiercią
22:27
w wypadku motocyklowym.
22:30
że w internecie można znaleźć
22:34
w jakich okolicznościach
22:36
Zostańmy jednak przy tej,
22:37
którą przybliża pani,
22:38
opisuje pani na podstawie
22:39
materiałów w książce.
22:41
Wersji śmierci Tadeusza jest kilka,
22:45
dwie najczęściej się powtarzają.
22:48
Ja weryfikowałam to
22:50
i rodzinne świadectwa,
22:54
oraz też artykuł prasowy,
22:57
który jest dostępny,
22:58
też potwierdza tę wersję.
23:00
Tadeusz jechał motocyklem na ryby
23:05
razem ze swoim przyjacielem
23:06
i wracając z tych ryb
23:09
zauważył, że szwankuje mu reflektor.
23:12
No zatrzymał się na poboczu.
23:15
bardzo znanej szczecińskiej ulicy,
23:18
to jest Aleja Wojska Polskiego,
23:20
skrzyżowanie z Unii Lubelskiej.
23:22
Zatrzymuje się tam,
23:24
próbują coś z tym reflektorem zrobić
23:27
taranuje ich ciężarówka,
23:32
rosyjski żołnierz pijany.
23:34
Tadeusz jest bardzo mocno pokieryszowany.
23:40
że umiera chwilę po tym wypadku.
23:44
Jego przyjaciel jest przewieziony do szpitala,
23:48
a szpital jest naprawdę bardzo blisko.
23:50
Walczy o życie kolejne trzy dni,
23:54
To wszystko widziała pielęgniarka,
23:58
która jechała do pracy, do szpitala,
24:01
więc pomoc była błyskawiczna
24:03
i to pomoc medyczna.
24:05
Gdyby była szansa dla Tadeusza,
24:08
to być może to by się udało,
24:10
tak samo jak i dla jego przyjaciela.
24:12
Ale to zderzenie z ciężarówką,
24:15
która jechała zresztą pod prąd,
24:17
było dla obu mężczyzn
24:20
tragiczne w skutkach.
24:21
Na koniec chciałam zapytać Cię o to
24:24
bo to był wątek, który pojawiał się często
24:26
w trakcie naszej rozmowy.
24:28
To, że Tadeusz Miller i jego twórczość
24:30
w tej chwili trwają starania, żeby ocalić od zapomnienia.
24:33
Ale dlaczego ona została zapomniana?
24:38
Ja zresztą na samym początku,
24:40
we wstępie do Króla Tanga,
24:46
że ja, mówiąc tu o sobie,
24:49
czytając bardzo wiele książek
24:51
o historii Szczecina,
24:52
wiele wspomnień pionierów,
24:54
rozmawiając z osobami,
24:56
które specjalizują się
24:57
w powojennej historii Szczecina,
25:00
nigdy nie natknęłam się
25:03
piosenkarza Tadeusza Millera.
25:06
To jest bardzo ciekawe
25:07
i powodów jest kilka.
25:10
Przede wszystkim to,
25:11
że te powojenne czasy
25:13
były słabo dokumentowane.
25:15
Wtedy nie było telewizji,
25:18
prasa oczywiście działała,
25:21
ale zajmowano się piosenką,
25:24
bo piosenka była ważna,
25:25
bo piosenka miała za zadanie
25:27
pokrzepiać Polaków,
25:32
wstaniemy z gruzów.
25:33
No pierwsza piosenka Tadeusza,
25:35
znów idziemy nowym światem,
25:37
czyli znów pójdziemy
25:41
znów te domy będą wspaniałe,
25:46
a nie tak jak teraz
25:47
po wojennej zawierusze,
25:49
że tylko same żebra wystają.
25:54
była ogromnie ważna,
25:56
ale niekoniecznie wykonawca
25:59
To jemu nie do końca
26:03
więc to jest jeden z powodów.
26:05
Drugim powodem jest to,
26:09
miał bardzo podobny głos
26:12
do Mieczysława Foga.
26:16
i później już po śmierci
26:23
od razu rozpoznawała,
26:25
że śpiewa Tadeusz Miller
26:26
i bardzo złościło ją to,
26:28
kiedy był zapowiadany
26:32
bo oni rzeczywiście
26:33
mieli podobny ton głosu,
26:39
na pewno słuchał nagrań
26:42
i na pewno też uczył się
26:45
na jego nagraniach.
27:03
sygnowana nazwiskiem
27:06
a kiedy ją odtworzymy,
27:08
śpiewa Tadeusz Miller.
27:10
Więc to jest coś niesamowitego.
27:13
Ja widziałam na własne oczy
27:15
To jest dowód na to,
27:19
oczywiście Tadeusza Millera
27:24
z Mieczysławem Fogiem.
27:26
Wcześniej w rozmowie
27:27
też miałam się do tego odnieść.
27:30
że oni się spotkali
27:32
i być może tak było,
27:34
bo rzeczywiście istnieje plakat
27:36
i został on odnaleziony
27:39
na którym Mieczysław Fog
27:41
śpiewa z akompaniamentem
27:44
Jednak podczas takich
27:47
jeden ze znawców piosenki
27:50
że być może to nie jest
27:51
nasz Tadeusz Miller,
27:57
inny Tadeusz Miller,
28:00
który specjalizował się
28:01
w grze na pianinie.
28:04
dzisiaj tego nie jesteśmy
28:05
w stanie sprawdzić,
28:17
o Tadeuszu Millerze
28:39
Myślę, że w Szczecinie
28:41
postać Tadeusza Millera
28:43
bardziej znana ludziom
28:49
o tym samym tytule.
28:54
Nagrodę Publiczności
28:55
Bursztynowego Pierścienia,
28:57
więc został doceniony.
28:59
W jednym z niedawnych wywiadów
29:07
osób, które odeszły.
29:10
były czynione starania
29:15
wspaniały prowadzący,
29:17
który krzewił wiedzę
29:18
o Tadeuszu Millerze,
29:19
ale to było za mało,
29:23
o Tadeuszu Millerze.
29:25
Tym bardziej się cieszę,
29:26
że w audycjach kulturalnych
29:29
też ma swój moment,
29:35
wszystkie nasze słuchaczki
29:40
właśnie o Tadeuszu Millerze
29:42
a to wszystko jest możliwe
29:44
zaproszenie do dzisiejszego odcinka
29:47
Sylwia Trojanowska,
29:52
i pasjonatką regionu.
29:54
Sylwia, bardzo dziękuję Ci
29:58
do sięgnięcia po książkę,
30:10
o Tadeuszu Millerze,
30:19
i wielka przyjemność
30:27
w wersji papierowej
30:28
czy w wersji audiobooka
30:37
którego niosła muzyka.
30:38
Zapomniana piosenka
30:42
Gdzieś pod sercem ukryta
30:46
Nie potrzeba na nic konu
30:50
Zostawiona bez słów
30:59
Jakaj zdarta już kuryta
31:02
Jakiś wieczór czerwcowy
31:06
Duszny cały od brzu