Pierwsze opowiadanie autorstwa Iwaszkiewicza zostało sfilmowane zaraz po wojnie, a jego teksty przez kolejne dekady inspirowały najwybitniejszych polskich reżyserów. Nagrane przez Andrzeja Wajdę „Panny z Wilka” były nawet nominowane do Oscara. Na czym polega fenomen opowiadań i dramatów Jarosława Iwaszkiewicza i co sprawia, że tak chętnie były przekładane na język filmu?
Transkrypcja podcastu do pobrania pod tekstem poniżej.
Jarosław Iwaszkiewicz (1894-1980) był poetą, prozaikiem, dramatopisarzem, a także jednym z najważniejszych twórców polskiej kultury. Współtworzył przedwojenną grupę poetycką „Skamander”, przez lata pełnił funkcje redaktora naczelnego „Twórczości” oraz prezesa Związku Literatów Polskich. Pozostawił po sobie kilkadziesiąt nowel, powieści i opowiadań, kilkanaście tomów poezji oraz kilka dramatów.
Poszukując odpowiedzi na pytanie dlaczego tak chętnie po twórczość Iwaszkiewicza sięgali filmowcy, warto zastanowić się nad ich konstrukcją i poruszanymi przez nią tematami: we wszystkich pojawiają się mocno nakreślone postaci (szczególnie kobiet), w których ścierają się przeciwności: młodość i starość, miłość i śmierć, prawda i kłamstwo. Akcja wielu opowiadań Iwaszkiewicza rozgrywa się poza miastem, na peryferiach, czyli przestrzeniach atrakcyjnych dla świata filmu.
Z drugiej strony, cechą twórczości Iwaszkiewicza jest ulotność i niedopowiedzenie, które wydają się być nieprzekładalne na język filmu. Zamiast tego, stały się cechą charakterystyczną „intymnych” adaptacji Andrzeja Wajdy – „Panien z Wilka” (wyróżnionych nominacją do Oscara), „Brzeziny” oraz „Tataraku” z poruszającą rolą Krystyny Jandy. Peryferyjność, choć w zupełnie innym wydaniu odnajdujemy także w „Matce Joannie od Aniołów” Jerzego Kawalerowicza, zamiast ulotności otrzymujemy bardzo gwałtowną grę emocji.
Zdjęcia z planów filmowych Andrzeja Wajdy przygotowywała Renata Pajchel, o której można posłuchać w jednej z naszych audycji.
Poza kunsztownością tekstów Iwaszkiewicza, warto wziąć pod uwagę wątek dużo bardziej przyziemny: Iwaszkiewicz jako wieloletni poseł, członek PZPR był dla twórców autorem „bezpiecznym”, a ekranizowanie jego twórczości zwiększało szansę na uniknięcie ingerencji cenzury.
Odpowiedzi na pytanie, co od lat fascynuje filmowców w opowiadaniach i dramatach Jarosława Iwaszkiewicza poszukiwaliśmy wraz z dr Pauliną Kwiatkowską, historyczką kina z Instytutu Kultury Polskiej Uniwersytetu Warszawskiego.
Zdjęcia: Narodowe Archiwum Cyfrowe
„Drgające emocje”. Twórczość Jarosława Iwaszkiewicza na dużym ekranie – transkrypcja podcastu
Pisała sztuki teatralne, recenzje, felietony. Występowała publicznie, wspierała potrzebujących, zarządzała instytucjami związanymi z literaturą. Mimo to, biografia Ireny Gombrowicz przez lata pozostawała nieznana. Może się to zmienić za sprawą poświęconej jej książki – choć, jak przekonuje autorka, Irena Gombrowicz ceniła „życie w ukryciu”. Irena Gombrowicz przyszła na świat jako trzecie… Czytaj dalej
Dwadzieścia pięć lat od pierwszego wydania, na polskim rynku wydawniczym pojawiło się pierwsze tłumaczenie jednej z najważniejszych teorii amerykańskiego socjologa, Howarda S. Beckera. „Światy sztuki” są próbą spojrzenia na proces powstawania dzieła, będącego wypadkową pracy wielu zaangażowanych osób. Sztuka w ujęciu Beckera staje się efektem zbiorowej pracy, a nie jedynie indywidualnego… Czytaj dalej
Powieść Wojciecha Chmielewskiego pozwala na odkrycie stolicy sprzed 30 lat a także na rozważania dotyczące jej kształtu i rzeczywistości za… niemal 300 lat. Jedno pozostaje niezmienne – wielka miłość do miasta. Wojciech Chmielewski, znany przede wszystkim z krótkich form, zaprasza Czytelniczki i Czytelników do lektury powieści „Księżyc ma zapach Warszawy”. Czytaj dalej
Nie jest rankingiem ani przeglądem: to katalog tytułów, które w szczególny sposób współtworzyły polską kulturę, wyobraźnię i pamięć. Projekt Filmoteki Narodowej Instytutu Audiowizualny w pionierski sposób analizuje polską kinematografię, zapraszając do tego nie tylko ekspertów, ale także miłośników kina. Na liście znajdziemy „Akademię Pana Kleksa” czy „Wielką podróż Bolka i… Czytaj dalej
Charyzmatyczne trio inspirujące się muzyką latynoamerykańską, zapisało się w historii polskiej sceny muzycznej jako zespół, który nikogo nie pozostawiał obojętnym. Podobnie jak kreacje i dopracowany w każdym detalu sceniczny wizerunek, którego pieczołowitość, wyprzedzała swoją epokę. Tercet Egzotyczny powstał w 1963 r. – przez kilka dekad działalności artyści nie tylko podzielili… Czytaj dalej
5 grudnia minęło 100 lat od śmierci Noblisty Władysława Stanisława Reymonta. Narodowe Centrum Kultury wydało zbiór esejów, które ukazują twórczość pisarza z perspektywy całego stulecia. W rozmowie Katarzyny Sanockiej o Reymoncie mniej znanym, opowiada jeden z eseistów – prof. IBL PAN, dr hab. Marek Pąkciński. Jak postrzegamy dziś teksty i… Czytaj dalej