Przejdź do treściPrzejdź do stopki strony
Strona główna Sztuka Szkło „Murano” – z Wenecji do Sopotu

Szkło „Murano” – z Wenecji do Sopotu

Aleksandra Galant 27 września 2023
Szkło „Murano” – z Wenecji do Sopotu

Wystawa „Glasstress Sopot: odsłonięte rzeczywistości” to prace 26 artystów z całego świata, które są dowodem na to, że szkło z niewielkiej wyspy u wybrzeży Wenecji, jest nie tylko piękne, ale wciąż inspiruje twórców. Wśród prac znalazły się dzieła Polaków: Xaverego Wolskiego i Maurycego Gomulickiego.

Transkrypcja podcastu do pobrania pod tekstem poniżej.

Szkło towarzyszy ludziom od tysiącleci: szklane koraliki zostały znalezione na terenach starożytnego Egiptu i Syrii. W Wenecji pierwsze huty zaczęły działać w IV wieku, a centrum produkcji rozwinęło się na niewielkiej wyspie Murano w 1291 roku! Do dziś jest tam podtrzymywana tradycja barwnego i precyzyjnego hutnictwa oraz wielowiekowe techniki: szkło krystaliczne, grawerowanie, szkło mrożone, mleczne, opalizujące czy mozaikowe. Dzięki nim w wielu domach pojawiły się charakterystyczne wazony, misy czy dekoracyjne bibeloty. Co ciekawe, nazwa warszawskiego osiedla Muranów, pochodzi właśnie od włoskiej wyspy: w XVII wieku pałacyk wybudował tam wenecki architekt Szymon Bellotti, który nazwał go właśnie Murano.

Na dźwiękowy spacer po Centrum Dziedzictwa Szkła w Krośnie można wybrać się słuchając podcastu Audycji Kulturalnych.

Do słynnej huty zaprasza dziś artystów wenecki mecenas sztuki, Adriano Berengo. Przedstawiciele różnych technik i dziedzin mogą tworzyć tam przy wykorzystaniu szkła Murano, we współpracy z mistrzami hutnictwa. Okazuje się, że szkło świetnie sprawdza się jako narzędzie do opowiadania o świecie i jego współczesnych wyzwaniach: ekologii, podziałach społecznych, prawach człowieka. W tym roku do grona zaproszonych Artystów dołączyło dwóch Polaków: Xavery Wolski oraz Maurycy Gomulicki, którzy niezależnie od siebie, stworzyli rzeźby inspirowane światem przyrody.

Prace z wystawy „Glasstress” towarzyszą Biennale Sztuki w Wenecji. Ekspozycję można oglądać w Państwowej Galerii Sztuki w Sopocie do 22.10.2023 r.

W Audycjach Kulturalnych opowiedziała o niej dyrektorka PGS w Sopocie i jedna z kuratorek wystawy, Eulalia Domanowska.

Fot. Xawery Wolski, Pulpo #1, zdj. Francesco Allegretto, dzięki uprzejmości Państwowej Galerii Sztuki w Sopocie.

Szkło „Murano” – z Wenecji do Sopotu – transkrypcja podcastu

Transkrypcja odcinka Rozwiń transkrypcję
Audycje kulturalne. W dobrym tonie.
To są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant.
Fantazyjne kształty, niezwykłe kolory, największe skarby przechowywane w niektórych domach,
wielu pewnie kojarzące się z sielskim czasem dzieciństwa.
Mówię o wazonach, ale chyba też po prostu o wyrobach ze szkła Murano,
szkła pochodzącego z niewielkiej wyspy leżącej około 30 minut od wybrzeży Wenecji.
Szkło z ogromną historią, wielką tajemnicą, którą w sobie kryje,
ale jak się okazuje też z tradycjami, które do dzisiaj są pielęgnowane,
które do dzisiaj są kultywowane przez wielu artystów i właśnie prace niektórych z nich,
konkretnie 26, możemy oglądać w Państwowej Galerii Sztuki w Sopocie
na wystawie Glastres, Odsłonięte Rzeczywistości.
To jest ekspozycja, którą w Sopocie będzie można zobaczyć aż do 22 października,
a ja mam tę wielką przyjemność, że o tym wydarzeniu zgodziła się opowiedzieć
jedna z kuratorek wystawy, a także dyrektorka Państwowej Galerii Sztuki w Sopocie,
historyczka sztuki, krytyczka, pani Eulalia Domanowska.
Witam w audycjach kulturalnych.
Dzień dobry pani, dzień dobry państwu.
Bardzo się cieszę, że mogę opowiedzieć o tej wspaniałej sztuce z Murano,
bo Murano jest niewątpliwie ciągle sercem światowej sztuki szkła.
Rzeczywiście w naszej galerii teraz gości niezwykła wystawa, niezwykłej urody.
Szkła z Murano pojawiło się w Polsce przede wszystkim to użytkowe,
czyli właśnie ważony, kieliszki, biżuteria.
Wtrącę się tylko, że z tego szkła Murano powstawały też takie dekoracyjne bibeloty.
Pamiętam takie cukierki z tego kolorowego szkła.
W Polsce nawet ukuła się nazwa durnostojki.
W niektórych polskich domach można znaleźć przepiękne weneckie żyrandole,
z których Murano słynie.
Ale w ogóle jak to się zaczęło?
W ogóle jak zaczęła się sztuka szkła?
Prawdopodobnie zupełnie przypadkowo tutaj teoretycy, badacze
nie mogą się zgodzić co do kraju pochodzenia,
ale wiemy, że pochodzi z Bliskiego Wschodu, na pewno.
Czy był to Egipt, czy Syria, tego pewnie się już nie rozstrzygnie.
Niektórzy mówią nawet o Fenicjanach.
Ponad 4 tysiące lat temu już ludzkość zaczęła używać szkła
jako materiału do produkowania przede wszystkim wazoników
i takich przedmiotów dekoracyjnych.
A w Wenecji to szkło się pojawiło między IV a VIII wiekiem naszej ery.
Może się wydać bardzo ciekawym, że pod koniec XIII wieku
Doża Wenecki zdecydował, że wszystkie huty, które były w Wenecji
przeniosą się na Murano.
I w ten sposób powstał po prostu taki pierwszy przemysłowy park na świecie.
Tak niektórzy to określają.
Co było powodem?
Oczywiście zagrożenie pożarami.
Pałace częściowo były drewniane, więc to było istotne.
Ale także Doża chciał mieć większą kontrolę nad tajemnicami produkcji szkła i technik.
Chciał to utrzymać na jednej wyspie.
To się oczywiście nie udało, bo dosyć szybko inne ośrodki szkła znakomite
zaczęły na świecie powstawać.
Przede wszystkim w Europie, w Czechach, we Francji, w Anglii.
Ale ostatnio byłam na norweskich Lofotach w wyspach
za kołem podbiegunowym w Arktyce.
Okazuje się, że tam również w średniowieczu już produkowano szkło.
Co się dzieje dalej w Wenecji na Murano?
Mistrzowie stworzyli tam przede wszystkim technikę szkła dmuchanego.
I to jest najważniejszy wenecki wynalazek.
Największy rozkwit tych technik był w XV-XVI wieku, czyli już dość dawno temu.
Później w XVIII wieku bardzo istotna historia Angelo Barovier,
wybitny wenecki mistrz, odkrywa produkcję szkła przedroczystego.
Od tamtej pory mamy w naszych domach przedroczyste szyby,
bo wcześniej one były takie troszeczkę mleczne.
Było to rzecz jasna bardzo ważne, odkrycie istotne dla weneckiej ekonomii,
jej ekonomii Murano.
Poza tym Wenecjanie wymyślili masę technik szklarskich,
takich jak filigran czy murini, podobne troszeczkę do mozaiki.
Kilkanaście różnych technik, które były przekazywane z ojca na syna zazwyczaj,
chociaż niektóre z nich zapominane, później odkrywane na nowo, trwają do dzisiaj.
Mówimy o kilkusetletnich tradycjach, które z niewielkiej wyspy Murano
rozprzestrzeniły się, a właściwie podbiły niemal całą Europę.
Wystawa Glastress, Odsłonięte rzeczywistości, pokazuje, że to nie jest tylko technika historyczna,
to nie jest tylko kartka z podręcznika czy wspomnienie,
bo ta wielka włoska historia, można powiedzieć, romansuje do dzisiaj ze współczesną sztuką,
czego przykładem są projekty, dzieła sztuki, które w Sopocie możemy oglądać.
Tak, zawdzięczamy właściwie tę sytuację przede wszystkim dwóm Wenecjanom.
Już w latach 50. Edigio Konstantini zaczął współpracę z bogatą Peggy Guggenheim.
On przedstawiał mistrzów weneckich dla artystów, z którymi Peggy współpracowała,
tak słynnych jak Pablo Picasso, Juan Miró, Marc Chagall.
I do tej pory w niewielkim, wspaniałym muzeum Peggy Guggenheim
można zobaczyć granatowe wazoniki wyprodukowane,
stworzone właściwie, niewyprodukowane przez Pablo Picasso.
Tę tradycję kontynuuje dzisiaj Adriano Berengo.
Wenecjanin, który do 30. roku życia nigdy nie był na Murano.
Dopiero kiedy wpadł na pomysł, przeczytał właśnie o Edigio Konstantini i Peggy Guggenheim
i pomyślał, że mógłby również zapraszać artystów z całego świata,
którzy we współpracy z mistrzami, z maestro, z Murano,
mogliby odnowić tę sztukę szkła i stworzyć coś wyjątkowego.
I rzeczywiście tak się stało. W 1989 roku on założył fundację,
której celem było właśnie odnowienie tej weneckiej sztuki szkła,
czyli kreowanie nie tylko szkła użytkowego,
bardzo pięknego, dekoracyjnego, lustra weneckie,
te żerandole właśnie, biżuteria, piękne kielichy.
To wszystko kojarzy nam się z Murano,
ale on chciał pokazać, że również artyści,
którzy nawet nie specjalizują się zupełnie w szkle,
ani nigdy nie mieli z nim do czynienia,
nie znają technik szklarskich.
W połączeniu z mistrzami z Murano
mogą stworzyć niezwykle ciekawe rzeczy,
które mogą być nośnikami ich idei.
I na wystawie w Sopocie przede wszystkim są piękne przedmioty,
ale poza tym można tam znaleźć dzieła sztuki,
które opowiadają o feminizmie,
o przemijaniu, o życiu, o śmierci,
o problemach rasowych, o problemach ekologii.
Na naszej wystawie są tacy słynni artyści
zajmujący się współpracą z Murano,
jak Ai Weiwei.
Stworzył olbrzymi żerandol,
dziewięciometrowy żerandol
wyprodukowany z czarnego szkła,
które lśni, skrzy się.
W ogóle dlaczego szkło się stało tak popularnym materiałem?
Ponieważ umie naśladować różne inne materiały,
takie jak marmur, alabaster,
kamienie szlachetne albo półszlachetne
i to właśnie wykorzystywano.
Czarny szkło pochłania światło,
więc jest takim przeciwieństwem troszeczkę
potocznego myślenia o pięknie szkła.
Kiedy Pani słucham, mam wrażenie,
że to Murano, o którym mówiłyśmy na początku,
dawno przestało być ładnym drobiazgiem,
czy takim elementem czysto estetycznym,
tylko stało się środkiem wyrazu,
którego używają artyści.
Na wystawie oglądamy dwie prace polskich artystów.
To jest Maurycy Gomulicki i Ksawery Wolski.
Zresztą to ich prace pojawiły się
na okładce katalogu wystawy,
który leży przede mną.
Zastanawiam się, o który zapytać najpierw,
ale też ten, który ja zobaczyłam jako pierwszy,
to były szklane języki Ksawerego Wolskiego,
więc o tych językach chciałam porozmawiać najpierw.
Obaj artyści zostali zaproszeni w ogóle
wiosną tego roku na Murano,
przed Adriano Byrengo,
żeby współpracować z tamtejszymi mistrzami.
Co ciekawe, obaj, nie umawiając się,
stworzyli prace animalistyczne.
Języki wolskiego on stworzył właściwie
taką syntetyczną dosyć ośmiornicę,
chcąc zwrócić uwagę na te szalenie mądre,
inteligentne zwierzęta,
które w 60% składają się z mózgu.
One myślą swoimi mackami.
Są zupełnie niezwykłymi zwierzętami,
a Ksawery Wolski przeczytał parę miesięcy temu,
że powstał pomysł ich hodowli
podobnej do łososi norweskich,
czyli w klatkach.
A ośmiornice są zwierzętami bardzo indywidualnymi
i lubiącymi samotne życie,
więc dla nich byłaby to tortura,
życie w klatkach.
Także tutaj artysta również chce zwrócić uwagę na ekologię.
A ta ośmiornica jest takim niewielkim modelem
innej wielkiej rzeźby, kilkunastometrowej,
odlanej z brązu,
którą Ksawery Wolski stworzył w Meksyku.
Tak się składa, że i Maurycy Gomulicki,
i Ksawery Wolski tworzyli między Meksykiem a Polską.
I Ksawery Wolski w Meksyku właśnie stworzył
taką olbrzymią z brązu odlaną ośmiornicę,
która już została przetransportowana do Polski
i mamy nadzieję, że gdzieś na jakiejś wystawie
niedługo się pojawi.
Obaj też artyści są związani z Sopotem,
bo w Sopocie w przestrzeni publicznej
jest jedna z rzeźb polskiego
nazywająca się Echo.
To rzeźba bardzo pięknej i smutnej miłości
bogini Echo, czy też nimfy raczej Echo,
która umarła z miłości dla narcyza.
A Maurycy Gomulicki jest równie dobrze znany w Warszawie,
jak i w Sopocie, bo tam też brał udział
w takich projektach tymczasowych, wystawach.
W Wenecji postanowił stworzyć żmiję.
Niegroźne, szklane węże.
Które z jednej strony otrzymamy stręt, strach,
ale z drugiej strony te zwierzęta nas fascynują.
Ta idea użycia samego kształtu żmij
zbudowana jest na takiej zasadzie kontrastu
właśnie między zachwytem a wstrętem.
Żmije również są symbolicznymi zwierzętami
i o tej symbolice można przeczytać
na wystawie w Sopocie oczywiście.
Także ci dwaj artyści po raz pierwszy
w ogóle mieli okazję tworzyć w szkle.
Są zachwyceni podobnie jak inni,
którzy odkrywają niezwykłe możliwości
płynnego szkła, które rozgrzane do gorąca,
do temperatury między 700 a 1200 stopni
w piecach na Murano.
Pozwala formować różnorodne kształty, kolory
i jak powiedziałam różnorodne techniki.
Tu też wydaje się symboliczne,
a przynajmniej warto odnotowania,
że w jakiś sposób połączyły się
dwie nadmorskie perły,
Wenecja i Sopot.
Dokładnie o tym myślałam,
kiedy zaproponowałam tę wystawę w Sopocie,
bo oba miasta są kurortami.
Oczywiście to weneckie jest odwiedzane
przez miliony, miliony turystów,
ale Sopot również jest rzecz jasna
tym najbardziej chyba popularnym
i znanym polskim nadmorskim kurortem.
Także oba miasta są pełne turystów,
oba przeżywają rozkwit.
Wenecja, mamy nadzieję,
zostanie w jakiś sposób zachowana i uratowana.
Mamy też nadzieję, że poziom morza,
który się podwyższa poprzez stopnienie lodowców,
nie zaleje sopockich plaż.
Myślimy dosyć globalnie na te tematy.
Na koniec naszego spotkania
chciałam Panią zapytać
o taki powrót szkła Murano,
o to, czy sztuka z nim związana
ma możliwość w Polsce się rozwinąć,
bo, proszę mnie poprawić,
ale mam wrażenie,
że po takiej dekoracyjnej popularności
sprzed lat pozostało niewiele.
To szkło w Polsce odeszło do zapomnienia,
a być może ta wystawa
może być pewnym początkiem,
żeby znowu temu kierunkowi
nadać jakiegoś rozpędu.
Tak.
Ja się cieszę w ogóle,
że od kilku lat
obserwujemy powrót
tradycyjnych technik
do sztuki współczesnej.
Takich jak właśnie ceramika,
szkło, tkanina,
których współcześni artyści używają,
ażeby właśnie przekazać
swoje idee,
o których troszeczkę opowiadałam,
które może są trudne
i nie kojarzą się ze sztuką,
z którą kojarzy nam się
przede wszystkim piękno,
piękno, estetyka,
ale to jest coś,
co od co najmniej stu lat
artyści testują.
I bardzo się cieszę,
że to szkło również może powrócić,
bo mamy w Polsce
znakomite tradycje.
Akademia Sztuk Pięknych
we Wrocławiu
przede wszystkim rozwija je.
Jedną z jej najważniejszych
specjalizacji jest właśnie
sztuka szkła i ceramiki.
Na południu Polski
również mamy huty,
które nie przeżywają
może renesansu,
ale być może się to zmieni.
Huty w Szklarskiej Porębie,
wcześniej w Wałbrzychu,
mamy też hutę w Krośnie.
Szkło w ogóle pojawiło się
w Polsce już w średniowieczu
i najpierw w Wielkopolsce.
Poznań, który był ważnym
ośrodkiem, prawda, miejskim,
także wiemy, że istniało
25 hut w tej średniowiecznej Polsce.
Teraz podobno około 120.
Oczywiście mówimy o hutach
różnej wielkości,
bo ta sztuka szkła
przeżywała zaraz po roku 1989,
w latach 90-tych
raczej regres w Polsce.
A teraz staje się coraz
bardziej popularna.
Polacy zaczęli doceniać
urodę przedmiotów
wytworzonych ze szkła.
O wystawie Glastres,
odsłonięte rzeczywistości,
którą w Państwowej Galerii Sztuki
w Sopocie można oglądać
do 22 października,
ale także w ogóle
o historii szkła,
podejściu do szkła,
tego jakie możliwości szkło
daje i artystom,
i odbiorcom,
opowiadała pani
Eulalia Domanowska,
dyrektorka Państwowej Galerii Sztuki
w Sopocie,
historyczka sztuki,
krytyczka sztuki,
a także jedna z kuratorek
wspomnianej wystawy.
Bardzo pani dziękuję
za to spotkanie.
Dziękuję bardzo
i zapraszam Państwa
również na inne wystawy
do Państwowej Galerii Sztuki
w Sopocie.
Audycje Kulturalne są projektem realizowanym przez Narodowe Centrum Kultury.

Pozostałe audycje w tej kategorii

Wędrujący Festiwal już wkrótce w Bielsku-Białej!

Wędrujący Festiwal już wkrótce w Bielsku-Białej!

  Od 2 do 4 października 2026, w Bielsku-Białej będzie można wziąć udział w kilkunastu bezpłatnych wydarzeniach przygotowanych przez kilkudziesięciu artystów i artystek z całego świata. To pierwsza edycja międzynarodowego festiwalu sztuk interdyscyplinarnych, który każdego roku będzie odbywał się w innym mieście noszącym tytuł Polskiej Stolicy Kultury. Koncepcja festiwalu opiera… Czytaj dalej o Wędrujący Festiwal już wkrótce w Bielsku-Białej!

Kolekcjonerska perła: wystawa galicyjskiej ceramiki

Kolekcjonerska perła: wystawa galicyjskiej ceramiki

Wykonywane z niezwykłą precyzją figurki dam w strojach dwudziestolecia międzywojennego, postaci w strojach ludowych, a nawet przedstawienia egzotycznych zwierząt. Unikatowe wyroby z manufaktury w Pacykowie, można oglądać na wystawie w Stalowej Woli pt. „Kruche dziedzictwo Pacykowa. Ceramika ze zbiorów Muzeum – Zamek Górków w Szamotułach”. Wytwórnia fajansu w Pacykowie, niewielkiej… Czytaj dalej o Kolekcjonerska perła: wystawa galicyjskiej ceramiki

„Wojciech Weiss. Nieznane grafiki i rysunki”

„Wojciech Weiss. Nieznane grafiki i rysunki”

Choć artysta znany jest przede wszystkim ze swoich obrazów, nagradzanych i wystawianych na całym świecie, to tworzył także rysunki i grafiki, korzystając z rozmaitych technik. Przegląd jego prac, także tych wcześniej nieprezentowanych, można oglądać w Muzeum Narodowym w Poznaniu. Wojciech Weiss (1875-1950) był wybitnym malarzem i grafikiem, a także profesorem… Czytaj dalej o „Wojciech Weiss. Nieznane grafiki i rysunki”

Rafał Malczewski – twórca innej epoki niż ojciec

Rafał Malczewski – twórca innej epoki niż ojciec

Wystawa „Rafał Malczewski. Narty, dansing, brydż” przybliża twórczość artysty, w szczególny sposób przyglądając się jego wielkiej miłości do Tatr, sportów zimowych, ale także kurortowych rozrywek, z których słynęło międzywojenne Zakopane. Zanim Rafał Malczewski zdecydował się związać swoje życie z malarstwem, studiował, ku radości rodziców, filozofię, architekturę i argonomię. Jednak lata… Czytaj dalej o Rafał Malczewski – twórca innej epoki niż ojciec

„Południk 21. Czapski – Kozera”

„Południk 21. Czapski – Kozera”

Najnowsza wystawa w Kordegardzie, galerii Narodowego Centrum Kultury, to zestawienie ze sobą aż 70 prac – rysunków Józefa Czapskiego oraz kolaży Grzegorza Kozery, zafascynowanego twórczością wybitnego kapisty. Wystawa związana jest z przypadającą w tym roku 130. rocznicą urodzin malarza, pisarza, krytyka i współtwórcy „Kultury” paryskiej. Punktem wyjścia dla wystawy są… Czytaj dalej o „Południk 21. Czapski – Kozera”