Audycje kulturalne. W dobrym tonie.
To są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant.
Dzisiejsze spotkanie będzie takim pomieszaniem dźwięków i obrazów.
Obrazy będą możliwe dzięki Waszej wyobraźni, bo dzisiaj jesteśmy w Galerii Opera w Warszawie
przy Teatrze Wielkim Operze Narodowej, gdzie możemy oglądać wystawę prac, twórczości Stanisława Baja,
malarza artysty, który na swoim koncie ma, jak przeczytałam, 100 wystaw krajowych i tyleż samo zagranicznych.
Powiedziałam, że będzie to też podróż do świata dźwięku, dlatego że te dźwięki, dźwięki wystawy również będziecie słyszeć.
Jak profesor przed chwilą powiedział, on zna się na obrazach, a ja jak mam nadzieję znam się na dźwiękach
i wierzę, że dzisiaj wspólnie uda nam się to odmalować.
Panie profesorze, witam w audycjach kulturalnych.
Witam bardzo serdecznie, Stanisław Bajmalarz, mieszkający we wsi Dołchobrody, powiat Włodawa
i pracujący na Wydziale Malarstwa Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie.
Akademię za Pana sugestią na moment może zostawię, no i skierujmy swoje kroki nad Bóg,
dlatego że z tą rzeką łączy Pana niezwykła relacja.
Na wystawie możemy przeczytać, że jedni mogą powiedzieć, że to obsesja,
inni mogą powiedzieć, że to jest miłość. A jak Pan te relacje z Bógiem sam nazywa?
No to jest taka właściwie miłość do tego żywiołu.
Wiem, że nie odwzajemniona, jednostronna, moja,
albowiem ja nie wiem, czy rzeka w ogóle wie, że ja na tym świecie istnieję, tego nie wiem.
Ta miłość jest taka, powiem, dosyć krnąbrna,
bo tak, już od wielu lat, właściwie od dwudziestu pięciu, może nawet trzydziestu,
jeżdżę w jedno i to samo miejsce, tak jakbym chciał jakby tą rzekę przyłapać
jeszcze na jakimś takim dla mnie nieznanym, wyjątkowym spektaklu, w jakim ona w swojej istocie jest.
I oczywiście, jak mam taki zamiar, to się okazuje, że ona mi sprawia różnego rodzaju niespodzianki
i jak jadę nad tą rzekę, ponieważ przez dwadzieścia mniej więcej minut muszę dojechać do tego miejsca,
to mam sobie takie właśnie wyobrażenia, a tu się okazuje, że ona mi bardzo często, ale nie zawsze,
podarowuję coś, co właściwie przekracza nawet moje oczekiwania.
To są na przykład mgły, zwłaszcza o poranku, kiedy jadę jeszcze po ciemku,
żeby spotkać na przykład brzask albo wiszący, wspaniały, wielki księżyc,
jak w tym roku właściwie to było, podczas pełni, gdzie był tak zwany bardzo niski kozi księżyc.
To są niezwykłe przeżycia, kiedy po prostu ten fragment świata, fragment natury mi to po prostu podarowuje.
Ale cały czas w tym malowaniu jest też taki niedosyt, że właściwie to, co na obrazie się pojawi,
to jest zaledwie malutki, bardzo skromny, wręcz taki jak małe ziarno, piasku,
fragment tego, co ten świat rzeczny potrafi zaoferować.
Ja jako malarz, no właściwie tylko małe fragmenty z tego wszystkiego staram się jakby wydobyć,
czy uratować, nie wiem jak to nazwać, ale tak naprawdę próbować dowiedzieć się,
jakby wyszarpać troszeczkę za pomocą malarstwa tajemnicę istnienia tego cudownego żywiołu,
jakim jest rzeka Bóg, bardzo dzika, w tej części Europy jedna z najdzikszych rzek.
W tej chwili oczywiście dochodzi również taka sytuacja dosyć trudna,
ponieważ niedaleko na Ukrainie wojna, rzeka jest granicą między Polską a Białorusią.
Dwa lata temu została w jakiś taki, nie wiem jak to powiedzieć,
taki dosyć drastyczny sposób, może nie okaleczona, ale przyobleczona potrójną koncertiną,
czyli żyletkami, które w pierwszym momencie miały taki dosyć złowróżbny wygląd,
wygląd, wyglądały jak biżuteria, taka dosyć szlachetna,
ale się okazało, że ta biżuteria jest oczywiście zła, niedobra, śmiercionośna nawet,
zwłaszcza dla zwierzyny, ale oczywiście przyroda, zwierzyna sobie po roku
jakoś tam zaczęła z tym również dawać radę.
Także rzeka jest w całej takiej swojej okazałości,
ale jednocześnie nieobliczalna właśnie to, że się pojawia taka inna sytuacja,
tak jak z koncertiną, z tym płotem, takim z siatki.
Ale to są tam jednocześnie wyzwania.
To nie jest tak, że ja przez wiele lat sobie błogo gdzieś tam maluję tą rzekę,
staram się dotrzeć z jej istoty.
To jest taki stan dosyć, no nie wiem, nawet momentami sentymentalny.
No tu się nagle okazuje, że przychodzi nowa rzeczywistość, okrutna, dramatyczna,
stawia nowe wyzwania również przede mną jako malarzem.
Kiedy oglądałam obrazy, które możemy oglądać na wystawie Pana Twórczości tutaj w Galerii Opera,
zaczęłam się zastanawiać nad emocjami, nad uczuciami, czy nawet nastrojami,
które towarzyszą rzece, którą Pan ogląda.
Ja nad Bógiem tylko bywałam, nie mogę powiedzieć, że tę rzekę znam,
ale patrząc na obrazy myślałam o takiej sile natury, która czasami może nas wystraszyć,
bo to jest żywioł, bo to jest nurt, bo to jest ta potęga natury,
której chociaż próbujemy, nie zawsze słusznie, nie udaje się człowiekowi opanować,
ale to może być też spokój, tak jak na obrazach, na których widzimy słońce,
które wstaje wtedy, kiedy ten świat się dopiero nad nią budzi.
Teraz już są oczywiście takie zimy, dosyć łagodne,
a w związku z tym coraz rzadziej kra się pojawia na rzece Bóg.
Jak była gruba kra, prawda, było dużo śniegu,
to i po wodzie były podczas roztopów rzeki na rzece Lodu.
I tak, z jednej strony to jest właśnie taki żywioł,
czasami niszczący, bardzo okrutny miejsce, do którego jeżdżę,
nazywa się Sugry i to jest takie miejsce,
plaża na Sugrach, teraz o tym mówią,
to jest takie miejsce, które było miejscem dawnej wioski,
która się nazywała Sugry, nie wiem, 8-10 chałup,
ale rzeka powoli, powoli jakby wyprowadzała swoim nurtem mieszkańców z tego miejsca.
No a jeszcze oczywiście brak prądu elektrycznego,
także to też się przyczyniło, ale m.in. rzeka,
że coraz bardziej jakby ten brzeg zabierała po tej polskiej stronie,
że ludzie opuszczali to miejsce.
To jest ta strona żywiołu mocnego, dramatycznego.
Ale oczywiście, jak się wiele razy jest,
jak jest uspokojenie, nawet taki błogostan jest przepięknie,
np. przez prawie dwa miesiące, zwłaszcza wiosną, maj i czerwiec,
no to jest po prostu niesamowity, przepiękny, wielobarwny i wielogłosowy dźwięk
różnego rodzaju ptactwa.
Rzeczywiście nad rzeką, nad doliną rzeki Bóg,
nad zieloną doliną rzeki Bóg jest ogromne bogactwo ptaków,
a w związku z tym i ptasich dźwięków.
Naprawdę, to jest rzeczywiście wspaniałe studio,
wspaniała sala koncertowa, taka zupełnie naturalna,
ale te dźwięki są przez cały rok.
Właściwie nie ma nigdy ciszy.
To są albo skrzypiące jakieś takie odgłosy przechodzących ludzi,
straży granicznej, dalekie odgłosy życia na wsi,
w tej chwili ciągników, maszyn rolniczych,
ale ostatnio już w tej chwili się kończą.
To są rykowiska jeleni, proszę panią, co to są za koncerty.
Po drugiej stronie rzeki tam jest taka część właściwie bardzo dzika,
ponieważ tam jeszcze dalej, zależnie od terenu,
czasami 800 metrów, nawet kilometr,
kiedy są też i zasieki z drutu po tamtej stronie.
I to jest taki dziki teren, gdzie tam stacjonuje właściwie ta zwierzyna
i potrafi być na przykład, nie wiem, ileś tam stanowisk tych jeleni ryczących,
nie wiem, sześć, osiem stanowisk, co dwa kilometry i to wszystko słychać.
Koncert niesamowity, zwłaszcza o porze popołudniowej i wieczornej
albo z samego rana. No wspaniałe.
Mam wrażenie, że na razie z naszej rozmowy wynika,
że ten świat ludzi i natury jest dosyć mocno skonfrontowany.
To znaczy, że on stoi w pewnej opozycji.
Świat natury pełen piękna, spokoju, takich pierwotnych instynktów
i świat ludzi, którzy trochę próbują w niego ingerować,
nie zawsze z dobrymi intencjami.
Ale ja myślę, że taki podział byłby zbyt dużym uproszczeniem,
zwłaszcza, że na wystawie oglądamy również wyobrażenia portrety ludzi,
które stanowią bardzo ważną część Pana twórczości.
I właśnie o tych ludzi, sposób w jaki Pan ich portretuje,
Ci ludzie sportretowani, właściwie w większości,
tak, właściwie wszyscy sportretowani, proszę sobie wyobrazić,
urodzili się nad tą rzeką, kiedy nie było granicy,
która w tej chwili jest.
Ta rzeka była niejako w centrum świata i po obu stronach.
Było normalne życie, bez jakichkolwiek podziałów.
Jedynym podziałem to był podział naturalny tej dzikiej rzeki Bóg.
Nie były na przykład, nie wiem, promy na ogół,
ponieważ z mostami było trudniej,
bo jak była powódź, kra, zwykle mosty były zrywane.
Natomiast ludzie się przeprawiali na jedną, na drugą stronę.
Zimą oczywiście łatwiej jak zamarznięty lód.
Ale co ciekawe, że wówczas na przykład,
to już ja znam oczywiście z opowieści,
zanim się pojawiła granica,
to taka sytuacyjnie właściwie ciekawa historia.
Mianowicie w tym miejscu, gdzie jest moja wioska,
Dołchobrody, są takie dwukilometrowej szerokości łąki
i po drugiej stronie również łąki.
I była wieś na przykład po drugiej stronie rzeki.
Nazywała się Harsy.
I na przykład jak ludzie z wioski szli do Sianokosów nad rzekę
i tamci też przychodzili nad rzekę,
to na przykład, żeby było ciekawiej, piękniej i ładniej
i żeby to czy koszenie, czy suszenie, czy układanie w stogi siana
jakoś tak przyprawić to jakimś takim bardzo pięknym,
ale jednocześnie naturalnym akcentem,
to ludzie do siebie śpiewali na przykład za rzeki.
Odśpiewali, śpiewali sobie o różnych historiach
i miłosnych, i dramatycznych.
Piękna historia, kiedy rzeka była taką właśnie nie barierą,
ale taką nicią właściwie porozumienia.
Wszystko się zmieniło po II wojnie światowej,
kiedy zostały odcięte bezwzględnie te dwa światy.
Tam zostały odsunięte od rzeki oczywiście te wsie,
kilka kilometrów w głąb jakby lądu.
To przecięcie właściwie jest do tej pory,
ale żyją wspomnienia, pieśni zostały,
pieśnie zostały, zwłaszcza te, które są śpiewane
i po polsku, bardzo żewne, niesamowicie takie piękne,
oddające właściwie nastrojowo i klimat rzeki
i właściwie sposób życia, czy nastrój życia ludzi we wsiach,
ale jednocześnie charakter mowy, dźwięk mowy,
to mowa chachłacka, zlepek mowy głównie ukraińskiej,
białoruskiej, z różnymi słowami też i litewskimi,
też są określenia takie i żydowskie.
I to jest taka mowa, która po prostu jest mową wolną,
niezależną, tworzoną na potrzeby właściwie sytuacji,
kiedy funkcja słowa, języka była tworzona po prostu naturalnie,
z potrzeby różnych momentów, różnych sytuacji.
Pan się zgodzi przenieść naszych słuchaczy właśnie do obrodów?
Zmieniliśmy nieco otoczenie, bo też wystawa dzieli się na kilka
bardzo wyraźnie zarysowanych części i ta, w której teraz jesteśmy,
powiedziałabym, że właśnie jest wypełniona przez pana sąsiadów,
przez ludzi, którzy mieszkają w okolicy, którą pan pokochał.
Oni są uchwyceni w różnych momentach, w różnych sytuacjach.
Czasem są to tylko twarze, czasem są to całe postaci, które siedzą,
które chyba na coś czekają, nad czymś się zastanawiają.
Jak pan wybiera te chwile, które pojawiają się na obrazach?
Te obrazy, które tu widzimy, portrety chłopów mojej mamy,
to jest przeszłość.
To już świat, który w zasadzie zamknął ze sobą wrota,
który odszedł bezpowrotnie.
Bezpowrotnie. Dlaczego?
To, co powiedziałem o mowie, chachłackiej, o języku,
to się właściwie skończyło.
Nieliczne osoby tym się posługują,
ale już nie ma tych ludzi i to też jest taka natura życia.
Te postacie, które tu widzimy, to je malowałem po prostu dlatego,
że one tam były, żyły.
Mało tego, przychodziły do nas do domu, w kuchni,
odbywały się takie posiady, tak zwane wieczorki,
kiedy rozmawiano i ja po prostu te osoby malowałem.
To są moi sąsiedzi, to jest mój taki świat jeszcze właściwie z dzieciństwa,
z młodości, nawet i z późnej młodości.
No i w jakiś taki nawet dla mnie trudny, niezrozumiały do końca sposób,
intuicyjny bardzo, chciałem to wszystko namalować.
Ale tak, tu się dzielą te obrazy, te portrety na takie dwa rodzaje.
To są w zasadzie portrety, takie głowy,
czy takie trochę nawet więcej zawierające jakby postaci,
ale również i całe postacie.
Natomiast te postacie, co bardzo jakoś tak charakterystyczne,
co ja sobie po wielokrotnym malowaniu poszczególnych osób uświadomiłem,
że one mają taki niezwykły, ale bardzo piękny taki gest,
że sobie siedzą podparte jedną ręką
i w sposób naturalny gdzieś się to wszystko zgodziło
mi z takim wizerunkiem Chrystusa Frasobliwego.
Gdzieś tak to jest, że w pewnym momencie
ta figura Chrystusa Frasobliwego,
Wiesław Myśliski to bardzo pięknie zresztą opisał
w takim pięknym eseju Kres Kultury Chłopskiej,
gdzie tam właściwie jako dzieło sztuki
używa tej jednej figury Chrystusa Frasobliwego,
właściwie stworzonej przez wieś, przez kulturę chłopską,
właściwie ku pokrzepieniu własnego losu, własnej doli,
że ten Chrystus jest taki bardzo bliski,
taki, który jest razem.
I ja dopiero po wielokrotnym malowaniu
całej postaci chłopów, sąsiadów właśnie stamtąd
właśnie coś takiego zobaczyłem,
ale dopiero poprzez obraz,
jak sami gdzieś tam sobie siedzieli,
dopiero jak się to zatrzymało,
jak się stworzył pewnego rodzaju dystans
bo niewątpliwie obrazy są takim bardzo,
powiem nawet konkretnym dystansem,
one materializują pewną rzeczywistość,
są nieruchome jak kamień
i dopiero potem po jakimś czasie
właśnie można takie rzeczy odczytać.
Kiedy Pana słuchałam i kiedy też patrzyłam
na te obrazy, wie Pan, ja sobie przypomniałam,
trochę wydrapałam z dzieciństwa
wspomnienia wyjazdów właśnie na wieś, do rodziny
i uświadomiłam sobie,
że ja właśnie tak zapamiętałam
moich wujków, ich sąsiadów, kolegów,
którzy właśnie tak się dzieli.
Zafrasowani, ale ja o nich zawsze myślałam,
że są zadumani, że są zamyśleni.
Pan wspomniał przed chwilą Wiesława Myśliwskiego.
To jest człowiek, pisarz, twórca,
o którym nie sposób nie wspomnieć.
Na wystawie czytamy,
że to jest Pana przyjaciel,
ale że droga do tej przyjaźni
i że również on jest bardzo surowy
w ocenie Pana prac.
że powstała cała seria wydawnicza,
gdzie obrazy, które możemy oglądać
na okładkach książek Wiesława Myśliwskiego
są właśnie Pana pędzla.
że się przyjaźnimy.
Ja oczywiście to z wielką radością
była długa, niełatwa,
na szczęście niełatwa,
dlatego, że ta nasza przyjaźń,
i mówię mu też o tym,
że ta nasza przyjaźń jest taka
taki powiem konkretny,
jeśli chodzi o ocenę moich prac,
bardzo czuły momentami.
Naprawdę nie ukrywam tego,
z jakąś taką czułością
się wypowiada o różnych sprawach,
ale jeżeli chodzi o ocenę,
zwłaszcza tych nowych,
jeżeli coś mu się nie podoba,
a na ogół trafnie to określa,
to nie zawsze się z tym zgadzam,
ale inspiruje mnie do wielu poszukiwań,
do różnych rozwiązań malarskich,
a głównie w poszukiwaniu
takiej najbardziej prawdziwego,
istotnego języka malarskiego,
czyli to, jak się to pociągnięcie
czy jak ono jest naturalne.
To, co gdzieś w pisaniu,
czy poezji, czy prozy,
jest bardzo istotne,
oczywiście treść jak najbardziej,
ale jednocześnie to,
w jaki sposób powstaje dzieło sztuki.
I oczywiście ta przygoda
z okładkami do jego książek
była za mnie taką wspaniałą lekcją.
albo wręcz tak dosyć kategorycznie
żebym pojechał w 2018 roku
i namalował Ucho Igielne do Sandomierza.
To jest ta furta dominikańska
pomiędzy Starym Miastem
a zewnętrzem Sandomierza.
No i żebym namalował,
bo wtedy wychodziła ta jego książka
Dlatego, że nie chciał fotografii,
nie chciał dosłowności.
Książka jest niezwykła,
bardzo ciekawa, bardzo trudna.
Zapewne chciał też mieć
w jakiś sposób interpretację.
za co mu jestem ogromnie wdzięczny.
Długo o tym rozmawialiśmy,
a właściwie namalowałem
prawie 20 prac małego formatu.
Dlatego, że było widoczne
i to był mój taki już,
i może nawet nie warunek,
ale chciałem, żeby tak było,
nawet przy tak niewielkim powiększeniu
na którym się maluje,
pociągnięcia farby,
że to jest malowane.
Nie tylko opowieść jakaś tam
graficzno-treściowa,
że jest opowieść malarska.
Potem oczywiście w domu
był wernisaż tych prac.
Razem z żoną Wacławą
pan Wiesław wybrał jedną z tych prac,
która stała się okładką.
Jak zobaczył to pan Jerzy Ilk,
szef wydawnictwa Znak,
to po prostu miał pomysł taki,
żeby wszystkie wznowienia
Wiesława Myśliskiego
były reprodukcjami moich obrazów,
nowych albo nawet już namalowanych,
Oczywiście różnie z tym było.
Najwięcej miałem problemu,
z Kamieniem na Kamieniu
i z powieścią Pałac.
Kamień na Kamieniu,
rzeczywiście kilkadziesiąt prac.
Mistrz prozy był bardzo
niezadowolony z efektów.
Ja usiłowałem w jakichś
różnych formach to robić.
przyszła znowu rzeka.
A, bo byłem uparty,
żeby to jednak w jakiś sposób
ugrać też moją rzekę.
No i jakoś, żeby się z tą rzeką
również w tym zajęciu,
no malowania okładek,
żeby się z tą rzeką
jednak nie rozstawać.
No i usilnie jakoś tak
żeby to było ciągle
gdzieś związane z rzeką.
I przyszła mi z rzeka
Mianowicie akurat był
Pojawiły się kamienie
no pewnie to jest podpowiedź
jakaś taka bardzo konkretna.
Spróbowałem najpierw
bardzo werystycznie,
a potem już z takim
rozproszonym światem.
No po prostu z interpretacją.
Nie do końca się mistrzowi
ale już było lepiej.
Natomiast rzeczywiście
że to jest jedna z lepszych jednak.
bardzo dociekliwa jakby
to jednak jest wielki sens
to jest chyba jedyna droga,
jakichś zmaganiach,
po trudnościach jednak
ale niekoniecznie zawsze,
co jest interesujące.
zapytać o początek,
a początkiem w naszym życiu
Matka, która jest bohaterką
bardzo wielu pana prac
nawiążę też do rzeki,
w jednym z wspomnień
że to ona pokazała panu
w bardzo wielu ujęciach,
w bardzo różnych sytuacjach.
dlaczego pan ją portretuje,
w jakich momentach,
w jakich chwilach pan
malarsko-artystycznie towarzyszył.
niezależnie od tego,
nasze losy układają,
gorzej jak są dramaty,
Akurat ja miałem to szczęście,
że matka była osobą
ale momentami bardzo surową,
Cały czas jakby dbała o to,
żebyśmy ja i moja młodsza
żebyśmy się przede wszystkim
i żebyśmy mieli marzenia
i żebyśmy nie zostali
w tym znoju i trudzie,
tak jak ona i mój tata.
ale bardzo skromnie
i życie było trudne
chcą, żeby dzieciom było lepiej,
więc trzeba się było uczyć,
żeby się z tego gnoju
tak było w wyobrażeniach.
Matce wiele zawdzięczam,
ale też i taką rzecz
bardzo teraz to uświadamiam sobie,
bo gdzieś tam intuicyjnie
rzecz dotyczyła na przykład koloru.
Matka bardzo pięknie tkała dywany,
potrafiła tam tą osnowę
w jakiś sposób sporządzić
bardzo dobrze na tych grosnach
i myśmy mieli strasznie nudne zadanie
żeby te nici na te takie,
to cewki się nazywały,
ale były bardzo różne kolory,
były różnego rodzaju
i ja jakby z niechęcią,
ale jednak chłonąłem
jakby ten świat kolorów.
Farbowane były oczywiście
w naturalny sposób wełna,
więc w ogóle to takie nasycenie,
tego światła koloru
Do tej pory jakoś to mam,
chociaż maluję szaro, buro,
ale ta potrzeba gdzieś tego dźwięku,
we mnie jakoś jest.
Śpiewała w chórze kościelnym,
ale też jednocześnie taka,
która nie chciała się obnosić
Pierwsze moje wrażenie
związane w zasadzie,
no już tak górnolotnie powiem,
związane było z matką.
Mianowicie siedziałem na kolanach
ale jeszcze było takie
i zadowolenie wśród sąsiadów,
którzy zwykle byli na wieczorkach,
dużo ich zwykle było,
że jeszcze na kolanach przed snem
po prostu porysuję.
I to jest taki obrazek,
to w ogóle w ludziach zawsze jest
I to jej wiele zawdzięcza być może to,
że te moje wybory były
wokół właśnie sztuk plastycznych,
czyli wokół malarstwa.
Później jak poszedłem
do Państwowego Liceum Plastycznego,
do Akademii Sztok Pięknych,
to oczywiście różnego rodzaju
wątki były rozwijane.
W Liceum Plastycznym
to nawet byłem bardzo awangardowym,
bardzo zbuntowanym twórcą,
jeździło do kopalni,
po czym po tygodniu
Malowałem portrety,
już potem jak byłem na studiach
i malowałem moich sąsiadów,
Sąsiedzi zwykle przychodzili,
a matka zawsze jakby była pod ręką,
ale jednak odłożona.
Ale sąsiedzi zaczęli powoli odchodzić.
Po prostu zaczęło mi ich brakować,
odszedł ostatni sąsiad
i została moja mama.
I ona z taką matczyną cierpliwością
rzeczywiście mi pozowała,
nie do końca zadowolona
z efektów mojego malowania,
pomarszczona twarz,
wydobyte bardzo ostre czasami rysy,
spojrzenie też czasami
dosyć takie głębokie nawet,
nie zawsze uśmiechnięte,
a właściwie prawie nie ma uśmiechniętej,
wydobyć jej taką nierozpoznaną,
jakąś taką wewnętrzną,
jej przestrzeń po prostu.
No bo tak, no mama,
ale jednak inny człowiek,
przeszłość przecież.
Ojciec mnie młodo zmarł
i też jej życie znałem
jedynie z opowieści,
ale wiele się nie wiedziało.
I taką miałem nadzieję,
że malując jej portrety,
trochę się więcej dowiem,
bo wiem, że nie powie,
bo są pewne rzeczy takie
a zwłaszcza na wsiach dyskrecjonalne,
że o tym się po prostu nie mówi.
Na przykład nie mówi się o uczuciach,
jakoś tak w sposób wylewny.
I ja bardzo intymny list
mojego taty do mojej mamy
znalazłem właściwie dwa lata
w jej osobistym kuferku.
że było to bardzo ważne,
żeby uszanować tą czyjąś intymność.
Nawet jeśli to była
bardzo bliska osoba,
to ten świat intymny
takim szlachetnym ogrodzeniem.
Ale nie chciałem odkrywać wszystkiego,
tylko to w jaki sposób
czy jak jest moja matka,
tylko dowiedzieć się nieco więcej
takiej tej tajemnicy drugiego człowieka,
i jednocześnie o tej takiej jednostkowej,
która się zbudowała
z tych bardzo konkretnych,
jednostkowych przeżyć.
I zgłębiałem ten temat,
ale zawsze przy malowaniu
starałem się jakby pozbyć
tego takiego sentymentalnego
charakteru malowania obrazu.
I to było najtrudniejsze.
nie być sentymentalnym.
Jak bardzo to trudne
i jakie przyniosło to efekty.
Możecie przekonać się
odwiedzając wystawę
która przybliża twórczość
Dzisiaj rozmowa na ten temat
była możliwa dzięki obecności
który artysta nam poświęcił.
bardzo dziękuję za tę rozmowę
To ja bardzo dziękuję,
ale mam takie jakby marzenie,
żeby obrazy mogły powiedzieć
o wiele więcej niż autor.
