„Klatki schodowe w Poznaniu”. Nieznany świat wielkopolskich kamienic.

Transkrypcja odcinka Rozwiń transkrypcję

Audycje kulturalne. W dobrym tonie.

To są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant.

Jesteśmy w Poznaniu, gdzie miejsca, o których będziemy rozmawiać są naprawdę wyjątkowe,

ale tak naprawdę myślę, że mogę zaryzykować stwierdzenie, że większość z nas na klatki schodowe nie zwraca uwagi.

Klatki schodowe pełnią funkcję czysto praktyczną. Przemierzamy je, przebiegamy tylko po to, żeby dotrzeć do celu.

Albo po to, żeby wejść do mieszkania, albo po to, żeby wyjść z budynku.

Tymczasem okazuje się, że są jeszcze budynki, w których klatki schodowe mają niezwykłą historię,

mają wielką wartość architektoniczną, ale także sentymentalną.

I tak na pewno jest w Poznaniu.

Ja nie mam co do tego wątpliwości, nie tylko dlatego, że mieszkałam w Poznaniu,

ale także dlatego, że od kilku lat obserwuję bloga Klatki Schodowe Warte Poznania.

A jeżeli nie jesteście fanami mediów społecznościowych, to w wasze ręce może trafić album.

Klatki Schodowe Poznania, Centrum Jerzyce Łazarz.

A ja się bardzo cieszę, że autor i strony, i albumu, Zbyszek Zachariasik, jest dzisiaj waszym i moim gościem.

Witam w audycjach kulturalnych.

Cześć, bardzo dziękuję za zaproszenie.

Cieszę się, że masz chęć otworzyć trochę szerzej temat klatek schodowych.

I miejmy nadzieję, że czymś zaskoczymy tutaj słuchaczy.

Nie mam wątpliwości, że zaskoczymy, ale pierwsza rzecz, o jaką chciałam cię zapytać,

to co te klatki schodowe w sobie mają, że przykuły twoją uwagę

i myślę, że odkrywanie tych klatek schodowych stało się integralną częścią twojego życia tutaj w Poznaniu.

Klatki schodowe w Poznaniu były takim kolejnym etapem mojego odkrywania Poznania,

bo w samym Poznaniu zakochałem się w jakiś sposób już dość dawno.

Już gdzieś tam podczas wycieczek w podstawówce, zajeżdżając tutaj do Poznania,

poczułem wspólne flow z tym miastem, a kiedy już przeprowadziłem się 12 lat temu do Poznania,

odkrywałem samodzielnie, głównie to miasto,

to po jakimś czasie trafiłem w okolice ulicy Matejki

i znajomy już tutaj z Poznania pokazał mi klatkę schodową właśnie przy tej ulicy.

I okazało się, że weszliśmy sobie na jedną klatkę schodową

i to było takie moje pierwsze zetknięcie się z takim przepychem klatkowym,

ale wtedy poczułem takie coś, coś takiego, co wydaje mi się,

że czują zazwyczaj wszyscy zaglądając do Opcji Kamienicy.

Poczułem, że wchodzę do czyjejś prywatności, mimo że to mi się bardzo podobało,

to nie czułem się tam swojo, ani swojsko.

Więc to było takie moje pierwsze zderzenie z klatkami schodowymi,

ale to był taki zalążek do dalszego odkrywania

i taki zalążek do czegoś, co zmaterializowało się koniec końców w album,

który w tym roku został wydany.

Przemierzasz Poznanie oglądając wnętrze kamienic, klatki schodowe.

Kamienice poznańskie w dużym stopniu się zachowały.

To są oryginalne, historyczne kamienice w dużej mierze secesyjne.

Tak jak często możemy usłyszeć o tym, że jeżyca są perłą secesji,

to jest w tym dużo prawdy, dlatego że na jeżycach zachowało się

najwięcej kamienic, w których fasady są przeozdobione w stylu secesyjnym

i mimo, że inne dzielnice, tak jak Wilda, Łazarz, budowały się najbardziej na początku XX wieku,

to tam już nie ma takiego przepychu secesji.

Ale tutaj mamy jeszcze taki bardzo duży dodatek, taki bonus,

bo tak jak sama ulica Matejki, samo Matejki Wispiańskiego,

Grotgera, Hamuńskiego były budowane na początku XX wieku,

nie są jakoś przepchane motywem secesyjnym.

Tam secesję możemy znaleźć gdzie indziej.

Tam możemy secesję znaleźć właśnie na klatkach sudowych,

w witrażach, na klamkach, w drzwiach, które są niezwykle bogato ozdobione

i ta secesja ujawnia się bardziej w wnętrzach,

niż na fasadach kamienic.

Wspomniałeś o klamkach, o witrażach

i moje kolejne pytanie będzie trochę rozwinięciem tego,

mianowicie wyobrażam sobie sytuację, w której przemierzając Poznań

udaje nam się wejść do jakiejś kamienicy, na jakąś klatkę schodową,

oczywiście w dobrych zamiarach i z dobrymi intencjami

i na co powinniśmy zwracać uwagę, co jest tutaj unikatowe?

Spokojnie możemy tutaj rozdzielić unikatowość danych obszarów miasta,

dlatego że dawne centrum miasta, które najpierw było zamknięte w murach obronnych,

a później było zamknięte w murach fortecznych,

to jest taka część miasta, która jest najstarsza

i tutaj kamienice też są właśnie najstarsze w naszym mieście

i w centrum miasta możemy doszukać żeliwnych schodów,

żeliwnych tralek, takich zdobień, których nie doszukamy się nigdzie indziej,

ale w takich dzielnicach jak Łazarz czy Jerzyce możemy znaleźć właśnie

takie drobne, kunsztowne zdobienia, witraże, które jeszcze są insygnowane

podpisem choćby Hugo Hell, autorów tych witraży.

Można tutaj sobie spokojnie wyobrazić, że te witraże wytrwały 120 lat po to,

żeby teraz jeszcze okazać swoje piękno i swój kunszt,

więc jest ogromnym żalem, kiedy znikają te witraże,

mimo, że one tak długo wytrwały.

I jeszcze spokojnie możemy tutaj znaleźć na tych klatkach sodowych

takie drobne punkciki, które pozwalają pokazać, kto tam mieszkał,

bo widzimy napisy w języku niemieckim.

To, co widzimy w Poznaniu, dzielnice, centrum miasta,

nie bójmy się tego powiedzieć, to w dużej mierze jest poniemieckie.

Tutaj niemiecka myśl architektoniczna, która wyznaczyła kształt dzisiejszych dzielnic,

pokazała to, że Poznań był miejscem bardzo ważnym na mapie ówczesnej Europy.

I możemy tutaj doszukać klapki na listy z napisami Briefen, Zeitungen,

tego jest jeszcze sporo.

I te wszystkie zdobienia, które widzimy w kamienicach, na klatkach,

to są zdobienia, które w tym samym momencie, w tym samym czasie

były stosowane w różnych częściach Europy, w Niemczech, w Austrii, w Wiedniu, w Szwajcarii.

Nie zdziwmy się, kiedy zobaczymy takie same zdobienia, takie same klamki,

kiedy będziemy spacerować ulicami i klatkami choćby Berlina.

Mówimy o budynkach, których historia może być nawet ponad stuletnia,

co oznacza, że są to budynki stare, w wielu miejscach zapewne zaniedbane.

Jak z Twojej perspektywy wygląda teraźniejszość i przyszłość tych budynków?

To znaczy, czy one są remontowane albo restaurowane zgodnie z wytycznymi konserwatora,

czy o te detale się dba, czy one są odpowiednio zachowywane,

czy też jest to własność prywatna, która po prostu ma być czysta i schludna?

Renowacja i odbudowa często starego kunsztu kamienic

to jest taki temat, bym powiedział, trochę ciężki, a czasem grząski,

dlatego że chcielibyśmy, wszyscy byśmy tego chcieli,

żeby kamienice były odnawiane tak, jak zostały zbudowane,

ale to jest w części często niemożliwe,

dlatego że tak jak nastała I wojna światowa, II wojna światowa,

twórcy tych kamienic, twórcy zdobień, które były ówcześnie w kamienicach,

ich już tutaj nie było, nie miał kto odnawiać tych kamienic w taki sposób,

w jaki sposób zostały zbudowane.

I teraz, kiedy po 100-120 latach czasem spod farby

pokazują się dawne zdobienia,

to te zdobienia mimo swego wieku

wytrwały totalną burzę budowlaną,

która działa się wokół tych kamienic przez ten czas

i byłoby cudownym doświadczeniem widzieć odnawianie się tych polichromii,

tych zdobień,

ale to niestety jest przypadek niezwykle rzadki,

dlatego że kiedy takie zdobienia wystają spod farby,

to często są zamalowywane.

Tak wiadomo, jest po prostu zwyczajecie taniej,

ale jest może nie tyle użyteczniej,

co sprawniej to ukryć,

niż zgłaszać procedurę do konserwatora zabytków,

który musi tam objąć pieczą tę całą działalność.

Cieszę ogromnie oczy,

kiedy wartość kamienicy,

czasem zabytkowej, czasem nie,

przeradza się w coś takiego bardzo pożądanego teraz

i to tak jak u swego powstania,

te kamienice miały głównie charakter zarobkowy w dużej mierze.

One były wynajmowane,

ale były wynajmowane nie byle komu.

Kamienice, które były wysokiej klasy,

były wynajmowane albo były kupowane przez osoby bardzo majętne.

Teraz, kiedy kamienice są odnawiane w sposób pieczołowity,

też tak naprawdę chodzi w dużej mierze o pieniądze,

bo wzrasta przede wszystkim jej wartość

i to jest trochę kontrowersyjne,

bo tu już gdzieś tam sztuka mija się z wartością pieniądza,

ale jeśli kamienica zostaje odnowiona w pieczołowity sposób,

po to, żeby zdobiła,

ale idą za tym wartości nie tyle estetyczne, co materialne,

to myślę, że tu jest wilksyty i owca cała,

dlatego, że są spełnione tutaj oczekiwania

nie tylko fanów architektury,

co też przyszłych mieszkańców tych kamienic.

To jest piękny wniosek,

chociaż trochę nam się tu do sakrum i profanum splotło,

dlatego jeżeli się zgodzi,

że wróciłabym do odkrywania i podziwiania tych kamienic,

czy byłbyś w stanie zaproponować jakąś trasę

dla osób, które z Poznaniem związane nie są,

ale są tym tematem zainteresowane?

Kiedy tutaj mówimy o trasie klatkowo-kamienicznej,

to na pewno fajnie pospacerować sobie,

kiedy chcemy tak szerzej odkryć kamienice i klatki,

warto pospacerować sobie właśnie z albumem o klatkach,

który jest swego rodzaju przewodnikiem,

bo możemy tam również znaleźć adresy,

ale pytałaś o parę miejsc.

Tutaj tak naprawdę najlepszą trasą,

którą mógłbym polecić,

to jest Łazarz i ulice Grotgera,

Chomińskiego, Wyspiańskiego i Matejki oczywiście,

dlatego, że tam przepych kamieniczno-klatkowy

jest skoncentrowany na niedużym obszarze.

Niemal do każdej kamienicy, do której tam zajrzymy,

możemy doznać szoku,

jakim przepychem potrafi szczycić się ta kamienica,

więc Łazarz na pierwszym miejscu,

jeśli chodzi o szybki wypad do kamienic klatek.

Na drugim miejscu możemy zajrzeć na jeżyce,

tutaj już trzeba trochę bardziej pochodzić,

trochę bardziej poszperać,

a kamienice na jeżycach są nieco bardziej skromne,

ale niczym nie ujmują tutaj swoim bogactwem,

a jeśli mamy jeszcze więcej czasu,

to spokojnie możemy pospacerować po centrum,

bo tutaj kamienice są bogate, przeróżne,

znajdziemy tutaj zakręcone schody,

ogromne witraże,

znajdziemy przepiękne płytki, kafelki

i płytki podłogowe i ścienne,

więc jest wszystko, co może zachwycić

nawet najbardziej wymagającego fana klatkowego.

Zatem wyobrażam sobie,

że praca nad stworzeniem albumu była bardzo trudna,

również z tego powodu, że te miejsca trzeba było

wybrać z ogromnej puli,

bo ja mam wrażenie, że jest bardzo mało

secesyjnych, historycznych kamienic,

w których ciebie z aparatem nie było.

Ciężko tak naprawdę określić,

jaka ilość powinna być umieszczona w albumie,

dlatego, że ogromna ilość jeszcze oczywiście

nie została przeze mnie odkryta,

ale mogę tylko dodać,

że na swojej stronie o klatkach schodowych

jest około 150 albo i więcej już teraz,

150 klatek, zdjęć z klatkami,

postów o klatkach,

a w albumie jest ich 45 bodajże,

więc tak naprawdę cały czas mamy co robić.

Praca nad albumem to było przedsięwzięcie,

które trwało około 2,5 roku

i najtrudniejszym przedsięwzięciem w tym wszystkim

było uzyskanie zgód od zarządców,

administratorów, właścicieli

na sfotografowanie i opublikowanie tych wnętrz,

dlatego, że to jest już własność prywatna.

Na szczęście to się udało,

mimo, że samo zbieranie pozwolenia

trwało niemal rok,

bo ciężko było znaleźć tych właścicieli i zarządców,

spotkałem się z tak sprzyjającymi słowami,

że to niesamowicie buduje,

więc teraz jest dużo głosów,

poparcia, chęci na zobaczenie,

jest jeszcze więcej.

Mogę tylko odsyłać póki co do swojej strony

o klatkach schodowych,

klatkach schodowych Warte Poznania,

na którą regularnie przybywa tych klatek,

a sama praca nad albumem,

mimo, że trwała, wydawałoby się dość sporo teraz

z perspektywy czasu,

wydaje mi się, że mignęło to w piorunującym tempie

i sam album z tego, co wiem,

z tego, co słyszę,

dociera w kolejne miejsca,

nie tylko Poznania, Polski,

ale rozjeżdża się po świecie,

więc to ogromnie mnie cieszy,

że jest tyle fanów piękna klatkowego.

To na koniec chciałam zapytać Cię o to,

dlaczego zdecydowałeś się taki album stworzyć?

Prowadzisz, wydaje mi się, że z sukcesem fanpage'a,

opowiadasz tę historię sam,

odkrywasz klatki.

Dla kogo jest ten album?

Album o klatkach schodowych jest,

wydawałoby się, że dla wszystkich

i z pewnością tak jest,

ale jest na pewno dla tych,

którzy potrzebowaliby klatek schodowych na papierze,

którzy chcieliby poczuć klatki w stylu vintage,

bo teraz wydaje się, że często książki, albumy

już odchodzą trochę na dalszy plan.

Na początku mamy strony internetowe, blogi,

a sfinalizowanie, zmaterializowanie

albumu o klatkach schodowych jest czymś,

co możemy wziąć do ręki,

powąchać, popatrzeć,

docenić to piękno, które jest na papierze

i to jest takie piękno,

które zostanie dłużej na tej półce

i ten album jest dla wszystkich tych,

którzy chcą porównać klatki schodowe,

które są w innych książkach o klatkach schodowych

ze Szczecina, z Wrocławia

i doszukać się podobieństw,

a tych podobieństw jest sporo,

cały czas one są odkrywane.

Ten album jest na pewno dla tych,

którzy chcą sprawić bliskim, znajomym

jakiś nieoczywisty prezent,

a chcą pokazać Poznań

nieco z innej perspektywy,

a przede wszystkim ten album

jest dla tych, którzy chcą zobaczyć

Poznań inny niż wydawałoby się, że jest

i ten album pokazuje,

że Poznań ma czym się pochwalić,

ma możliwość pochwalić się wieloma rzeczami,

nie tylko Starym Miastem,

nie tylko Zamkiem Cezarskim,

nie tylko historią,

ale również tym, co jest wewnątrz kamienic,

dlatego, że sama klatka sodowa

to jest takie pieczołowite domknięcie

całości piękna kamienicy,

które na pierwszy rzut oka

podziwiamy z ulicy,

a kiedy już wejdziemy do środka,

możemy sfinalizować

zjadanie oczami

cały kunszt kamicznego piękna.

Poprzednie pytanie miało być ostatnim,

ale nie odmówię sobie tej przyjemności

i zapytam Cię jeszcze o to,

czy jest taka kamienica,

taka klatka schodowa,

która jest dla Ciebie szczególnie ważna?

Być może dlatego,

że zobaczyłeś tam coś,

co zapamiętałeś na długo,

być może to jest ta,

którą uznałeś za najpiękniejszą,

a być może taka,

która Cię po prostu

najbardziej zaskoczyła.

Ogromny sentyment na pewno mam

do kamienic i do klatek

z ulicy Matejki,

dlatego, że sama historia

kamienic i klatek

jest niesamowicie bujna.

Same klatki sodowe, kamienice

zostały tam zaplanowane

do każdego szczegółu,

ale największy sentyment

mam do kamienic,

do klatek z ulicy Działuńskiej,

do krótkiej ulicy z centrum miasta,

do ulicy, która teraz popada

niestety, ale w ruinę,

a kamienice, które tam powstały,

to były takie kamienice

niezwykle bogate.

Klatki sodowe,

które powstały przy ulicy Działuńskiej,

to w dużej mierze,

jeszcze do tej pory,

są klatki niesamowicie bogate,

mimo, że to są klatki

z końca XIX wieku,

to już pokazują

ten ogromny kunszt,

jaki wtedy wprowadzano

na klatkach

i mam ogromny sentyment

do czterech, pięciu klatek

z ulicy Działuńskiej

i do samej ulicy Działuńskiej,

o tyle, że jej historia

jest też bardzo ciekawa,

jest historia rozwijającej się

miejscowości, jaką była Poznań,

rozrastających się ulic.

Pokazuje, że

pragnęliśmy tego piękna

w sposób, który był

totalnie niebanalny

i trzymam ogromnie za nią kciuki,

regularnie tam zaglądam

i samo to,

że to jest ulica

centrum,

na którą przez wiele lat

i pewnie cały czas tak jest,

bano się zaglądać,

to ja jeszcze chętniej tam zaglądam,

dlatego, że ta ulica

jest po prostu bez ludzi,

ona jest często pusta.

Ukradkiem

niektórzy przemykają,

ale jest ogromny

potencjał w tej ulicy.

Jest ona mi bardzo bliska sercem,

sam do końca nie wiem dlaczego,

ale na pewno przez to,

że kamienice są same w sobie

wyjątkowe przy tej ulicy.

Aby znaleźć takie własne miejsca,

które nas urzekną,

które zapamiętamy na długo,

warto sięgnąć po album.

Album z fotografiami

Zbyszka Zachary Jasika

pod tytułem

Klatki Schodowe Poznania

Centrum Jerzyce Łazarz,

a autor tej publikacji

był dzisiaj Waszym

i moim gościem.

Bardzo dziękuję Ci za rozmowę.

Dziękuję bardzo za zaproszenie.

Cieszę się,

że klatkowe i kamieniczne historie

cały czas wzbudzałem zainteresowanie.

Audycje kulturalne

w dobrym tonie.

„Klatki schodowe w Poznaniu”. Nieznany świat wielkopolskich kamienic.

O autorze

Aleksandra Galant

Ostatnie wpisy autora

Pozostałe audycje w tej kategorii

Dziecko i sztuka – badanie praktyk i rekomendacje dla kadr kultury

Pop-up: unikatowość, dialog, kontekst

„Muzyka była sposobem reagowania na świat” – PRL w muzycznym zwierciadle

„Bach w piach”: muzyka wychodzi z sal koncertowych

„Być tu i teraz” – 75 lat NCK

Niewyobrażalne. Pustka po wielkich synagogach