Przejdź do treściPrzejdź do stopki strony
Strona główna 75 audycji o literaturze „Byli ze sobą nierozerwalni jak dźwięk i jego echo”. Józef Czechowicz i jego Lublin

„Byli ze sobą nierozerwalni jak dźwięk i jego echo”. Józef Czechowicz i jego Lublin

Aleksandra Galant 24 września 2024
„Byli ze sobą nierozerwalni jak dźwięk i jego echo”. Józef Czechowicz i jego Lublin

85. rocznica śmierci poety stała się dla Muzeum Józefa Czechowicza w Lublinie okazją, do rozważań o związkach artysty i jego rodzinnego miasta. Choć studiował poza Polską, a w pewnym momencie przeprowadził się do Warszawy, jego miejscem na świecie pozostał Lublin. Wielokrotnie opisywał go w swojej poezji, a także w prywatnej korespondencji, którą możemy obejrzeć na ekspozycji „Lublin, Lublin, Lublin. Czechowicz i rodzinne miasto”.

Józef Czechowicz (1903-1939) był poetą, społecznikiem i aktywistą, a także fotografem-amatorem. Należał do licznych grup poetyckich, m.in. Lucyfer i Kwadryga. Jego twórczość nazywana jest „poezją trzeciego wyrazu”. Cechują ją oniryzm i wizyjność, a także powtarzający się motyw śmierci.

Czechowicz portretował rodzinny Lublin, do którego tęsknił mieszkając poza jego granicami. Najbardziej znany jest „Poemat o mieście Lublinie”. Poeta zginął na początku września 1939 r., kiedy zbombardowana została kamienica, mieszcząca w sobie zakład fryzjerski, z którego usług akurat korzystał.

Wystawa „Lublin, Lublin, Lublin. Czechowicz i rodzinne miasto” odtwarza relację artysty i ukochanego miasta. Pomagają w tym zachowane listy, które poeta wymieniał m.in. z przyjaciółmi oraz ukochaną siostrą Kicią. Katarzyna Czechowicz jeden z nich pisała nieświadoma śmierci brata. Na ekspozycji zostały też przedstawione pocztówki i fotografie Czechowicza, na których przedstawiał najważniejsze i najciekawsze dla siebie punkty miasta.

W Audycjach Kulturalnych o wystawie opowiedziały kuratorki: Anna Marcińczak i Magdalena Krasuska

Zdjęcia: Muzeum Józefa Czechowicza.

Kliknij i pobierz transkrypcję tego podcastu.

Transkrypcja odcinka Rozwiń transkrypcję
Audycje kulturalne. W dobrym tonie.
To są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant.
Lublin nad łąką przysiadł, sam był i cisza.
Ciszy nie będzie dzisiaj na pewno w naszym spotkaniu, dlatego że będziemy rozmawiać o Józefie Czechowiczu.
Myślę, że większość z Was mogła się zorientować, kto będzie bohaterem spotkania,
dlatego, że zacytowałam fragment, który pochodzi chyba z najpowszechniej znanego jego dzieła,
mianowicie z poematu o mieście Lublinie.
Józef Czechowicz był poetą, o którym się mówi, że został odkryty po czasie,
że był wizjonerem, pewna micyzacja i odrealnienie jego świata bardzo cechowało jego twórczość,
ale wydaje mi się, że to, co najpowszechniej kojarzymy z Józefem Czechowiczem,
to jest jego niezwykła więź, jaką on miał i z dużym entuzjazmem opisywał w swojej twórczości z Lublinem,
bo to było jego rodzinne miasto, miasto, z którym był związany i które darzył szczególną estymą.
I właśnie nad tym, w 85. rocznicę śmierci poety, pochyliło się Muzeum Czechowicza w Lublinie,
bo właśnie tam możemy oglądać wystawę Lublin, Lublin, Lublin, Józef Czechowicz i rodzinne miasto.
I właśnie o tej ekspozycji, a także o związkach poet z rodzinnym miastem
zgodziły się dzisiaj opowiedzieć kuratorki wystawy, pani Anna Marcinczyk i pani Magdalena Krasuska.
Nie ukrywam, że bardzo cieszę się na tę naszą rozmowę.
Bardzo się cieszymy, jest nam bardzo miło.
Chciałabym zacząć od początku, a początek dla mnie jest tym, co widzimy jako pierwsze,
kiedy dowiadujemy się o wystawie i najczęściej jest to plakat, grafika,
jakieś takie przedstawienie czy wyobrażenie graficzne, które towarzyszy ekspozycjom.
Również dlatego, że na tym, który towarzyszy wystawie, o której będziemy dzisiaj rozmawiały,
oprócz jej tytułu, pojawia się rysunek.
Rysunek, który przedstawia, jak się domyślam i jak zgaduję,
wieżę trynitarską w Lublinie, która kończy się właśnie tym tytułowym
Lublin, Lublin, Lublin.
I ten rysunek jest wyjątkowy z wielu powodów,
ale tym chyba najciekawszym jest ten, że to jest rysunek pióra samego Czechowicza.
I o historię tego rysunku, ale też jako wstęp do opowieści
o związkach poety z miastem chciałam Pani zapytać.
Tytuł wystawy nawiązuje do rękopisu wiersza Józefa Czechowicza
Piosenka Trzeski Domek.
Ten rękopis dołączył poeta do listu wysłanego w 1939 roku
do księdza Ludwika Zalewskiego.
W tym liście bardzo pięknie opisuję, w jaki sposób, w jakich okolicznościach
ten tekst powstał.
Dowiadujemy się zatem, że poeta długo siedział w parku, w łazienkach
nad czystą, nad białą kartą papieru.
To zadumanie, to zamyślenie przerodziło się we wspomnienia
związane z Lublinem, we wspomnienia odległych czasów
spędzonych nad łąkami nad piszczyckimi.
I z tego zadumania, z tych wspomnień zrodził się wiersz,
a ręka, jak pisze Czechowicz, sama plątała linię
w kształt wieży trinitarskiej.
W ten sposób powstał przepiękny rękopis, w którym słowo splata się z obrazem.
Tekst ozdobiony jest, jak już pani wspomniała, rysunkiem wieży trinitarskiej,
a jednocześnie wielokrotnie powtórzonym słowem
Lublin, Lublin, Lublin.
Orginał tego rękopisu znajduje się w Wojewódzkiej Bibliotece Publicznej
im. Hieronima Łopacińskiego.
Nam bardzo zależało na tym, aby ten rękopis znalazł się na naszej wystawie z dwóch powodów.
Po pierwsze, jak mówiłam, jest niezwykle piękny, a poza tym, w sposób bardzo ciekawy,
interesujący, zwraca uwagę na niezwykłą więź, jaka łączyła Czechowicza z Lublinem.
Bo tak jak już pani wspomniała, to była więź niezwykła.
Czechowicz i Lublin stanowią, można powiedzieć, taką organiczną, nierozdzielną całość.
Trochę jak awers i rewers, dźwięk i jego echo.
I to jest właśnie głównie temat naszej wystawy, właśnie te związki Czechowicza z rodzinnym miastem.
Pięknie pani powiedziała, że Czechowicz i Lublin byli tak nierozerwalni, jak dźwięk i jego echo.
To już samo w sobie zabrzmiało bardzo poetycko.
No trudno się dziwić, kiedy rozmawiamy o Czechowiczu.
Odpowiedź na pytanie, które mi się nasuwa, wydaje się oczywiste, ale mimo to chciałabym podrążyć.
To znaczy, czy w twórczości Czechowicza, być może w listach, które są prezentowane na wystawie,
czy w różnych oryginalnych pamiątkach, które po nim zostały.
Można wyczytać, dlaczego on z Lublinem był tak związany.
Oczywiście to jest jego rodzinne miasto.
Miasto, w którym on się wychowywał, w którym był zaangażowany w życie literackie, poetyckie.
Z drugiej strony, artystów, którzy aż tak nierozerwalnie związani ze swoim miejscem urodzenia nie byli, nie brakuje.
Więc zastanawiam się, gdzie jest tu klucz, gdzie jest odpowiedź.
Czechowicz rzeczywiście bardzo często powracał do lubelskiego tematu.
Bardzo wiele wierszy po święciu Lublinowi, ale nie tylko, bo przypomnijmy, że jest autorem też fragmentu nieukończonej powieści
Podróż do Lublina. Jest również autorem wielu szkiców publikowanych w prasie regionalnej,
w których pisze o architekturze dawnego Lublina, dawnego miasta.
Opisuje życie codziennego mieszkańców, przywołuje anegdoty, gwary, przysłowia lubelskie.
A więc Lublin bardzo często i w bardzo różnorodnych tekstach Czechowicza powraca, pojawia się.
No ale przede wszystkim dla nas najważniejsza jest poezja.
Czechowicz stworzył rzeczywiście przepiękny, poetycki obraz tego miejsca.
Uporczywie do tego tematu powracam.
Dlaczego?
Być może jest to odpowiedź na poczucie wykorzenienia, wyobcowania,
na taką dotkliwie odczuwaną duchową bezdomność.
W jednym z wierszy z debiutanckiego tomu Kamień,
Czechowicz pisze
Wbrew ziemi tu mi bezdomnie.
Z kolei w jednym z listów do przyjaciela Wacława Mrozowskiego stwierdza
Dla mnie z wiatr, dla mnie z burza, nie zaś spokojny dom.
Być może tak uporczywie powracając do lubelskiego tematu w swoich wierszach,
poszukuje po prostu ukojenia, takiej przestrzeni będącej ukojeniem dla bezdomności dusz.
Lublin był na pewno dla niego taką ziemią anteuszową.
Co bym warto podkreślić, związek z rodzinnym miastem
objawia się też w bardzo silny sposób po 1933 roku.
Wtedy Czechowicz wjechał do Warszawy, ale za Lublinę bardzo tęsknił
i wielokrotnie dawał temu wyraz na przykład w swoich listach.
W jednym z listów do przyjaciela pisze
Smętno w Warszawie moim snom, a w innym liście stwierdza
Ostatnio bardzo się odlubelszczyłem, więc muszę powrócić do rodzinnego miasta,
aby nabrać mocy, jak Anteusz odzyskuje siłę, kiedy stopy dotkną rodzinnej ziemi.
Więc Lublin był dla niego niewątpliwie ziemią anteuszową,
miejscem, taką enklałą spokoju, bezpieczeństwa, ale był też źródłem natchnienia poetyckiego.
Bardzo symboliczne w kontekście tego, co pani mówi, wydaje mi się to,
że tuż przed swoją śmiercią we wrześniu 1939 roku
Czechowicz wrócił do rodzinnego Lublina, gdzie razem z kilkoma przyjaciółmi
i starał się znaleźć schronienie, ale myślę, że też wrócić w takie znane sobie bezpieczne strony.
I w ten sposób chciałam nawiązać do tego, co znajdujemy na wystawie.
To są bardzo wyjątkowe dokumenty, listy, w tym list siostry,
która pisała do brata, mając nadzieję, że jest w dobrym zdrowiu, że daje sobie radę.
No niestety dopiero my dowiadujemy się, że w momencie, kiedy ona ten list pisała,
Czechowicz już nie żył.
Zginął w wyniku uderzenia bomby na jeden z budynków pod ówczesnym adresem krakowskie
przedmieście 46, gdzie był u fryzjera.
Bo przyznam szczerze, że ja nie wiedziałam tego wcześniej,
że on słynął z tego, że był pedantem, że było w nim takie ogromne zamiłowanie do porządku,
ale też dbałości o własny wizerunek.
List siostry Józefa Czechowicza, Katarzyny, czy Kici,
jak sama podpisuje się na tej pocztówce, na tym liście, a w zasadzie na pocztówce,
ten list był w pewnym sensie, chociaż jest ostatnim obiektem, który na wystawie znajdziemy,
on był w pewnym sensie początkiem tej wystawy.
Kiedy myślałyśmy o koncepcji stworzenia takiej wystawy łączącej Józefa Czechowicza i Lublin,
to jednym z takich obiektów, który jako pierwszy wydał nam się istotny
i wiedziałyśmy, że wokół tego chcemy budować historię, była właśnie ta kartka,
dlatego, że to jest zupełnie wyjątkowa rzecz, zupełnie wyjątkowy list
i pokazujący wielkiego poetę, wielką postać, dzisiaj traktowaną osobę
jako wielką postać w Lublinie, pokazuje zupełnie taki ludzki wymiar.
Jest to coś takiego bardzo prywatnego, intymnego, pokazującego wielką miłość
i bardzo bliskie relacje, jakie łączyły go z rodziną, w tym przypadku z siostrą.
No i jest to w ogóle bardzo wzruszający list, bo może przeczytam?
On jest krótki.
Jest to pocztówka, którą wysłała siostra Józefa Czechowicza już w 40. roku.
Józef Czechowicz zginął 9 września 1939 roku.
Pocztówka jest z roku 40.
I siostra wysyłając tą pocztówkę, tak jak pani wspomniała,
nie wiedziała o tym, że Józef Czechowicz nie żyje.
I ta pocztówka brzmi tak.
Kochany, pragnę niezmiernie zobaczyć Twą ręką pisane kilka słów
z wiadomością, żeś zdrów i cały.
Jak dotąd nie doszedł do mnie od Ciebie najmniejszy znak życia.
Może nie doszły do Ciebie moje kartki.
Nie tracę nadziei, że choć na tą, dziewiątą z rzędu,
otrzymam odpowiedź pod moim dawnym adresem.
My jesteśmy zdrowi.
Gdy otrzymam odpowiedź, napiszę szczegółowiej.
Całuję Cię serdecznie, siostra Kicia.
Józef Czechowicz ze swoją siostrą korespondował regularnie.
Wymieniali często z sobą listy, spotykali się,
więc ta relacja była cały czas bliska.
I jego siostra wysyłała do niego listy.
Tutaj jest informacja, że ta jest dziewiąta z rzędu,
próbując dowiedzieć się, co się z nim dzieje.
Nie dostawała długo odpowiedzi.
I po tej kartce, jak dowiadujemy się z jeszcze innego listu,
który już na wystawie nie jest wyeksponowany,
ale mamy też w swoich zbiorach taki list,
w którym ona mówi już o tym,
że dowiedziała się o tej tragicznej informacji.
Na początku, jeszcze zanim zaczęłyśmy rozmawiać,
pomyślałam sobie, że może w trakcie rozmowy
będziemy zaznaczać sobie jakieś punkty na mapie Lublina,
które tak wiążą się z Czechowiczem
i z którymi więś on bardzo podkreślał.
Później okazało się, że sama jego postać, osobowość,
wciągnęła mnie na tyle, że trochę od tego pomysłu odeszłam.
Ale może uda się do tego wrócić,
bo dwa punkty już się w trakcie tego spotkania przewinęły.
Jeden to jest wieża trynitarska, która zdobi plakat.
Ja wspomniałam też o tym salonie fryzjerskim,
gdzie zginął Czechowicz.
Jakie jeszcze punkty odnajdujemy na wystawie?
Przede wszystkim zwracamy uwagę na początek i kres biografii Józefa Czechowicza.
Całe jego życie było bardzo mocno z Lublinem związane.
Tutaj urodził się 15 marca 1903 roku.
Urodził się w kamienicy przy ulicy Kapucyńskiej 3.
Tu w Lublinie rozegrały się wszystkie najważniejsze wydarzenia z jego życia.
Tutaj zadebiutował, wykrystalizowała się jego poezja.
Był animatorem życia kulturalnego, literackiego w tym mieście.
Potem wyjechał do Warszawy, ale cały czas ukrzymał kontakt z Lublinem,
z obecnym środowiskiem literackim, jak sam pisał,
był w stolicy ambasadorem Lublina.
No i zginął Czechowicz, jak wiemy, 9 września 1939 roku.
Zginął bardzo blisko miejsca swojego urodzenia.
Zginął bardzo młodo. Miał zaledwie 36 lat.
Można się miało powiedzieć, że jego biografia i jego twórczość
została przerwana w połowie drogi w momencie największego rozwoju,
rozkwitu tej poezji.
Zachował się wywiad, który przeprowadzono z Czechowiczem
niedługo przed jego śmiercią.
W tym wywiadzie pisał, że ma bogate plany na przyszłość,
też, że chce tworzyć dramat, tak się daje z tym potrzeba dialogu.
Pisał też, że ma w głowie mgławicę poetycką
i jeszcze nie wie, co się z tej mgławicy wyłoni.
Być może będą to teksty zupełnie inne od tych, które tworzył dotychczas.
A zatem tu śmiało można powiedzieć, że jego biografia,
a także jego poezja została przerwana w połowie drogi
w momencie największego rozwoju, rozwitu tej twórczości.
I można tutaj podkreślić, że jak w jakimś magicznym kole kręgu
życie Czechowicza zamyka się właśnie tu w rodzinnym miejscu.
Zresztą miejsce urodzenia i miejsce śmierci Czechowicza
położone są bardzo blisko.
Bardzo łatwo to można sobie uzmysłowić.
Przy ulicy Krakowskiej Przedmieście znajduje się kościół Kapucynów.
Bardzo piękny kościół.
Ulica Kapucyńska, ulica Urodzenia Józefa Czechowicza
znajduje się tuż przed kościołem Kapucynów,
a miejsce, w którym zginął, znajduje się tuż za tym kościołem.
Poza tym, kiedy stoimy przy pomniku Józefa Czechowicza,
warto zwrócić uwagę na niewielką uliczkę Kościuszki,
która znajduje się tuż za tym pomnikiem.
Dlaczego? Bo ta ulica, ulica Kościuszki w okresie międzywojennym
była ono miejscem niezwykle ciekawym.
Zwyczajowo nazywano ją ulicą Dziennikarską.
Dlaczego? Otóż przy tej ulicy znajdowały się redakcje
wielu ważnych lubelskich czasopism.
Przy ulicy Kościuszki znajdowała się redakcja Ziemi Lubelskiej,
Przeglądu Lubelsko-Kresowego, Ekspresu Lubelskiego.
Z tymi wszystkimi pismami współpracował Czechowicz.
W tych wszystkich pismach publikował swoje teksty.
Poza tym przy ulicy Kościuszki znajdowała się drukarnia Sztuka,
a w tej z kolei drukarni Czechowicz opublikował swój pierwszy
debiutancki tom poetycki pod tytułem Kamień.
I wreszcie przy ulicy Kościuszki mieszkali dwaj bliscy przyjaciele Czechowicza,
Kazimierz Miernowski i Wasław Bralewski.
Jak czytamy we wspomnieniach, często można było spotkać Czechowicza
w okolicach ulicy Kościuszki.
Jak więc widzimy tutaj w centrum Lublina, w taki przedziwny sposób
splata się ze sobą początek i kres życia Czechowicza,
a jednocześnie jest to też miejsce jego bardzo intensywnej, twórczej działalności.
Te miejsca, które były dla Czechowicza ważne i które on widział,
my chciałyśmy zaprezentować oprócz tego, że one są w listach czy w wierszach,
to chciałyśmy je zaprezentować też tak w formie wizualnej,
żeby odbiorca wystawy, osoba odwiazająca wystawę mogła zobaczyć ten Lublin,
który Józef Czechowicz w tamtym czasie widział.
Więc na wystawie znajdują się też pocztówki.
Te pocztówki nie są bezpośrednio związane z Józefem Czechowiczem,
to znaczy nie malował ich ani nie są to jego fotografie,
ale jest to Lublin z okresu, w którym Józef Czechowicz żył i mieszkał w Lublinie.
Więc jest to taki Lublin, który Józef Czechowicz widział.
Lublin widziany jego oczami w tym okresie, kiedy on żył,
więc można zobaczyć wspomnianą ulicę Kapucyńską,
czyli ulicę, przy której się urodził.
Krakowskie Przedmieście, no i można zobaczyć też Wystrzycę,
można zobaczyć ten widok, który, tego nie wiemy na pewno,
ale kiedy ja sobie wyobrażam fragment, początek poematu,
Lublin nad łąką przysiadu, to wyobrażam sobie,
że właśnie ten widok od strony Bystrzycy, gdzie jest tam łąka
i taki piękny kontur Lublina w tle, więc to mogło być to miejsce,
które go zainspirowało do stworzenia tego tekstu.
Taki widok Lublina również na tej wystawie możemy zobaczyć.
Warto podkreślić, że Czechowicz nie tylko Lublin opisał o swoich wierszach,
ale jak powiedziała przed chwilą koleżanka, on Lublin też niekiedy rysował.
Przedstawiał w formie takiej właśnie graficznej, wizualnej
i także bardzo chętnie Lublin fotografował.
Warto przypomnieć, że fotografowanie było wielką pasją Czechowicza.
Szczęśliwie zachowały się oryginalne negatywy.
Dowiadujemy się, że często fotografował swoich przyjaciół,
ale chyba najczęściej i najchętniej Lublin, różne dzielnice Lublina.
I kiedy przeglądamy fotografię Czechowicza,
no to widzimy, co zwracało jego szczególną uwagę.
Otóż wśród zdjęć wykonanych przez naszego poetę
nie ma zdjęć przedstawiających Lublin dostatni, bogaty,
nie ma na przykład tam ulicy Krakowskiej Przedmieści,
a więc tej najbardziej reprezentacyjnej ulicy naszego miasta.
Bardzo chętnie i z wielkim upodobaniem fotografował Czechowicz
dzielnice biedne, zaniedbane, ubogie.
Bardzo często fotografuje dzielnice żydowskie, na przykład Wieniawe,
a także dzielnicę żydowską, która rozpościerała się u podróża zamkowego.
Dzielnica już nieistniejąca, zmniejszona całkowicie w czasie II wojny światowej.
Czechowicz fotografując Lublin starał się to miejsce utrwalić, ocalić,
ale jednocześnie właśnie pokazywał jego przemijanie, jego znikanie.
I to są zdjęcia ciekawe.
One powstawały w tym samym czasie, kiedy Czechowicz tworzył piękne,
poetyckie obrazy Lublina.
Natomiast jego fotografie są interesującym dopełnieniem tego obrazu poetyckiego.
Te zdjęcia pokazują Lublin w całej jego zwyczajności,
bez żadnego retuszu, bez żadnych kosmetycznych upiększeń.
Wydaje mi się, że punktów na mapie Lublina, które były bardzo ważne dla poety,
jest więcej.
Do tego, żeby je odkrywać, skłania najnowsza wystawa w Muzeum Czechowicza w Lublinie.
Nosi ona tytuł Lublin, Lublin, Lublin, Józef Czechowicz i rodzinne miasto.
Ta wystawa upamiętnia 85. rocznicę śmierci poety,
a dzisiaj w audycjach kulturalnych opowiadały o niej kuratorki,
czyli pani Anna Marcinczyk i pani Magdalena Krasuska.
Bardzo dziękuję za to spotkanie i jak mam nadzieję, za zaproszenie do Lublina.
Serdecznie zapraszamy.
Dziękuję.
Audycje kulturalne w dobrym tonie.
Audycje Kulturalne są projektem realizowanym przez Narodowe Centrum Kultury.

Pozostałe audycje w tej kategorii

Brda. Wczasy z  fabryki

Brda. Wczasy z  fabryki

Choć legendarne domki ze spadzistymi dachami całym pokoleniom kojarzą się z wczasami spędzanymi za miastem, to do tej pory niewiele wiadomo było o ich historii. Brak archiwaliów utrudniał jej odtworzenie i gdyby nie teczka skryta za meblościanką, mogłoby się to w ogóle nie udać. Książka „Brda. Wczasy z fabryki” to… Czytaj dalej o Brda. Wczasy z  fabryki

75 audycji o literaturze

75 audycji o literaturze

Z okazji 75-lecia Narodowego Centrum Kultury, prezentujemy kolejne jubileuszowe zestawienie 75 audycji – tym razem skupiamy się na literaturze. Jubileuszowa selekcja audycji to przekrój najciekawszych rozmów o książkach – z krytykami, badaczami literatury i biografami. Wybrane audycje omawiają literaturę od klasyki poetyckiej i prozatorskiej, przez sztukę komiksu… Czytaj dalej o 75 audycji o literaturze

Śladami wielkich Polek i Polaków nad Sekwaną

Śladami wielkich Polek i Polaków nad Sekwaną

W którym parku najchętniej wypoczywał Juliusz Słowacki? Gdzie mieszkała Maria Skłodowska-Curie? Kto zaczął produkować słynne ratanowe krzesła, które stały się symbolem francuskich kawiarni? Odpowiedzi na te pytania można znaleźć w wydanej niedawno książce pt. „Polski Paryż”. Paryż jest jednym z najchętniej odwiedzanych przez turystki i turystów miast na świecie. Co… Czytaj dalej o Śladami wielkich Polek i Polaków nad Sekwaną

„Połączenie słów i obrazów”. Dzienniki Józefa Czapskiego

„Połączenie słów i obrazów”. Dzienniki Józefa Czapskiego

Przez 75 lat artysta łączył w nich swoje codzienne doświadczenia z bogatym życiem duchowym. Uzupełniał je o prace malarskie i szkice, wklejane bilety i zdjęcia. Wątek dzienników jest podejmowany także w najnowszej publikacji poświęconej artyście pt. „Czapski – rówieśnik XX wieku”. Józef Czapski był malarzem kapistą, rysownikiem, eseistą i komentatorem… Czytaj dalej o „Połączenie słów i obrazów”. Dzienniki Józefa Czapskiego

Irena Gombrowicz – nie tylko „Starsza siostra”

Irena Gombrowicz – nie tylko „Starsza siostra”

Pisała sztuki teatralne, recenzje, felietony. Występowała publicznie, wspierała potrzebujących, zarządzała instytucjami związanymi z literaturą. Mimo to, biografia Ireny Gombrowicz przez lata pozostawała nieznana. Może się to zmienić za sprawą poświęconej jej książki – choć, jak przekonuje autorka, Irena Gombrowicz ceniła „życie w ukryciu”. Irena Gombrowicz przyszła na świat jako trzecie… Czytaj dalej o Irena Gombrowicz – nie tylko „Starsza siostra”