Wybrany utwór: „Łysogórski Zwierzyniec” w Muzeum Narodowym w Krakowie
Kameralna wystawa przybliża fenomen ceramiki produkowanej przez kilka dekad w niewielkiej Łysej Górze. Szkliwione naczynia fantazyjnie zdobione charakterystycznymi postaciami zwierząt i roślinami, w wielu domach służą do dziś. Ale domowe kredensy to nie jedyne miejsca w których można spotkać łysogórskie wyroby: ozdabiają one także ściany i elewacje w całym kraju, szczególnie w Małopolsce.
Spółdzielnia Pracy Przemysłu Ludowego i Artystycznego „Kamionka” zaczęła działać w Łysej Górze w 1947 r. i zrewolucjonizowała życie tej niewielkiej małopolskiej wsi. Początkowo produkowano cegły i donice, by z czasem zająć się artystyczną ceramiką, naczyniami, ozdobami a także projektowanymi płytami, które pokrywały elewacje m.in. dworców, kin czy kawiarni. Spółdzielnia była też zaangażowana w budowę Marszałkowskiej Dzielnicy Mieszkaniowej w Warszawie, dla której wyprodukowała kilkanaście tysięcy zdobnych kafelków.
Więcej o Bolesławie Książku, jednym z twórców sukcesu Łysej Góry, można dowiedzieć się czytając jego biografię – o której także rozmawialiśmy w Audycjach Kulturalnych.
Wystawa „Łysogórski Zwierzyniec” skupia się jednak na ceramice i prezentuje obiekty ze zbiorów Muzeum Narodowego w Krakowie. To robione ręcznie i ręcznie zdobione talerze, miodowniki, dzbanki czy wazony, na których namalowano zwierzęta: swojskie kury i lisy a także egzotyczne żyrafy i eleganckie łabędzie.
O ekspozycji, spółdzielni z Łysej Góry a także „łysogórskim eksperymencie” opowiedziała w Audycjach Kulturalnych kuratorka wystawy, dr Bożena Kostuch, kustoszka i kuratorka Muzeum Narodowego w Krakowie.
Wystawę można oglądać do 28 września.
Zdjęcia dzięki uprzejmości Muzeum Narodowego w Krakowie/ fot. Natalia Gąsowska.
Muzeum Narodowe w Krakowie; www.zbiory.mnk.pl ;MNK IV-C-7449/1/a-b; fot. Karol Kowalik
To są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant.
Jestem bardzo ciekawa, jakie są Wasze skojarzenia i co pierwsze przychodzi Wam na myśl, kiedy słyszycie słowo zwierzyniec.
Być może niektórzy odruchowo wyruszają na roztocze, bo zwierzyniec jest chyba jedną z takich nieformalnych stolic tego regionu Polski.
Inni może myślą o swoim własnym domu i o tych czworonożnych istotach, które mają pod swoją opieką.
Bardzo by mi zależało na tym, żeby zwierzyniec kojarzył się też z ceramiką i to z ceramiką nie byle jaką,
bo to nie jest tylko ceramika, którą możemy znaleźć w swoich kredensach, pewnie trochę bardziej rodzinnych kredensach,
ale też ceramika, materiały, które zdobiły elewację i to bardzo często niezwykle ważnych, reprezentacyjnych budynków.
A to wszystko, o czym mówię, wiąże się z wystawą Łysogórski Zwierzyniec.
To jest ekspozycja, którą do 28 września można oglądać w Muzeum Narodowym w Krakowie.
Bardzo się cieszę, że zaproszenie do tej rozmowy przyjęła kuratorka tej ekspozycji, pani dr Bożena Kostuch,
która jest kustoszką w Muzeum Narodowym, kuratorką wystawy, a także kuratorką kolekcji ceramiki.
Witam w audycjach kulturalnych.
Dzień dobry, miło mi.
Bardzo się cieszę, że będziemy rozmawiać z wielu powodów.
Po pierwsze, mam nadzieję, że nasze słuchaczki i słuchacze pojawią się w Krakowie, obejrzą wystawę,
ale też dlatego, że być może te ozdoby, o których będziemy rozmawiać, rozpoznają w swoim otoczeniu.
Nie tylko w domach, ale też w miastach lub miejscach, w których bywają czy odwiedzają.
Jeżeli się pani zgodzi, cofnijmy się trochę w czasie do roku 1947, bo jeżeli dobrze to sprawdziłam, to właśnie wtedy powstała spółdzielnia pracy przemysłu ludowego i artystycznego.
Kamionka właśnie w tej niewielkiej Łysej Górze.
W Łysej Górze w Małopolsce, nie w województwie świętokrzyskim.
Magiczna Łysa Góra, ale magiczna z innego powodu.
Tak. To jest miejscowość położona pomiędzy Krakowem a Tarnowem, nieco na południe od drogi wojewódzkiej.
I rzeczywiście w 1947 roku zaczęły tam się dziać niesamowite rzeczy.
Musimy sobie wyobrazić Łysą Górę w tamtym czasie.
To jest taka typowa wioska, nie ma asfaltowej drogi, domy są przede wszystkim drewniane, kryte strzechą, oczywiście nie ma żadnego połączenia komunikacyjnego, nie ma prądu.
Wszystko po prostu, no takie można powiedzieć bardzo tradycyjne, jeszcze XIX-wieczne.
I wtedy pojawia się w Łysej Górze Franciszek Mleczko.
Dr. Franciszek Mleczko, polonista, działacz ludowy i postanawia, zresztą jak sam w swoich wspomnieniach pisał, wprowadzić Łysą Górę w XX wiek.
Tu mamy prawie połowę wieku, wchodzimy w wiek XX i wchodzimy z przytupem, ponieważ zostaje założona właśnie spółdzielnia, zostaje założona szkoła zawodowa,
a za tym idą rozmaite inwestycje.
Droga, elektryfikacja, potem gazyfikacja.
W Łysej Górze odbywa się mnóstwo inicjatyw kulturalnych, przyjeżdżają tam artyści, organizowane są konkursy recytatorskie.
Tak więc rzeczywiście zaczyna się taki, można powiedzieć, ferment artystyczny, kulturalny.
Od czego się zaczęło? Mam na myśli to, co w spółdzielni wytwarzano, te imponujące ozdoby czy naczynia, które kojarzymy,
na nie przyszedł czas trochę później, zaczęło się skromniej, prawda? Bo to były na przykład doniczki gliniane.
Najpierw zaczęło się w ogóle od cegieł, ponieważ w Łysej Górze było dużo gliny i Franciszek Mleczko postanowił wykorzystać właśnie tę glinę.
Ona była do tej pory, można powiedzieć, przekleństwem miejscowości, no bo wiadomo, po deszczu gliniasta droga zamieniała się w taką błotnistą maś.
Zaczęto robić, wypalać cegły, potem zaczęto wykonywać doniczki, toczyć je na kołach garncarskich,
no ale Mleczko miał o wiele bardziej ambitne plany.
Poznał Bolesława Książka, artystę ceramika, który działał w Krakowie, namówił go na przyjazd do Łysej Góry,
no i właśnie książek przyjechał do tej miejscowości.
Bardzo mu się spodobało, bardzo spodobał mu się entuzjazm współdzielców, entuzjazm Franciszka Mleczki,
ukwiecone sady, no i od razu po prostu postanowił zacząć im pomagać,
a w efekcie przeniósł się do Łysej Góry i wkrótce też przeniosła się do Łysej Góry jego rodziny.
I czy to był ten moment, kiedy w Łysej Górze pojawiła się, no powiem może górnolotnie,
ale wydaje mi się, że zgodnie z prawdą, że tam pojawiła się wtedy sztuka?
Początkowo może jeszcze tak nie do końca, ponieważ książek musiał sprawdzić walory tej łysogórskiej gliny.
Tworzył niewielkie płytki, zawoził je do Krakowa, malował, wypalał,
no i właśnie stwierdził, że tak, ta ceramika nadaje się do produkcji ceramiki artystycznej.
Tak więc zaraz wkrótce narodziła się ceramika artystyczna, a więc ceramika z malowanymi dekoracjami.
Zatrzymam się tutaj, dlatego że nie bez powodu wystawa w Muzeum Narodowym w Krakowie
nazywa się Łysogórski Zwierzyniec, no bo też eksponaty, które pokazują Państwo na wystawę,
to jest ceramika użytkowa, to jest to, co możemy znaleźć przede wszystkim w swoich domach,
w kredensach rodzinnych, miodowniki różnego rodzaju, naczynia, talerze.
Ja mogę to opisywać bez końca, ale myślę, że wiele osób, kiedy pomyśli o takich szkliwionych,
linianych naczyniach z wizerunkami zwierząt, roślin również, od razu skojarzy, co ja mam na myśli.
Myślę, że tak, my, muszę przyznać, zastanawialiśmy się nad tytułem wystawy i była też propozycja
Łysogórskie ZOO, ale uznaliśmy, że zwierzyniec jest taki bardziej swojski, a naczynia z gliny,
szkliwione szkliwem ołowiowym, dekorowane rożkiem są właśnie takie bardzo domowe,
bardzo swojskie. To jest ceramika artystyczno-ludowa, użytkowa, ale też oczywiście
dekoracyjna, bo te talerze zaopatrzone są z tyłów otworki, a więc są przeznaczone
do powieszenia na ścianie i stanowią rzeczywiście świetną ozdobę.
Co jeszcze stanowiło o wyjątkowości przedmiotów, o których rozmawiamy?
Ja sobie myślę o ich wyjątkowej jakości, dlatego że cały czas powtarzam, że nasze słuchaczki
i słuchacze mogą tę ceramikę mieć w domu, co oznacza, że ona jest zwyczajnie bardzo trwała
i bardzo porządnie zrobiona. Spółdzielnia przestała istnieć w latach 90.,
ale prawdopodobnie to, co jeszcze znajduje się w naszych domach,
metrykalnie jest jeszcze starsze.
Pierwsze takie wyroby powstawały już na początku lat 50.
Można powiedzieć, że taki największy boom to jest druga połowa lat 50.
i lata 60. Rzeczywiście one są bardzo trwałe, one są bardzo ładne,
one są dobrze wykonane, mimo że początkowo właśnie w tamtym czasie
urządzenia, na których pracowano, nie były idealne.
One miały niewiele wspólnego z tym, co znajdowało się choćby w fabrykach porcelany
czy fajansu. To były piece opalane węglem i jak wspominano,
spółdzielnia miała początkowo bardzo duże kłopoty właśnie z tym surowcem,
ponieważ często otrzymywali węgiel zupełnie innej jakości niż ten, który był zamawiany.
Więc okazywało się, że na przykład był zbyt mało kaloryczny.
W związku z tym palacze musieli wybiegać z fabryki i wyrywali deski z płotów,
żeby dorzucić do pieca.
Tak więc mnóstwo było tam różnych takich z obecnej perspektywy zabawnych wydarzeń,
ale wtedy to na pewno był jakiś problem.
Dopiero później, gdy w Łysej Górze doprowadzono gaz, gdy powstał nowy zakład,
ta produkcja była łatwiejsza, ale trzeba jeszcze podkreślić,
że wszystkie te naczynia oczywiście były robione ręcznie.
Były oczywiście toczone na kołach garncarskich i chciałam też podkreślić
rolę kobiet, które pracowały w spółdzielni, ponieważ to one były dekoratorkami.
Bolesław Książek tworzył wzory, natomiast one je powtarzały, przetwarzały,
dodawały coś od siebie i wszystkie właśnie te obiekty, te talerze,
fasony, miodowniki były dekorowane ręcznie rożkiem garncarskim.
Tak więc mimo, że podobne nie są identyczne.
Czyli nie ma dwóch takich samych wyrobów, dwóch takich samych naczyń,
które z Łysej Góry poszły dalej w świat.
Celowo mówię w świat, bo one chyba też często funkcjonowały jako prezent
wysyłany chociażby rodzinie czy bliskim, którzy byli za granicą.
Tak, poza tym one były też sprzedawane w sklepach Cepeli.
I to zarówno oczywiście w Polsce, ale też w sklepach Cepeliowskich za granicą.
Więc tego typu naczynia, tego typu wyroby oczywiście także są spotykane w innych krajach.
Wspomniała Pani o bardzo dużym zaangażowaniu spółdzielców,
ale też oczywiście ta historia o zbyt niskokalorycznym węglu,
który trzeba było uzupełniać poprzez dopalanie drewnem chociażby z płotu.
I tutaj przypomniała mi się ciekawostka, bo tak to chyba mogę nazwać,
którą znalazłam a propos zaangażowania spółdzielni z Łysej Góry
w budowę Marszałkowskiej Dzielnicy Mieszkaniowej w Warszawie.
Bo zdaje się, że kiedy tam okazało się, że na Cito potrzebne jest kilkanaście,
a może nawet kilkadziesiąt tysięcy kafelków do wykończenia pomieszczeń,
to spółdzielnia z Łysej Góry była bodaj jedyną w Polsce,
która powiedziała, ok, my damy radę to zrobić.
Łysa Góra podjęła się tego zadania.
Bolesław Książek opisywał to w swoich wspomnieniach.
Pisał, że on w tym czasie mieszkał w budynku Kamionki.
Tam były rzeczywiście spartańskie warunki.
I opisywał, że mimo, że mieszka na tym samym piętrze,
to nocuje w pomieszczeniu, w którym pracują
i nocuje na ziemi po to, żeby nie zaspać.
Ponieważ praca była bardzo intensywna.
On uczył właśnie te dziewczęta wysobórskie malowania rożkiem.
No i właśnie powstawały kafelki, które Franciszek Mleczko zawoził do Warszawy.
I z kolei on pisał, że otwierając skrzynię
na oczach inżynierów budujących MDM,
cieszył się, że wzbudzały one okrzyki zachwytu
i dodawał, chcieliśmy wszyscy jak najlepiej,
przecież to Łysa Góra stolicy.
Dodam tutaj, że są jeszcze miejsca, w których kafelki
czy inne wytwory pochodzące z Lusej Góry można znaleźć.
Mam nadzieję, że w naszej rozmowie znajdziemy też chwilę,
żeby wspomnieć o Tarnowskim Szlaku Ceramicznym.
W Warszawie niedawno była głośna historia
jednego z barów mlecznych znajdującego się właśnie w MDM-ie,
w którym te kafelki zostały odkryte.
Płytki zdobione zwierzątkami.
Oczywiście przykryte grubą warstwą różnych ścianek z karton, gipsu.
Do czego to jeszcze mogło być? Przeszłyśmy od cegieł tak naprawdę
przez ceramikę wysokiej jakości, sztukę użytkową.
A jak to się stało, że to, co wychodziło ze spółdzielni w Łysej Górze
trafiło na elewację budynków?
Co więcej, podpowiem, że do dzisiaj znów w niektórych miejscach
możemy ją oglądać.
Możemy ją oglądać w bardzo wielu miejscach, wciąż szczęśliwie,
choć niestety też bardzo wiele realizacji w międzyczasie zostało zniszczonych.
Natomiast to był właśnie ten słynny eksperyment łysogórski.
Spółdzielin kamionka należała do cepelni.
Mówiło się wówczas pod koniec lat 50. bardzo dużo o wprowadzeniu koloru do architektury.
No i właśnie postanowiono wykorzystać do tego ceramikę.
Materiał w tamtym czasie niezbyt drogi, trwały, któremu można nadać intensywne barwy.
Do Łysej Góry przyjechało dwóch warszawskich artystów,
Zygmunt Madejski i Krzysztof Henisz.
Oni rozpoczęli współpracę z Bolesławem Książkiem,
a efektem tej współpracy był pokaz w roku 1960 na dziedzińcu Pałacu pod Blachą.
Pokazano wówczas mozaiki ceramicznej, właśnie takie mniejsze czy większe kompozycje z płyt.
No i rzeczywiście wzbudziły one duże zainteresowanie zwiedzających, architektów, artystów.
No i od tej pory do Łysej Góry zaczęli przyjeżdżać artyści,
którzy otrzymywali zlecenie na konkretne projekty, na konkretne realizacje.
Właśnie wykonywali je w Łysej Górze.
Czuwał nad tym wszystkim Bolesław Książek, który był wybitnym ceramikiem,
był wybitnym technologiem.
Zresztą jak mówiono, artysta maluje kolorami, które widzi,
natomiast ceramik operuje kolorami, które sobie wyobraża.
Ponieważ szkliwa, które zestawiano zresztą w kamionce na miejscu,
jak wspomniałam, Książek był znakomitym technologiem.
On znał rozmaite receptury, sam także eksperymentował w tej dziedzinie.
Więc te szkliwa znajdowały się w wiadrach opisanych kolorem.
Natomiast one wszystkie miały różne odcienie szarości.
I dopiero gdy po wypaleniu te płyty, czy też te wyroby wychodziły z pieca,
wówczas już pieca tunelowego, to wtedy można było zobaczyć ich kolory
i zobaczyć, czy rzeczywiście artysta osiągnął to, co zamierzał.
Tutaj też chciałabym powiedzieć o pewnym rozgraniczeniu,
że tak zwana stłuczka, ale też kamionka, o której rozmawiamy,
to nie jest to samo, co mozaika, prawda?
Kamionka, można powiedzieć, jest takim trochę mylącym określeniem,
ponieważ w Łysiej Górze wykonywano te naczynia i te kompozycje z gliny.
Z gliny czerwonej, gliny czerwonej mieszanej z szamotem.
To, jeśli chodzi o materiał, nie była kamionka.
I też zresztą już w tamtych czasach podkreślano,
że właściwie ta nazwa była troszeczkę nieszczęśliwa,
ponieważ wiele osób myślało, że wyroby są z kamionki,
a więc takie, prawda, jakie robi choćby teraz i wcześniej Bolesławiec.
Mozaiki tworzy się z niewielkich kostek, z kamyków, z elementów szklanych.
I pojedynczy element może być różnej oczywiście wielkości,
natomiast sam sobie jest dekoracyjny,
ale jest pozbawiony walorów artystycznych.
To jest po prostu podzielona na części płytka ceramiczna,
z której układana jest kompozycja.
Natomiast te płyty, tak zwane płyty okładzinowe,
one miały wymiary około 37 na 60 centymetrów
i płyta mogła być rzeźbiona, mogła być malowana,
mogła być w rozmaity sposób dekorowana,
mogły się na niej pojawić nakładki.
Tak więc już sama płyta była takim dziełem sztuki,
pięknym obiektem.
No a jeśli je zestawiono, złożono w kompozycję na ścianie,
no to już efekt był naprawdę oszalniający.
Mamy dobry moment, żeby porozmawiać o tym,
jak dzisiaj to dziedzictwo, bo tak chyba mogę to nazwać,
jest traktowane.
Lata 90. to był chyba taki moment,
kiedy bardzo po macoszemu obchodzono się z różnymi,
tak chyba wtedy nazywanymi reliktami PRL-u.
No tutaj wystarczy wspomnieć chociażby neony,
gdzie wiele z nich w tym czasie zostało zniszczonych.
Przyszedł moment, kiedy elewacje były zastąpiane nowymi,
kiedy nie do końca o te walory artystyczne dbano.
Jak jest dzisiaj?
Bo wydaje mi się, że już od kilku,
a może nawet kilkunastu dobrych lat
przeżywamy pewien renesans,
to znaczy znów wróciliśmy do takiej dużej troski
i podziwu dla tego, co wtedy powstawało.
No tutaj znów przywołam ten Tarnowski Szlak Ceramiczny.
On obejmuje 40 obiektów,
na których wciąż zachowały się te dekoracje,
o których przed chwilą rozmawiałyśmy.
To znaczy i tak i nie,
ponieważ z jednej strony oczywiście doceniamy te obiekty,
doceniamy te kompozycje,
ale z drugiej strony one nadal są niszczone.
Tylko, że teraz jesteśmy bardziej wyczuleni
i gdy pojawia się, gdy dociera do społeczeństwa
informacja o chęci zniszczenia jakiejś kompozycji,
no to od razu robi się ruch, który próbuje ją ocalić.
Stąd też rzeczywiście udały się takie bardzo spektakularne akcje.
Zresztą niektórzy inwestorzy również doceniają to, co mają
i nawet jeśli wyburzają dany budynek,
to starają się przenieść i uratować kompozycję.
To nie jest przykład ceramiki z Łysej Góry,
ale na przykład dworzec w Oświęcimiu.
Tam znajdowała się wielka mozaika
warszawskiego artysty Kazimierza Gąsiorowskiego,
który dworzec był przebudowywany,
została wycięta po prostu ze ścianą
i przeniesiona na zewnątrz.
Zresztą w Warszawie również były tego przykłady,
czy w Tychach.
Tak więc wydaje mi się, że ta świadomość społeczna
jest coraz większa,
także świadomość niektórych inwestorów,
ale wciąż słyszymy o tym,
że no niestety coś znika.
A to jak Pani wspomniała,
lata 90. i początek XXI wieku
to był rzeczywiście taki bardzo trudny okres.
Ja w roku 2015 wydałam książkę
pod tytułem Kolor i Blas,
która była poświęcona właśnie mozaikom
i kompozycjom ceramicznym na terenie Małopolski.
No i niestety kilka realizacji,
które tam omówiłam,
no już nie istnieje.
Mimo, że książka była wysyłana
do wszystkich właścicieli budynków,
domów czasowych,
no po prostu nie zadbano o to.
I to nie, że jest zakryto
i że kiedyś będzie można je odsłonić,
ale po prostu zostały one skute
bądź no zasłonięte styropianem.
Ale oczywiście wciąż są odkrywane
takie realizacje i to zawsze bardzo cieszy.
Szczególnie w miejscach,
w którym słyszeliśmy,
że tam już nic nie ma,
że właśnie wszystko zostało
wcześniej zniszczone.
Bardzo się cieszę,
że takim jednak gorzko-słodkim akcentem
zakończyła Pani swoją wypowiedź.
Nawiązując do dworca w Oświęcimiu,
o którym Pani wspomniała,
to chciałabym przywołać chociażby
dworzec Kraków-Płaszów,
przez który pewnie bardzo wiele osób przejeżdża.
No tam ta dekoracja jest naprawdę imponująca.
Ona pokrywa praktycznie całą jedną ścianę.
Ona jest tak naprawdę o wiele większa.
Natomiast część jej została zasłonięta
i tam jest powieszony rozkład jazdy.
Ale została zasłonięta w taki sposób,
aby jej nie uszkodzić.
Tak więc może przy kolejnej przebudowie
po prostu zostanie całkowicie odsłonięte.
To też jest skrzypiące,
że da się te rzeczy robić z przacunkiem.
Realizować swoje założenia funkcjonalne,
jednocześnie nie niszcząc tego,
co wcześniej się tam znajdowało.
To jest nasze dziedzictwo.
I myślę, że to jest najlepsza puenta
i najlepsze zwieńczenie naszej rozmowy.
Rozmowy, która dotyczyła wystawy
Łysogórski Zwierzyniec,
a tak naprawdę Współdzielni Pracy Przemysłu Ludowego
Raport powstał w wyniku rozmów z rodzicami, ekspertami oraz przedstawicielami sektora kultury. Pozwoliły one stworzyć wielowymiarowy obraz pokazujący, jakich aktywności dla swoich dzieci szukają rodzice, jakie są ich oczekiwania i potrzeby, a także co hamuje ich przed uczestnictwem. O raporcie „Dziecko i sztuka” opowiada Agnieszka Karp-Szymańska. Raport przybliża sposoby uczestnictwa… Czytaj dalej o Dziecko i sztuka – badanie praktyk i rekomendacje dla kadr kultury
Już nie białe ściany galerii, a przestrzenie usługowe, niszczejące, postindustrialne – coraz częściej to w nich prezentowane są wystawy sztuki. Dlaczego biją rekordy popularności i czego szukają na nich widzowie, którzy czekają na bilety w długich kolejkach? Pop-up to rozwiązanie stosowane w marketingu i reklamie, które doskonale przyjęło się w… Czytaj dalej o Pop-up: unikatowość, dialog, kontekst
Najnowsza wystawa w Muzeum Historii Polski przybliża muzykę rozrywkową lat 1944-1989, skupiając się nie tylko na najważniejszych wydarzeniach ze świata sztuki. Twórcy pokazują też, jakie funkcje muzyka pełniła w życiu Polaków i w jaki sposób próbowały ją wykorzystywać ówczesne władze. Ekspozycja „Za czym kolejka ta stoi? PRL w muzycznym zwierciadle”… Czytaj dalej o „Muzyka była sposobem reagowania na świat” – PRL w muzycznym zwierciadle
Muzycy zamiast na scenie filharmonii pojawiają się na placach zabaw, skwerach, przy piaskownicach. W ten sposób spotykają się z nowymi odbiorcami muzyki klasycznej „u nich”, w najbardziej naturalnym dla słuchaczy kontekście. I pokazują, że ten rodzaj sztuki nie musi onieśmielać. Ogólnopolski projekt „Bach w piach” – cykl muzyczno-edukacyjnych flashmobów w przestrzeniach… Czytaj dalej o „Bach w piach”: muzyka wychodzi z sal koncertowych
Święto Narodowego Centrum Kultury to nie tylko okazja, by lepiej poznać program instytucji i obszary, w których działa, ale także ludzi, którzy ją tworzą. Ich wspomnienia niedługo zostaną wydane w formie jubileuszowej publikacji. Przez 75 lat istnienia instytucji zmieniały się jej nazwy i lokalizacje; stałe pozostało jednak… Czytaj dalej o „Być tu i teraz” – 75 lat NCK
„Niewyobrażalne. Pustka po wielkich synagogach” Były przede wszystkim miejscami religijnego kultu, ale także: architektonicznymi perłami, punktami orientacyjnymi i kluczowymi miejscami na mapie miast. Dziś po wielkich synagogach z kilkunastu polskich miast, nie pozostał nawet ślad. Owej pustce przygląda się Żydowskie Muzeum Galicja w Krakowie, które na wystawie czasowej, przypomina ich… Czytaj dalej o Niewyobrażalne. Pustka po wielkich synagogach
