Wybrany utwór: Żywe Kultury – nowy cykl w Audycjach Kulturalnych
Żywe Kultury to nowy cykl podcastów powstający w ramach Audycji Kulturalnych – projektu Narodowego Centrum Kultury. Zapraszamy do rozmów osoby, które na co dzień ożywiają polską kulturę: projektują, organizują, wspierają i rozwijają wydarzenia kulturalne w całym kraju. W pierwszym odcinku „O tworzeniu wystaw” Klaudia Obrębska rozmawia z Agnieszką Bebłowską-Bednarkiewicz i Katarzyną Haber, kuratorkami Kordegardy i członkiniami rady programowej Kordegardy, galerii Narodowego Centrum Kultury.
Każda wystawa zaczyna się na długo przed wernisażem. Jej historia rozpoczyna się wiele miesięcy wcześniej – od pomysłu, kwerendy, poszukiwań dzieł, rozmów z kolekcjonerami, negocjacji z muzeami i dziesiątek decyzji dotyczących aranżacji przestrzeni. Jak wygląda ten proces od kulis?
Gościnie opowiadają o codziennej pracy kuratora – od poszukiwania dzieł sztuki i współpracy z instytucjami oraz prywatnymi kolekcjonerami, przez kwestie konserwatorskie i logistyczne, aż po projektowanie tekstów kuratorskich oraz działania na rzecz dostępności wystaw dla osób z niepełnosprawnościami.
W rozmowie nie brakuje anegdot z wystawienniczego zaplecza: nocnych negocjacji z kolekcjonerami, transportu bezcennych dzieł podczas deszczu czy sytuacji, gdy ostateczny układ ekspozycji powstaje dopiero w dniu montażu.
Czy w wystawiennictwie istnieją mody? Dlaczego niektóre ekspozycje otrzymują drugie życie poza galerią? I czy wystawę można przygotować w zaledwie kilka tygodni?
Jeśli zajmujesz się organizacją wystaw:
Upewnij się czy dzieło sztuki przejdzie przez drzwi.
Uważnie przeczytaj warunki konserwatorskie w umowie wypożyczenia dzieła sztuki.
Sprawdź, czy tekst na ścianie jest czytelny.
Prowadząca
Klaudia Obrębska – dziennikarka Radia RDC, historyczka sztuki i antropolożka. Słuchacze mogą kojarzyć ją z anteny radiowej, gdzie prowadzi audycje Mazowieckie Kulturalnie oraz Kobiece Historie, a także z autorskiego projektu miasto.tłumacze, poświęconego historii architektury. Klaudia na co dzień opowiada o kulturze, architekturze i historii, a jej pasją jest dziedzictwo kulturowe, miejskie opowieści oraz poszukiwanie angażujących sposobów na popularyzowanie wiedzy. W swoim nowym podcaście oddaje głos praktykom, by wspólnie z nimi odkrywać kulisy ich pracy.
To może zacznijmy sobie od samego początku, czyli czym jest dobra wystawa?
Dobra wystawa jest przestrzenią, w której pokazujemy różne rzeczy, które działają na widzów.
Widzowie wchodząc odbierają emocje, ale też dowiadują się różnych rzeczy ciekawych.
Tutaj nasza galeria jest galerią niewielką, więc wiemy, że ta przestrzeń, którą mamy do dyspozycji jest niewielką.
To zupełnie jest coś innego niż duże wystawy w muzeum.
Ta narracja, którą my proponujemy, musi być inna.
Musi być bardziej skondensowana, pokazująca pewien wyrywek, bazująca na jakichś interesujących, ciekawych rzeczach.
Bo też naszymi gośćmi są ludzie, którzy wędrują w krakowskim przedmieście i nagle wpadają, bo mają, nie wiem, chwilę do spotkania i chcą przez 15 minut zobaczyć coś ciekawego.
I wtedy staramy się ich zatrzymać, zainteresować, żeby się spóźnili na spotkanie.
To jest naszym celem.
Wystawa musi być też odpowiednio podana i stąd bardzo często założenie, że my tworzymy do wystaw scenografię.
Tutaj fantastyczny przykład, wystawa Kobieta wyzwolona, którą robiła Agnieszka Bebłoska-Bednarkiewicz.
Rewelacyjna wystawa, scenograficznie opracowana pierwszorzędnie, prezentująca prace ceramiczne, fajans i porcelany z kresów, takie wyroby przedwojenne z lat dwudziestych i trzydziestych.
No i właściwie figurki ceramiczne, które mogą się podobać, mogą się nie podobać, ale równocześnie to było podane w sposób tak niesłychanie smaczny.
Cała scenografia była różowa, ale w takim różu indyjskim, złamanym, ze specjalnie przygotowanymi wnękami, ze specjalnie poprowadzonym światłem.
Również taki przykład wystawy zaaranżowanej, wystawę rysunków Herberta, gdzie ja się spotykałam z taką trudnością, że miałam w gruncie rzeczy niewiele oryginałów.
Do wypożyczenia większość prac to były faksymilie i żeby tę wystawę jednak pokazać w sposób atrakcyjny, została stworzona cała scenografia polegająca na umieszczeniu na ścianach Kordegardy otwartych książek,
które jeszcze były specjalnie w ten sposób umieszczone, że pod nimi były wiatraki, które powodowały, że strony się obracały.
Książki dotyczyły historii sztuki, to były przede wszystkim albumy o sztuce, takie z lat dwudziestych, trzydziestych.
Ta wystawa miała jeszcze o tyle ciekawy wątek, że to był taki wymiar społeczny, ponieważ te książki zostały wypożyczone przez trzydzieści czy czterdzieści osób.
No i rzeczywiście miało to też jeszcze ten dodatkowy aspekt właśnie takiej sztuki społecznej.
W jaki sposób zadbać o to, żeby ta przestrzeń galerii była atrakcyjna, jeżeli na przykład nie operujemy dużymi budżetami, nie możemy zaprosić do współpracy topowych artystów?
To jest tak, że często tą aranżację wymyślamy same, tak jak właśnie Kasia tutaj podała te dwie rzeczy.
Czasami mamy też projektantów, którzy z nami współpracują, natomiast to, co możemy zrobić, takie najprostsze, to jest kolor farby, odpowiednio dobrany do odpowiedniej wystawy, który ładnie podbija też na przykład żółte papiery.
Żółte papiery na białej ścianie nie wyglądają dobrze, więc staramy się dać intensywny kolor, który stanowi pewne kontinuum paspartów, którą staramy się oprawić rzeczy, które też te paspartów staramy się, żeby to, no rzeczywiście korzystam przede wszystkim z koloru czarnego,
ale on też bardzo dobrze podbija kolor prac na papierze i kolor ścian, no i światło, którym też potrafimy się bawić.
Dbamy o pewną temperaturę światła, bo wiadomo, że prace na papierze wymagają niskich wartości, które są też we wskazaniach konserwatorskich między 50 a 70 luxów
i my po prostu biegamy z naszymi sprzętami i badamy, czy tam nie ma za dużo tych luzów, ewentualnie zaciemniamy okna też.
No są różne triki, czasami też wykorzystujemy rzeczy, które mamy w magazynie po innych wystawach, staramy się to skrzętnie chomikować
i teraz właśnie będę robiła wystawę, gdzie po raz trzeci będzie wykorzystywana gablota, czy nawet po raz czwarty
i na przykład w takiej gablocie, którą dostaliśmy z jeszcze jedną wystawą robioną przez dużą instytucję kultury,
na przykład przemowelowaliśmy tą gablotę.
Ja na jednej wystawie dosypałam tam piasku.
To też jest właśnie tania sytuacja, że można dosypać piasku.
Ramy. U nas ramy mają długie życie.
Z wystawy na wystawę, no chyba w tej chwili mamy już po ośmiu wystawach zgromadzone ramy,
no a kolejne wystawy przewidujemy oprawione oczywiście w ten sam sposób.
Zresztą u nas wyzwaniem jest to również, że bardzo często robimy wystawy z kolekcji prywatnych.
No i to naprawdę jest wyzwanie.
Dlatego, że przyjeżdżają do nas prace oprawione najróżniej.
I żeby to w ogóle było jadalne, trzeba bardzo często przeramowywać.
Oczywiście za zgodą właścicieli, ale my mamy po prostu taką konieczność,
żeby zwykle oprawiać to jednolicie.
Rzadko zdarza się, że zostajemy przy ramach, które zaoferowali nam właściciele.
No i teraz przypadek wystawy obecnej, czyli wystawy Południk 21, Czapski Kozera,
gdzie praktycznie do oprawy było 90% pracy.
A jak to się wszystko zaczyna?
Jak rodzi się pomysł?
Jak bardzo do przodu trzeba wymyślać tematy?
My żyjemy rokiem budżetowym, więc staram się tak z rok, dwa.
Ale mamy z Kasią sporo pomysłów.
Natomiast jesteśmy też otwarci na pomysły, które przychodzą do nas ze świata.
Jest bardzo dużo instytucji, kultury, ewentualnie prywatnych kolekcjonerów,
pomysłodawców, którzy przychodzą, kuratorów też zewnątrz,
którzy przychodzą do nas z różnymi pomysłami.
I wtedy taki pomysł jest przedstawiany w Radzie Programowej Kordegardy
na spotkaniach, które się odbywają dwa razy do roku.
I tam są opiniowane.
Jeżeli coś ma dobrą opinię i wszyscy członkowie zgadzają się,
że to może być coś interesującego,
zależy też nam, żeby to były wystawy, przeboje,
żeby te wystawy żyły i działały.
One trwają tylko dwa miesiące, wobec tego zależy,
żeby ta magnetyczna moc nazwiska też miała znaczenie.
I później rozpoczynamy pracę nad tymi wystawami.
Ustalenie harmonogramu, które wydawałoby się, że jest prostą rzeczą,
jest naprawdę u nas bardzo skomplikowane,
ponieważ jesteśmy specyficzną galerią.
Galerią, która służy nie tylko Narodowemu Centrum Kultury,
ale również ministerstwu, które też ma wpływ na to.
Jeżeli są bohaterowie roku, tak jak teraz mamy i Czapskiego oraz Wajdę,
to też to wpływa na nasz kalendarz.
Z tego pewne rzeczy przesuwamy, pewne rzeczy skracamy albo wydłużamy.
To wszystko bardzo zależy też od kalendarza kultury po prostu.
Czyli mamy pomysł i przechodzimy do realizacji.
Szukamy dzieł, który można wypożyczyć?
O tak, kwerenda to jest bardzo ważna rzecz.
To zależy też jak to wygląda.
Bo jeżeli robimy, na przykład zrobiłam kiedyś wystawę Henryka Morela,
twórcy, który jest niszowy, bo on bardzo młodo zginął,
no to rzeczywiście tutaj jest kwerenda, kwerenda, która na szczęście
w tym przypadku odbyła się bardzo niedaleko, bo w Muzeum ASP,
które są depozytariuszami bardzo dużej ilości prac Morela,
które on tworzył jeszcze na studiach albo świeżo po studiach.
Tam częściej jest z jego pracowni.
Zmarł miałem chyba 31 lat, więc to jakby cała jego twórczość
to była tak naprawdę na studiach.
Czy większość jego twórczości.
Więc tutaj to jest proste.
Później kolejnym etapem będzie szukanie jakby pomysłu na to,
jak prace, które znaleźliśmy, w jaki sposób pokazać.
Jest ważne jaka to jest jakość prac.
Bo jeżeli mamy oleje, na przykład, to zupełnie inaczej.
One muszą mieć więcej oddechu.
Muszą mieć inne ramy, inne światło.
Z kolei prace na papierze wymagają ciemniejszego światła,
ale też jeżeli to są szkice czy rysunki,
to ramy, które posiadamy, które są piękne.
Rzeczywiście mamy ładne ramy,
ale one służą bardziej jakby pokazaniu papierów.
Właśnie tutaj one świetnie nam służą.
Natomiast rzeźby wymagają też innej oprawy.
Wymagają z kolei postumentów, wymagają gablot.
Więc musimy dobrać odpowiednie sprzęty do materiału,
który chcemy pokazać.
Dopiero potem albo same wymyślamy aranżację,
albo współpracujemy z projektantem, który z nami robi.
Ewentualnie zdarza się też tak, że mamy zewnętrznego kuratora,
który na przykład przychodzi ze swoim projektantem.
Ale to są też trochę inne wystawy, które my koordynujemy
w ramach takiej właśnie współpracy międzyinstytucjonalnej.
Częściowo pomagając w organizacji,
ale też jakby walcząc o to,
żeby o pewien poziom,
który staramy się w Kordegardzie pokazać.
Tutaj jeżeli chodzi o współpracę z instytucjami,
z kolekcjonerami prywatnymi, te kwerendy bardzo równie wyglądają.
Ostatni przypadek właśnie tej wystawy,
o której wspominałam, Południk 21, Czapski Kozera,
wydawało się, że wystawa jest prosta,
ponieważ sądziłem, że nie będzie żadnego problemu
z pozyskaniem rysunków Czapskiego.
Tutaj od razu był narzucony taki,
właściwie ja się od razu sama ocenzurowałam,
uznając, że to powinny być prace tylko i wyłącznie na papierze,
ze względu po prostu na technikę,
w jakiej tworzy Grzegorz Kozera.
Chodziło o pokazanie jego kolarzy
i nie stworzenie konkurencji
w postaci obrazów Czapskiego,
tylko pokazanie właśnie czegoś,
co będzie się uzupełniało.
I okazało się, że nie jest to takie proste.
Prace, które miałam początkowo obiecane
z kolekcji zagranicznych,
okazało się, że nie da się ich wypożyczyć.
Właściwie na dwa miesiące przed wystawą
stwierdziłam, że chyba muszę szukać w instytucjach.
Zwróciłam się do Muzeum Marki Diecezji,
który ma wspaniałą kolekcję prac Czapskiego.
Ale okazało się, że oni nie są w stanie
nic wypożyczyć, dlatego, że pokrywają się jej terminy.
Tutaj pojawiło się światełko w tunelu
w postaci pierwszej biografki Czapskiego,
Juriëlle Gagnbeau,
która ma ogromną kolekcję prac Czapskiego w Paryżu.
No ale z kolei ze względu na dosyć specyficzny charakter
kolekcjonerki.
Stało pod znakiem zapytania w ogóle,
czy uda nam się wypożyczyć.
I rzeczywiście trwały negocjacje.
Dziesięć godzin przegadanych przez telefon
w obcym języku.
Pani Mirja twierdziła, że nie zna angielskiego.
Więc przy pomocy tłumacza Dipla
rozmowa po francusku
o dziwnych porach, takich od dwudziestej pierwszej do dwudziestej trzeciej.
To czasami rozmowy trwające po dwie i pół godziny.
O błęd.
No i rzeczywiście ostrzyłam sobie zęby,
że uda mi się po raz pierwszy pokazać jej pracę publicznie,
bo ona jest tak niechętna jakimkolwiek wypożyczeniem,
że robiła wrażenie, że będę tutaj przecierać rzeczywiście
takie dziwicze szlaki po raz pierwszy się uda pokazać
nie tylko w Polsce, ale w ogóle tej pracy.
A Muriel jest rzeczywiście osobą,
która położyła niesłychane zasługi w promocji,
w propagowaniu wiedzy o Czapskim.
Dlatego, że ona będąc dwudziestoletnią dziewczyną,
Nie trzeba umieć malować, żeby sztuka miała na nas uzdrawiający wpływ. Nie trzeba też być znawcą muzyki, by koncert pomógł nam zredukować napięcie po trudnym dniu. W najnowszym odcinku audycji „Żywe kultury” posłuchasz o tym, jak kultura może obniżać poziom stresu, wspierać profilaktykę zdrowotną oraz skutecznie przeciwdziałać epidemii samotności. Czytaj dalej o Żywe kultury – o zdrowiu w kulturze
Organizatorzy festiwali często mierzą się z podobnymi wyzwaniami, choć na co dzień działają osobno, a czasem nawet ze sobą konkurują. Tymczasem wspólne szukanie rozwiązań może przynieść więcej korzyści niż rywalizacja – zarówno dużym wydarzeniom z wieloletnią tradycją, jak i niewielkim, lokalnym inicjatywom. W piątym odcinku cyklu „Żywe Kultury”, nagranym… Czytaj dalej o Żywe kultury – o współpracy festiwali (FestForum)
Czy w świecie, w którym wydarzenia plenerowe i festiwale spotykamy niemal na każdym kroku, jest jeszcze miejsce na kolejne inicjatywy? Jak stworzyć wydarzenie, które nie tylko przyciąga publiczność na kilka dni, ale przede wszystkim buduje trwałą i zaangażowaną społeczność? I wreszcie – czy festiwal realizujący ważną misję społeczną lub… Czytaj dalej o Żywe kultury – o festiwalach
Co kontakty międzynarodowe mogą dać instytucjom kultury? W drugim odcinku cyklu “Żywe kultury” Klaudia Obrębska rozmawia z dr Joanną Orlik, zastępczynią dyrektora Narodowego Centrum Kultury, o tym, jak budować relacje międzynarodowe w kulturze. Współpraca międzynarodowa to możliwość spojrzenia na własną instytucję z innej… Czytaj dalej o Żywe kultury – o współpracy międzynarodowej w kulturze