Publikacja „Polska na kolejowych szlakach. Architektura, historia, nowoczesność” to zaproszenie do podróży z południa na północ i ze wschodu na zachód, szlakiem kolejowych dworców. Ich losy to nie tylko historia architektury, ale także zmian, jakie zachodziły przez stulecia na ziemiach polskich.
Transkrypcja podcastu do pobrania pod tekstem poniżej.
Autorzy książki, Magdalena Stefańczyk oraz Krzysztof Bzowski, opisują zarówno dworce w mniejszych miejscowościach (Wieliczka, Radymno pod Przemyślem, Pruszków) jak i w największych miastach w Polsce – Wrocławiu, Gdańsku czy Warszawie. Dzięki temu możemy ocenić, jakie znaczenie (zwłaszcza w XIX i XX wieku) miał budynek dworca.
Uwagę zwraca ogromne architektoniczne zróżnicowanie: przeglądając przewodnik odkrywamy budynki neogotyckie, neobarokowe, neorenesansowe, secesyjne czy modernistyczne. Wiele z nich bogato zdobiono (mozaikami, witrażami, dekoracyjnymi kaflami), niestety nie wszystkie detale przetrwały próbę czasu oraz realizowane po dekadach remonty.
Do dziś za sztandarowy przykład architektury brutalistycznej uznaje się nieistniejący już budynek dworca kolejowego w Katowicach. Był on zresztą jednym z bohaterów wystawy w warszawskim Pawilonie ZODIAK, o której można posłuchać w jednym z naszych podcastów.
Przewodnik jest podróżą przez regiony Polski. Poznajemy dworce m.in. Podkarpacia, Małopolski, Mazowsza czy Wielkopolski i Pomorza. Wiele z opisywanych budynków powstało w czasie zaborów, dlatego do dziś wyraźnie widoczna jest mapa ówczesnego podziału Polski. Obok historycznych i architektonicznych detali, autorzy zadbali o przekazanie legend związanych z opisywanymi budynkami. Czytając książkę dowiemy się np., który z budynków miał mieć ogromne podziemia, który doczekał się repliki w dalekiej Japonii oraz którędy przejeżdżał legendarny Złoty Pociąg.
W Audycjach Kulturalnych o książce „Polska na kolejowych szlakach. Architektura, historia, nowoczesność” opowiedział jej współautor, Krzysztof Bzowski.
To są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant.
Są takie miejsca, w których pojawiamy się dosłownie na moment, gdzie mamy coś ważnego do załatwienia, gdzie pojawiamy się w jednym konkretnym celu.
To m.in. są dworce kolejowe. Przychodzimy tam, by wsiąść w pociąg, przemieścić się, pojechać, udać się w podróż, wysiąść na kolejnym dworcu i udać się w celu naszej podróży.
I wydaje mi się, że to jest trochę nasz błąd, że my nie zwracamy zbyt dużej uwagi na to, jaką konstrukcję mają dworce kolejowe, jaka jest ich architektura być może, a nawet na pewno, jaka kryje się za nimi historia.
I na to zwracają uwagę autorzy książki Polska na kolejowych szlakach. To jest taka wielka podróż po dworcach kolejowych, właściwie w całej Polsce.
Książkę napisali pani Magdalena Stefańczyk i Krzysztof Bzowski, a ja mam tę wielką przyjemność, że zaproszenie do dzisiejszego spotkania przyjął właśnie pan Krzysztof Bzowski i to z nim już zaraz o dworcach kolejowych w Polsce będę rozmawiać.
Bardzo mi miło, że przyjął pan zaproszenie do audycji kulturalnych i jest dzisiaj naszym gościem.
Dzień dobry.
Zacznę od sprawdzenia, czy to moje założenie wydaje się panu słuszne, że architektura dworców kolejowych nie jest powszechnie doceniana, zauważana.
Owszem, na pewno są koneserzy zarówno architektury, jak i wielcy pasjonasi kolejnictwa pociągów, którzy znajomość dworców kolejowych mają w małym paluszku,
ale tak ogólnie, czy my wiemy, czy my doceniamy, zauważamy, jakie czasami perły kryją się na tych dworcach kolejowych?
Wydaje mi się, że zdecydowanie dworce kolejowe były od dawna niedoceniane.
Ja zresztą sam o sobie mogę to powiedzieć, że jeszcze tak powiedzmy kilkanaście czy kilka lat temu w tym nie zwrócił uwagi, bądź też w niewielkim stopniu zwrócił uwagi.
Ja myślę, że tutaj też istotną rolę gra to, że ogromna część dworców była przez długie lata bardzo zaniedbana.
To utrudniało odbiór tej architektury, no bo jeśli się tylko wpadało na ten dworzec, który był jakiś taki brudny, zniszczony, zapuszczony,
tylko żeby się dostać do tego okienka kasowego, szybko wyskoczyć na peron, no to trudno, żeby tutaj zajmować się jakimiś detalami etatektonicznymi.
Inna sprawa, że właśnie wiele z nich nie tylko było zaniedbanych, ale wręcz zniszczonych, zwłaszcza te starsze dworce w okresie PRL-u były nieraz w sposób bardzo nieszczęśliwy przebudowywane.
Usuwano część zdobień, jakieś mniej funkcjonalne elementy, które były tylko jakąś taką dodatkową ozdobą architektoniczną dworca.
Próbowano dodawanie jakichś nowych elementów mających zwiększyć imię powierzchnię handlową, powierzchnię użytkową, bardzo często w sposób bardzo nieudany.
No i to wszystko wpływało na to, że bardzo wiele tych dworców traktowało się myślę bardzo często jako takie, no musi być jakiś budynek,
ale jest kompletnie nieinteresujący, trzeba tylko szybko wykorzystać tą jego funkcję podstawową dworcową i udać się do naszą podróż.
A bardzo się cieszę, że pan o tym wspomniał, dlatego że kiedy jeszcze przygotowywałam się do naszej rozmowy,
tak dyskutowałam z bliską mi osobą na temat właśnie dworców i zgodnie przyznaliśmy, że słowo, które przychodzi nam na myśl,
kiedy myślimy o dworcach kolejowych na przykład z okresu naszego dzieciństwa czy młodości, to jest słowo obskurny.
I ono rzeczywiście był taki moment, że takie były. To są te wszystkie dworce kolejowe, do których strach było zaglądać po zmroku,
gdzie można było zjeść fasolkę po brytońsku i wątróbkę z cebulką, gdzie działy się różne dziwne rzeczy,
ale te dworce, które opisują państwo w książce, pokazują, że to się zmieniło i że przyszedł czas, kiedy to wielkie piękno dworców jest na nowo odkrywane.
Ja na przykład zachwyciłam się, przyznaję, że nigdy tam nie dotarłam, przynajmniej nie pociągiem.
Zachwyciłam się absolutnie dworcem w Bolesławcu.
Ta jego zdobność i unikatowość dla tych, którzy jeszcze nie mieli w swoich rękach przewodnika,
albo mieszkają w innej części Polski i również do Bolesławca Kolejowego nie dotarli.
Tam dworzec jest wyłożony takimi jasnozielonymi, turkusowymi kaflami, co robi bardzo wielkie wrażenie.
No i to świadczy o tym, że rzeczywiście ta architektura jest niezwykła.
Tak i to jest właśnie bardzo ciekawe w tym, że nie tylko dworce w wielkich miastach,
na które jednak, no niektóre z nich rzeczywiście nawet i przed remontem robiły ogromne wrażenie,
takie jak choćby dworzec we Wrocławiu, Główny Dworzec, czy Dworzec w Gdańsku.
Ale właśnie wiele takich niedużych dworców w mniejszych miastach i miasteczkach
okazuje się, że one są prawdziwymi perłami architektonicznymi.
Czy właśnie tak jak ten dworzec w Bolesławcu, z takimi drobnymi szczegółami.
Mnie na przykład urzekły dworce projektowane w okresie Polski międzywojennej,
wykorzystujące takie nawiązania do dawnych stylów architektonicznych,
popularnych na ziemiach Rzeczpospolitej, do renesansu, baroku,
do budowli jakichś lokalnych niewielkich dworów szlacheckich, kościołów.
Te nawiązania w takich dworcach jak dworzec w Pruszkowie, czy w Modlinie,
czy w Łęczyce, one są bardzo czytelne i to bardzo ciekawie się prezentuje,
bo teraz po remontach te dworce naprawdę można czasem mieć wrażenie,
zbliżając się, widząc z daleka jakiś szczyt ze spływami wolutowymi,
że tam chyba jakiś zabytkowy kościół będzie stał.
Tu gdzieś zobaczymy budynek wsparty solidnymi szkarpami,
jak stare kamieniczki, czy jakieś rezydencje pałacowe.
I to jest bardzo ciekawa, świadoma kreacja państwa polskiego
odrodzonego po zaborach, a teraz bardzo interesujące obiekty architektonicznie.
Rzeczywiście, czasem gdzieś są na uboczu miasta.
Okazuje się, że warto udać się tam nie tylko wtedy,
kiedy mamy ochotę gdzieś jechać pociągiem,
czy musimy gdzieś jechać pociągiem.
Przewodnik skonstruowany jest jako, można powiedzieć, mapa.
To znaczy państwo przedstawiają dworce po kolei, w konkretnych regionach,
miejscach Polski, wędrując tak naprawdę i z północ na południe i ze wschodu na zachód.
I wydaje mi się, że te dworce są bardzo dobrym przykładem tego,
jak bardzo do dzisiaj widoczna jest linia zaborów.
To znaczy dworce w miastach, które znajdowały się w Galicji,
są zupełnie inne niż te z zaboru pruskiego.
No nie mówiąc już o zaborze rosyjskim,
gdzie nawet ta lokalizacja jest inna,
bo one są umiejscowione dużo dalej od centrum.
Tak, to jest rzeczywiście charakterystyczne.
Nie tylko jeśli chodzi o dworce,
to w ogóle cała sieć kolejowa się bardzo różniła
pomiędzy poszczególnymi zaborami
i cały czas jest to bardzo wyraźnie widoczne.
Nawet po tym, jak pozamykano wiele linii kolejowych
na terenie dawnego zaboru pruskiego.
Ale zwłaszcza te dworce galicyjskie, bym powiedział,
tam jest bardzo wiele dworców stawianych przy większości linii
Raport powstał w wyniku rozmów z rodzicami, ekspertami oraz przedstawicielami sektora kultury. Pozwoliły one stworzyć wielowymiarowy obraz pokazujący, jakich aktywności dla swoich dzieci szukają rodzice, jakie są ich oczekiwania i potrzeby, a także co hamuje ich przed uczestnictwem. O raporcie „Dziecko i sztuka” opowiada Agnieszka Karp-Szymańska. Raport przybliża sposoby uczestnictwa… Czytaj dalej o Dziecko i sztuka – badanie praktyk i rekomendacje dla kadr kultury
Najnowsza wystawa w Muzeum Historii Polski przybliża muzykę rozrywkową lat 1944-1989, skupiając się nie tylko na najważniejszych wydarzeniach ze świata sztuki. Twórcy pokazują też, jakie funkcje muzyka pełniła w życiu Polaków i w jaki sposób próbowały ją wykorzystywać ówczesne władze. Ekspozycja „Za czym kolejka ta stoi? PRL w muzycznym zwierciadle”… Czytaj dalej o „Muzyka była sposobem reagowania na świat” – PRL w muzycznym zwierciadle
Muzycy zamiast na scenie filharmonii pojawiają się na placach zabaw, skwerach, przy piaskownicach. W ten sposób spotykają się z nowymi odbiorcami muzyki klasycznej „u nich”, w najbardziej naturalnym dla słuchaczy kontekście. I pokazują, że ten rodzaj sztuki nie musi onieśmielać. Ogólnopolski projekt „Bach w piach” – cykl muzyczno-edukacyjnych flashmobów w przestrzeniach… Czytaj dalej o „Bach w piach”: muzyka wychodzi z sal koncertowych
Dwadzieścia pięć lat od pierwszego wydania, na polskim rynku wydawniczym pojawiło się pierwsze tłumaczenie jednej z najważniejszych teorii amerykańskiego socjologa, Howarda S. Beckera. „Światy sztuki” są próbą spojrzenia na proces powstawania dzieła, będącego wypadkową pracy wielu zaangażowanych osób. Sztuka w ujęciu Beckera staje się efektem zbiorowej pracy, a nie jedynie indywidualnego… Czytaj dalej o „Światy sztuki” Howarda S. Beckera
Muzyczne doświadczenia nastoletniego Fryderyka Chopina w wersji dla najmłodszych – w ramach tegorocznych Eufonii, w Łazienkach Królewskich odbyły się wyjątkowe koncerty dla dzieci. Dla najmłodszych, zaledwie kilkumiesięcznych Słuchaczy, był to początek ich przygody z muzyką. Małe Eufonie są kierowane do rodzin z dziećmi w dwóch przedziałach wiekowych: 0-3 oraz… Czytaj dalej o Małe Eufonie – wielkie przeżycia
Jak rozmawiać o odejściu bliskich? Czy jest jeden wzorzec przeżywania żałoby i straty – przez dzieci i dorosłych? Czy śmierć może być dobra? W rozmowie Katarzyny Sanockiej usłyszymy osobistą historię Sylwii Grzegrzółki z Działu Badań i Analiz NCK oraz komentarz Mileny Pacudy z Instytutu Dobrej Śmierci, która tworzyła treści merytoryczne… Czytaj dalej o Zakończenia Wspólne
