WEBVTT

1
00:00:01.420 --> 00:00:05.080
Audycje kulturalne. W dobrym tonie.

2
00:00:05.380 --> 00:00:12.520
To są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant.

3
00:00:12.760 --> 00:00:17.220
Chciałabym powiedzieć, że zapraszam Was dzisiaj na wyprawę do Krakowa.

4
00:00:17.580 --> 00:00:24.540
Wydaje mi się, że to zawsze jest dobry pomysł, ale nie do końca miałabym słuszność mówić, że konkretnie w tym mieście się zatrzymamy.

5
00:00:24.700 --> 00:00:30.360
Dlatego, że ekspozycja, o której będziemy mówić, owszem, jest prezentowana w Muzeum Narodowym w Krakowie właśnie,

6
00:00:30.360 --> 00:00:37.880
ale temat jest dużo szerszy. Można powiedzieć, że objął swoim oddziaływaniem całą Polskę, poza nasze granice zresztą wykroczył.

7
00:00:37.960 --> 00:00:50.040
Dlatego, że do Cepeli należało około 100 spółdzielni wytwórczych, które miały 300 punktów sprzedaży, a także lokale w Brukseli i Nowym Jorku obejmowały także 7 biur terenowych.

8
00:00:50.040 --> 00:00:59.020
Także nie jest to krakowska historia, ale w krakowskim oddziale Muzeum Narodowego pochylono się nad historią Cepeli bardzo wnikliwie.

9
00:00:59.020 --> 00:01:09.820
Dlatego, że obywatelka Cepelia, ekspozycja, którą można tam oglądać do 21 lutego przyszłego roku, opowiada o Cepeli, a tak naprawdę o szeroko zakrojonych badaniach,

10
00:01:10.100 --> 00:01:18.900
które Cepelie pozwalają nam lepiej poznać, wykroczyć trochę, poza bardzo proste skojarzenie, które mamy, czasem z dzieciństwa, czasem z dorosłości,

11
00:01:19.220 --> 00:01:23.060
czasem z tego, co widzieliśmy na ulicach, a czasem z tego, co oglądaliśmy w domach.

12
00:01:23.060 --> 00:01:29.320
Bo wydaje mi się, że nie ma osoby, która tego zielonego kugutka z bardzo charakterystycznym podpisem nie mogłaby kojarzyć.

13
00:01:29.620 --> 00:01:37.340
Pojawia się tu także refleksja na temat dosyć smutnego końca Cepeli, która zgodnie z datami swoją działalność zakończyła w latach 90-tych.

14
00:01:37.820 --> 00:01:45.860
No ale historie np. warszawskiej Cepeli, która niszczała na naszych oczach, też pokazują w jaki sposób te losy przebiegały.

15
00:01:46.060 --> 00:01:49.900
Ale myślę, że to jest najwyższy czas, żeby oddać głos naszym dzisiejszym gościom.

16
00:01:49.900 --> 00:01:58.300
To są osoby, które tworzą zespół kuratorski wystawy Obywatelka Cepelia, czyli pani dr Anna Wyszniewska i pan profesor Piotr Korduba.

17
00:01:58.380 --> 00:01:59.800
Witam w audycjach kulturalnych.

18
00:01:59.960 --> 00:02:00.460
Dzień dobry.

19
00:02:00.900 --> 00:02:08.360
Pozwoliłam sobie na ten trochę przedługi wstęp, niejako wcielając się w rolę ekspertki od Cepeli, którą absolutnie nie jestem.

20
00:02:08.580 --> 00:02:12.500
Dlatego z radością przekażę Państwu głos i zacznę zadawać pytania.

21
00:02:12.620 --> 00:02:16.400
Opowiadanie historii ma to do siebie, że zawsze gdzieś ma swój początek.

22
00:02:16.400 --> 00:02:24.660
Także pozwolę sobie od pytania o początek zacząć. Pytania trochę podwójnego, to znaczy o początki Cepeli, ale też o początki wystawy.

23
00:02:24.820 --> 00:02:29.460
Bo to, że my ją dzisiaj oglądamy, to jest efekt dużo, dużo szerzej zakrojonej pracy.

24
00:02:29.660 --> 00:02:40.660
Początki Cepeli są oczywiście bardzo odległe, bo musielibyśmy się przenieść do 1949 roku, kiedy została ona przez ówczesne państwo polskie powołana do życia.

25
00:02:40.660 --> 00:02:46.780
No i funkcjonowała, co tu dużo mówić, przez 40 lat, zmieniając nieco swoją kondycję.

26
00:02:46.920 --> 00:02:56.830
Na początku była pewnym fenomenem. W latach 60. uzyskała chyba najlepsze wyniki, jeśli chodzi o jakość wytwarzanych przedmiotów artystycznych.

27
00:02:57.580 --> 00:03:02.540
W 70. latach z kolei niezwykle się rozwinęła terytorialnie i produkcyjnie,

28
00:03:02.540 --> 00:03:11.980
by pod koniec lat 80. nieco zmęczyć społeczeństwo polskie, nie tracąc akurat nic z impetu inwestycyjnego, eksportowego.

29
00:03:12.620 --> 00:03:18.540
No a transformacja ustrojowa, rozstrzelnienie granic i potrzeba innych wzorów estetycznych Zachodu

30
00:03:18.540 --> 00:03:22.920
spowodowały, że ten kod estetyczny Cepeli przestał być atrakcyjny.

31
00:03:23.000 --> 00:03:27.220
Natomiast nasze zainteresowanie Cepelią nie jest oczywiście takie odległe.

32
00:03:27.220 --> 00:03:35.900
Trzeba było iluś lat od jej kresu, żeby można było z pewnym dystansem, także naukowym, spojrzeć na dorobek Cepeli.

33
00:03:36.140 --> 00:03:42.860
Ja może to wiele lat temu zacząłem, zastanawiając się jedynie nad tym aspektem ludowości na sprzedaż,

34
00:03:42.880 --> 00:03:46.560
a więc wytwarzanej, kreowanej ludowości, co zaowocowało książką,

35
00:03:46.740 --> 00:03:50.900
która myślę, że rzeczywiście dość dużo w tym namieszała, to znaczy rzeczywiście pokazała,

36
00:03:50.980 --> 00:03:56.620
że ta Cepelia była wielkim mechanizmem, a nie tylko systemem i siecią sklepów,

37
00:03:56.620 --> 00:04:00.100
wielkim przedsięwzięciem i strukturą badawczo-projektową,

38
00:04:00.140 --> 00:04:05.740
ale od tego czasu opublikowano także wiele innych tekstów, w tym właśnie mojej partnerki

39
00:04:05.740 --> 00:04:10.740
w wystawie Anny Wiszniewskiej dotyczących i biżuterii produkowanej w Cepeli,

40
00:04:10.880 --> 00:04:16.120
i plakatu Cepeliowskiego, i zabawek Cepeliowskich, więc nas ten projekt dojrzewa

41
00:04:16.120 --> 00:04:22.660
i on też się na pewno nie kończy, ponieważ prace do tej wystawy wymagały kolejnych jeszcze badań archiwalnych,

42
00:04:22.660 --> 00:04:26.520
ale także penetracji zbiorów prywatnych, bo bardzo wiele z obiektów,

43
00:04:26.620 --> 00:04:31.220
które żeśmy pozyskali na tę wystawę, pochodzi po prostu z prywatnych domów,

44
00:04:31.320 --> 00:04:37.720
a uzupełnialiśmy swoją wiedzę o Cepeli, także rozmowami z żyjącymi jeszcze pracownikami Cepeli,

45
00:04:37.780 --> 00:04:43.100
czy też z ich potomkami, więc to jest wielopoziomowy proces studyjny,

46
00:04:43.220 --> 00:04:47.520
który też myślę przed nowymi pokoleniami badaczy otwiera ogromne możliwości.

47
00:04:47.520 --> 00:04:51.340
Pan profesor użył przed momentem, wprowadzając nas w świat Cepeli,

48
00:04:51.440 --> 00:04:53.820
takiego określenia jak kod artystyczny Cepeli.

49
00:04:53.920 --> 00:04:56.460
Czy Państwo zgodziliby się to pojęcie rozwinąć?

50
00:04:56.580 --> 00:04:59.760
Pytam o to również dlatego, że czytając materiały poświęcone wystawie,

51
00:05:00.160 --> 00:05:02.320
wiem, że z tym także się Państwo zderzyli,

52
00:05:02.340 --> 00:05:07.000
że dzisiaj mówiąc Cepelia, porównując coś do Cepeli, myślimy o kiczu,

53
00:05:07.120 --> 00:05:10.560
myślimy o czymś, co ramom sztuki ludowej już dawno się wymknęło,

54
00:05:10.680 --> 00:05:14.840
zaczęło żyć własnym życiem, który nie do końca z tą linią artystyczną ma już coś wspólnego.

55
00:05:14.840 --> 00:05:17.380
Tego kodu artystycznego nie ma jednego.

56
00:05:17.540 --> 00:05:21.980
Cepelia była dzieckiem swojej epoki i tutaj to, z czym ona się utożsamiała,

57
00:05:21.980 --> 00:05:24.440
też się zmieniało z dekady na dekadę.

58
00:05:24.600 --> 00:05:28.280
W latach późnych 50-tych i 60-tych na przykład bardzo istotne,

59
00:05:28.440 --> 00:05:31.100
widoczne są wpływy tej estetyki new look.

60
00:05:31.360 --> 00:05:35.560
To dla wielu zwiedzających, w ogóle dla wielu badaczy było pewnym zaskoczeniem.

61
00:05:35.700 --> 00:05:37.320
Tak jak na przykład moda retro.

62
00:05:37.480 --> 00:05:41.640
To wszystko się wiąże z różnymi modami, czy wpływami literatury

63
00:05:41.640 --> 00:05:45.960
na postrzeganie tego wnętrza, które jest, nie wiem, atrakcyjne,

64
00:05:46.080 --> 00:05:48.200
które jest zgodne z rytmem epoki.

65
00:05:48.440 --> 00:05:52.660
A co do tego określenia cepeli, która się rymuje z kiczem,

66
00:05:52.800 --> 00:05:55.640
cepeliada, to jest określenie czegoś nieautentycznego.

67
00:05:55.900 --> 00:05:59.220
To oczywiście próbowaliśmy się zmierzyć z tym przekonaniem,

68
00:05:59.400 --> 00:06:02.700
tworząc nawet coś, co nazwaliśmy cepeliowskim kiczem.

69
00:06:03.220 --> 00:06:06.940
Natomiast paradoksalnie właśnie pozyskanie na wystawy tych obiektów,

70
00:06:06.940 --> 00:06:10.580
które w momencie, kiedy były wprowadzone na rynek,

71
00:06:10.700 --> 00:06:13.300
były postrzegane jako właśnie kiczowe,

72
00:06:13.380 --> 00:06:16.140
jako symbol tego upadku cepeli, takiej degrengolady,

73
00:06:16.340 --> 00:06:20.000
która polegała m.in. na używaniu materiałów zastępczych

74
00:06:20.000 --> 00:06:22.800
albo takich, które są nieautentyczne.

75
00:06:22.880 --> 00:06:28.400
Na przykład bieżnik wełniany był już włókna syntetycznego utkany.

76
00:06:28.480 --> 00:06:31.840
To są takie rzace materiałowe, które właśnie sprawiły,

77
00:06:31.880 --> 00:06:34.860
że postrzegano tę cepelię jako taką wielką ściemę.

78
00:06:34.860 --> 00:06:36.920
Natomiast ciężko je było zdobyć.

79
00:06:37.700 --> 00:06:40.080
Okazało się, że one jako źle urodzone,

80
00:06:40.240 --> 00:06:42.920
jako też obiekty stosunkowo niedrogie,

81
00:06:43.120 --> 00:06:45.800
ze względu właśnie na te materiały zastępcze użyte,

82
00:06:45.980 --> 00:06:49.800
one po prostu bardzo łatwą, taką lekką ręką były wyrzucane.

83
00:06:49.960 --> 00:06:51.740
I stąd naprawdę poważne problemy,

84
00:06:51.780 --> 00:06:54.320
żeby ten kicz cepeliowski skompletować.

85
00:06:54.420 --> 00:06:57.220
Ale ciekawe było to, że kiedy skompletowaliśmy ten kicz,

86
00:06:57.260 --> 00:06:59.880
pochylając się nad każdym obiektem i myśląc o tym,

87
00:07:00.240 --> 00:07:01.780
tak, to jest właśnie ten dobry przykład,

88
00:07:01.780 --> 00:07:04.420
bo jest na przykład tam taki szkór korali,

89
00:07:04.520 --> 00:07:07.000
które są wykonane z tworzywa sztucznego.

90
00:07:07.200 --> 00:07:09.580
To są takie korale do stroju judowego.

91
00:07:09.960 --> 00:07:13.340
Ewidentnie to jest coś, czego cepeli nie powinno być.

92
00:07:13.540 --> 00:07:15.700
Natomiast kompletując ten zestaw,

93
00:07:15.780 --> 00:07:19.800
okazało się, że jest w tym dużo takiego jakiegoś uroku.

94
00:07:20.140 --> 00:07:24.260
Ten kicz dzisiaj, kiedy mamy zupełnie inną sytuację,

95
00:07:24.400 --> 00:07:25.800
jeśli chodzi o pamiątkę,

96
00:07:25.980 --> 00:07:28.160
czy o taką modową biżuterię chociażby,

97
00:07:28.280 --> 00:07:29.280
czy jakąś galanterię,

98
00:07:29.280 --> 00:07:31.480
to one jednak nabrały pewnej szlachetności.

99
00:07:31.720 --> 00:07:34.240
No i tak bardzo często bywa niestety

100
00:07:34.240 --> 00:07:37.360
z tymi przedmiotami takimi kiedyśniejszymi,

101
00:07:37.960 --> 00:07:41.320
które przechodzą do sfery takiej nostalgicznej.

102
00:07:41.580 --> 00:07:44.260
To ten cepeliowski kicz jest właśnie dzisiaj

103
00:07:44.260 --> 00:07:46.240
takim kiczem nostalgicznym,

104
00:07:46.320 --> 00:07:48.040
zdecydowanie lepiej urodzonym.

105
00:07:48.320 --> 00:07:50.580
Natomiast jest to też takie zjawisko,

106
00:07:50.640 --> 00:07:51.540
które zauważyliśmy,

107
00:07:51.540 --> 00:07:55.260
że postrzeganie cepeli jako właśnie tego takiego ludowego kiczu,

108
00:07:55.360 --> 00:07:56.540
ono się zaczęło w latach 70.

109
00:07:56.540 --> 00:07:59.180
To cepelia z lat 50, z lat 60

110
00:07:59.180 --> 00:08:01.140
to jest jeszcze instytucja,

111
00:08:01.280 --> 00:08:05.600
która ma bardzo poważne osiągnięcia,

112
00:08:05.600 --> 00:08:08.660
jeśli chodzi o kształtowanie kultury wnętrza,

113
00:08:08.800 --> 00:08:09.720
kultury ubioru.

114
00:08:09.900 --> 00:08:13.040
Natomiast w latach 70 się pojawiło takie zjawisko,

115
00:08:13.160 --> 00:08:15.640
które sama cepelia określała jako małą mechanizację.

116
00:08:16.900 --> 00:08:20.000
I pojawiły się w związku z tym właśnie te rzace materiałowe,

117
00:08:20.040 --> 00:08:23.640
czy obiekty, które powstawały w miarę szybko,

118
00:08:23.640 --> 00:08:26.820
czyli na przykład serwetka, która miała być haftowana ręcznie.

119
00:08:27.000 --> 00:08:28.740
Ona cały czas ręcznie była haftowana,

120
00:08:28.800 --> 00:08:30.960
natomiast ten haft ręcznie jest bardzo prosty.

121
00:08:31.140 --> 00:08:32.620
Widać, że tutaj chodziło o czas

122
00:08:32.620 --> 00:08:34.040
i nie jest taki rozbudowany,

123
00:08:34.160 --> 00:08:35.860
może czasem jest niechlujnie zrobiony.

124
00:08:36.180 --> 00:08:38.100
Nie zawsze, ale to właśnie widać.

125
00:08:38.360 --> 00:08:40.640
To są koszty tego bogacenia się społeczeństwa.

126
00:08:40.780 --> 00:08:42.060
To chciało kupować cepeli,

127
00:08:42.140 --> 00:08:44.360
no właściwie niewiele tutaj było możliwości.

128
00:08:44.880 --> 00:08:46.320
Rynek był dosyć płytki.

129
00:08:46.720 --> 00:08:48.740
Trzeba było im dostarczyć tą masę towarową.

130
00:08:48.740 --> 00:08:51.780
Ta masa towarowa cepeli, ona jednak musiała być dostępna

131
00:08:51.780 --> 00:08:55.200
i musiała po prostu być produkowana w jakichś takich większych nakładach.

132
00:08:55.320 --> 00:08:56.660
I to były właśnie te koszty.

133
00:08:56.820 --> 00:09:00.120
Stąd, myślimy, wziął się właśnie ten cepeliewski kicz.

134
00:09:00.320 --> 00:09:03.780
O nie, masa towarowa jest takim bolesnym określeniem.

135
00:09:03.840 --> 00:09:06.040
Ja oczywiście absolutnie rozumiem jego użycie,

136
00:09:06.140 --> 00:09:09.000
natomiast bardzo sprowadza na ziemię wszystkich,

137
00:09:09.380 --> 00:09:12.040
łącznie ze mną, którzy myśleli o sztuce,

138
00:09:12.120 --> 00:09:13.340
rzemiośle, rękodziele,

139
00:09:13.460 --> 00:09:16.100
ale taka jest też chyba historia cepeli.

140
00:09:16.100 --> 00:09:20.340
Ale czy właśnie jednym z powodów, dla których ona została powołana,

141
00:09:20.440 --> 00:09:22.360
bo oczywiście ich było całkiem sporo,

142
00:09:22.700 --> 00:09:25.820
nie było właśnie kształtowanie gustów, wyznaczanie trendów.

143
00:09:26.060 --> 00:09:27.540
Może moglibyśmy też powiedzieć,

144
00:09:27.740 --> 00:09:32.380
że to był jeden ze sposobów, w jaki władza wpływała na swoich obywateli,

145
00:09:32.580 --> 00:09:34.880
pokazując im, co mają mieć w swoich mieszkaniach,

146
00:09:35.020 --> 00:09:38.060
w jaki sposób mogą siebie ozdabiać biżuterią.

147
00:09:38.320 --> 00:09:43.740
No i z tego powodu to też jest taki trudny fragment pamięci o czasach PRL-u.

148
00:09:43.740 --> 00:09:47.620
Ja przyznam szczerze, że nie miałam takiej perspektywy naukowej, badawczej,

149
00:09:47.740 --> 00:09:51.780
bo wydawało mi się, że największy problem cepeli w takim szerokim spojrzeniu jest taki,

150
00:09:51.880 --> 00:09:54.900
że dzisiaj przede wszystkim się o tym chyba myśli z jakąś pobłażliwością.

151
00:09:55.040 --> 00:10:00.680
Ma Pani całkowitą rację, że cepelia musiała zagospodarować wiele różnych problemów

152
00:10:00.680 --> 00:10:04.580
i wiele różnych zadań nowego państwa, państwa komunistycznego,

153
00:10:04.700 --> 00:10:06.120
totalitarnego na swój sposób.

154
00:10:06.120 --> 00:10:11.780
Została powołana właściwie przez resort kultury i stała się jego instrumentem wykonawczym.

155
00:10:12.020 --> 00:10:18.080
Ale błędem jest uważanie, że ten pomysł, a także sama struktura jest wyłącznie dzieckiem PRL-u.

156
00:10:18.280 --> 00:10:23.080
Zofia Szydłowska oraz jej prawa ręka do spraw opieki nad sztuką ludową Janina Orężyna,

157
00:10:23.080 --> 00:10:27.180
one doskonale wiedziały, jak to zagadnienie było ustawione w okresie międzywojennym.

158
00:10:27.340 --> 00:10:30.960
A to ustawienie właściwie realizowało Towarzystwo Popierania Przemysłu Ludowego

159
00:10:30.960 --> 00:10:35.340
z bardzo podobną strukturą do tej, która przypadkowo można by powiedzieć

160
00:10:35.340 --> 00:10:41.740
pojawiła się w cebeli PRL-owskiej, a więc systemem spółdzielni, skupu wytworów ludowych,

161
00:10:41.900 --> 00:10:47.900
ze sklepami, które dawniej nazywano bazarami sztuki ludowej oraz z zestawem ekspertów,

162
00:10:48.020 --> 00:10:51.780
czyli przede wszystkim dyplomowanych, profesjonalnie wykształconych etnografów,

163
00:10:52.200 --> 00:10:57.560
którzy decydowali o tym, co się do tej sprzedaży nadaje, co jest poprawne etnograficznie, a co nie.

164
00:10:57.560 --> 00:11:03.660
Ten pomysł wywodził się też na koncepcji międzywojennej, a więc zamiaru wspierania

165
00:11:03.660 --> 00:11:08.520
wytwórczości ludowej poprzez jej zbyt w mieście, ale żeby ten zbyt mógł zajść,

166
00:11:08.620 --> 00:11:12.880
to trzeba było często pójść na kompromisy, a więc dostosować tkaniny ludowe

167
00:11:12.880 --> 00:11:17.200
do tkanin używanych w mieście, do portier, do kotar, do tkanin obiciowych,

168
00:11:17.300 --> 00:11:22.140
tkanin metrażowych, ceramikę poszerzyć asortymentowo, zacząć produkować meble,

169
00:11:22.280 --> 00:11:24.460
które są potrzebne społeczeństwu miejskiego.

170
00:11:24.460 --> 00:11:30.140
Prawdą jest, że Cepelia miała zadanie dydaktyczne i miała przede wszystkim

171
00:11:30.140 --> 00:11:34.380
awansującym warstwom społeczeństwa, czyli tym, którzy się tak na dobrą sprawę

172
00:11:34.380 --> 00:11:39.460
z chłopskiego środowiska wywodzili, pokazywać jak mieszkać nowocześnie,

173
00:11:39.560 --> 00:11:43.460
jak mieszkać estetycznie, jak nie ulegać drobnomieszczańskim wyobrażeniom

174
00:11:43.460 --> 00:11:47.480
o luksusie czy inscenizacji wielkomiejskiego życia.

175
00:11:47.840 --> 00:11:53.300
Średnio to, powiedzmy sobie szczerze, wyglądało w praktyce, ponieważ jeżeli ktoś się wywodził

176
00:11:53.300 --> 00:11:57.160
ze środowiska, gdzie używano pasiaków i używano garnków glinianych,

177
00:11:57.240 --> 00:12:01.660
no to nie chciał swojego miejskiego życia wyposażać w takie same przedmioty.

178
00:12:01.800 --> 00:12:06.340
Za to bardzo się w tym kochała polska inteligencja i tej nie trzeba było nawet

179
00:12:06.340 --> 00:12:08.540
specjalnie do tego przekonywać.

180
00:12:08.660 --> 00:12:14.320
Ale oprócz tego odcinka Cepelia także po prostu zagospodarowywała braki produkcyjne

181
00:12:14.320 --> 00:12:21.160
w zakresie rękodzieła i wytwórczości współdzielczej w takim nowoczesnym guście

182
00:12:21.160 --> 00:12:28.440
właściwie modernistycznych tendencji, a także realizowała zlecenia najpierw państwowe,

183
00:12:28.520 --> 00:12:33.760
a później już na sprzedaż dla klienta indywidualnego w zakresie przedmiotów stylizowanych

184
00:12:33.760 --> 00:12:39.420
na dawne, bo i ten drugi nurt źródłowy polskiej kultury, dopuszczający jednak

185
00:12:39.420 --> 00:12:44.280
kulturę szlachecką, kulturę sarmacką jako istotny komponent polskiej ikonosfery,

186
00:12:44.300 --> 00:12:47.820
także estetycznej, był przez Cepelię wykorzystywany, no i tym samym robiła

187
00:12:47.820 --> 00:12:53.420
pasy kontuszowe, robiła tkaniny metrażowe w typie pałacowych tkanin osiemnastowiecznych,

188
00:12:54.120 --> 00:12:59.680
meble stylizowane na Biedermajer, na Ludwika Filipa, także całe mnóstwo przedmiotów,

189
00:12:59.780 --> 00:13:04.260
które mogą się kojarzyć właśnie z kulturą elitarną, paradoksalnie przecież

190
00:13:04.260 --> 00:13:09.120
posponowaną przez PRL-owskie państwo, ale jednak dopuszczaną właśnie

191
00:13:09.120 --> 00:13:12.940
dzięki wytwórczości Cepeli, przypomnijmy, państwowego przedsiębiorstwa

192
00:13:12.940 --> 00:13:14.700
do produkcji i do sprzedaży.

193
00:13:14.820 --> 00:13:19.300
Te początki Cepeli były rzeczywiście dosyć w takim trudnym momencie.

194
00:13:19.820 --> 00:13:25.400
Cepelia powstała w 1949 roku, to był ciężki moment w ogóle dla polskiej kultury,

195
00:13:25.540 --> 00:13:27.880
ciężki w sensie takiej ogromnej zmiany.

196
00:13:28.420 --> 00:13:36.540
Te początki, czyli rok 1950-1951-2002, to był taki moment, kiedy Cepelia spróbowała

197
00:13:36.540 --> 00:13:42.760
pozyskać do swojej struktury bardzo wiele spółdzielni, czy takich jakichś zakładów produkcyjnych

198
00:13:42.760 --> 00:13:48.040
i tutaj rzeczywiście ma na sumieniu wiele takich przejmowanych zakładów

199
00:13:48.040 --> 00:13:50.720
na zasadzie przymusowego nadzoru.

200
00:13:51.240 --> 00:13:56.760
Takim narzędziem był domiar, czyli ten podatek taki niesłusznie nagliczony,

201
00:13:56.760 --> 00:14:01.800
często po prostu bardzo wysoki taki, który sprawiał, że jedynym wyjściem było po prostu

202
00:14:01.800 --> 00:14:04.620
bankructwo czy zamknięcie przedsiębiorstwa.

203
00:14:04.800 --> 00:14:06.760
I w takiej sytuacji znalazł się na przykład ład.

204
00:14:07.240 --> 00:14:10.780
Spółdzielnia artystów, taka legendowa, ta, która powstała jeszcze przed wojną,

205
00:14:10.900 --> 00:14:13.800
ona weszła w strukturę Cepeli dość niechętnie.

206
00:14:13.880 --> 00:14:17.380
Oni dyskutowali nad tym bardzo długo, ale ponieważ mieli 3 miliony

207
00:14:17.380 --> 00:14:21.360
zaległego podatku do zapłacenia, oprócz tego nie byli w stanie płacić

208
00:14:21.360 --> 00:14:25.520
też swoim projektantom wynagrodzenia, w związku z tym tutaj Cepeli weszli.

209
00:14:25.900 --> 00:14:29.400
Tutaj były wykorzystywane, na samym początku były wykorzystywane

210
00:14:29.400 --> 00:14:33.180
narzędzia fiskalne, żeby Cepelia mogła się rozwijać,

211
00:14:33.260 --> 00:14:37.140
żeby weszły do niej te spółdzielnie, które rzeczywiście mają bardzo dobre

212
00:14:37.140 --> 00:14:40.680
zaplecze i dobrych projektantów i też jakąś tam legendę.

213
00:14:40.820 --> 00:14:44.060
Ale tutaj trzeba podkreślić, że to jest sam początek, potem ta Cepelia

214
00:14:44.060 --> 00:14:48.620
naprawdę bardzo dużo dawała. To w tej gospodarce planowanej centralnie

215
00:14:48.620 --> 00:14:53.500
dostęp do surowców, dostęp do materiałów, to był priorytetowy.

216
00:14:53.660 --> 00:14:58.120
Dodatkowo jeszcze właśnie możliwość brania udziału w targach krajowych,

217
00:14:58.620 --> 00:15:01.640
zagranicznych, czy wyposażenie wnętrz użyteczności publicznej.

218
00:15:01.820 --> 00:15:05.640
To był taki pas startowy często do jakichś naprawdę niezwykle

219
00:15:05.640 --> 00:15:07.380
prestiżowych realizacji.

220
00:15:07.560 --> 00:15:10.760
Na tą Cepelię można patrzeć pod wieloma kontami.

221
00:15:10.860 --> 00:15:14.620
My to oczywiście robimy, ale tuż po transformacji ustrojowej właśnie

222
00:15:14.620 --> 00:15:18.220
Cepelia była postrzegana jako taka instytucja, która po prostu

223
00:15:18.220 --> 00:15:22.520
i zniszczyła kulturę ludową i też dorobek naszego rzemiosła artystycznego.

224
00:15:22.660 --> 00:15:25.220
Ja jeszcze miałam okazję się spotkać z takimi słowami właśnie też

225
00:15:25.220 --> 00:15:29.120
dawnych Cepeliosów rozczarowanych tym też wpadkiem, czy tym co się tam

226
00:15:29.120 --> 00:15:31.060
działo pod koniec istnienia.

227
00:15:31.240 --> 00:15:35.940
To trzeba brać w bardzo duży cudzysłów i trzeba pamiętać, że tutaj każdy

228
00:15:35.940 --> 00:15:39.980
miał swoje jakieś doświadczenia i miał, że były nie właśnie w czasach

229
00:15:39.980 --> 00:15:43.720
tych transformacyjnych, miał prawo, choć się nie wiem, niepewnie,

230
00:15:43.760 --> 00:15:47.440
czuć się być może oszukany, bo Cepelia rzeczywiście była bardzo dobrym

231
00:15:47.440 --> 00:15:52.200
pracodawcą. A transformacja ustrojowa sprawiła, że właśnie bardzo

232
00:15:52.200 --> 00:15:57.580
wiele osób zostało pozbawionych tego dla nich mecenasa, takiej instytucji

233
00:15:57.580 --> 00:16:00.060
opiekuńczej, którą u nas zdecydowanie była.

234
00:16:06.800 --> 00:16:11.320
Nie warto trzymać się prostych skojarzeń i prostych ocen.

235
00:16:11.460 --> 00:16:15.460
Historia Cepeli chociażby, chociaż nie tylko niej, ona tutaj służy za przykład,

236
00:16:15.600 --> 00:16:18.560
jest dużo bardziej zniuansowana i skomplikowana.

237
00:16:18.560 --> 00:16:23.220
Cofnę się o kilka minut, kiedy pan profesor wspomniał o dwóch bardzo ważnych

238
00:16:23.220 --> 00:16:28.620
kobietach, które z Cepelią były związane i to były związane przez długie lata.

239
00:16:28.960 --> 00:16:32.600
Zastanawiam się, czy to właśnie one, ich rola i wpływ na Cepelię

240
00:16:32.600 --> 00:16:36.260
przełożyły się trochę na tytuł wystawy, bo przecież nie opowiadają

241
00:16:36.260 --> 00:16:39.500
państwo o Cepeli, a o obywatelce Cepeli.

242
00:16:39.500 --> 00:16:44.140
Tytuł wystawy wziął się z odkrycia, zresztą właśnie Ani Wiszniewskiej,

243
00:16:44.300 --> 00:16:48.240
która opiekuje się archiwum Cepeli, tą częścią przechowywaną w Instytucie

244
00:16:48.240 --> 00:16:52.380
Sztuki Polskiej Akademii Nauk i pewnego dnia znalazła kopertę skierowaną

245
00:16:52.380 --> 00:16:56.400
do Janiny Orężyny, ale zaadresowaną obywatelka Cepelia ulica Rutkowskiego,

246
00:16:56.540 --> 00:16:59.380
czyli z adresem ówczesnej centrali.

247
00:16:59.660 --> 00:17:04.160
I myśmy poszukiwali tytuł i uznaliśmy, że to odkrycie jest jakąś opatrznością,

248
00:17:04.260 --> 00:17:05.760
ponieważ ono oddaje problem.

249
00:17:05.760 --> 00:17:09.760
Z jednej strony w jakiejś mierze opowiada o świecie sfeminizowanym,

250
00:17:10.540 --> 00:17:16.340
a z drugiej o pewnym fenomenie obywatelskości, czyli pewnym prawu do bycia,

251
00:17:16.560 --> 00:17:21.460
do szacunku jakim Cepelia przez długi czas, zanim właśnie dorobiła się

252
00:17:21.460 --> 00:17:24.420
też tej etykiety negatywnej, się cieszyła.

253
00:17:24.560 --> 00:17:30.640
Ale tak jak to zresztą było w wielu różnych instytucjach i zakładach pracy PR-owskich,

254
00:17:30.760 --> 00:17:32.720
ta feminizacja była pozorna.

255
00:17:32.720 --> 00:17:37.480
To znaczy statystycznie rzeczywiście pracowało tam zapewne najwięcej kobiet,

256
00:17:37.760 --> 00:17:42.720
ale pośród tych momentami nawet 40 tysięcy pracowników stanowiska kierownicze,

257
00:17:43.840 --> 00:17:47.720
liderskie zajmowali głównie mężczyźni, a więc to nie było równouprawnienie

258
00:17:47.720 --> 00:17:49.800
w takim rozumieniu, do jakiego dzisiaj dążymy.

259
00:17:50.680 --> 00:17:54.500
To znaczy, aby także funkcjonowało w zakresie wyrównanych stanowisk,

260
00:17:54.640 --> 00:17:55.700
honorariów i tak dalej.

261
00:17:55.700 --> 00:18:00.540
Nie da się jednak ukryć, że Cepelię założyła kobieta, Zofia Szydłowska,

262
00:18:00.640 --> 00:18:04.950
bardzo wpływowa swego czasu historyczka sztuki z wykształcenia,

263
00:18:05.460 --> 00:18:07.400
ale w zasadzie urzędniczka przede wszystkim.

264
00:18:07.900 --> 00:18:11.600
Karierę zaczęła jeszcze przed wojną w Ministerstwie Handlu Wewnętrznego.

265
00:18:11.780 --> 00:18:17.140
Osoba, która zarządzała tym przedsiębiorstwem, wykorzystając różne swoje talenty,

266
00:18:17.140 --> 00:18:21.280
towarzyskie kontakty i zarówno z dawnymi elitami przedwojnymi,

267
00:18:21.400 --> 00:18:24.700
jak i z nowymi elitami rządowymi, m.in. z wycyministrem Szyrem.

268
00:18:25.220 --> 00:18:29.120
Ona się wpisuje ciekawie w taki parna z kilku bardzo władczych pań,

269
00:18:29.300 --> 00:18:32.260
które PRL utrzymywał na eksponowanych stanowiskach,

270
00:18:32.340 --> 00:18:34.080
jak Jadwiga Grabowska w modzie polskiej,

271
00:18:34.140 --> 00:18:37.080
czy Wanda Telakowska w Instytucie Wzornictwa Przemysłowego.

272
00:18:37.300 --> 00:18:40.800
Wydaje się jednak, że ten pewien elegancki sznyt Cepeli,

273
00:18:41.140 --> 00:18:44.680
zatrudnianie osób właśnie wywodzących się z dawnych elit,

274
00:18:44.680 --> 00:18:49.180
dbanie o profesjonalną obsługę klientów w sklepach,

275
00:18:49.300 --> 00:18:52.620
co oczywiście momentami szwankowało, jak zawsze w PRL-u,

276
00:18:52.940 --> 00:18:55.840
ale to prawdopodobnie była właśnie zasługa Szydłowskiej

277
00:18:55.840 --> 00:18:59.760
i także to społeczne zróżnicowanie zatrudnianych osób w Cepeli,

278
00:19:00.100 --> 00:19:03.220
wynikające z jednej strony z tego, że Szydłowska chciała trochę osobom,

279
00:19:03.300 --> 00:19:06.480
które miały problemy po 45. roku ze znalezieniem pracy,

280
00:19:06.600 --> 00:19:10.020
dać mimo wszystko możliwość przeżycia i godnego zarobkowania,

281
00:19:10.100 --> 00:19:13.480
ale z drugiej strony po prostu korzystanie z kompetencji tych osób,

282
00:19:13.480 --> 00:19:17.060
które jeszcze nabrały w innym ustroju, w innym systemie społecznym

283
00:19:17.060 --> 00:19:19.380
i były Cepeli potrzebne.

284
00:19:19.520 --> 00:19:22.440
To, żeśmy wielokrotnie słyszeli od dawnych pracowników,

285
00:19:22.860 --> 00:19:27.380
no wystarczy też pośledzić biogramy osób, które dla Cepeli pracowały.

286
00:19:27.500 --> 00:19:32.280
Kiedyś ziemianka, później specjalistka od tkaniny albo etnografka,

287
00:19:32.700 --> 00:19:36.280
więc to są bardzo ciekawe biografie i myślę, że też to zagadnienie

288
00:19:36.280 --> 00:19:41.160
społecznego życia Cepeli zasługiwać będzie na jeszcze bardziej pogłębione studia

289
00:19:41.160 --> 00:19:45.420
i też interdyscyplinarne i to jest taki punkt, gdzie jesteśmy pełni świadomi,

290
00:19:45.480 --> 00:19:50.180
że raczej nie zamykamy tematu, ale otwieramy go na nowych badaczy.

291
00:19:50.400 --> 00:19:53.540
Ta opowieść o Cepeli jest właśnie taką opowieścią szkatułkową.

292
00:19:53.880 --> 00:19:56.360
Myślę, że miała Pani też okazję się zapoznać z książką,

293
00:19:56.460 --> 00:19:58.180
która towarzyszy w tej wystawie.

294
00:19:58.380 --> 00:20:02.220
Tam jest wiele takich badań zainicjowanych całkiem niedawno

295
00:20:02.220 --> 00:20:05.200
w związku z tym, że miała powstać ta publikacja

296
00:20:05.200 --> 00:20:07.640
i myślę, że one będą dalej się rozwijały.

297
00:20:07.740 --> 00:20:10.960
To już wiemy od badaczy, którzy napisali tam teksty

298
00:20:10.960 --> 00:20:14.120
i dalej będą te tematy zgłębiać.

299
00:20:14.240 --> 00:20:18.860
Także to jest coś, co myślę, że zobaczymy za parę lat najpewniej,

300
00:20:19.020 --> 00:20:21.780
ale te badania właśnie w bardzo różnych dziedzinach,

301
00:20:21.900 --> 00:20:26.380
bo od kolonizacji ziemi odzyskanych poprzez właśnie zespoły ludowe Cepeli,

302
00:20:26.480 --> 00:20:29.440
poprzez różne case study poszczególnych spółdzielni,

303
00:20:29.440 --> 00:20:33.560
te badania się rozwijają i od takich przyczynkowych

304
00:20:33.560 --> 00:20:38.500
myślę, że w kierunku takich bardzo rzetelnych monografii będą wyszły.

305
00:20:38.860 --> 00:20:41.200
Na koniec wrócę trochę do początku

306
00:20:41.200 --> 00:20:44.080
i tej wirtualnej możliwości przeniesienia się do Krakowa,

307
00:20:44.320 --> 00:20:45.760
konkretnie do Muzeum Narodowego,

308
00:20:45.880 --> 00:20:48.260
gdzie można oglądać wystawę Obywatelka Cepelia.

309
00:20:48.500 --> 00:20:50.620
Czy zgodzilibyście Państwo pokrótce powiedzieć,

310
00:20:50.620 --> 00:20:52.640
czego my na tej wystawie możemy się spodziewać,

311
00:20:53.100 --> 00:20:57.400
jeżeli chodzi o zebrane przedmioty, o obiekty?

312
00:20:57.400 --> 00:21:00.740
Dlatego, że wybór jest przecież przeogromny,

313
00:21:00.840 --> 00:21:04.820
z tym nam się kojarzy Cepelia, z jakimś morzem przedmiotów.

314
00:21:04.960 --> 00:21:06.660
Pani nawet powiedziała o masie.

315
00:21:07.100 --> 00:21:09.220
Jak w takim razie wybrali Państwo obiekty,

316
00:21:09.340 --> 00:21:11.340
które te historie opowiadają najtrafniej

317
00:21:11.340 --> 00:21:13.720
albo z takich perspektyw, które dla osób,

318
00:21:13.820 --> 00:21:15.620
które wystawę odwiedzą najciekawiej?

319
00:21:15.960 --> 00:21:18.580
Myśmy pracowali kilka lat nad tą wystawą

320
00:21:18.580 --> 00:21:20.240
i temu towarzyszył namysł.

321
00:21:20.500 --> 00:21:24.720
Od takiego, żeby może wybrać stosunkowo niewiele obiektów,

322
00:21:24.720 --> 00:21:28.020
ale przedstawić je w sposób bardzo pogłębiony, krytyczny.

323
00:21:28.180 --> 00:21:32.060
Ale postanowiliśmy jednak także w rozmowach z organizatorem,

324
00:21:32.140 --> 00:21:34.240
czyli Muzeum Narodowym w Krakowie, od tego odejść,

325
00:21:34.400 --> 00:21:36.360
bo na coś takiego będzie jeszcze czas

326
00:21:36.360 --> 00:21:38.280
i niech robi to może ktoś inny za chwilę.

327
00:21:38.620 --> 00:21:40.500
Ale ta pierwsza krytyczna wystawa

328
00:21:40.500 --> 00:21:42.580
powinna pokazać skalę Cepeli,

329
00:21:42.720 --> 00:21:44.860
powinna pokazać totalność tego przedsiębiorstwa.

330
00:21:44.940 --> 00:21:46.800
Więc byśmy wybrali 600 obiektów,

331
00:21:46.900 --> 00:21:48.260
co brzmi imponująco,

332
00:21:48.320 --> 00:21:50.060
ale jest oczywiście promilem jedynie,

333
00:21:50.280 --> 00:21:51.860
które by reprezentowały

334
00:21:51.860 --> 00:21:54.660
kilka zasadniczych gałęzi wytwórczych,

335
00:21:54.760 --> 00:21:57.240
a więc Cepelię tą tak zwaną ludową,

336
00:21:57.400 --> 00:21:58.540
czyli ludowość na sprzedaż,

337
00:21:58.660 --> 00:21:59.580
Cepelię nowoczesną,

338
00:21:59.720 --> 00:22:00.480
Cepelię retro,

339
00:22:01.140 --> 00:22:02.300
modę i biżuterię,

340
00:22:02.760 --> 00:22:04.000
druki i plakat,

341
00:22:04.400 --> 00:22:07.040
zagadnienie eksperymentu i doświadczeń,

342
00:22:07.080 --> 00:22:08.760
a także badań naukowych,

343
00:22:08.880 --> 00:22:11.200
które w Cepeli funkcjonowały

344
00:22:11.200 --> 00:22:12.380
i jej towarzyszyły.

345
00:22:12.620 --> 00:22:16.500
Nasi goście znajdą przedmioty tak różne,

346
00:22:16.520 --> 00:22:19.300
jak unikatowe tkaniny Jolanty Owickiej

347
00:22:19.300 --> 00:22:20.500
czy Wojciecha Sadleja,

348
00:22:20.620 --> 00:22:23.940
więc gwiazd polskiej tkaniny artystycznej,

349
00:22:24.520 --> 00:22:26.140
w rangi takiej samej właściwie,

350
00:22:26.200 --> 00:22:27.560
jak Magdalena Abakanowicz,

351
00:22:27.600 --> 00:22:29.380
ale zobaczą też guziki z bursztynu

352
00:22:29.380 --> 00:22:30.960
za 4,50 zł,

353
00:22:31.200 --> 00:22:32.320
które można było kupić

354
00:22:32.320 --> 00:22:33.880
i dać krawcowej,

355
00:22:34.000 --> 00:22:36.520
aby wykończyła nimi zamawianą garsonkę.

356
00:22:36.980 --> 00:22:38.360
Zobaczą maty słomiane,

357
00:22:38.500 --> 00:22:40.100
jeden z najbardziej popularnych,

358
00:22:40.200 --> 00:22:42.100
najtańszych wyrobów Cepeli,

359
00:22:42.280 --> 00:22:45.020
ale zobaczą też kosztowniejszą biżuterię,

360
00:22:45.460 --> 00:22:46.860
unikatową ceramikę.

361
00:22:46.860 --> 00:22:48.740
Wszystko to też jest pomyślane

362
00:22:48.740 --> 00:22:50.700
trochę jako wspomnienie

363
00:22:50.700 --> 00:22:52.480
o sklepach i wystawach Cepeli,

364
00:22:52.600 --> 00:22:55.040
bo instytucja ta przykładała ogromną wagę

365
00:22:55.040 --> 00:22:57.100
do tego, jak pokazuje te przedmioty,

366
00:22:57.360 --> 00:22:59.580
nie tylko, żeby wyeksponować ich walory,

367
00:22:59.680 --> 00:23:01.940
ale także, żeby uświadomić społeczeństwu,

368
00:23:02.000 --> 00:23:03.280
jak one mogą być zestawiane,

369
00:23:03.360 --> 00:23:04.480
jak mogą być używane.

370
00:23:04.640 --> 00:23:05.800
Używała takich chwytów,

371
00:23:05.880 --> 00:23:07.440
jakie dzisiaj my kojarzymy

372
00:23:07.440 --> 00:23:08.960
z magazynów Ikei,

373
00:23:09.040 --> 00:23:11.120
czyli mamy mebel, tkaninę,

374
00:23:11.320 --> 00:23:12.300
coś ceramicznego,

375
00:23:12.840 --> 00:23:14.300
jakąś zabawkę do tego wszystkiego,

376
00:23:14.400 --> 00:23:16.540
jeżeli jest to związane ze światem dziecka.

377
00:23:16.860 --> 00:23:18.960
Więc nasza wystawa jest totalna,

378
00:23:19.060 --> 00:23:20.500
pokazuje totalność Cepeli,

379
00:23:20.640 --> 00:23:22.860
a tę totalność uzupełnia jeszcze książka,

380
00:23:23.020 --> 00:23:24.580
gdzie można właśnie znaleźć teksty

381
00:23:24.580 --> 00:23:26.700
o zespołach folklorystycznych,

382
00:23:26.880 --> 00:23:29.700
o misji polonizacji ziem zachodnich,

383
00:23:29.700 --> 00:23:30.520
przez Cepelię,

384
00:23:30.640 --> 00:23:31.600
co też miało miejsce,

385
00:23:31.600 --> 00:23:34.260
o roli kobiet i wybranych postaciach

386
00:23:34.260 --> 00:23:35.280
związanych z Cepelią,

387
00:23:35.340 --> 00:23:36.580
więc to jest projekt rzeczywiście

388
00:23:36.580 --> 00:23:38.760
totalny, który na różne sposoby

389
00:23:38.760 --> 00:23:39.980
się uzupełnia.

390
00:23:39.980 --> 00:23:42.000
Pierwszy pomysł na tytuł to było

391
00:23:42.000 --> 00:23:43.220
Cepelię widzę ogromną

392
00:23:43.220 --> 00:23:46.880
i tak właśnie chcieliśmy też ją przedstawić.

393
00:23:47.120 --> 00:23:49.700
Perspektywy ikon designu,

394
00:23:49.840 --> 00:23:51.820
które często są kojarzone

395
00:23:51.820 --> 00:23:52.980
właśnie nie z Cepelią,

396
00:23:53.100 --> 00:23:54.780
ale z konkretnymi projektantami

397
00:23:54.780 --> 00:23:57.160
lub z konkretną spółdzielnią,

398
00:23:57.200 --> 00:23:57.980
na przykład Ład,

399
00:23:58.200 --> 00:24:00.340
czy są tam też projekty,

400
00:24:00.480 --> 00:24:02.840
które Ład wykonał dla Wawelu.

401
00:24:03.380 --> 00:24:05.540
One bardzo często jakby funkcjonowały

402
00:24:05.540 --> 00:24:08.200
właśnie obok tego głównego nurtu,

403
00:24:08.200 --> 00:24:09.700
czyli tej masy towarowej Cepeli.

404
00:24:09.760 --> 00:24:11.640
Myśmy chcieli zwrócić na to uwagę,

405
00:24:11.760 --> 00:24:13.100
na tą taką wszechstronność

406
00:24:13.100 --> 00:24:14.060
i na zaopiekowanie się

407
00:24:14.060 --> 00:24:15.180
równymi tematami.

408
00:24:15.420 --> 00:24:17.340
W Cepeli mówiono o kulturze,

409
00:24:17.420 --> 00:24:18.320
kulturze mieszkania,

410
00:24:18.460 --> 00:24:19.480
kulturze ubioru,

411
00:24:19.880 --> 00:24:20.860
kulturze pamiątki,

412
00:24:20.940 --> 00:24:22.880
więc też samo to określenie

413
00:24:22.880 --> 00:24:24.780
bardzo chyba jest symptomatyczne

414
00:24:24.780 --> 00:24:26.360
dla misyjności,

415
00:24:26.420 --> 00:24:28.660
ale też myślenia o zagospodarowaniu

416
00:24:28.660 --> 00:24:30.860
w ogóle tego powojennego świata

417
00:24:30.860 --> 00:24:32.240
w związku właśnie z takim

418
00:24:32.240 --> 00:24:34.220
sprawiedliwym dostępem

419
00:24:34.220 --> 00:24:36.460
do różnych przedmiotów,

420
00:24:36.500 --> 00:24:37.820
które są dobrze zaprojektowane

421
00:24:37.820 --> 00:24:40.560
i które są zanurzone w tej kulturze.

422
00:24:40.820 --> 00:24:41.800
To nie tylko Telakowska

423
00:24:41.800 --> 00:24:43.020
w tym pięknu na co dzień

424
00:24:43.020 --> 00:24:44.260
i dla wszystkich

425
00:24:44.880 --> 00:24:46.340
propagowała to podejście,

426
00:24:46.560 --> 00:24:47.700
ale również Cepelia.

427
00:24:47.780 --> 00:24:48.840
Zresztą to bardzo często byli

428
00:24:48.840 --> 00:24:49.780
ci sami projektanci

429
00:24:49.780 --> 00:24:50.800
i to też pokazujemy,

430
00:24:51.000 --> 00:24:52.860
że to środowisko jest bardzo płytkie

431
00:24:52.860 --> 00:24:54.340
i że projektanci,

432
00:24:54.420 --> 00:24:55.160
którzy pracowali dla

433
00:24:55.160 --> 00:24:56.660
instytucji w górnictwa przemysłowego,

434
00:24:57.120 --> 00:24:58.500
pracowali też dla Cepeli,

435
00:24:58.980 --> 00:25:00.160
czy pracowali dla tego

436
00:25:00.160 --> 00:25:01.160
wielkiego przemysłu.

437
00:25:01.240 --> 00:25:02.940
I są tam konkretne przykłady właśnie,

438
00:25:03.160 --> 00:25:03.200
nie wiem,

439
00:25:03.260 --> 00:25:04.640
Zenona Bączyka na przykład,

440
00:25:04.960 --> 00:25:06.820
czy Krystyny Policzkowskiej-Gałeckiej.

441
00:25:07.420 --> 00:25:08.960
Bardzo dużo tam jest wątków,

442
00:25:09.100 --> 00:25:10.460
bardzo dużo jest wymiarów,

443
00:25:11.020 --> 00:25:11.540
działalności

444
00:25:11.540 --> 00:25:13.100
i bardzo dużo też

445
00:25:13.100 --> 00:25:14.620
takich kompozycji

446
00:25:14.620 --> 00:25:15.720
stworzonych przez nas

447
00:25:15.720 --> 00:25:17.460
i przez projektantów wystawy,

448
00:25:17.700 --> 00:25:19.340
które są nie tylko estetyczne,

449
00:25:19.520 --> 00:25:20.460
bo są właśnie takim

450
00:25:21.040 --> 00:25:22.460
połączeniem różnych obiektów,

451
00:25:22.540 --> 00:25:23.520
w sposób, który jest

452
00:25:23.520 --> 00:25:24.760
atrakcyjny wizualnie,

453
00:25:24.960 --> 00:25:27.040
ale to też są takie mikrohistorie

454
00:25:27.040 --> 00:25:28.180
i z takich mikrohistori

455
00:25:28.180 --> 00:25:29.840
właśnie ta wystawa

456
00:25:29.840 --> 00:25:31.040
też jest zbudowana.

457
00:25:31.040 --> 00:25:32.880
Wielka to radość

458
00:25:32.880 --> 00:25:34.440
móc mówić o wystawie,

459
00:25:34.520 --> 00:25:35.660
która jest wielowymiarowa,

460
00:25:35.800 --> 00:25:36.980
a także jak przed chwilą padło,

461
00:25:37.220 --> 00:25:37.840
totalna.

462
00:25:38.200 --> 00:25:39.500
Tak właśnie twórcy mówią

463
00:25:39.500 --> 00:25:40.340
o ekspozycji

464
00:25:40.340 --> 00:25:41.800
Obywatelka Cepelia.

465
00:25:42.080 --> 00:25:43.140
Można ją oglądać

466
00:25:43.140 --> 00:25:45.180
do 21 lutego

467
00:25:45.180 --> 00:25:46.280
w Muzeum Narodowym

468
00:25:46.280 --> 00:25:47.480
w Krakowie,

469
00:25:47.500 --> 00:25:48.880
a dzisiaj opowiadali

470
00:25:48.880 --> 00:25:49.760
o niej pani

471
00:25:49.760 --> 00:25:51.100
dr Anna Wiszniewska

472
00:25:51.100 --> 00:25:53.420
i pan profesor Piotr Korduba.

473
00:25:53.520 --> 00:25:54.060
Bardzo dziękuję

474
00:25:54.060 --> 00:25:54.900
za to spotkanie

475
00:25:54.900 --> 00:25:55.660
i za wszystko,

476
00:25:55.660 --> 00:25:56.840
co Państwo powiedzieli.

477
00:25:57.120 --> 00:25:57.960
Bardzo dziękujemy.

478
00:25:59.560 --> 00:26:01.940
Audycje kulturalne

479
00:26:01.940 --> 00:26:03.940
w dobrym tonie
