WEBVTT

1
00:00:05.040 --> 00:00:12.660
To są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant.

2
00:00:12.800 --> 00:00:19.080
Za oknem jesień, nie da się już tego ukryć, może i jesień piękna, złota i polska, ale jednak jesień.

3
00:00:19.240 --> 00:00:27.500
Lato jest już tylko odległym wspomnieniem. Nie będziemy jednak dzisiaj zagłębiać się w pogodowe tajniki związane z porami roku.

4
00:00:27.500 --> 00:00:38.880
Bardziej chodziło mi o taką ulotną myśl o wakacjach, które są już za nami, które się skończyły, bo też dzisiaj o wspomnieniach wakacji będziemy mówić sporo, a to za sprawą domków.

5
00:00:39.360 --> 00:00:43.620
Charakterystycznych domków ze spadzistym dachem, tak zwanych domków brda.

6
00:00:43.900 --> 00:00:51.680
Celowo powiedziałam brda, dlatego że powstały też całe ogromne osiedla z domkami w stylu brdy, ale to brda nie jest.

7
00:00:51.680 --> 00:00:58.280
Podejrzewam, że wśród osób, które nas słuchają są osoby, które w takich domkach spędzały swoje najpiękniejsze wakacje.

8
00:00:58.540 --> 00:01:04.840
Najpiękniejsze dlatego, że to były wakacje z czasów dzieciństwa, młodości, takie, które zapadają nam w pamięć.

9
00:01:04.960 --> 00:01:10.320
Tak naprawdę stają się naszym azymutem, jeżeli chodzi o spędzanie czasu wolnego i samego lata.

10
00:01:10.880 --> 00:01:17.240
No ale czy zastanawialiście się kiedyś, skąd te domki się wzięły, jaka jest ich historia i czy nadal można je spotkać?

11
00:01:17.240 --> 00:01:30.860
Można je spotkać. Ja mam wrażenie, że w dwóch wariantach. Albo takich podupadających, przykro powiedzieć, butwiejących, albo takie, które zostały zmodernizowane, odnowione i teraz ich hasłem reklamowym jest właśnie, że to jest ta słynna brda.

12
00:01:31.020 --> 00:01:41.480
O historii tych domków, czasów, tego jak w PRL-u, szczególnie w latach 70-tych, wczasowano, wypoczywano, jaki był model spędzania czasu wolnego, bo coś takiego istniało.

13
00:01:41.480 --> 00:01:52.480
Będę rozmawiała z Mikołajem Krupą, który jest polskim historykiem sztuki, badaczem i popularyzatorem historii Warszawy, no i autorem książki Brda w czasy z fabryki.

14
00:01:52.580 --> 00:01:53.920
Witaj w audycjach kulturalnych.

15
00:01:54.000 --> 00:02:02.560
Cześć, miło Cię widzieć. I tak zaczęłaś od tej jesieni, tak spojrzałem za to okno i wiesz co, jeszcze do mnie nie dotarło w tym roku i w tym momencie mi zwróciłaś właśnie na to uwagę.

16
00:02:02.840 --> 00:02:05.800
Ale nawet ładny dzień się szykuje, ładny widok mamy.

17
00:02:05.800 --> 00:02:17.240
Ja na tę jesień zwróciłam uwagę, kiedy odprowadzałam syna do żłobka, dlatego że jeszcze wczoraj było prawie letnio, natomiast dzisiaj już mijaliśmy kałuże, było dużo chłodniej i tak pomyślałam, zaczęło się.

18
00:02:17.440 --> 00:02:25.540
Ale dajmy sobie jeszcze trochę tej letniej przestrzeni, mimo że brdy stoją przez cały rok, to całoroczne nie są, nie były one ogrzewane.

19
00:02:25.760 --> 00:02:35.420
Ale zanim porozmawiamy o samych domkach, chciałabym porozmawiać o człowieku, a właściwie zapytać Cię o człowieka i Twoją własną historię, bez którego trudno byłoby Ci chyba napisać tę książkę.

20
00:02:35.420 --> 00:02:41.000
Chodzi mi o Twojego dziadka, człowieka niezwykle skrupulatnego, jak sądzę, właściwie jak domyślam się po lekturze książki.

21
00:02:41.120 --> 00:02:54.700
Tak, dziadek był w 1945 roku wcielony, w 1944 jeszcze chyba nawet pod końcówkę do wojska i potem przechodząc różne szczeble kariery został urzędnikiem, który był odpowiedzialny za chyba kadry czy coś takiego.

22
00:02:54.840 --> 00:03:01.040
Wcześniej pracował jako księgowy przez chwilę, takie dziwne czasy, że można było się przekwalifikować w miarę szybko i łatwo.

23
00:03:01.040 --> 00:03:04.820
Ale została mu właśnie ta taka wojskowa maniera, którą przeniósł na całe swoje życie.

24
00:03:05.120 --> 00:03:08.960
Ja jestem urodzony w 1997 roku, mój dziadek umarł w 1998 roku.

25
00:03:09.080 --> 00:03:15.140
I trzy lata temu, jak babcia umarła, właściciele mieszkania, tam mój ojciec z ciotką podjęli decyzję, że mieszkanie należy sprzedać,

26
00:03:15.740 --> 00:03:19.720
no a za czym trzeba je poróżnić ze wszystkich rzeczy, które w środku się znajdują.

27
00:03:20.140 --> 00:03:25.180
Jako, że już w tamtym momencie byłem historykiem, jakimś takim archiwistycznym skrętem,

28
00:03:25.180 --> 00:03:29.140
to nie wyobrażałem sobie, że różnego rodzaju rzeczy mogłyby przepaść.

29
00:03:29.260 --> 00:03:36.900
Zabrałem wszystkim klucze i postanowiłem, że teraz rozpoczynamy inwentaryzację i sprawdzamy, jakie mamy archiwa, jakie mamy dokumenty.

30
00:03:37.020 --> 00:03:41.420
Jeżeli ja sobie wyobrażałem, że tego jest dużo, to było tego pięć razy dużo.

31
00:03:41.440 --> 00:03:46.980
W szafie, w meblościance, na szafie, na meblościance, za meblościanką, za szafą, wszędzie.

32
00:03:46.980 --> 00:03:55.380
Wszędzie były dokumenty, zdjęcia, negatywy, klisze, slajdy, faktury, potwierdzenia, umowy, pocztówki, życzenia urodzinowe,

33
00:03:55.640 --> 00:04:00.200
książki z telefonami, książki z telefonami, które nie mogły być w tej pierwszej książce z telefonami,

34
00:04:00.760 --> 00:04:04.120
stare paszporty, stare dowody osobiste, wszystko, co byś sobie mogła wyobrazić.

35
00:04:04.800 --> 00:04:09.020
Jest to materiał kompletny do odtworzenia biografii niemalże co do dnia.

36
00:04:09.600 --> 00:04:16.780
Myślę, że w 2021 roku ja razem z żoną dostaliśmy możliwość zaopiekowania się rodzinną działką,

37
00:04:16.780 --> 00:04:21.320
która była budowana właśnie przez dziadka i babcię w 1980 roku.

38
00:04:21.580 --> 00:04:26.120
No i to była działka, w moich wyobrażeniach to nie było miejsce wakacji,

39
00:04:26.320 --> 00:04:29.320
ponieważ to już nie był czas, kiedy rodzina działała w tym trybie,

40
00:04:29.480 --> 00:04:32.600
już w tym momencie na wakacje się jeździło do Chorwacji, a nie za Radzymin,

41
00:04:33.080 --> 00:04:36.980
wobec czego to był taki bardzo epizydyczny domek gdzieś tam daleko.

42
00:04:37.500 --> 00:04:41.140
Ubzdurałem sobie jako dziecko, że to dziadek Henryk zbudował ten dom.

43
00:04:41.200 --> 00:04:42.220
Ktoś to rzucił jakoś tak.

44
00:04:42.780 --> 00:04:44.960
No i sobie pomyślałem, ale fajnie, dziadek zbudował dom.

45
00:04:44.960 --> 00:04:47.840
No ale potem zdałem sobie sprawę, wstyd się przyznać,

46
00:04:47.960 --> 00:04:50.620
miałem już chyba wtedy właśnie te 25 czy coś takiego lat,

47
00:04:50.780 --> 00:04:54.940
że to nie do końca mogło tak być, żeby właśnie księgowy wojskowy zbudował dom.

48
00:04:55.340 --> 00:04:57.260
Zwłaszcza, że na działce obok stoi identyczny.

49
00:04:57.400 --> 00:05:00.400
I zwłaszcza, że ktoś kiedyś mi powiedział, że ten domek nazywa się Brda.

50
00:05:00.840 --> 00:05:02.560
No i w tym momencie zaczął się cały research.

51
00:05:02.840 --> 00:05:03.760
No i zaczęły się pytania.

52
00:05:04.260 --> 00:05:06.220
Skąd się ten domek wziął? Kto go zaprojektował?

53
00:05:06.920 --> 00:05:08.580
Dlaczego on w ten sposób wygląda?

54
00:05:08.780 --> 00:05:10.400
Jaką ma historię? W którym roku stanął?

55
00:05:10.400 --> 00:05:14.120
No i w tym momencie zaczynasz przeprowadzać jakąś taką kwerendę internetową

56
00:05:14.120 --> 00:05:16.880
wszelkiej tej mądrości, która może ze świata spłynąć.

57
00:05:17.200 --> 00:05:20.660
No i oczywiście wariantów było mnóstwo, ponieważ każdy tą historię zapamiętał inaczej.

58
00:05:20.800 --> 00:05:21.660
Każdy ma inne wspomnienia.

59
00:05:21.740 --> 00:05:24.000
Dla niektórych to był projekt, który przyjechał z Niemiec.

60
00:05:24.400 --> 00:05:27.340
Niemożliwy do ustalenia architekt i tak dalej, i tak dalej, i tak dalej.

61
00:05:27.680 --> 00:05:31.180
Punktem szczytowym tego wszystkiego było, kiedy zorientowałem się,

62
00:05:31.240 --> 00:05:35.900
że we Wrocławiu w Muzeum Architektury była zorganizowana wystawa na temat czasów.

63
00:05:35.900 --> 00:05:39.400
W środku był taki jakby model brdy czy coś takiego.

64
00:05:39.780 --> 00:05:44.200
No i uznałem, że przecież Muzeum Architektury musi wiedzieć, kto to zaprojektował,

65
00:05:44.300 --> 00:05:48.680
więc jakoś mi ten research usprawni i będę mógł zaspokoić swoje pytania.

66
00:05:49.740 --> 00:05:50.580
Okazało się, że nie.

67
00:05:50.760 --> 00:05:53.580
Że nie mają żadnych dokumentów, żadnej informacji,

68
00:05:53.660 --> 00:05:56.320
a ten kształt to jest tylko i wyłącznie zapamiętany ze zdjęć i tak dalej.

69
00:05:56.580 --> 00:06:01.060
No i w tym momencie uznaję, że to może być zadanie niemożliwe do rozwiązania.

70
00:06:01.060 --> 00:06:04.560
Te zakłady, które projektowały i budowały te domki nie istnieją.

71
00:06:04.800 --> 00:06:07.800
Zostały w czasie reprywatyzacji w latach 90. zamknięte.

72
00:06:07.980 --> 00:06:09.520
Nie ma z nimi żadnego kontaktu.

73
00:06:09.660 --> 00:06:13.180
W archiwach publicznych praktycznie nie ma żadnych informacji.

74
00:06:13.440 --> 00:06:17.760
No bez czego został mi tylko i wyłącznie tutaj cały zbiór archiwalny dziadka Henryka.

75
00:06:17.940 --> 00:06:20.160
Podczas tej inwentaryzacji zaczynam przeglądać.

76
00:06:20.300 --> 00:06:22.360
Krok po kroku, dokument po dokumencie.

77
00:06:22.540 --> 00:06:23.520
Nigdzie tej brdy nie ma.

78
00:06:24.200 --> 00:06:26.520
No i tak już praktycznie wszystko wyniosłem,

79
00:06:26.640 --> 00:06:27.060
wszystko zinwentaryzowałem.

80
00:06:27.840 --> 00:06:28.560
Nigdzie tego nie ma.

81
00:06:28.560 --> 00:06:31.900
Może zostały gdzieś na działce, może zjadły je myszy,

82
00:06:32.080 --> 00:06:33.560
może jakaś powód cię zabrała.

83
00:06:34.260 --> 00:06:36.600
Przyszedł moment, w którym trzeba było meblościankę wynieść

84
00:06:36.600 --> 00:06:39.520
i przyjechali panowie, którzy zajmowali się tym.

85
00:06:39.820 --> 00:06:43.320
No i okazało się, że za meblościanką gdzieś tam utknęła teczka

86
00:06:43.320 --> 00:06:45.060
taka grubości 3 centymetrów.

87
00:06:45.180 --> 00:06:48.280
No i pan już to tak rzucił trochę na hałdę rzeczy do wyniesienia.

88
00:06:48.860 --> 00:06:51.720
Ja oczywiście patrząc na to dotykam tej teczki, patrzę w tą teczkę

89
00:06:51.720 --> 00:06:54.120
i okazuje się, że jest tam coś, co spowodowało,

90
00:06:54.140 --> 00:06:55.780
że już w ogóle nie pamiętam reszty tego dnia,

91
00:06:55.780 --> 00:06:59.040
czyli kompletny zespół dokumentów archiwalny.

92
00:06:59.200 --> 00:07:01.720
Od ulotki, w której dziadek prawdopodobnie się dowiedział,

93
00:07:01.760 --> 00:07:02.980
że taki domek można kupić,

94
00:07:03.040 --> 00:07:05.240
poprzez wycinki z gazet, w których planował sobie,

95
00:07:05.340 --> 00:07:06.640
w jaki sposób urządzi działkę,

96
00:07:06.780 --> 00:07:09.320
do notatnika, do rysunków, do umowy,

97
00:07:09.540 --> 00:07:12.280
do oferty z stolbudu z Rdygiera,

98
00:07:12.520 --> 00:07:14.960
do planów projektowych, produkcyjnych,

99
00:07:15.060 --> 00:07:17.920
do tych, które były na tym placu budowy umieszczone,

100
00:07:18.020 --> 00:07:20.240
do wszystkich dokumentów dotyczących nieruchomości,

101
00:07:20.320 --> 00:07:21.440
którą kupował po drodze.

102
00:07:21.440 --> 00:07:24.560
No i wszystko oczywiście z nazwiskami, datami

103
00:07:24.560 --> 00:07:26.400
i wszystkimi możliwymi danymi.

104
00:07:32.120 --> 00:07:34.680
Twoja rodzinna historia jest niezwykła,

105
00:07:34.780 --> 00:07:37.000
wiesz, sam fakt, jak ta brda w rodzinie funkcjonowała

106
00:07:37.000 --> 00:07:39.960
i później, jak bardzo pieczołowitym i skrupulatnym archiwistą

107
00:07:39.960 --> 00:07:40.700
był twój dziadek.

108
00:07:40.980 --> 00:07:42.740
Obok pojawia się pewna wyrwa,

109
00:07:42.920 --> 00:07:44.780
o którą wydaje mi się, że trzeba zapytać.

110
00:07:44.940 --> 00:07:46.040
Jak to jest możliwe,

111
00:07:46.240 --> 00:07:48.280
że domek, który stał się symbolem,

112
00:07:48.500 --> 00:07:50.820
który w latach swojej świetności

113
00:07:50.820 --> 00:07:52.060
był, wydaje mi się,

114
00:07:52.720 --> 00:07:54.720
standardowym widokiem na działkach,

115
00:07:54.720 --> 00:07:56.000
w ośrodkach czasowych,

116
00:07:56.220 --> 00:07:58.280
w różnych miejscach, w których można było wypoczywać.

117
00:07:58.460 --> 00:08:00.880
Jak to jest możliwe, że po nim nie zostało nic,

118
00:08:00.940 --> 00:08:04.100
jeżeli chodzi o materiały, archiwalia, informacje.

119
00:08:04.700 --> 00:08:07.440
Obserwujemy teraz pewien renesans zainteresowania

120
00:08:07.440 --> 00:08:10.460
różnymi projektami rodem z PRL-u,

121
00:08:10.640 --> 00:08:12.200
które okazują się dobrze opisane.

122
00:08:12.660 --> 00:08:14.940
Docieramy do architektów, architektek,

123
00:08:15.060 --> 00:08:16.180
twórców, twórczyń.

124
00:08:16.320 --> 00:08:18.300
Mówimy o twórcach bardzo wąskich dziedzin,

125
00:08:18.360 --> 00:08:19.980
jak chociażby projektantki neonów.

126
00:08:20.220 --> 00:08:21.900
Tymczasem po tej brdzie została

127
00:08:21.900 --> 00:08:23.300
ziejąca historyczna dziura.

128
00:08:23.300 --> 00:08:24.240
Dlaczego?

129
00:08:24.520 --> 00:08:27.160
Brda i całe to budownictwo letniskowe

130
00:08:27.160 --> 00:08:28.720
było taką trochę efemerydą.

131
00:08:29.560 --> 00:08:31.180
Brda nie była produktem,

132
00:08:31.280 --> 00:08:32.920
który był przemyślany na rynek krajowy.

133
00:08:33.420 --> 00:08:37.700
Brda zaczęła swoją historię w latach 70.,

134
00:08:37.700 --> 00:08:40.000
kiedy to architekt Tadeusz Orgelbrandt

135
00:08:40.000 --> 00:08:41.900
zaprojektował ją w ośrodku badawczym

136
00:08:41.900 --> 00:08:43.600
Stolbudów w Wołominie.

137
00:08:44.120 --> 00:08:45.480
Wiesz, w sytuacji, w której masz

138
00:08:45.480 --> 00:08:47.540
scentralizowaną gospodarkę planową,

139
00:08:48.040 --> 00:08:49.240
przemysł scentralizowany,

140
00:08:49.320 --> 00:08:51.060
no to musisz mieć w jakiś sposób

141
00:08:51.060 --> 00:08:51.940
nad tym kontrolę.

142
00:08:52.060 --> 00:08:53.580
No i jeżeli masz do wyposażenia

143
00:08:54.240 --> 00:08:56.020
kilkanaście tysięcy, strzelam trochę,

144
00:08:56.200 --> 00:08:57.800
ale kilkanaście tysięcy bloków

145
00:08:57.800 --> 00:08:59.400
w całym kraju, w których to trzeba

146
00:08:59.400 --> 00:09:01.940
zamontować okna, drzwi, futryny itd.

147
00:09:02.160 --> 00:09:04.540
I musisz zorganizować produkcję tego,

148
00:09:05.180 --> 00:09:06.680
no to całkiem logicznym

149
00:09:06.680 --> 00:09:08.280
jest powołanie ośrodka,

150
00:09:08.420 --> 00:09:09.720
który będzie badał to,

151
00:09:09.880 --> 00:09:11.400
w jaki sposób budować okno,

152
00:09:11.420 --> 00:09:13.360
żeby było najbardziej efektywne,

153
00:09:13.500 --> 00:09:15.540
jeśli chodzi o oszczędność energetyczną,

154
00:09:15.920 --> 00:09:17.560
w jaki sposób budować drzwi,

155
00:09:17.560 --> 00:09:19.020
i żeby, nie wiem, trzeba skały ciszyć.

156
00:09:19.440 --> 00:09:20.760
I właśnie tym się Stolbud zajmował.

157
00:09:20.840 --> 00:09:22.940
Oni głównie zajmowali się stolarką budowlaną,

158
00:09:23.060 --> 00:09:24.920
stolarką okienną, drzwiową itd.

159
00:09:25.360 --> 00:09:26.780
Domek pojawia się w momencie,

160
00:09:26.960 --> 00:09:29.040
w którym gospodarka zaczyna

161
00:09:29.920 --> 00:09:31.640
potrzebować pewnego cennego środka,

162
00:09:31.720 --> 00:09:32.560
czyli właśnie dewiz.

163
00:09:33.140 --> 00:09:34.880
No i przychodzi do Stolbudu,

164
00:09:34.960 --> 00:09:35.700
tak sobie to wyobrażam,

165
00:09:35.780 --> 00:09:36.980
nie mam konkretnego dokumentu,

166
00:09:37.020 --> 00:09:38.560
ale przychodzi do Stolbudu zlecenie,

167
00:09:38.600 --> 00:09:40.800
że należy znaleźć jakiś sposób na to,

168
00:09:40.880 --> 00:09:43.040
żeby tą tarcicę, którą wysyłamy na zachód,

169
00:09:43.140 --> 00:09:43.980
sprzedać drożej.

170
00:09:43.980 --> 00:09:46.240
No i pojawia się pomysł tego,

171
00:09:46.500 --> 00:09:48.900
że tak jak jest moda w całej Europie,

172
00:09:48.920 --> 00:09:50.300
tak w latach 60-tych i 70-tych

173
00:09:50.300 --> 00:09:51.980
na budowanie właśnie domków letniskowych,

174
00:09:52.080 --> 00:09:53.240
całkiem prostym sposobem

175
00:09:53.240 --> 00:09:55.240
można przeznaczyć jedną ze stolarni

176
00:09:55.240 --> 00:09:57.940
na to, żeby produkowała domki wczasowe,

177
00:09:58.020 --> 00:09:59.540
które to będzie się wysyłać na zachód.

178
00:09:59.680 --> 00:10:02.080
Tutaj Brda wtedy jako Trump

179
00:10:02.080 --> 00:10:05.340
pojawia się w Niemczech, w Belgii, w Szwecji.

180
00:10:05.920 --> 00:10:07.900
Polskie ekipy jeżdżą montować te domki

181
00:10:07.900 --> 00:10:10.420
i przywożą z powrotem właśnie dewizy,

182
00:10:10.560 --> 00:10:12.960
czy tam marki, czy tam korony itd.

183
00:10:12.960 --> 00:10:15.620
Ten Trump sobie funkcjonuje właśnie jako towar,

184
00:10:15.760 --> 00:10:17.320
który wyjeżdża na zachód.

185
00:10:17.580 --> 00:10:19.880
W Polsce ostają się tylko i wyłącznie Trumpy,

186
00:10:19.960 --> 00:10:22.060
które są budowane w ośrodkach wczasowych,

187
00:10:22.240 --> 00:10:24.100
które są zlecane właśnie centralnie.

188
00:10:25.000 --> 00:10:27.380
Bardzo trudnym było uzyskanie

189
00:10:27.380 --> 00:10:28.840
tego Trumpa, tej Brdy,

190
00:10:29.260 --> 00:10:30.980
tak mniej więcej do 1978 roku,

191
00:10:31.080 --> 00:10:32.620
ponieważ to funkcjonowało wyłącznie

192
00:10:32.620 --> 00:10:34.380
w metodzie eksportu wewnętrznego,

193
00:10:34.600 --> 00:10:36.260
czyli tak jak działały Peweksy.

194
00:10:36.380 --> 00:10:37.680
Mogłaś kupić sobie tą Brdę,

195
00:10:37.740 --> 00:10:38.920
ale na takiej samej zasadzie,

196
00:10:38.980 --> 00:10:41.720
jak kupował ją odbiorca właśnie w Niemczech na przykład.

197
00:10:42.180 --> 00:10:43.880
Kilka tych Trumpów musiało w Polsce,

198
00:10:44.060 --> 00:10:45.540
kilkaset też, nie ma na to danych,

199
00:10:46.020 --> 00:10:46.420
powstać.

200
00:10:46.560 --> 00:10:48.560
No ale to nie był właśnie jeszcze ten ruch,

201
00:10:48.580 --> 00:10:49.260
o którym myślimy.

202
00:10:49.340 --> 00:10:50.440
Wtedy to są te wczasy,

203
00:10:50.540 --> 00:10:51.540
które są w ośrodkach,

204
00:10:51.700 --> 00:10:52.960
w Mazurach, nad morzem,

205
00:10:53.420 --> 00:10:54.880
w sytuacji, w których taki ośrodek

206
00:10:54.880 --> 00:10:57.200
zamawia na przykład 10, 20 takich domków.

207
00:10:57.200 --> 00:11:01.460
Problem jest taki, że z perspektywy czasu,

208
00:11:02.060 --> 00:11:05.120
nawet jak zapytasz jakiegokolwiek historyka architektury,

209
00:11:05.280 --> 00:11:07.040
to takie budownictwo letniskowe

210
00:11:07.040 --> 00:11:08.960
to jest temat w ogóle trzeciorzędny,

211
00:11:09.020 --> 00:11:10.080
jak nie czwartorzędny.

212
00:11:10.200 --> 00:11:11.180
To nie jest temat,

213
00:11:11.220 --> 00:11:13.260
którym historyk się chętnie zajmie,

214
00:11:13.480 --> 00:11:15.520
ponieważ to nie jest projekt doniosły,

215
00:11:15.620 --> 00:11:17.480
to nie jest gmach w centrum Warszawy,

216
00:11:17.540 --> 00:11:19.460
tylko to są jakieś tam takie drewniane budy,

217
00:11:19.560 --> 00:11:21.820
domki, które stoją gdzieś na obrzeżach.

218
00:11:21.980 --> 00:11:23.900
Poza tym ustalenie tej historii

219
00:11:23.900 --> 00:11:25.380
wymagało szczęścia.

220
00:11:25.980 --> 00:11:27.460
Gdybym nie miał dziadka Henryka

221
00:11:27.460 --> 00:11:28.520
i tej teczki,

222
00:11:28.680 --> 00:11:31.020
którą mogłem bardzo łatwo przeoczyć

223
00:11:31.020 --> 00:11:32.520
i wysłać na jakieś wysypisko,

224
00:11:32.700 --> 00:11:35.620
byłoby to niemal niemożliwe do ustalenia.

225
00:11:36.120 --> 00:11:37.560
Jedyne dokumenty dotyczące

226
00:11:37.560 --> 00:11:38.980
tej fabryki w Bydgoszczy,

227
00:11:39.120 --> 00:11:40.320
czyli tego stolbudu bydgoskiego,

228
00:11:40.420 --> 00:11:40.980
jakie znalazłem,

229
00:11:41.100 --> 00:11:42.400
to były dokumenty,

230
00:11:42.460 --> 00:11:43.840
które zostały wypracowane

231
00:11:43.840 --> 00:11:44.700
podczas kontroli

232
00:11:44.700 --> 00:11:46.440
z Naczelnej Izby Kontroli

233
00:11:46.440 --> 00:11:48.260
w latach 80.,

234
00:11:48.260 --> 00:11:51.340
które opisywały stan całej stolarni

235
00:11:51.340 --> 00:11:52.460
i całego zakładu.

236
00:11:52.560 --> 00:11:53.880
Na marginesie mówiąc,

237
00:11:53.900 --> 00:11:54.780
katastrofalny stan,

238
00:11:54.920 --> 00:11:55.900
przeciekające dachy,

239
00:11:56.140 --> 00:11:56.940
brak przykrycia,

240
00:11:57.080 --> 00:11:58.340
tarcicy na magazynie,

241
00:11:59.000 --> 00:12:00.500
maszyny, które stały tam

242
00:12:00.500 --> 00:12:03.060
bardzo często od 70 i 80 lat

243
00:12:03.060 --> 00:12:04.560
i były jeszcze piłami,

244
00:12:04.680 --> 00:12:06.020
które były zamontowane tam

245
00:12:06.020 --> 00:12:07.940
przez pierwszego właściciela,

246
00:12:08.020 --> 00:12:08.560
czyli jeszcze w czasie

247
00:12:08.560 --> 00:12:09.560
zaboru niemieckiego.

248
00:12:09.700 --> 00:12:10.180
Koszmar.

249
00:12:10.520 --> 00:12:12.200
Widzisz zakład w stanie upadku,

250
00:12:12.360 --> 00:12:13.340
w ogóle jakąś taką wisienką

251
00:12:13.340 --> 00:12:14.000
na torcie jest to,

252
00:12:14.080 --> 00:12:16.000
że zamówiono za kilkadziesiąt tysięcy złotych

253
00:12:16.000 --> 00:12:16.860
sprzęt komputerowy,

254
00:12:16.940 --> 00:12:18.660
którego przez rok nie zainstalowano.

255
00:12:18.840 --> 00:12:21.280
W tym 88. roku,

256
00:12:21.280 --> 00:12:21.960
czy coś takiego.

257
00:12:22.180 --> 00:12:25.380
Do tego pracownicy wynosili materiały,

258
00:12:25.740 --> 00:12:27.980
budowali sobie z tej tarcicy swoje domki,

259
00:12:28.200 --> 00:12:30.220
wszystko wpisywano jako straty magazynowe.

260
00:12:31.020 --> 00:12:32.540
Zakład się rozpadł praktycznie

261
00:12:32.540 --> 00:12:34.080
na każdym możliwym polu,

262
00:12:34.080 --> 00:12:35.080
jaki sobie wyobrazisz.

263
00:12:35.260 --> 00:12:37.600
No i tak się rozpadł gdzieś na początku lat 90.

264
00:12:37.600 --> 00:12:39.640
ostatecznie Stolbud został zlikwidowany

265
00:12:39.640 --> 00:12:40.920
w 2003 roku.

266
00:12:41.640 --> 00:12:43.840
No i ta wyrwa pojawiła się dlatego,

267
00:12:44.180 --> 00:12:46.540
że mogę tak mówić z perspektywy czasu,

268
00:12:46.680 --> 00:12:47.860
ponieważ nie obserwowałem tego

269
00:12:47.860 --> 00:12:48.600
z pierwszej ręki.

270
00:12:48.920 --> 00:12:51.060
W jakiś sposób ten zachwyt

271
00:12:51.060 --> 00:12:52.540
z jednej strony Zachodem,

272
00:12:52.740 --> 00:12:54.060
to, że można właśnie wyjechać

273
00:12:54.060 --> 00:12:55.140
już nie do Jugosławii,

274
00:12:55.380 --> 00:12:57.020
czy nie na Zaradzymin na działkę,

275
00:12:57.060 --> 00:12:57.820
tylko gdzieś dalej.

276
00:12:58.120 --> 00:12:59.260
To, że wszystko,

277
00:12:59.260 --> 00:13:02.000
co było do 90. roku jest złe,

278
00:13:02.180 --> 00:13:04.400
wszystko, co jest po 90. roku jest dobre,

279
00:13:04.920 --> 00:13:07.360
spowodowało, że nikt się tym archiwum

280
00:13:07.360 --> 00:13:08.180
nie zaopiekował.

281
00:13:08.520 --> 00:13:09.460
On pewnie gdzieś istnieje.

282
00:13:09.560 --> 00:13:10.140
Ja sobie wyobrażam,

283
00:13:10.180 --> 00:13:12.060
że ono leży gdzieś w tej Bydgoszczy,

284
00:13:12.320 --> 00:13:13.200
w jakiejś piwnicy.

285
00:13:13.820 --> 00:13:14.740
Ktoś to zabrał.

286
00:13:15.160 --> 00:13:16.300
Słyszałem różne historie

287
00:13:16.300 --> 00:13:17.760
o jakichś księgach zakładowych,

288
00:13:18.000 --> 00:13:19.920
o takich księgach pamiątkowych i tak dalej,

289
00:13:20.500 --> 00:13:22.100
ale nigdy w życiu tego

290
00:13:22.100 --> 00:13:24.160
nikt nie oddał do archiwum,

291
00:13:24.240 --> 00:13:25.800
nie zgłosił się, nie pokazał.

292
00:13:25.920 --> 00:13:27.800
To myślę, że czas może przynieść

293
00:13:27.800 --> 00:13:29.440
jakieś uszczegółowienie dla tej historii.

294
00:13:30.120 --> 00:13:31.940
Z czasem zatarło się to,

295
00:13:32.040 --> 00:13:33.940
że Brdato jest ten jeden

296
00:13:33.940 --> 00:13:35.420
konkretny projekt z Tolbudu,

297
00:13:35.500 --> 00:13:37.420
który wyrósł z Trumpa i tak dalej.

298
00:13:37.960 --> 00:13:38.900
I Brdau nazywa się już

299
00:13:38.900 --> 00:13:40.860
wszystkie domki szałasowe i namiotowe.

300
00:13:41.280 --> 00:13:42.600
To też może tutaj warto zaznaczyć,

301
00:13:42.660 --> 00:13:44.480
że sama Brda też przecież

302
00:13:44.480 --> 00:13:46.240
nie jest oryginalnym specjalnie pomysłem.

303
00:13:46.380 --> 00:13:47.300
To jest pomysł,

304
00:13:47.420 --> 00:13:50.300
który został zaczerpnięty z Zachodu,

305
00:13:50.420 --> 00:13:51.860
który to Zachód zaczerpnął to

306
00:13:51.860 --> 00:13:54.060
z Ameryki, z lat 50.,

307
00:13:54.060 --> 00:13:55.360
którzy to z kolei wymyślili,

308
00:13:55.360 --> 00:13:56.280
to jeszcze w latach 30.

309
00:13:56.940 --> 00:13:58.720
Szałas jest chyba najstarszym typem

310
00:13:58.720 --> 00:14:00.380
budowli i architektury,

311
00:14:00.460 --> 00:14:01.920
jaki człowiek mógł sobie wymyśleć.

312
00:14:01.920 --> 00:14:03.380
Nikt nie wiedział właściwie,

313
00:14:03.680 --> 00:14:05.120
która Brda jest Brdą,

314
00:14:05.240 --> 00:14:06.880
nikt nie wiedział, kto to zaprojektował.

315
00:14:07.580 --> 00:14:09.360
I tak po prostu o tym zapomnieliśmy

316
00:14:09.360 --> 00:14:11.480
i dzisiaj sprzedaje się każdy domek

317
00:14:11.480 --> 00:14:13.240
namiotowy jako Brdę.

318
00:14:13.720 --> 00:14:15.000
Przykro mi się zrobiło,

319
00:14:15.060 --> 00:14:17.140
kiedy opowiadałeś o zakładach w Bydgoszczy.

320
00:14:17.220 --> 00:14:18.280
Wiesz, tak samo przykro,

321
00:14:18.300 --> 00:14:19.620
jak słyszysz o miejscach,

322
00:14:19.740 --> 00:14:21.440
które zostały zapomniane,

323
00:14:21.680 --> 00:14:22.320
zaniedbane,

324
00:14:22.760 --> 00:14:25.280
których historią nikt się nie zatroszczył.

325
00:14:25.480 --> 00:14:26.580
Mówię o tym również dlatego,

326
00:14:26.760 --> 00:14:28.440
że sama w audycjach kulturalnych

327
00:14:28.440 --> 00:14:29.900
chętnie poruszam historię

328
00:14:29.900 --> 00:14:31.820
różnego rodzaju manufaktur,

329
00:14:32.600 --> 00:14:33.200
przedsiębiorstw,

330
00:14:33.300 --> 00:14:34.840
związane chociażby z ceramiką,

331
00:14:34.940 --> 00:14:36.440
z różnego rodzaju sztuką użytkową,

332
00:14:36.760 --> 00:14:37.500
o których wiemy

333
00:14:37.500 --> 00:14:38.620
i mamy dużo materiałów

334
00:14:38.620 --> 00:14:39.300
właśnie dlatego,

335
00:14:39.620 --> 00:14:40.920
że ktoś tego przypilnował,

336
00:14:41.000 --> 00:14:42.280
że ktoś przechował dokumenty,

337
00:14:42.340 --> 00:14:44.280
że ktoś zadbał o to,

338
00:14:44.460 --> 00:14:46.160
żeby upamiętnić pracowników.

339
00:14:46.280 --> 00:14:47.480
Natomiast przykro jest słyszeć,

340
00:14:47.540 --> 00:14:49.540
że faktycznie nie we wszystkich miejscach

341
00:14:49.540 --> 00:14:50.580
było to możliwe.

342
00:14:51.000 --> 00:14:52.160
Chcełam Cię zapytać

343
00:14:52.160 --> 00:14:53.340
o architekturę Brdy,

344
00:14:53.420 --> 00:14:54.800
o to, jak ona była skonstruowana,

345
00:14:54.800 --> 00:14:56.220
ale pomyślałam sobie,

346
00:14:56.440 --> 00:14:58.780
że niekoniecznie to jest

347
00:14:58.780 --> 00:15:00.620
najciekawszym elementem tej historii.

348
00:15:00.680 --> 00:15:01.980
W książce pada zdanie,

349
00:15:02.080 --> 00:15:02.820
zresztą nie raz,

350
00:15:02.940 --> 00:15:04.860
że Brda stała się częścią

351
00:15:04.860 --> 00:15:06.040
zbiorowej świadomości.

352
00:15:06.140 --> 00:15:07.020
Ja na samym początku

353
00:15:07.020 --> 00:15:08.320
krótko powiedziałam o tym,

354
00:15:08.420 --> 00:15:09.780
że prawdopodobnie,

355
00:15:09.780 --> 00:15:11.140
no tak zaryzykuje,

356
00:15:11.260 --> 00:15:11.880
każdy z nas

357
00:15:11.880 --> 00:15:12.620
i każda z nas

358
00:15:12.620 --> 00:15:14.420
spędzała kiedyś wakacje

359
00:15:14.420 --> 00:15:14.980
czy z rodzicami,

360
00:15:15.560 --> 00:15:16.780
czy w jakimś ośrodku

361
00:15:16.780 --> 00:15:18.020
kolonijnym, wczasowym,

362
00:15:18.160 --> 00:15:19.340
gdzie takie domki były.

363
00:15:19.620 --> 00:15:20.600
Ale jak Ty to rozumiesz,

364
00:15:20.640 --> 00:15:21.900
tę zbiorową świadomość

365
00:15:21.900 --> 00:15:23.540
z Brdą w tle

366
00:15:23.540 --> 00:15:24.800
albo może z Brdą

367
00:15:24.800 --> 00:15:25.800
na pierwszym planie.

368
00:15:25.920 --> 00:15:26.440
Chodzi o to,

369
00:15:26.560 --> 00:15:27.980
że właśnie komukolwiek,

370
00:15:28.120 --> 00:15:29.560
no ale może nie komukolwiek,

371
00:15:29.600 --> 00:15:30.420
komukolwiek starszemu

372
00:15:30.420 --> 00:15:31.940
niż 30 lat na ulicy,

373
00:15:32.020 --> 00:15:32.720
czy to w Warszawie,

374
00:15:32.820 --> 00:15:33.320
czy w Krakowie

375
00:15:33.320 --> 00:15:34.340
pokażesz ten domek,

376
00:15:34.420 --> 00:15:35.380
to nazwę go Brdą.

377
00:15:36.040 --> 00:15:37.960
Jest to jeden z najważniejszych

378
00:15:37.960 --> 00:15:38.480
projektów

379
00:15:38.480 --> 00:15:39.780
Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.

380
00:15:40.200 --> 00:15:41.620
Projekt, który był eksportowy,

381
00:15:41.800 --> 00:15:42.960
projekt, który zdominował

382
00:15:43.840 --> 00:15:44.400
wizualnie

383
00:15:44.400 --> 00:15:45.780
polskie ośrodki wczasowe,

384
00:15:46.320 --> 00:15:47.380
projekt, który praktycznie,

385
00:15:47.660 --> 00:15:49.380
myślę, że więcej niż połowa

386
00:15:49.380 --> 00:15:51.000
respondentów byłaby w stanie

387
00:15:51.000 --> 00:15:52.320
dobrze nazwać

388
00:15:52.320 --> 00:15:53.340
i dobrze przypisać.

389
00:15:53.540 --> 00:15:54.920
Ta zbiorowa świadomość

390
00:15:54.920 --> 00:15:57.160
właśnie jest takim elementem magicznym

391
00:15:57.160 --> 00:15:57.660
w tym wszystkim,

392
00:15:57.760 --> 00:15:58.160
mam wrażenie,

393
00:15:58.280 --> 00:15:59.360
ponieważ to jest projekt,

394
00:15:59.540 --> 00:16:01.820
który większość ludzi lubi,

395
00:16:02.320 --> 00:16:03.840
większość ludzi rozpoznaje,

396
00:16:04.060 --> 00:16:06.020
większość ludzi w jakiś sposób

397
00:16:06.020 --> 00:16:07.580
miało z nim do czynienia,

398
00:16:07.600 --> 00:16:08.860
czy to właśnie pośrednio,

399
00:16:08.920 --> 00:16:09.560
bezpośrednio.

400
00:16:10.140 --> 00:16:11.960
No i tak sobie zaginął

401
00:16:11.960 --> 00:16:13.540
i stanął się takim elementem

402
00:16:13.540 --> 00:16:14.960
tego PRL-u,

403
00:16:15.100 --> 00:16:16.400
który trochę zniknął,

404
00:16:16.500 --> 00:16:17.940
który gdzieś tam jeszcze jest,

405
00:16:17.940 --> 00:16:19.160
jakaś babcia gdzieś to ma,

406
00:16:19.380 --> 00:16:20.060
ktoś odnowił,

407
00:16:20.160 --> 00:16:21.740
cały czas funkcjonuje

408
00:16:21.740 --> 00:16:22.960
i uznałem,

409
00:16:23.060 --> 00:16:24.820
że jest to historia,

410
00:16:24.860 --> 00:16:26.760
której nie warto pominąć.

411
00:16:27.200 --> 00:16:28.360
Ona ma swojego autora,

412
00:16:28.440 --> 00:16:29.360
ma swoją historię

413
00:16:29.360 --> 00:16:31.440
i ta zbiorowa świadomość

414
00:16:31.440 --> 00:16:32.420
powinna być zespokojona

415
00:16:32.420 --> 00:16:33.480
kilkoma faktami.

416
00:16:33.980 --> 00:16:35.280
Sukcesem tego projektu

417
00:16:35.280 --> 00:16:35.760
jest to,

418
00:16:35.900 --> 00:16:37.140
że to był domek

419
00:16:37.140 --> 00:16:38.440
zaprojektowany na eksport.

420
00:16:38.840 --> 00:16:40.240
On nie był domkiem,

421
00:16:40.400 --> 00:16:41.220
który miał trafić

422
00:16:41.220 --> 00:16:42.800
właśnie do polskiego odbiorcy,

423
00:16:43.060 --> 00:16:44.700
który dostawał inne domki.

424
00:16:44.980 --> 00:16:46.160
Dostawał DMT,

425
00:16:46.160 --> 00:16:48.220
czyli domek mieszkalno-turystyczny,

426
00:16:48.420 --> 00:16:50.840
który był skromniej zaprojektowany,

427
00:16:50.960 --> 00:16:52.420
dlatego, że musiał pojechać

428
00:16:52.420 --> 00:16:53.720
właśnie na rynek,

429
00:16:53.800 --> 00:16:55.540
na którym odbiorca ma wybór.

430
00:16:55.740 --> 00:16:56.560
Może wybrać sobie,

431
00:16:56.620 --> 00:16:58.220
że kupi sobie tego Trumpa

432
00:16:58.220 --> 00:16:59.320
z polskiego Stolbudu

433
00:16:59.320 --> 00:17:01.660
albo dziesiątki innych domków,

434
00:17:01.840 --> 00:17:03.860
które mają różnego rodzaju

435
00:17:03.860 --> 00:17:04.980
inne wartości.

436
00:17:05.120 --> 00:17:05.620
Mam wrażenie,

437
00:17:05.680 --> 00:17:05.920
że to,

438
00:17:05.980 --> 00:17:07.220
że musiał funkcjonować

439
00:17:07.220 --> 00:17:08.500
nie w tym zamkniętym,

440
00:17:08.560 --> 00:17:09.520
zaplanowanym rynku,

441
00:17:09.700 --> 00:17:10.740
tylko właśnie na tym wolnym,

442
00:17:10.860 --> 00:17:12.300
musiał być konkurencyjnym produktem,

443
00:17:12.750 --> 00:17:13.760
to jest on naprawdę

444
00:17:13.760 --> 00:17:15.280
fenomenalnie zaprojektowany.

445
00:17:15.280 --> 00:17:16.820
Przypisując to z jednej strony

446
00:17:16.820 --> 00:17:17.580
panu Tadeuszowi,

447
00:17:17.680 --> 00:17:18.220
Orgelbrandowi,

448
00:17:18.300 --> 00:17:18.900
a z drugiej strony

449
00:17:18.900 --> 00:17:19.700
celomu zespołowi

450
00:17:19.700 --> 00:17:20.920
inżynierów i inżynierek,

451
00:17:21.320 --> 00:17:22.700
którzy w Stolbudzie pracowali,

452
00:17:23.280 --> 00:17:25.140
jest on w środku

453
00:17:25.140 --> 00:17:26.820
tak dobrze zaprojektowany,

454
00:17:27.000 --> 00:17:28.060
że on po prostu jest

455
00:17:29.380 --> 00:17:30.500
scenograficznym doświadczeniem.

456
00:17:30.620 --> 00:17:32.140
Jak wchodzisz do środka

457
00:17:32.140 --> 00:17:33.240
i widzisz w tym salonie

458
00:17:33.240 --> 00:17:34.140
tą gigantyczną,

459
00:17:34.240 --> 00:17:34.740
przeszkloną,

460
00:17:34.840 --> 00:17:36.100
trapezoidalną ścianę,

461
00:17:36.620 --> 00:17:37.780
te listewki,

462
00:17:38.000 --> 00:17:38.400
szalówki,

463
00:17:38.520 --> 00:17:39.780
które są wyeksponowane

464
00:17:39.780 --> 00:17:41.320
za głównymi krokwiami,

465
00:17:41.440 --> 00:17:42.040
nie są schowane,

466
00:17:42.120 --> 00:17:42.920
chociaż to jest dobre miejsce

467
00:17:42.920 --> 00:17:43.640
na ocieplenie,

468
00:17:43.740 --> 00:17:45.120
ta przestrzeń pomiędzy krokwiami,

469
00:17:45.280 --> 00:17:48.060
oni wyciągnęli to ocieplenie dalej

470
00:17:48.060 --> 00:17:49.300
za te szalówki

471
00:17:49.300 --> 00:17:50.140
pod sam dach,

472
00:17:50.280 --> 00:17:51.900
żeby wyeksponować właśnie to drewno.

473
00:17:52.540 --> 00:17:53.340
Sam materiał,

474
00:17:53.480 --> 00:17:54.760
który ten Stolbud dobierał

475
00:17:54.760 --> 00:17:55.760
też jest fenomenalny.

476
00:17:55.900 --> 00:17:56.260
Jest to drewno,

477
00:17:56.380 --> 00:17:57.520
które przynajmniej w przypadku

478
00:17:57.520 --> 00:17:58.520
naszej rodzinnej pryty,

479
00:17:58.740 --> 00:17:59.780
po ile to będzie?

480
00:17:59.980 --> 00:18:00.940
Prawie 45?

481
00:18:01.520 --> 00:18:02.080
Więcej niż nie,

482
00:18:02.180 --> 00:18:03.360
Jezus, 46 latach.

483
00:18:03.740 --> 00:18:05.420
Nie zacieka żywicą,

484
00:18:05.560 --> 00:18:06.160
nie pęka,

485
00:18:06.500 --> 00:18:08.000
jest tak dobrze zabezpieczone,

486
00:18:08.200 --> 00:18:09.620
jest tak dobrze zaprojektowane.

487
00:18:09.820 --> 00:18:11.240
Wszystkie wykończenia drzwi,

488
00:18:11.380 --> 00:18:12.480
cała stolarka okienna,

489
00:18:12.660 --> 00:18:14.080
to, że te główne drzwi są

490
00:18:14.740 --> 00:18:15.180
dwuskrzydłowe,

491
00:18:15.260 --> 00:18:16.140
z czego to jedno skrzydło

492
00:18:16.140 --> 00:18:16.980
jest pomocnicze.

493
00:18:17.200 --> 00:18:18.660
Jest to projekt,

494
00:18:18.920 --> 00:18:19.660
który jest naprawdę

495
00:18:20.480 --> 00:18:22.120
tak niezwykle dopracowany,

496
00:18:22.360 --> 00:18:23.360
że dzisiaj

497
00:18:23.360 --> 00:18:25.080
nawet wszyscy projektanci,

498
00:18:25.140 --> 00:18:26.380
którzy tworzą nowe brydyte,

499
00:18:26.500 --> 00:18:27.500
które mają cały ten trójkąt

500
00:18:27.500 --> 00:18:28.340
przeszklony i tak dalej,

501
00:18:28.420 --> 00:18:28.940
nie są w stanie

502
00:18:28.940 --> 00:18:29.480
dojść, myślę,

503
00:18:29.560 --> 00:18:30.380
nawet do połowy

504
00:18:30.380 --> 00:18:32.220
tej sztuki i tego kunsztu,

505
00:18:32.360 --> 00:18:33.200
który wypracowali

506
00:18:33.200 --> 00:18:34.320
właśnie tam w tym Wołominie.

507
00:18:34.480 --> 00:18:37.260
Jest to element sukcesu

508
00:18:37.260 --> 00:18:37.960
tego domku,

509
00:18:38.220 --> 00:18:39.240
o ile się z niego

510
00:18:39.240 --> 00:18:39.780
dobrze korzysta,

511
00:18:39.780 --> 00:18:40.620
ponieważ większość ludzi

512
00:18:40.620 --> 00:18:41.760
w ośrodkach wczasowych

513
00:18:41.760 --> 00:18:42.680
spało w takim domku

514
00:18:42.680 --> 00:18:43.520
jako w noclegowni,

515
00:18:43.580 --> 00:18:44.520
w której było osiem łóżek

516
00:18:44.520 --> 00:18:45.580
albo była tam urządzona

517
00:18:45.580 --> 00:18:46.760
recepcja czy stołówka.

518
00:18:47.500 --> 00:18:48.300
Ten projekt jest

519
00:18:49.120 --> 00:18:49.720
przemyślany

520
00:18:49.720 --> 00:18:50.740
pod dwie osoby

521
00:18:50.740 --> 00:18:51.280
z dzieckiem,

522
00:18:51.600 --> 00:18:52.280
które mogą sobie

523
00:18:52.280 --> 00:18:53.480
korzystać z tego domku

524
00:18:53.480 --> 00:18:54.040
właśnie jako

525
00:18:54.040 --> 00:18:55.320
w tym amerykańskim

526
00:18:55.320 --> 00:18:55.960
wyobrażeniu

527
00:18:55.960 --> 00:18:57.060
domku letniskowego.

528
00:18:57.740 --> 00:18:58.960
I z doświadczenia

529
00:18:58.960 --> 00:18:59.500
ci powiem,

530
00:18:59.600 --> 00:19:00.640
że jest to naprawdę

531
00:19:00.640 --> 00:19:01.700
niezwykłe doświadczenie

532
00:19:01.700 --> 00:19:01.920
tego,

533
00:19:02.100 --> 00:19:02.880
że cały czas

534
00:19:02.880 --> 00:19:04.420
odkrywasz w jakiś sposób

535
00:19:04.420 --> 00:19:05.320
jakiś nowy widok

536
00:19:05.320 --> 00:19:05.960
w tym domku

537
00:19:05.960 --> 00:19:06.940
i to nawet nie chodzi

538
00:19:06.940 --> 00:19:07.560
o to, że ja jestem

539
00:19:07.560 --> 00:19:08.300
jakoś zafiksowany,

540
00:19:08.360 --> 00:19:08.720
bo oczywiście,

541
00:19:08.800 --> 00:19:09.920
że jestem zafiksowany,

542
00:19:10.100 --> 00:19:11.540
ale jest to miejsce,

543
00:19:11.760 --> 00:19:12.440
które jest

544
00:19:12.440 --> 00:19:14.100
tak niezwykle,

545
00:19:14.200 --> 00:19:14.840
brzydkie słowo,

546
00:19:15.400 --> 00:19:15.880
zoptymalizowane

547
00:19:15.880 --> 00:19:17.080
właśnie pod doświadczanie

548
00:19:17.080 --> 00:19:17.740
tych czasów,

549
00:19:17.860 --> 00:19:19.620
że aż ciarki przechodzą.

550
00:19:19.840 --> 00:19:20.960
To byłaby piękna

551
00:19:20.960 --> 00:19:22.180
puenta naszej rozmowy,

552
00:19:22.240 --> 00:19:23.440
zresztą już za moment

553
00:19:23.440 --> 00:19:24.160
będziemy musieli

554
00:19:24.160 --> 00:19:24.840
do niej zmierzać,

555
00:19:24.960 --> 00:19:26.220
ale chciałabym też zaznaczyć,

556
00:19:26.260 --> 00:19:27.000
że w książce

557
00:19:27.000 --> 00:19:27.600
pochylasz się

558
00:19:27.600 --> 00:19:28.680
nie tylko nad historią

559
00:19:28.680 --> 00:19:29.420
samej Brydy,

560
00:19:29.960 --> 00:19:31.000
tym jak doszło do tego,

561
00:19:31.060 --> 00:19:31.940
że ona powstała

562
00:19:31.940 --> 00:19:32.960
i kto się do tego

563
00:19:32.960 --> 00:19:33.880
najbardziej przyczynił.

564
00:19:34.240 --> 00:19:35.100
Starasz się nakreślić

565
00:19:35.720 --> 00:19:36.280
kontekst,

566
00:19:36.380 --> 00:19:37.600
tło takie społeczne,

567
00:19:37.700 --> 00:19:38.420
historyczne.

568
00:19:38.680 --> 00:19:39.680
To, o czym poświęcasz

569
00:19:39.680 --> 00:19:40.580
też sporo uwagi,

570
00:19:40.860 --> 00:19:42.220
to jest projektowanie

571
00:19:42.220 --> 00:19:43.140
czasu wolnego.

572
00:19:43.320 --> 00:19:44.260
To w jaki sposób

573
00:19:44.260 --> 00:19:45.800
Polacy swój czas wolny,

574
00:19:45.940 --> 00:19:46.540
swoje wczasy

575
00:19:46.540 --> 00:19:47.560
i wakacje spędzali,

576
00:19:47.680 --> 00:19:48.300
to nie było

577
00:19:48.300 --> 00:19:48.940
dziełem przypadku,

578
00:19:49.080 --> 00:19:50.260
nie było to też zawsze

579
00:19:50.260 --> 00:19:51.960
ich własna decyzja,

580
00:19:52.060 --> 00:19:53.140
bo to także było

581
00:19:53.140 --> 00:19:54.820
przez państwo planowane.

582
00:19:55.000 --> 00:19:55.760
Wolna sobota

583
00:19:55.760 --> 00:19:57.440
i cały ten ruch letniskowy

584
00:19:57.440 --> 00:19:58.160
wyrósł z tego,

585
00:19:58.320 --> 00:19:59.720
że kraj powoli

586
00:19:59.720 --> 00:20:01.200
podnosił się już po wojnie,

587
00:20:01.380 --> 00:20:02.840
no i ludzie zaczęli

588
00:20:02.840 --> 00:20:03.800
dążyć do tego,

589
00:20:03.880 --> 00:20:04.620
żeby mieć właśnie

590
00:20:04.620 --> 00:20:05.580
jakiś ten swój

591
00:20:05.580 --> 00:20:06.680
drugi dom.

592
00:20:06.940 --> 00:20:07.740
To takie jest określenie,

593
00:20:07.800 --> 00:20:08.480
którego używali

594
00:20:08.480 --> 00:20:09.780
badacze tematu

595
00:20:09.780 --> 00:20:10.560
urbanistyki

596
00:20:10.560 --> 00:20:11.160
i socjologii

597
00:20:11.160 --> 00:20:11.660
w latach 90.

598
00:20:12.520 --> 00:20:14.160
Żeby w jakiś sposób

599
00:20:14.160 --> 00:20:14.980
usankcjonować to,

600
00:20:15.040 --> 00:20:15.820
co zaczęło się dziać.

601
00:20:15.920 --> 00:20:16.300
Wiesz,

602
00:20:16.300 --> 00:20:17.240
nagle okazało się,

603
00:20:17.380 --> 00:20:18.420
że różni sołtysi

604
00:20:18.420 --> 00:20:19.360
i wójtowie

605
00:20:19.360 --> 00:20:20.320
przymykali oko

606
00:20:20.320 --> 00:20:20.640
na to,

607
00:20:20.680 --> 00:20:21.180
że ktoś tam

608
00:20:21.180 --> 00:20:22.020
gdzieś nad jeziorem

609
00:20:22.020 --> 00:20:23.140
buduje sobie jakąś

610
00:20:23.140 --> 00:20:23.920
daczę,

611
00:20:24.100 --> 00:20:25.240
że tutaj rolnik

612
00:20:25.240 --> 00:20:25.880
udziela

613
00:20:25.880 --> 00:20:26.960
kawałka swojej ziemi

614
00:20:26.960 --> 00:20:27.320
i tak dalej.

615
00:20:27.320 --> 00:20:28.860
Poza tym okazało się,

616
00:20:28.980 --> 00:20:30.760
że całe to pokolenie

617
00:20:30.760 --> 00:20:32.040
boomu powojennego

618
00:20:32.040 --> 00:20:33.260
nagle nie ma gdzie

619
00:20:33.260 --> 00:20:34.380
w tym całym

620
00:20:35.260 --> 00:20:35.740
zaplanowanym

621
00:20:35.740 --> 00:20:36.440
czasie wolnym

622
00:20:36.440 --> 00:20:37.100
przez państwo

623
00:20:37.100 --> 00:20:38.560
spędzać wakacji.

624
00:20:38.680 --> 00:20:39.000
Chodzi mi o to,

625
00:20:39.060 --> 00:20:39.800
że cała ta baza

626
00:20:39.800 --> 00:20:41.080
noclegowa i wypoczynkowa

627
00:20:41.080 --> 00:20:41.880
nie pokrywała nawet

628
00:20:41.880 --> 00:20:42.980
połowy zapotrzebowania.

629
00:20:43.120 --> 00:20:44.020
Okazywało się nagle,

630
00:20:44.100 --> 00:20:45.880
że wszyscy ci robotnicy

631
00:20:45.880 --> 00:20:48.580
z zaplanowanej gospodarki

632
00:20:48.580 --> 00:20:49.520
nie mają gdzie spędzić

633
00:20:49.520 --> 00:20:50.140
tych wakacji,

634
00:20:50.480 --> 00:20:51.260
ponieważ państwo nie jest

635
00:20:51.260 --> 00:20:52.340
im w stanie tego zapewnić.

636
00:20:52.520 --> 00:20:53.460
No i tak biorąc pod uwagę

637
00:20:53.460 --> 00:20:54.460
wszystkie te czynniki

638
00:20:54.460 --> 00:20:56.700
plus to, że cała polityka

639
00:20:56.700 --> 00:20:57.600
czasów Gierka

640
00:20:57.600 --> 00:20:58.700
też była troszkę bardziej

641
00:20:59.400 --> 00:20:59.920
liberalna

642
00:20:59.920 --> 00:21:01.080
w swoim socjaliźmie,

643
00:21:01.260 --> 00:21:02.180
jakby na to nie patrzeć,

644
00:21:02.280 --> 00:21:03.100
to dopuszczono

645
00:21:03.100 --> 00:21:03.900
prawnie do tego,

646
00:21:04.000 --> 00:21:05.580
żeby móc mieć

647
00:21:05.580 --> 00:21:06.460
ten drugi dom.

648
00:21:06.740 --> 00:21:07.000
No bo wiesz,

649
00:21:07.520 --> 00:21:08.160
drugi dom

650
00:21:08.160 --> 00:21:09.140
czy drugie mieszkanie,

651
00:21:09.240 --> 00:21:10.400
czy to w stalinizmie,

652
00:21:10.440 --> 00:21:12.420
czy potem za Gomułki

653
00:21:12.420 --> 00:21:13.360
było wręcz

654
00:21:13.360 --> 00:21:14.240
nie do pomyślenia.

655
00:21:14.360 --> 00:21:14.700
W sensie,

656
00:21:14.800 --> 00:21:16.060
jakim musisz być

657
00:21:16.060 --> 00:21:16.980
kapitalistą,

658
00:21:17.040 --> 00:21:18.000
żeby posiadać

659
00:21:18.000 --> 00:21:18.840
drugi dom.

660
00:21:18.980 --> 00:21:19.480
To było wręcz

661
00:21:19.480 --> 00:21:20.160
prawnie zakazane,

662
00:21:20.220 --> 00:21:21.380
żeby w tej samej miejscowości

663
00:21:21.380 --> 00:21:22.380
mieć drugie mieszkanie.

664
00:21:22.940 --> 00:21:23.700
Mieć to już też

665
00:21:23.700 --> 00:21:24.200
nawet dużo

666
00:21:24.200 --> 00:21:24.680
powiedziane

667
00:21:24.680 --> 00:21:25.560
w wielu przypadkach.

668
00:21:25.720 --> 00:21:27.340
Więc to z tej perspektywy

669
00:21:27.340 --> 00:21:28.080
jest wręcz

670
00:21:28.080 --> 00:21:29.240
przewrót kopernikański,

671
00:21:29.300 --> 00:21:29.880
że nagle

672
00:21:29.880 --> 00:21:31.140
możesz stać się

673
00:21:31.140 --> 00:21:32.040
posiadaczem,

674
00:21:32.160 --> 00:21:32.760
dysponentem,

675
00:21:32.920 --> 00:21:33.560
właścicielem

676
00:21:33.560 --> 00:21:34.680
swojej działki,

677
00:21:35.020 --> 00:21:36.160
swojego letniska

678
00:21:36.160 --> 00:21:36.780
osobistego,

679
00:21:36.920 --> 00:21:37.500
który odciąża

680
00:21:37.500 --> 00:21:38.100
państwo z tego,

681
00:21:38.140 --> 00:21:38.840
żeby zadbać ci

682
00:21:38.840 --> 00:21:39.380
o te wakacje,

683
00:21:39.480 --> 00:21:39.980
ponieważ ty będziesz

684
00:21:39.980 --> 00:21:41.100
chciała pojechać

685
00:21:41.100 --> 00:21:41.660
na tą działkę

686
00:21:41.660 --> 00:21:42.480
i rwać chwasty,

687
00:21:42.560 --> 00:21:43.440
a nie do ośrodka

688
00:21:43.440 --> 00:21:43.900
nad morze.

689
00:21:44.200 --> 00:21:45.380
To planowanie

690
00:21:45.380 --> 00:21:46.120
wolnego czasu,

691
00:21:46.340 --> 00:21:46.940
czy to dawkowanie

692
00:21:46.940 --> 00:21:47.680
wolnych sobót,

693
00:21:47.760 --> 00:21:48.200
czy to potem

694
00:21:48.200 --> 00:21:48.900
całych weekendów

695
00:21:48.900 --> 00:21:50.200
też miało niezwykły

696
00:21:50.200 --> 00:21:50.800
oddźwięk

697
00:21:51.760 --> 00:21:52.640
w prasie

698
00:21:52.640 --> 00:21:53.300
i literaturze

699
00:21:53.300 --> 00:21:53.740
przedmiotu,

700
00:21:53.780 --> 00:21:54.680
ponieważ powstawały

701
00:21:54.680 --> 00:21:55.600
całe poradniki tego,

702
00:21:55.620 --> 00:21:56.480
jak zagospodarować

703
00:21:56.480 --> 00:21:57.160
sobie weekend.

704
00:21:57.600 --> 00:21:58.760
Jest takie fenomenalne.

705
00:21:58.860 --> 00:21:59.420
Naprawdę polecam,

706
00:21:59.460 --> 00:22:00.480
jeśli ktoś będzie miał okazję,

707
00:22:00.520 --> 00:22:01.580
czy to w Bibliotece Narodowej,

708
00:22:01.660 --> 00:22:02.280
czy może w innych

709
00:22:02.280 --> 00:22:02.780
oddziałach,

710
00:22:02.900 --> 00:22:03.980
w innych bibliotekach

711
00:22:03.980 --> 00:22:04.440
też jest

712
00:22:05.040 --> 00:22:05.840
magazyn Relax

713
00:22:05.840 --> 00:22:06.640
z lat 70.

714
00:22:06.640 --> 00:22:08.260
Jest to ilustrowany magazyn,

715
00:22:08.380 --> 00:22:09.160
który powstał właśnie

716
00:22:09.160 --> 00:22:09.900
z potrzeby tego,

717
00:22:10.020 --> 00:22:10.700
żeby obywatele

718
00:22:10.700 --> 00:22:11.780
mogli sobie zaplanować

719
00:22:11.780 --> 00:22:12.920
wolny czas

720
00:22:12.920 --> 00:22:14.240
i tam porady

721
00:22:14.240 --> 00:22:15.340
są naprawdę kosmiczne.

722
00:22:15.520 --> 00:22:15.720
Na przykład

723
00:22:15.720 --> 00:22:16.640
cała ankieta tego,

724
00:22:16.760 --> 00:22:17.340
czy małżeństwo

725
00:22:17.340 --> 00:22:18.060
powinno spędzać

726
00:22:18.060 --> 00:22:18.660
wczasy razem,

727
00:22:18.680 --> 00:22:19.380
czy oddzielnie,

728
00:22:19.540 --> 00:22:20.360
albo na to,

729
00:22:20.480 --> 00:22:21.700
czy joga pomoże

730
00:22:21.700 --> 00:22:22.680
ci się zrelaksować

731
00:22:22.680 --> 00:22:23.600
przed następnym

732
00:22:23.600 --> 00:22:24.160
dniem pracy,

733
00:22:24.260 --> 00:22:24.720
albo na to,

734
00:22:24.840 --> 00:22:26.120
gdzie można dojechać

735
00:22:26.120 --> 00:22:26.720
z Warszawy

736
00:22:26.720 --> 00:22:28.260
we wolną sobotę,

737
00:22:28.400 --> 00:22:28.960
żeby wrócić

738
00:22:28.960 --> 00:22:29.800
tego samego dnia.

739
00:22:30.140 --> 00:22:30.880
Poradniki tego,

740
00:22:30.960 --> 00:22:31.920
że twoja działka,

741
00:22:32.040 --> 00:22:32.580
jak już ją będziesz

742
00:22:32.580 --> 00:22:33.080
posiadała,

743
00:22:33.240 --> 00:22:34.060
powinna być

744
00:22:34.060 --> 00:22:35.520
nie dalej niż 40 km

745
00:22:35.520 --> 00:22:36.900
od twojego miejsca zamieszkania,

746
00:22:37.220 --> 00:22:37.960
ale nie bliżej

747
00:22:37.960 --> 00:22:38.460
niż 20,

748
00:22:38.460 --> 00:22:39.740
ponieważ zauważ,

749
00:22:39.860 --> 00:22:40.660
że jeżeli miasto

750
00:22:40.660 --> 00:22:41.920
się będzie poszerzać

751
00:22:41.920 --> 00:22:42.960
po swojej granicy,

752
00:22:43.340 --> 00:22:44.340
to nagle może się okazać,

753
00:22:44.380 --> 00:22:45.180
że twoja nieruchomość

754
00:22:45.180 --> 00:22:45.640
znajduje się

755
00:22:45.640 --> 00:22:46.700
w tej samej miejscowości,

756
00:22:46.780 --> 00:22:47.280
za czym państwo

757
00:22:47.280 --> 00:22:48.620
będzie musiało ci ją zabrać,

758
00:22:49.140 --> 00:22:49.800
no bo nie możesz mieć

759
00:22:49.800 --> 00:22:51.300
cały czas dwóch nieruchomości

760
00:22:51.300 --> 00:22:52.240
w jednej miejscowości.

761
00:22:52.400 --> 00:22:53.880
Tak to planowanie wolnego czasu,

762
00:22:53.920 --> 00:22:55.280
chyba z dzisiejszej perspektywy

763
00:22:55.280 --> 00:22:56.300
jest to wręcz absurdalne.

764
00:22:56.460 --> 00:22:57.580
Wiesz, możemy patrzeć

765
00:22:57.580 --> 00:22:58.980
na to trochę z przymrużeniem oka.

766
00:22:59.100 --> 00:23:00.020
Z drugiej strony

767
00:23:00.020 --> 00:23:01.200
sama kilka razy

768
00:23:01.200 --> 00:23:01.980
byłam w sytuacji,

769
00:23:02.040 --> 00:23:03.520
że poszukiwałam miejsca

770
00:23:03.520 --> 00:23:05.340
w odległości mniej więcej godziny

771
00:23:05.340 --> 00:23:06.200
od Warszawy,

772
00:23:06.400 --> 00:23:08.300
gdzie czas mogą spędzić

773
00:23:08.300 --> 00:23:10.000
3-4 dorosłe osoby.

774
00:23:10.180 --> 00:23:10.640
Dobrze by było,

775
00:23:10.640 --> 00:23:12.320
żeby w pobliżu było jezioro, rzeka.

776
00:23:12.600 --> 00:23:13.640
Jest bardzo wiele takich grup

777
00:23:13.640 --> 00:23:14.720
w mediach społecznościowych

778
00:23:14.720 --> 00:23:15.620
i naprawdę nadal

779
00:23:15.620 --> 00:23:16.300
zainteresowanie

780
00:23:16.300 --> 00:23:18.420
i zapotrzebowanie jest ogromne.

781
00:23:18.540 --> 00:23:19.180
A naszą rozmowę

782
00:23:19.180 --> 00:23:19.940
zaczęliśmy od tego,

783
00:23:19.980 --> 00:23:21.420
że za oknem jest jesień

784
00:23:21.420 --> 00:23:23.560
i w toku naszej rozmowy

785
00:23:23.560 --> 00:23:24.680
trochę romantycznie,

786
00:23:24.780 --> 00:23:26.560
bowiem chmury się rozpierzchły,

787
00:23:26.720 --> 00:23:28.120
pojawiło się niebieskie niebo

788
00:23:28.120 --> 00:23:29.800
i myślę, że to może być

789
00:23:29.800 --> 00:23:30.900
puentą tej naszej

790
00:23:30.900 --> 00:23:32.220
na poły letniskowej,

791
00:23:32.220 --> 00:23:33.720
wakacyjnej rozmowy.

792
00:23:33.840 --> 00:23:34.980
Rozmowy, której gościem

793
00:23:34.980 --> 00:23:35.960
był Mikołaj Krupa,

794
00:23:36.200 --> 00:23:37.380
polski historyk sztuki,

795
00:23:37.540 --> 00:23:38.840
badacz i popularyzator

796
00:23:38.840 --> 00:23:39.880
historii Warszawy,

797
00:23:40.300 --> 00:23:41.180
autor książki

798
00:23:41.180 --> 00:23:42.980
Brda w czasy z fabryki.

799
00:23:43.060 --> 00:23:44.040
Bardzo Ci dziękuję za to,

800
00:23:44.060 --> 00:23:44.800
że podzieliłeś się

801
00:23:44.800 --> 00:23:45.600
swoją historią

802
00:23:45.600 --> 00:23:47.200
i wiedzą na temat Brdy.

803
00:23:47.360 --> 00:23:47.980
Bardzo dziękuję,

804
00:23:48.020 --> 00:23:48.840
że mnie zaprosiłaś.

805
00:23:48.900 --> 00:23:50.220
Jak Państwo słyszeli,

806
00:23:50.220 --> 00:23:51.940
mam bardzo dużo do powiedzenia,

807
00:23:52.020 --> 00:23:53.180
więc zapraszam do lektury.

808
00:23:55.320 --> 00:23:56.600
Audycje kulturalne

809
00:23:56.600 --> 00:23:58.580
w dobrym tonie.
