WEBVTT

1
00:00:01.420 --> 00:00:05.080
Audycje kulturalne. W dobrym tonie.

2
00:00:05.420 --> 00:00:12.780
To są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant.

3
00:00:12.980 --> 00:00:19.760
Myślę, że dzisiaj trochę się rozmarzymy. Taką przynajmniej mam nadzieję, że taki będzie efekt dzisiejszego spotkania.

4
00:00:19.920 --> 00:00:27.080
Dlatego, że Paryż, wydaje mi się, że koduje w nas wiele bardzo uniwersalnych, ale też bardzo pięknych skojarzeń.

5
00:00:27.080 --> 00:00:32.360
Kamienic, kawiarni, wieży Eiffla, historii, wielkiej historii oczywiście także.

6
00:00:32.640 --> 00:00:40.800
Ale nie ukrywam, że mam nadzieję, że to właśnie te leniwe, spokojne spacery ulicami stolicy Francji zdominują tę naszą dzisiejszą rozmowę.

7
00:00:41.080 --> 00:00:47.620
Ale żeby nie było, to nie będzie spotkanie poświęcone przewodnikowi, w którym będziemy analizować najważniejsze zabytki,

8
00:00:48.280 --> 00:00:52.320
w którym będziemy informować, gdzie kupić bilety, gdzie najlepiej zjeść.

9
00:00:52.420 --> 00:00:55.160
Chociaż mam nadzieję, że taka wskazówka też może się pojawić.

10
00:00:55.160 --> 00:00:59.440
Bo my w tej dzisiejszej audycji będziemy podążać śladami Polaków.

11
00:00:59.440 --> 00:01:04.980
Osób związanymi z naszym krajem, których koleje losu zaprowadziły właśnie do Paryża.

12
00:01:05.100 --> 00:01:10.780
Będziemy wędrować śladami Polek i Polaków, ale tak naprawdę malarek, pisarzy, kreatorów w stylu.

13
00:01:11.040 --> 00:01:18.180
Bo to jest pod tytuł książki Polski Paryż, której autor Adam Chowański, który jest Paryżaninem z wyboru,

14
00:01:18.280 --> 00:01:22.180
przyjął zaproszenie i dzisiaj jest moim, ale tak naprawdę waszym gościem.

15
00:01:22.300 --> 00:01:23.620
Witam w audycjach kulturalnych.

16
00:01:23.620 --> 00:01:27.140
Dzień dobry i dziękuję za zaproszenie. Czuję się bardzo wyróżniony.

17
00:01:27.340 --> 00:01:32.760
Dlaczego wybrał Pan Paryż? No bo przedstawiając Pana powiedziałam, że jest Pan Paryżaninem z wyboru.

18
00:01:32.940 --> 00:01:38.020
Myślę, że wielu z nas gdzieś w skrytości serca marzy o takim paryskim życiu,

19
00:01:38.380 --> 00:01:43.920
pokoju z małym, kutym balkonikiem, który wychodzi gdzieś na paryską uliczkę w samym sercu miasta,

20
00:01:43.980 --> 00:01:46.360
albo na jakiejś obrzeżnej, ale przepięknej dzielnicy.

21
00:01:46.900 --> 00:01:51.120
Jak to się stało, że wybrał Pan Paryż, ale jak to się też udało, że Paryż wybrał Pana?

22
00:01:51.120 --> 00:01:55.460
Tak, bo mam wrażenie, że ta miłość jest w dwie strony na szczęście.

23
00:01:55.720 --> 00:02:03.100
Też się zaczęło od marzeń i od wyobrażeń Paryża jako miasta pełnego artystów, kultury, sztuki,

24
00:02:03.300 --> 00:02:10.520
więc postanowiłem pierw się zaznajomić z tym miastem i przyznam się, że nie było miłości od pierwszego wejrzenia

25
00:02:10.520 --> 00:02:14.940
i tak właśnie zaczynam moją książkę od takiego dramatycznego zdania,

26
00:02:15.060 --> 00:02:17.700
że to nie była miłość od pierwszego wejrzenia.

27
00:02:17.920 --> 00:02:24.580
Musiałem wielokrotnie przyjechać do tego Paryża i rozsmakować się, żeby między nami kliknęło tak naprawdę.

28
00:02:24.820 --> 00:02:29.780
I myślę, że to, że jestem Paryżaninem z wyboru, tak uwielbiam się określać,

29
00:02:29.780 --> 00:02:34.000
też mnie odróżnia od wielu emigrantów i emigrantek,

30
00:02:34.400 --> 00:02:38.840
których do Paryża najczęściej rzucił po prostu los albo przypadek,

31
00:02:38.940 --> 00:02:46.420
więc ta perspektywa miasta i postrzeganie miasta jest bardzo równa i fascynująca.

32
00:02:46.620 --> 00:02:49.760
Wstęp książki rzeczywiście jest bardzo osobisty,

33
00:02:50.020 --> 00:02:54.420
tak bym powiedziała, zahacza o te elementy spacerowo-kawiarniane, o których wspomniałam,

34
00:02:54.420 --> 00:02:59.320
ale tam pada takie sformułowanie, które mam nadzieję, że wyznaczy kierunek naszego spotkania.

35
00:02:59.500 --> 00:03:03.220
W tym fragmencie pan też zwraca uwagę, że osoby, które wybierają się do Paryża,

36
00:03:03.340 --> 00:03:06.400
często biegną, dlatego że odhaczają wszystkie zabytki.

37
00:03:06.560 --> 00:03:10.900
Chcą w sposób zupełnie zrozumiały nasycić się tym miastem, zobaczyć jak najwięcej.

38
00:03:11.300 --> 00:03:16.580
Wiąże się to z tym, że największe atrakcje turystyczne z wieżą Eiffla na czele są po prostu oblężone

39
00:03:16.580 --> 00:03:21.040
i pewnie pojawia się zupełnie zasadne pytanie, czy to nadal jest taka wielka przyjemność

40
00:03:21.040 --> 00:03:26.140
być setną osobą, która w tym momencie szuka sobie odpowiedniego miejsca na zrobienie zdjęcia

41
00:03:26.140 --> 00:03:32.220
i która kolejkuje w ogonku po to, żeby wjechać na szczyt, no prawie na szczyt wieży Eiffla.

42
00:03:32.560 --> 00:03:37.280
Pan proponuje inne rozwiązanie i sugeruje, że warto w Paryżu być w taki sposób,

43
00:03:37.400 --> 00:03:39.660
żeby ten czas nie biegł, tylko się sączył.

44
00:03:39.760 --> 00:03:41.480
I to jest moje pytanie, jak to zrobić?

45
00:03:42.040 --> 00:03:46.600
Mam swój patent i podzielę się tutaj ze słuchaczami i słuchaczkami.

46
00:03:46.600 --> 00:03:52.260
I właśnie od tego mojego sposobu rozpoczęła się ta prawdziwa miłość do miasta.

47
00:03:52.540 --> 00:03:58.440
Kiedy przybywałem wcześniej, to rzeczywiście miałem listę, zbyt rozbudowaną agendę,

48
00:03:58.880 --> 00:04:03.480
miejsca do odhaczenia, te najbardziej ikoniczne, te najbardziej flagowe,

49
00:04:03.540 --> 00:04:05.360
typu właśnie luwr, wieża Eiffla.

50
00:04:05.620 --> 00:04:08.300
I tak jak pani wspomniała, no te miejsca są zawsze zatłoczone,

51
00:04:08.440 --> 00:04:14.020
tłumy się głębią, więc pojawia się frustracja, zmęczenie, pośpiech.

52
00:04:14.020 --> 00:04:19.520
Można się otrzeć wręcz o ten syndrom paryski, o którym się rozpisują media.

53
00:04:19.820 --> 00:04:23.480
Dlatego ta moja miłość nie nastąpiła od pierwszego wejrzenia.

54
00:04:23.720 --> 00:04:27.940
Ale gdy usiadłem sobie, i pamiętam, to była Wyspa Świętego Ludwika,

55
00:04:28.180 --> 00:04:30.880
na skraju wyspy jest urocza kawiarnia,

56
00:04:31.060 --> 00:04:34.200
i przede mną płynęła sekwana,

57
00:04:34.540 --> 00:04:36.560
taksofonista przygrywał,

58
00:04:36.900 --> 00:04:40.000
tuż za rogiem wystawała Katedra Notre Dame.

59
00:04:40.000 --> 00:04:44.760
W Dali, na wzgórzu widziałem Panteon, w którym, nawiasem mówiąc,

60
00:04:44.820 --> 00:04:47.480
spoczęła Maria Skłodowska-Curie.

61
00:04:47.660 --> 00:04:53.480
I wtedy się zaczęło, gdy ten Paryż, zacząłem wręcz doświadczać wszystkimi zmysłami.

62
00:04:53.720 --> 00:04:56.360
A, jeszcze dodatkowo była tak zwana kawała sucha,

63
00:04:56.540 --> 00:04:57.780
czyli café gourmand.

64
00:04:58.020 --> 00:05:01.840
Malutka kawka i trzy albo cztery takie mini-deserki,

65
00:05:01.900 --> 00:05:04.800
więc można degustować bez wyrzutów sumienia.

66
00:05:04.800 --> 00:05:09.780
Więc to wszystko układało się na jakiś taki piękny obraz.

67
00:05:09.980 --> 00:05:12.180
I pamiętam, to był moment, kiedy pomyślałem sobie,

68
00:05:12.400 --> 00:05:14.880
a może tak być częścią tego miasta?

69
00:05:15.040 --> 00:05:16.620
Tak pomyślałem nieśmiało.

70
00:05:16.820 --> 00:05:20.840
A później, gdy zacząłem zgłębiać temat miejsca, w którym się znajduję,

71
00:05:20.920 --> 00:05:23.160
czyli samej Wyspy Świętego Ludwika,

72
00:05:23.520 --> 00:05:27.280
okazało się, że przez tę wyspę przewijało się

73
00:05:27.280 --> 00:05:29.580
masa naszych rodaków i rodaczek.

74
00:05:29.860 --> 00:05:33.940
Tam się spląkały losy i życiorysy bardzo wielu wybitnych postaci.

75
00:05:33.940 --> 00:05:39.080
Więc może jakoś podskórnie poczułem tę energię tej wyspy,

76
00:05:39.200 --> 00:05:41.480
którą nazywam Wyspą Polskości wręcz.

77
00:05:41.740 --> 00:05:44.100
Jeżeli możemy, rozwińmy ten wątek.

78
00:05:44.560 --> 00:05:47.860
Czy ich śladów na tej wyspie, w tym miejscu możemy szukać?

79
00:05:48.060 --> 00:05:51.480
I czy to są ślady namacalne, jak domy, budynki,

80
00:05:51.560 --> 00:05:52.880
w których te osoby się pojawiały?

81
00:05:52.980 --> 00:05:56.780
Czy raczej są to już tylko umieszczone gdzieś w kąciku tablice

82
00:05:56.780 --> 00:05:59.360
albo ślady, informacje, tu było, tu stało?

83
00:05:59.960 --> 00:06:01.920
No, trzeba być uważnym, uważną,

84
00:06:01.920 --> 00:06:04.140
żeby właśnie nie pominąć wielu śladów.

85
00:06:04.300 --> 00:06:06.540
Natomiast na Wyspie Świętego Ludwika

86
00:06:06.540 --> 00:06:10.420
można wręcz potknąć się o polskość.

87
00:06:10.620 --> 00:06:14.780
Mamy tam kamienicę, w której ostatnie swoje 22 lata życia

88
00:06:14.780 --> 00:06:17.020
spędziła Maria Skłodowska-Curie.

89
00:06:17.420 --> 00:06:20.440
Tuż obok, w późniejszych latach, w kamienicy,

90
00:06:20.620 --> 00:06:24.160
mieszkała Helena Rubinstein, która była potentatką kosmetyczną,

91
00:06:24.920 --> 00:06:26.940
która stworzyła imperium kosmetyczne.

92
00:06:26.940 --> 00:06:33.980
Mamy tam rezydencję Hotel Lombert, gdzie krzyżowały się losy wielkiej emigracji.

93
00:06:34.160 --> 00:06:40.160
Mamy również Bibliotekę Polską i tam warto zajrzeć, ponieważ w jej wnętrzach

94
00:06:40.160 --> 00:06:42.540
ukrywa się mnóstwo interesujących miejsc.

95
00:06:42.700 --> 00:06:44.380
Na przykład jest Salon Chopina.

96
00:06:44.880 --> 00:06:51.060
Bardzo kameralne miejsce, odtworzone na podstawie akwareli Teofila Fiatkowskiego,

97
00:06:51.060 --> 00:06:56.460
pokazujące ostatni apartament Fryderyka Chopina przy placu Vendôme.

98
00:06:56.940 --> 00:07:00.440
Jest tam masa takich bardzo intymnych pamiątek.

99
00:07:00.760 --> 00:07:05.420
Pukle jego włosów, odlew dłoni, mnóstwo pamiątek, zdjęć

100
00:07:05.420 --> 00:07:08.100
oraz fortepian jego ulubionej marki.

101
00:07:08.420 --> 00:07:12.320
Jeszcze dodatkowo przygrywana często jest w tle jego muzyka,

102
00:07:12.480 --> 00:07:16.280
więc po prostu też mamy takie imersyjne doświadczanie miejsca.

103
00:07:16.280 --> 00:07:21.200
W murach Biblioteki Polskiej znajduje się również Muzeum Adama Mickiewicza,

104
00:07:21.340 --> 00:07:25.540
gdzie możemy zapoznać się z jego pamiątkami, zobaczyć biurko,

105
00:07:25.620 --> 00:07:28.420
przy którym najprawdopodobniej tworzył Pana Tadeusza.

106
00:07:28.560 --> 00:07:33.440
Oraz, co było dla mnie bardzo zaskakujące, galeria Bolesława Biegasa,

107
00:07:33.800 --> 00:07:39.760
artysty-rzeźbiarza z początku XX wieku, o niesamowitym życiorysie, wręcz filmowym,

108
00:07:40.200 --> 00:07:44.680
więc na tym małym skrawku ziemi, jakim jest Wyspa Świętego Ludwika,

109
00:07:44.680 --> 00:07:49.940
Wyspa Niepozorna, bo obok jest Wyspa Cité z katedrą Notre Dame,

110
00:07:50.420 --> 00:07:54.760
z milionem osób, natomiast Wyspa Świętego Ludwika jest właśnie takim

111
00:07:54.760 --> 00:08:01.260
niewielkim fragmentem ziemi, ale takim na wskroś przesiąkniętym polskością.

112
00:08:07.570 --> 00:08:09.870
Wspomniał Pan o Adamie Mickiewiczu.

113
00:08:10.070 --> 00:08:13.570
Chwilę wcześniej padło też takie zdanie, że zaczął się Pan sam zastanawiać,

114
00:08:13.630 --> 00:08:15.290
jak stać się częścią tego miasta.

115
00:08:15.490 --> 00:08:19.690
I te dwa fragmenty naprowadzają mnie na wątek naszych wieszczów.

116
00:08:20.330 --> 00:08:23.050
Niezależnie od tego, czy jak Pan zwraca uwagę w książce,

117
00:08:23.170 --> 00:08:25.030
uważamy, że było ich trzech czy czterech.

118
00:08:25.470 --> 00:08:29.130
Życiorysy ich wszystkich w pewnym momencie odnotowują Paryż.

119
00:08:29.510 --> 00:08:31.890
Niektórzy swojego żywota właśnie w Paryżu dokonali,

120
00:08:32.290 --> 00:08:34.050
inni byli tam tylko przez moment,

121
00:08:34.290 --> 00:08:36.390
inni spędzili tam bardzo znaczący okres w życiu,

122
00:08:36.610 --> 00:08:39.070
w trakcie którego napisali swoje monumentalne dzieła.

123
00:08:39.490 --> 00:08:41.010
Właśnie to zwróciło moją uwagę,

124
00:08:41.050 --> 00:08:45.290
jak różne było ich podejście do Paryża, do bycia w Paryżu.

125
00:08:45.430 --> 00:08:46.870
W niektórych budziło to zachwyt.

126
00:08:46.870 --> 00:08:51.250
Inni starali się swoje artystyczne emplua właśnie na tym Paryżu zbudować.

127
00:08:51.630 --> 00:08:53.210
Innym się tam w ogóle nie podobało.

128
00:08:53.490 --> 00:08:55.430
Jeszcze inni po prostu tam biedowali.

129
00:08:55.590 --> 00:08:59.130
Czy ślady naszych wieszczów, tych wybitnych autorów i poetów,

130
00:08:59.270 --> 00:09:01.650
nadal poza oczywiście Wyspową Świętego Ludwika,

131
00:09:01.770 --> 00:09:04.410
o którym Pan przed momentem powiedział, są dostrzegalne?

132
00:09:04.690 --> 00:09:08.230
Tak jak Pani wspomniała, ich postrzeganie Paryża było bardzo różne.

133
00:09:08.230 --> 00:09:13.970
W większości negatywne bardzo, ale w racji tego, że mieli zupełnie inną motywację

134
00:09:13.970 --> 00:09:17.410
i po prostu los ich rzucił, los wygnańca.

135
00:09:17.670 --> 00:09:21.070
Więc Paryż dla nich był, można powiedzieć, wygnaniem.

136
00:09:21.250 --> 00:09:23.930
Pewnie dlatego wzbudzał takie negatywne emocje.

137
00:09:24.210 --> 00:09:28.050
Mało tego, musimy też pamiętać, że Mickiewicz, czy też Słowacki,

138
00:09:28.190 --> 00:09:32.170
czyli wygnańcy po listopadowi, trafili do zupełnie innego Paryża.

139
00:09:32.170 --> 00:09:36.510
Oni spóźnili się o kilka dekad, aby doświadczyć tego piękna,

140
00:09:36.630 --> 00:09:38.590
którym my się zachwycamy po dziś.

141
00:09:38.890 --> 00:09:43.430
Ponieważ trafili do Paryża rzeczywiście brudnego, ciasnego, zabłoconego,

142
00:09:43.690 --> 00:09:47.050
pełnego chorób, z widocznym rozwarstwieniem społecznym.

143
00:09:47.410 --> 00:09:49.970
No i jeszcze, krótko mówiąc, biedowali tutaj.

144
00:09:50.290 --> 00:09:51.870
Nie żyli często w dostatku.

145
00:09:52.230 --> 00:09:56.370
Porykali się z codziennością i z trudnymi jakimiś takimi życiowymi sytuacjami.

146
00:09:56.930 --> 00:09:59.810
Więc ich wizja Paryża była bardzo negatywna,

147
00:09:59.810 --> 00:10:04.290
bo na przykład Słowacki, no on w ogóle pisał, że Francja jest szkaradna.

148
00:10:04.530 --> 00:10:05.830
To jest jego określenie.

149
00:10:05.970 --> 00:10:08.150
A sam Paryż to nazywał nawet Sodomą.

150
00:10:08.410 --> 00:10:11.330
Wtórował mu Krasiński, który tak samo nazywał Paryż.

151
00:10:11.450 --> 00:10:13.170
Akurat jego losy były zupełnie inne.

152
00:10:13.310 --> 00:10:18.710
Jako arystokrata urodzony w Paryżu, obywatel tak naprawdę świata Europy,

153
00:10:18.830 --> 00:10:21.990
miał zupełnie innej wagi problemy.

154
00:10:22.130 --> 00:10:25.350
Nie miał takich problemów bardziej życiowych, egzystencjalnych.

155
00:10:25.350 --> 00:10:29.370
Natomiast możemy rzeczywiście natnąć się na ich ślady.

156
00:10:29.690 --> 00:10:33.110
Część została wyróżniona, jak na przykład kamienica,

157
00:10:33.210 --> 00:10:37.170
w której Adam Mickiewicz kończył pisać pana Tadeusza.

158
00:10:37.370 --> 00:10:42.370
Często Paryż opisuje historyczne miejsca za pomocą takiego wiosła.

159
00:10:42.510 --> 00:10:45.130
Czyli to jest taka tablica w postaci wiosła.

160
00:10:45.210 --> 00:10:48.550
Wiosło nawiązuje do herbu Paryża, gdzie jest okręt.

161
00:10:48.550 --> 00:10:54.150
Na tym wiośle często są właśnie wypisane krótkie informacje dotyczące danego miasta.

162
00:10:54.810 --> 00:10:59.970
Ale wiele miejsc jest niedostrzegalnych z perspektywy turysty.

163
00:11:00.330 --> 00:11:05.430
Często tłumy ludzi przemierzają ścieżki, alejki zupełnie nieświadomi,

164
00:11:05.610 --> 00:11:09.770
że właśnie kroczą po ulubionych miejscach, chociażby naszych wieszczów.

165
00:11:10.010 --> 00:11:13.490
Bo na przykład spacerując sobie po ogrodzie Tuilerii,

166
00:11:13.490 --> 00:11:18.030
warto wiedzieć, że to było ulubione miejsce Juliusza Słowackiego,

167
00:11:18.430 --> 00:11:21.530
gdzie on tam ubrany często bardzo ekscentrycznie,

168
00:11:22.190 --> 00:11:26.210
wytwornie, kwiaciasty kamizelnik, pulary, laseczka,

169
00:11:26.390 --> 00:11:28.030
jakieś egzotyczne nagrycia głowy.

170
00:11:28.170 --> 00:11:33.590
I on tam uwielbiał sobie spacerować i traktował to miejsce wręcz jak taki wybieg bodowy.

171
00:11:33.770 --> 00:11:38.870
I to było jego elementem też budowania siebie, nowej postaci, nowych realiach.

172
00:11:39.230 --> 00:11:43.250
Więc skupiłem się też w książce właśnie na takich fragmentach życiorysów,

173
00:11:43.250 --> 00:11:48.390
bardziej barwnych, bo pisząc o wierszach, o całym ruchu narodowo-wyzwoleńczym,

174
00:11:48.470 --> 00:11:53.370
bardzo łatwo popaść jest w patetyzm, w taki język podręcznikowy.

175
00:11:53.550 --> 00:11:58.250
Chciałem tego uniknąć, aby ta lektura była przyjemnym doświadczeniem,

176
00:11:58.470 --> 00:12:02.410
więc skupiłem się na takich właśnie wyjątkach i takich smaczkach,

177
00:12:02.690 --> 00:12:06.070
pokazujących te znakomite postaci zupełnie od innej strony,

178
00:12:06.310 --> 00:12:08.670
pokazujących ich jako ludzi z krwilkości.

179
00:12:08.670 --> 00:12:13.570
Potwierdzam, wrażenia podręcznikowego nie ma ani przez moment lektury książki.

180
00:12:14.070 --> 00:12:17.550
Wspomniał pan o ulubionym parku Juliusza Słowackiego.

181
00:12:17.810 --> 00:12:21.170
Otwiera to dla mnie możliwość zadania pytania o parki,

182
00:12:21.230 --> 00:12:24.410
dlatego że bardzo często myśląc o zwiedzaniu, poznawaniu Paryża,

183
00:12:24.510 --> 00:12:27.010
myślimy przede wszystkim o wybitnej architekturze,

184
00:12:27.130 --> 00:12:30.730
zabytkach architektonicznych, o pozostałościach materialnych, historycznych.

185
00:12:31.050 --> 00:12:35.050
Natomiast bardzo ważną część Paryża, również dla jego aktualnych mieszkańców,

186
00:12:35.050 --> 00:12:39.130
stanowią właśnie parki, zieleńce, ogromne ogrody

187
00:12:39.130 --> 00:12:42.830
i również te ogrody, nazwijmy to w polskiej historii Paryża,

188
00:12:43.110 --> 00:12:44.270
bardzo mocno się zapisały.

189
00:12:44.450 --> 00:12:48.530
Wspomniał pan o Słowackim, ale myślę, że popełniłabym bardzo duży błąd,

190
00:12:48.570 --> 00:12:52.710
gdybym powiedziała, że tylko on te zielone części miasta sobie ukochał.

191
00:12:52.950 --> 00:12:56.630
Nie tylko on, ale też w ogóle wszyscy Paryżanie i Paryżanki,

192
00:12:57.010 --> 00:13:00.290
te tereny, obszary zielone są oblegane wręcz.

193
00:13:00.290 --> 00:13:03.290
W weekendy, w ciepłe weekendy Paryżanie uwielbiają pikniki,

194
00:13:03.710 --> 00:13:06.530
więc każdy skrawek zieleni jest wykorzystywany do tego,

195
00:13:06.690 --> 00:13:09.550
aby właśnie relaksować się, nic nie robić,

196
00:13:09.710 --> 00:13:12.290
albo poczytać książkę, albo poobserwować otoczenie.

197
00:13:13.210 --> 00:13:14.930
Jeżeli jesteśmy właśnie przy parkach,

198
00:13:15.050 --> 00:13:17.810
to od razu mi się kojarzy postać Fryderyka Stopena,

199
00:13:17.950 --> 00:13:22.750
bo jego ślady są bardzo namacalne i w bardzo wielu miejscach.

200
00:13:22.950 --> 00:13:25.830
I to też jest ciekawe, bo przygotowując tę książkę,

201
00:13:25.830 --> 00:13:31.070
byłem zaskoczony, że te ślady polskości wcale nie są poukrywane

202
00:13:31.070 --> 00:13:33.850
w jakichś zakamarkach, na przedmieściach,

203
00:13:33.990 --> 00:13:38.690
tylko można się na nie natknąć w takich bardzo emblematycznych częściach miasta.

204
00:13:39.070 --> 00:13:41.130
I chociażby właśnie Fryderyk Chopin,

205
00:13:41.210 --> 00:13:43.950
jego popiersie możemy znaleźć w Ogrodzie Luksemburskim,

206
00:13:44.490 --> 00:13:47.250
jeden z bardziej ulubionych obszarów zielonych,

207
00:13:47.290 --> 00:13:49.890
zwłaszcza dla południowej części Paryża.

208
00:13:49.890 --> 00:13:55.010
Ale na przykład jego koncerty są odgrywane w parku Montsouris

209
00:13:55.010 --> 00:14:00.190
na południu Paryża, w parku Bagatelle odbywa się festiwal szopinowski

210
00:14:00.190 --> 00:14:05.290
i same te parki są właśnie atrakcją, bo chociażby właśnie Bagatelle.

211
00:14:05.390 --> 00:14:08.690
Znajdziemy też tam przykłady architektury ogrodowej,

212
00:14:09.050 --> 00:14:12.230
ale też piękne, krajobrazowe aranżacje,

213
00:14:12.510 --> 00:14:14.890
wodotryski, wodospady, altanki,

214
00:14:15.330 --> 00:14:19.250
kroczą sobie pawie, które myślą, że ten park jest ich własnością.

215
00:14:19.250 --> 00:14:22.870
I dodatkowo park Bagatelle słynie też z Rosarium.

216
00:14:23.070 --> 00:14:25.010
Tam jest wiele tysięcy odmian rusz

217
00:14:25.010 --> 00:14:29.850
i jedna z nich została nazwana imieniem festiwalu Chopina w Paryżu

218
00:14:29.850 --> 00:14:33.050
z okazji właśnie 40. edycji tego festiwalu.

219
00:14:33.350 --> 00:14:36.950
Więc nawet odpoczywając na zielonej trawce

220
00:14:36.950 --> 00:14:39.850
możemy poczuć tego polskiego ducha.

221
00:14:40.050 --> 00:14:42.070
I on nam będzie zawsze towarzyszył.

222
00:14:42.190 --> 00:14:44.190
Coś dla ducha, tak jak pan powiedział,

223
00:14:44.270 --> 00:14:47.230
odpoczynek wśród zieleni, wysłuchiwanie koncertów,

224
00:14:47.230 --> 00:14:50.510
cieszenie się widokiem pomników, czy zabytków,

225
00:14:50.630 --> 00:14:52.230
czy po prostu otaczającą nas naturą.

226
00:14:52.390 --> 00:14:54.910
Ale przychodzi potem też czas na coś dla ciała.

227
00:14:55.330 --> 00:14:57.450
I tutaj przechodzimy do świata kawiarni.

228
00:14:57.590 --> 00:14:59.870
To wydaje mi się, że przynajmniej dla mnie jest jakieś takie

229
00:15:00.670 --> 00:15:02.490
najbliższe skojarzenie z Paryżem,

230
00:15:02.510 --> 00:15:05.810
nie ujmując oczywiście jego historii ogromnemu bogactwu.

231
00:15:06.150 --> 00:15:08.890
Być może zostało to we mnie zakorzenione przez film Amelia.

232
00:15:09.090 --> 00:15:10.610
To oczywiście nie jest polski film,

233
00:15:10.970 --> 00:15:14.310
no ale główna bohaterka również w kawiarni takiej paryskiej pracuje.

234
00:15:14.310 --> 00:15:17.770
W kawiarniach również nasi rodacy się pojawiali.

235
00:15:17.850 --> 00:15:20.330
Nadal się pojawiają, ale oczywiście mówimy o tych związanych

236
00:15:20.330 --> 00:15:22.270
przede wszystkim ze światem kultury i sztuki.

237
00:15:22.670 --> 00:15:25.110
Jakie adresy do dzisiaj warto mieć w kajecie,

238
00:15:25.250 --> 00:15:27.450
bo nadal działają, nadal przyjmują gości,

239
00:15:27.630 --> 00:15:30.690
a po jakich można wypatrywać już zaledwie śladów?

240
00:15:30.930 --> 00:15:32.770
A jeszcze jak jesteśmy przy kawiarniach,

241
00:15:32.850 --> 00:15:34.270
to właśnie warto dodać,

242
00:15:34.390 --> 00:15:37.290
że przesiadywanie w kawiarniach na tarasach,

243
00:15:37.330 --> 00:15:39.990
bo tutaj ogródki kawiarniane określa się tarasami,

244
00:15:40.370 --> 00:15:42.170
jest wręcz sportem narodowym.

245
00:15:42.170 --> 00:15:43.690
Paryżanem, w ogóle Francuzów.

246
00:15:44.010 --> 00:15:45.710
I nawet trafiłem na taką statystykę,

247
00:15:45.850 --> 00:15:49.170
że ponad 50% Paryżan i Paryżanek

248
00:15:49.170 --> 00:15:53.230
przynajmniej raz w tygodniu spędza swój czas w kawiarni,

249
00:15:53.270 --> 00:15:56.090
więc to pokazuje, że to jest bardzo silnie

250
00:15:56.090 --> 00:15:58.690
wryte w tożsamość bycia Paryżaninem,

251
00:15:58.890 --> 00:15:59.770
czy też Paryżanką.

252
00:16:00.190 --> 00:16:01.510
Ja mam taki swój rytuał,

253
00:16:01.610 --> 00:16:03.070
żeby sprawdzić na czym siedzę,

254
00:16:03.170 --> 00:16:05.950
bo słynne przesła paryskie,

255
00:16:06.090 --> 00:16:09.110
które wręcz tworzą taką pocztówkową otoczkę

256
00:16:09.110 --> 00:16:11.110
i są symbolem paryskiej ulicy.

257
00:16:11.250 --> 00:16:13.090
To są takie krzesła ratanowe,

258
00:16:13.410 --> 00:16:15.250
wyplatane w kolorowe wzorki.

259
00:16:15.990 --> 00:16:17.950
Warto spojrzeć z tyłu na oparciu,

260
00:16:17.970 --> 00:16:19.230
jest tabliczka.

261
00:16:19.490 --> 00:16:22.450
I jeżeli natrafimy na tabliczkę Maison Drucker,

262
00:16:22.590 --> 00:16:24.130
to możemy mieć pewność,

263
00:16:24.230 --> 00:16:27.330
że siedzimy na meblu z polską,

264
00:16:27.450 --> 00:16:28.630
no może nie tożsamością,

265
00:16:28.790 --> 00:16:29.910
ale z polskim DNA.

266
00:16:29.910 --> 00:16:33.530
Ponieważ Drucker był emigrantem z Polski,

267
00:16:34.070 --> 00:16:35.970
on pod koniec XIX wieku

268
00:16:35.970 --> 00:16:38.630
założył wtedy małą manufakturę,

269
00:16:38.750 --> 00:16:41.250
gdzie ręcznie wyrabiano ratanowe krzesła

270
00:16:41.250 --> 00:16:43.670
i jego warsztat,

271
00:16:43.770 --> 00:16:45.530
to znaczy już on nie jest rodzinny,

272
00:16:45.670 --> 00:16:46.750
został przejęty,

273
00:16:47.090 --> 00:16:48.270
natomiast dalej działa,

274
00:16:48.610 --> 00:16:50.950
dalej zajmuje się rękodziełem,

275
00:16:51.110 --> 00:16:52.590
dalej wytwarzane są te krzesła,

276
00:16:52.910 --> 00:16:54.730
więc nawet siedząc w kawiarni

277
00:16:54.730 --> 00:16:57.610
możemy doświadczać tej polskości.

278
00:16:57.610 --> 00:17:00.290
A jeśli chodzi o konkretne miejsca,

279
00:17:00.410 --> 00:17:02.630
to myślę, że wybrałbym się

280
00:17:02.630 --> 00:17:03.750
do dzielnicy Montparnasse,

281
00:17:04.690 --> 00:17:07.050
związanej z artystyczną bohemą

282
00:17:07.050 --> 00:17:08.590
początku XX wieku

283
00:17:08.590 --> 00:17:11.630
i tam można trafić w samo centrum,

284
00:17:11.730 --> 00:17:14.010
takie epicentrum życia towarzyskiego.

285
00:17:14.430 --> 00:17:15.990
Tym symbolem, tym miejscem

286
00:17:15.990 --> 00:17:18.910
jest chociażby kawiarnia La Rotonde,

287
00:17:19.290 --> 00:17:21.350
która skupiała wszystkich artystów,

288
00:17:21.730 --> 00:17:23.090
gdzie plotkowano,

289
00:17:23.390 --> 00:17:25.550
gdzie sprzedawano swoją sztukę,

290
00:17:25.550 --> 00:17:27.790
gdzie po prostu nic nie robiono,

291
00:17:27.990 --> 00:17:31.150
bo to też jest jeden z ulubionych zajęć

292
00:17:31.150 --> 00:17:32.190
Paryżan i Paryżanek,

293
00:17:32.390 --> 00:17:33.430
czyli nic nie robienie.

294
00:17:33.750 --> 00:17:34.990
Albo kolejne,

295
00:17:35.070 --> 00:17:35.810
to już chyba trzecie,

296
00:17:35.930 --> 00:17:37.810
albo czwarte ulubione zajęcie,

297
00:17:38.130 --> 00:17:39.390
włóczenie się bez celu.

298
00:17:39.570 --> 00:17:40.990
To również wracając też

299
00:17:40.990 --> 00:17:42.410
do początku naszej rozmowy,

300
00:17:42.550 --> 00:17:44.070
jak doświadczyć tego Paryża,

301
00:17:44.350 --> 00:17:45.610
polecam wyruszyć

302
00:17:45.610 --> 00:17:47.890
zupełnie bez celu, przed siebie.

303
00:17:48.370 --> 00:17:49.470
Nawet Francuzi mają

304
00:17:49.470 --> 00:17:51.550
czasownik określający

305
00:17:51.550 --> 00:17:53.590
takie włóczenie się bez celowe,

306
00:17:53.590 --> 00:17:55.890
doświadczanie cieszenia się chwilą,

307
00:17:56.070 --> 00:17:57.970
skupianie się na detalu,

308
00:17:58.070 --> 00:17:59.230
niech ten czas płynie,

309
00:17:59.470 --> 00:18:01.230
więc można poflanerować,

310
00:18:01.630 --> 00:18:03.910
stać się flanerką albo flanerem

311
00:18:03.910 --> 00:18:05.990
i w ten sposób doświadczyć

312
00:18:05.990 --> 00:18:07.090
i poznawać miasto,

313
00:18:07.290 --> 00:18:09.690
a dopiero później można sprawdzić,

314
00:18:09.830 --> 00:18:10.490
co się widziało.

315
00:18:10.970 --> 00:18:11.930
To jest mój też taki sposób

316
00:18:11.930 --> 00:18:13.930
poznawania nowych przestrzeni,

317
00:18:14.050 --> 00:18:15.350
że pierw doświadczam,

318
00:18:15.450 --> 00:18:16.630
a później sprawdzam,

319
00:18:16.650 --> 00:18:19.350
co się kryje w tych zakamarkach

320
00:18:19.350 --> 00:18:20.490
i w tych rzeczach,

321
00:18:20.670 --> 00:18:22.050
które zobaczyłem.

322
00:18:22.590 --> 00:18:24.470
I to jest przepiękna klamra

323
00:18:24.470 --> 00:18:26.470
tego naszego dzisiejszego spotkania,

324
00:18:26.570 --> 00:18:27.550
bo od tego zaczęłam,

325
00:18:27.630 --> 00:18:28.190
od pytania,

326
00:18:28.390 --> 00:18:30.030
jak odkrywać Paryż,

327
00:18:30.210 --> 00:18:31.790
żeby poznać go najlepiej,

328
00:18:31.910 --> 00:18:33.870
żeby ten czas nam się sączył,

329
00:18:33.950 --> 00:18:35.330
a nie uciekał, a nie biegł.

330
00:18:35.530 --> 00:18:37.330
Myślę, że dużo takich wskazówek

331
00:18:37.330 --> 00:18:38.530
w czasie dzisiejszej rozmowy

332
00:18:38.530 --> 00:18:39.190
się pojawiło,

333
00:18:39.290 --> 00:18:40.590
ale to, co jest bardzo ważne,

334
00:18:40.690 --> 00:18:42.750
pojawiło się sporo informacji

335
00:18:42.750 --> 00:18:44.490
o tym, gdzie w Paryżu,

336
00:18:44.570 --> 00:18:45.550
gdzie w stolicy Francji

337
00:18:45.550 --> 00:18:48.010
szukać śladów wielkich Polek

338
00:18:48.010 --> 00:18:48.950
i Polaków.

339
00:18:48.950 --> 00:18:51.350
Oczywiście takie szczegółowe kompendium

340
00:18:51.350 --> 00:18:52.850
zawiera w sobie książka

341
00:18:52.850 --> 00:18:53.890
Polski Paryż,

342
00:18:53.970 --> 00:18:54.930
śladem malarek,

343
00:18:55.030 --> 00:18:55.450
pisarzy,

344
00:18:55.630 --> 00:18:56.870
kreatorów stylu,

345
00:18:56.970 --> 00:18:58.930
a ja miałam tę wielką przyjemność.

346
00:18:59.090 --> 00:19:00.150
Nie ukrywam, mam nadzieję,

347
00:19:00.350 --> 00:19:01.450
że Wy również

348
00:19:01.450 --> 00:19:02.710
rozmawiać dzisiaj

349
00:19:02.710 --> 00:19:04.190
z autorem tej publikacji,

350
00:19:04.370 --> 00:19:05.170
z Adamem Chowańskim,

351
00:19:05.630 --> 00:19:06.270
który jest,

352
00:19:06.390 --> 00:19:06.990
jak sam mówi,

353
00:19:07.410 --> 00:19:08.510
Paryżaninem z wyboru.

354
00:19:08.850 --> 00:19:10.410
Bardzo dziękuję za to spotkanie.

355
00:19:10.610 --> 00:19:11.750
Troszkę się rozmarzyłam,

356
00:19:11.850 --> 00:19:13.630
ale słuchałam bardzo dokładnie.

357
00:19:13.930 --> 00:19:15.530
Niemniej myślami jestem teraz

358
00:19:15.530 --> 00:19:16.510
dzięki Panu w Paryżu.

359
00:19:16.510 --> 00:19:16.990
Mam nadzieję,

360
00:19:17.130 --> 00:19:17.950
że podobnie jest

361
00:19:17.950 --> 00:19:18.850
z naszymi słuchaczkami

362
00:19:18.850 --> 00:19:19.490
i słuchaczami.

363
00:19:19.630 --> 00:19:20.750
Dziękuję i kto wie,

364
00:19:20.770 --> 00:19:22.090
do zobaczenia w Paryżu.

365
00:19:24.740 --> 00:19:25.940
Audycje kulturalne

366
00:19:25.940 --> 00:19:27.900
w dobrym tonie.