WEBVTT

1
00:00:01.420 --> 00:00:05.080
Audycje kulturalne. W dobrym tonie.

2
00:00:05.680 --> 00:00:12.500
To są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant.

3
00:00:12.640 --> 00:00:16.260
Zacznę od słów, ale nie swoich i absolutnie nie o sobie.

4
00:00:16.440 --> 00:00:21.540
Była rozpieszczona, nieznośna, porywcza, jednak szybko zapominała i wybaczała.

5
00:00:21.820 --> 00:00:25.160
Miała ogromną potrzebę miłości, łamała reguły.

6
00:00:25.300 --> 00:00:29.660
Każdemu z nas mogły przyjść do głowy różne osoby, które te słowa dobrze opisują.

7
00:00:29.660 --> 00:00:35.340
Natomiast w świetle dzisiejszej rozmowy są kluczowe, dlatego że padły w kontekście polinii reńskiej.

8
00:00:35.520 --> 00:00:40.880
Polinii reńskiej, która zapisała się w historii tańca, tak zwanego modern dance.

9
00:00:41.240 --> 00:00:48.880
Była tancerką, była choreografką, jest znana także za sprawą swojej trudnej historii, doświadczenia Holokaustu.

10
00:00:49.040 --> 00:00:55.140
W Holokaustie zginęła zdecydowana większość jej rodziny, jeżeli dobrze pamiętam, to około 70 osób.

11
00:00:55.140 --> 00:01:04.080
No i to doświadczenie znacząco wpłynęło na jej twórczość artystyczną, na to jak ona o tańcu myślała i w jaki sposób taniec uprawiała i jak tańca nauczała.

12
00:01:04.180 --> 00:01:10.280
Apola Nireńska pojawia się w dzisiejszych audycjach kulturalnych, dlatego że będziemy rozmawiać o książce.

13
00:01:10.380 --> 00:01:20.220
Książce, która nazywa się Tancerka i zagłada, a jej autorka, pani Weronika Kostyrko, dziennikarka i pisarka, przyjęła zaproszenie i jest dzisiaj waszym i moim gościem.

14
00:01:20.220 --> 00:01:21.580
Witam w audycjach kulturalnych.

15
00:01:21.700 --> 00:01:22.520
Dzień dobry, witam.

16
00:01:22.520 --> 00:01:31.460
Przyjęłam takie założenie na dzisiejszą rozmowę, może ja już je trochę łamie, bo od niego zaczynam, ale nie chciałabym rozmawiać o Poli Nireńskiej w kontekście jej trzeciego małżeństwa.

17
00:01:31.580 --> 00:01:36.500
W książce też to się pojawia, że ona tak niesłusznie jest sprowadzana do roli żony.

18
00:01:36.640 --> 00:01:39.180
Jak pani na ślad Poli Nireńskiej wpadła?

19
00:01:39.240 --> 00:01:45.860
Bo oczywiście to jest znane nazwisko, wiadomo kim była, zwłaszcza do osób, które są związane ze światem sztuki czy tańcem.

20
00:01:46.300 --> 00:01:50.280
No ale mimo wszystko coś sprawiło, że pani postanowiła ten jej trop podjąć.

21
00:01:50.280 --> 00:02:00.680
No ale ja niestety muszę zacząć od tego trzeciego męża, bo ona była pod koniec życia żoną Jana Karskiego i to jest to, co ja o niej na początku wiedziałam.

22
00:02:00.920 --> 00:02:09.060
To znaczy ja się dowiedziałam, że Jan Karski miał żonę, która była awangardową tancerką, była Żydówką i popełniła samobójstwo.

23
00:02:09.060 --> 00:02:17.140
I to mnie zaintrygowało, to znaczy właściwie ja chciałam się więcej dowiedzieć o tragedii, jaką przeżył Jan Karski, bo był dla mnie postacią ważną.

24
00:02:17.320 --> 00:02:23.180
No i zaczęłam szukać i rzeczywiście okazało się, że prawie nic o niej nie napisano.

25
00:02:24.200 --> 00:02:31.960
Był dostępny tylko jeden artykuł w Wysokich Obcasach, krótki dosyć i jak się okazało później też niewolny od błędów,

26
00:02:31.960 --> 00:02:38.320
wpisany przez ostatniego sekretarza Jana Karskiego, pana Piaseckiego. Ale poza tym nic.

27
00:02:38.660 --> 00:02:43.060
Więc zaintrygowana zaczęłam rzeczywiście bardzo szeroką ferendę.

28
00:02:43.760 --> 00:02:46.300
Właściwie to była praca taka niemal detektywistyczna.

29
00:02:46.920 --> 00:02:53.160
Bo chodzi o to, że Paula Nileńska nie tylko jakby została zapomniana, ale też ona bardzo wiele ukrywała.

30
00:02:53.820 --> 00:02:55.720
Bardzo wiele swoich śladów zatarła.

31
00:02:55.720 --> 00:02:59.400
I też Karski zacierał różne ślady dotyczące jej biografii.

32
00:02:59.900 --> 00:03:03.780
I ja zaczęłam tę ferendę od tego, że pojechałam do Nowego Jorku, do Waszyngtonu.

33
00:03:03.880 --> 00:03:08.820
Nowego Jorku też później, ale najpierw do Waszyngtonu, ponieważ po śmierci Polini Reńskiej

34
00:03:08.820 --> 00:03:19.140
Karski złożył w Bibliotece Kongresu jej papiery, tak zwane jej dokumenty, listy, zdjęcia i inne archiwalia jej dotyczące.

35
00:03:19.380 --> 00:03:24.240
I to jest w tych zbiorach Biblioteki Kongresu jako kolekcja Polini Reńskiej.

36
00:03:24.240 --> 00:03:26.060
Ja myślałam, że ja tam wszystko znajdę.

37
00:03:26.160 --> 00:03:30.740
To znaczy, że właściwie wystarczy pojechać, przejrzeć to wszystko i już się wszystko wie.

38
00:03:30.880 --> 00:03:39.640
A tymczasem okazało się, że w tych trzydziestu kilku pudłach jest właściwie wszystko, co dotyczy jej kariery, jej pracy artystycznej.

39
00:03:40.340 --> 00:03:43.380
Są recenzje, zdjęcia, programy występów.

40
00:03:43.660 --> 00:03:49.900
Natomiast są też listy, ale listy dotyczące jej pracy, jej występów, jej współpracy z innymi artystami.

41
00:03:50.360 --> 00:03:52.420
Natomiast nie ma nic o jej życiu prywatnym.

42
00:03:52.420 --> 00:03:55.820
Nie było tam też żadnych listów od Karskiego, poza jednym.

43
00:03:55.900 --> 00:04:00.120
Właściwie był jeden, pierwszy list, który on do niej napisał, o którym wspominam w książce.

44
00:04:01.000 --> 00:04:07.360
Nie zachowały się archiwa Karskiego, to znaczy zachowały się jego archiwa, ale nie ma tam korespondencji prywatnej i nie jest dostępna.

45
00:04:08.340 --> 00:04:16.360
Więc żeby zrekonstruować historię tej osoby, tej kobiety, nie tylko artystki, ale też żywego człowieka,

46
00:04:16.360 --> 00:04:20.000
musiałam naprawdę sięgać głęboko i szukać daleko.

47
00:04:20.000 --> 00:04:27.120
No i właśnie w trakcie tej pracy ja byłam w siedmiu krajach, ponieważ ona urodziła się w Polsce, w Warszawie w 1910 roku

48
00:04:27.120 --> 00:04:35.200
i w wieku lat 17 wyjechała do Niemiec uczyć się tańca nowoczesnego, awangardowego wtedy.

49
00:04:35.520 --> 00:04:41.440
Ale musiała przysiąc, że ona tego tańca się uczy po to, żeby uczyć, a nie po to, żeby występować.

50
00:04:41.440 --> 00:04:48.340
Tak, bo ona pochodziła z żydowskiej rodziny kupieckiej, drobnomieszczańskiej, dość zamożnej, średnio zamożnej właściwie,

51
00:04:48.520 --> 00:04:52.700
ale bardzo konserwatywnej, nie konserwatywnej w sensie ortodoksji religijnej.

52
00:04:52.780 --> 00:04:56.660
To nie była religijna rodzina, to był dom żydowski, w którym mówiło się po polsku.

53
00:04:57.360 --> 00:05:04.100
Natomiast to była rodzina konserwatywno-obyczajowo, tak jak całe ówczesne mieszczaństwo, drobnomieszczaństwo warszawskie.

54
00:05:04.100 --> 00:05:14.460
No i jej matka w ogóle sobie nie wyobrażała, że można stanąć na scenie i w jakiejś zjebnej sukience tańczyć nowoczesne tańce.

55
00:05:14.900 --> 00:05:19.920
No i ona rzeczywiście wymusiła na rodzicach zgodę na to, żeby mogła się uczyć tego tańca.

56
00:05:20.080 --> 00:05:25.900
Wymusiła w dramatyczny sposób. Najpierw groziła, że wyskoczy przez okno, że się zabije,

57
00:05:26.040 --> 00:05:29.760
kiedy nie chcieli jej pozwolić iść na lekcję jeszcze w Warszawie, lekcję tańca.

58
00:05:30.220 --> 00:05:33.380
Później, jak już zgodzili się na to, żeby uczyła się w Warszawie tańca,

59
00:05:34.560 --> 00:05:37.700
to postanowiła, że jednak to jej nie wystarcza, że pojedzie do Niemiec,

60
00:05:37.780 --> 00:05:40.520
do najsławniejszej wtedy szkoły tańca nowoczesnego w Dreźnie.

61
00:05:41.380 --> 00:05:46.840
I wtedy, żeby rodzice jej wydali paszport, oddali paszport, musiała podjąć głodówkę.

62
00:05:47.040 --> 00:05:48.660
Trzy dni głodowała w swoim pokoju.

63
00:05:48.900 --> 00:05:51.300
No i rzeczywiście udało się, pojechała do tych Niemiec.

64
00:05:51.480 --> 00:05:53.920
Tam studiowała kilka lat. W bardzo ciekawym okresie.

65
00:05:54.020 --> 00:05:59.180
To był taki okres tuż przed dojściem Hitlera do władzy i jeszcze tuż po jego dojściu do władzy.

66
00:05:59.280 --> 00:06:03.980
No a ona właśnie, jak Żydówka, tak jak już wspominałam, znalazła się od razu w bardzo trudnej sytuacji.

67
00:06:04.600 --> 00:06:06.640
Potem z tych Niemiec wróciła na rok do Polski.

68
00:06:06.840 --> 00:06:08.380
Tutaj rozwijała karierę.

69
00:06:09.000 --> 00:06:12.860
Ale potem dalej pojechała do Austrii, gdzie znowu była prawie rok.

70
00:06:13.160 --> 00:06:14.900
Z Austrii dalej do Włoch.

71
00:06:15.680 --> 00:06:17.500
Z Włoch do Wielkiej Brytanii.

72
00:06:17.660 --> 00:06:21.260
Tam spędziła wojnę i dopiero po wojnie osiedliła się w Stanach Zjednoczonych.

73
00:06:21.920 --> 00:06:24.520
No i w tych wszystkich krajach trzeba było szukać jej śladów.

74
00:06:24.520 --> 00:06:31.480
A jeszcze ja miałam wielką nadzieję, że znajdę gdzieś listy rodzinne, których właśnie nie było w Bibliotece Kongresu.

75
00:06:31.760 --> 00:06:33.580
Powiedziałam, że jej rodzina przetrwała.

76
00:06:33.680 --> 00:06:35.520
To znaczy jej najbliższa rodzina.

77
00:06:35.660 --> 00:06:38.480
Jej ojciec, matka i brat przetrwali.

78
00:06:38.480 --> 00:06:44.080
Reszta rodziny, czyli dwie siostry i kilkadziesiąt osób z rodziny dalszej zginęli w zagładzie.

79
00:06:44.800 --> 00:06:50.220
Więc ja myślałam, że skoro ojciec, matka i brat przetrwali właśnie w Palestynie, potem w Izraelu byli.

80
00:06:50.220 --> 00:06:53.680
Mieszkali tam już przed wojną i przetrwali zagładą.

81
00:06:53.860 --> 00:06:56.840
No to, że gdzieś tam znajdę rodzinne listy.

82
00:06:57.400 --> 00:07:00.480
Tych listów nie znalazłam, ale też pojechałam do tego Izraela.

83
00:07:00.600 --> 00:07:04.620
Znalazłam dalszych krewnych poli i to się okazało ważne dla całej tej historii.

84
00:07:04.840 --> 00:07:11.840
Więc właśnie szukając po różnych archiwach na całym świecie, znalazłam to, co dało się znaleźć.

85
00:07:11.900 --> 00:07:14.320
Tak, żeby jakoś tę biografię sobie wyobrazić.

86
00:07:14.820 --> 00:07:17.520
Chociaż oczywiście nie sposób dowiedzieć się wszystkiego.

87
00:07:17.520 --> 00:07:22.900
Ale jakiś, wydaje mi się, dramat życia tej osoby udało mi się zrekonstruować.

88
00:07:29.460 --> 00:07:36.220
W książce poświęca też Pani sporo uwagi osobom, które pojawiały się na drodze polinii reńskiej.

89
00:07:36.380 --> 00:07:40.520
Osobom, które w jej życiu się pojawiały, które być może jakiś ślad na niej wywierały.

90
00:07:40.700 --> 00:07:48.460
Wspomniała Pani też o tym, że zachowała się korespondencja i sporo informacji na tematy zawodowe dotyczące tańca.

91
00:07:48.460 --> 00:07:55.480
Ja mam taką świadomość, że sam taniec, omówienie tańca czy jego naukowa analiza nie są osią książki.

92
00:07:55.560 --> 00:08:01.440
Że to nie on tutaj jest najważniejszy, ale jednak wydaje mi się, że nie sposób jest o polinii reńskiej bez poruszania tego tematu mówić.

93
00:08:01.580 --> 00:08:07.700
Tym bardziej, że jest to taniec inny niż ten, który być może mamy w takim najbardziej dostępnym skojarzeniu.

94
00:08:07.700 --> 00:08:11.460
Przeczytałam, że jej taniec cechowała fotograficzna wrażliwość.

95
00:08:11.960 --> 00:08:20.500
Znana jest chyba przede wszystkim z tych końcowych choreografii, w których ona rozliczała się z kwestią pamięci, kwestią zagłady, tetralogia, holokaustu chociażby.

96
00:08:20.740 --> 00:08:23.440
Ona była uczynnicą słynnej Mary Wigman.

97
00:08:23.640 --> 00:08:26.520
Mary Wigman w Polsce nie jest powszechnie znana.

98
00:08:26.520 --> 00:08:45.980
Ona zapomniana jest też, że to ma istotne powody, że została zapomniana, bo ona zrobiła wielką karierę przed dojściem Hitlera do władzy, ale później, kiedy Hitler doszedł do władzy i III Rzesza wprowadziła swoje porządki do kultury, to ona się podporządkowała nazistom i jakby realizowała nazistowski program kulturalny.

99
00:08:45.980 --> 00:08:57.120
Więc dlatego też została zapomniana, także w Niemczech jest poniekąd źle widziana, ale w swoich czasach była bardzo sławną artystką, taką, która właściwie dokonała rewolucji w tańcu.

100
00:08:57.300 --> 00:09:00.880
To był taniec ekspresjonistyczny, to się nazywa po niemiecku Ausdruckstanz.

101
00:09:01.140 --> 00:09:15.100
To był taniec bardzo odważny jak na tamte czasy, bardzo niezwykły, to znaczy jest zachowana taka, na YouTubie można zobaczyć taki bardzo słynny taniec Mary Wigman, który się nazywał Hexentanz i to do dzisiaj jest jakoś szokujące.

102
00:09:15.100 --> 00:09:26.660
To jest tancerka, która po prostu ma odwagę być brzydka, drapieżna i brutalna w swoim tańcu, choć były też oczywiście inne wątki w tej twórczości, nie wszystkie tak dramatyczne i drastyczne.

103
00:09:27.160 --> 00:09:39.500
Paula nauczyła się tego tańca, skończyła szkołę Mary Wigman z wyróżnieniem, przy czym ona później właściwie nie stworzyła własnego stylu, w czym jej na pewno przeszkodziły koleje losu.

104
00:09:39.500 --> 00:09:50.200
To znaczy to, że ona właściwie z kolejnych krajów, w których się znajdowała, gdzie jechała po to, żeby tańczyć, bo zawsze te jej przenosiny miały związek z możliwościami pracy jako tancerka.

105
00:09:51.000 --> 00:10:01.440
I z tych krajów ona była jakby wyganiana przez faszyzm, to znaczy z Niemiec musiała wyjechać, bo Hitler doszedł do władzy, potem z Austrii, potem z Włoch, potem była w Anglii w czasie wojny.

106
00:10:01.440 --> 00:10:12.660
I wszędzie tam nie miała szans się rozwinąć artystycznie. Też w niektórych krajach takich jak Anglia, gdzie była dość długo, bo ona tam trafiła już przed wojną i była prawie do końca lat czterdziestych.

107
00:10:13.260 --> 00:10:21.260
Tam z kolei ta scena tańca nowoczesnego była bardzo uboga. Nie było ani szkół, ani krytyków, ani publiczności do tańca nowoczesnego, tam królował balet wtedy.

108
00:10:21.260 --> 00:10:35.860
No i Miryńska tworzyła własne kompozycje taneczne, układała własne choreografie, które sama wykonywała, ale gdzieś był ten jej taniec jednak echem tych lat dwudziestych, trzydziestych i szkoły Mary Wigman.

109
00:10:36.320 --> 00:10:42.340
Była w tym bardzo dobra, ale trudno powiedzieć, że była tak jak jej nauczycielka, twórczynią własnego stylu.

110
00:10:42.340 --> 00:10:53.560
Natomiast to, co się stało pod koniec życia, to rzeczywiście jest bardzo ważne, bo ona w ogóle potem, jak już mieszkała w Stanach, poznała dopiero wtedy, po wojnie Jana Karskiego, już jako naprawdę dojrzała kobieta koło pięćdziesiątki.

111
00:10:54.000 --> 00:11:00.720
On był od niej trochę młodszy, kilka lat. Oni wzięli ślub i ona była wtedy właścicielką bardzo dobrze prosperującej szkoły tańca.

112
00:11:00.820 --> 00:11:08.640
Ona już rzadko, mało występowała, ale miała bardzo dużo uczennic i bardzo się realizowała w pracy pedagogicznej.

113
00:11:08.640 --> 00:11:12.140
Też robiła choreografię dla takiego małego zespołu, który stworzyła.

114
00:11:12.220 --> 00:11:19.200
No i właśnie wtedy, kiedy poznała Jana Karskiego, po jakimś czasie oni wzięli ślub, to Jan Karski ją poprosił, żeby ona zamknęła szkołę.

115
00:11:19.460 --> 00:11:25.460
Powiedział, że chce mieć żonę, ona powinna odpocząć i żeby ona może już zamknęła ten rozdział w swoim życiu.

116
00:11:25.560 --> 00:11:32.020
I ona jak to zrobiła, to bardzo ciężko chorowała. Przez jakieś dziesięć lat miała nawracające, bardzo głębokie depresje.

117
00:11:32.220 --> 00:11:35.980
Takie, że leczyła się w szpitalach psychiatrycznych, miała próby samobójcze.

118
00:11:35.980 --> 00:11:41.620
I dopiero później, jak po tym długim dziesięcioletnim okresie, wróciła, zaczęła znowu zajmować się tańcem.

119
00:11:41.700 --> 00:11:48.440
Nie jako tancerka, ale jako choreografka. To przeżyła taki wielki rozkwit sił twórczych jako choreografka.

120
00:11:48.540 --> 00:11:53.980
I wtedy właśnie stworzyła taką choreografię o zagładzie. To się nazywało Tetralogia Holokaustu.

121
00:11:54.580 --> 00:12:00.920
To było jej najsłynniejsze dzieło choreograficzne. To zostało wystawione na dużej scenie w Waszyngtonie.

122
00:12:00.920 --> 00:12:05.460
Potem zebrało znakomite recenzje w najważniejszych dziennikach i czasopismach.

123
00:12:05.780 --> 00:12:13.280
A ona już potem nic nie stworzyła. Bo to był moment, kiedy ona dopiero pierwszy raz po wojnie wróciła do doświadczenia zagłady.

124
00:12:13.360 --> 00:12:20.720
Ona przedtem w ogóle nie chciała o tym mówić. Nawet Karski długo nie wiedział o tym, jak zagłada dotknęła jej rodzina.

125
00:12:20.720 --> 00:12:27.220
I powrót do tych wspomnień, do tej traumy spowodował u niej znowu nawrót głębokiej depresji.

126
00:12:27.400 --> 00:12:33.700
Znowu trafiła do szpitala. No i po jakimś czasie też popełniła samobójstwo już jako osiemdziesięcioletnia kobieta.

127
00:12:34.460 --> 00:12:37.720
Także jej kariera taneczna w pewnym sensie pozostała jakby niespełniona.

128
00:12:38.660 --> 00:12:41.640
Ponieważ ona występowała na bardzo dobrych scenach.

129
00:12:41.800 --> 00:12:46.260
I w ogóle obracała się też w towarzystwie najważniejszych tancerzy swojej epoki.

130
00:12:46.260 --> 00:12:56.260
Natomiast nie miała okazji, żeby gdzieś osiąść, znaleźć się w jakimś środowisku i spokojnie pracować nad własnym wyrazem.

131
00:12:56.560 --> 00:12:57.760
Nad jakimś własnym stylem.

132
00:12:58.540 --> 00:13:07.280
I ta ostatnia choreografia jest wybitna, ale ona też była pewnym estetycznym powrotem do tego, czego nauczyła ją Mary Bigman przed wojną.

133
00:13:07.420 --> 00:13:10.100
Co zresztą zostało bardzo przychylnie przyjęte przez krytykę.

134
00:13:10.100 --> 00:13:18.960
To znaczy krytyka amerykańska uznała, że to jest bardzo ciekawe, że się o zagładzie opowiada w takiej przedwojennej ekspresjonistycznej estetyce.

135
00:13:19.340 --> 00:13:28.340
Jeżeli chodzi o mnie, to gdyby nie los nireńskiej, to znaczy jej życiowe doświadczenie tragiczne i też bardzo doświadczenie miażdżone przez historię.

136
00:13:28.500 --> 00:13:32.480
I późniejsze jej losy i wiązek z Karskim, to ja pewnie bym nie podjęła tego tematu.

137
00:13:32.480 --> 00:13:35.380
Bo ja rzeczywiście nie zajmuję się historią tańca.

138
00:13:35.500 --> 00:13:41.680
Mnie interesują biografie kobiet, które doznawały wykluczenia i walczyły o siebie.

139
00:13:42.040 --> 00:13:43.040
Nie poddawały się.

140
00:13:43.140 --> 00:13:51.080
I ona właśnie była taką kobietą, która była wykluczona jako kobieta, jako Żydówka też, a też jako lesbijka.

141
00:13:51.200 --> 00:13:57.880
Ponieważ ja odkryłam w papierach, nie wiedząc o tym wcześniej, że ona miała związki z kobietami, z tym środowisku temecznym.

142
00:13:57.880 --> 00:14:04.440
Bo zanim poznała Karskiego, przeżyła kilka takich miłości z wybitnymi tancerkami w kilku krajach.

143
00:14:04.620 --> 00:14:07.940
Też dzięki temu, że to odkryłam, to mogłam znaleźć jej listy.

144
00:14:08.260 --> 00:14:13.640
Bo właśnie w papierach, które są w bibliotece kongresu, które przekazał tam Karski, śladu po tym nie ma.

145
00:14:14.600 --> 00:14:21.520
Karski wiedział podobno, dowiedziałam się od jej przyjaciela wspólnego, że Karski wiedział o tym, że ona się wiązała z kobietami.

146
00:14:21.920 --> 00:14:27.160
No ale właśnie trafiłam na ten ślad trochę przypadkiem, odnajdując nazwiska tych kobiet, z którymi ona się wiązała.

147
00:14:27.160 --> 00:14:27.840
Ich było kilka.

148
00:14:28.120 --> 00:14:39.580
To znajdowałam w archiwach w ich krajach, na przykład w Wiedniu albo w Londynie, w archiwach tych kobiet ukochanych nireńskiej, listę od poli, które jakoś pozwoliły mi zrekonstruować tę historię.

149
00:14:39.780 --> 00:14:49.740
Pani przed momentem mówiła, że interesują panią biografie kobiet, które o siebie walczą, które mimo tych przeciwności również historycznych, ale też doświadczanych od ludzi,

150
00:14:49.740 --> 00:14:53.980
gdzieś nadal szukają swojej drogi i tutaj ja pomyślałam o ogromnej determinacji.

151
00:14:54.220 --> 00:15:04.900
Ta determinacja w mojej głowie zaznaczyła się, kiedy ja sobie uświadomiłam, że wyjazd do Stanów Zjednoczonych, to wcale nie było realizowanie tego słynnego amerykańskiego snu,

152
00:15:05.040 --> 00:15:07.640
że ona nie pojechała tam po to, żeby być gwiazdą.

153
00:15:07.640 --> 00:15:12.300
Jej na początku, zdaje się, tej przygody z Waszyngtonem było bardzo, ale to bardzo trudno.

154
00:15:12.680 --> 00:15:18.840
Ona była chuda, ona nie miała co jeść, pomieszkiwała gdzieś kątem, ale mimo wszystko nie zrezygnowała z tańca.

155
00:15:19.000 --> 00:15:29.380
To jest też mój ulubiony moment w tej biografii, to znaczy mamy rok 49, ona ma prawie 40 lat i właściwie ma ułożone życie w Londynie,

156
00:15:29.380 --> 00:15:35.880
bo ona tam w Londynie dobrze wyszła za mąż, za sławnego aktora, gwiazdora kina, Anglika.

157
00:15:36.400 --> 00:15:41.220
Miała własny dom, własne studio taneczne, miała grono przyjaciół, miała też tam swoją miłość.

158
00:15:41.380 --> 00:15:46.280
Kobietę, która była kompozytorką i z którą one nawet razem mieszkały przez kilka lat podczas wojny.

159
00:15:46.620 --> 00:15:54.780
I ona to wszystko zostawiła i tak naprawdę to tylko po to, żeby znaleźć się tam, gdzie się przeniosła awangarda taneczna,

160
00:15:54.780 --> 00:16:02.040
bo awangarda taneczna przed wojną rozwijała się w Europie, głównie w Niemczech, promieniowała z Niemiec na całą Europę,

161
00:16:02.160 --> 00:16:07.700
a po wojnie przeniosła się do Nowego Jorku, tak jak awangarda malarska i w ogóle awangarda sztuki.

162
00:16:07.860 --> 00:16:15.280
I Pola chciała tam być, to znaczy chciała zaistnieć na tej scenie amerykańskiej i rzeczywiście była w tym jakaś ogromna odwaga,

163
00:16:15.320 --> 00:16:22.880
że ona wszystko polikwidowała w tym Londynie, pożegnała się ze wszystkimi, wsiadła na statek i sama jak palec trafiła do tego Nowego Jorku.

164
00:16:22.880 --> 00:16:28.080
Tam nie była całkiem sama, ponieważ ona jeszcze z tej szkoły Mary Wigman miała właściwie na całym świecie

165
00:16:28.080 --> 00:16:35.300
taką przyjacielską sieć innych tancerek, które kończyły tę samą szkołę, bo do szkoły Mary Wigman przyjeżdżały uczennice z całego świata,

166
00:16:35.560 --> 00:16:42.540
nie tylko z Europy. I potem jak Pola trafiła do Nowego Jorku, to tam nawiązała kontakt z koleżanką z tej szkoły Mary Wigman,

167
00:16:42.780 --> 00:16:47.460
u której się najpierw zatrzymała, miała gdzie się przespać. Natomiast rzeczywiście było jej bardzo ciężko,

168
00:16:47.460 --> 00:16:52.240
pracowała w restauracji, na zmywaku, poszła w ogóle do szkoły tańca, bo się szybko zorientowała,

169
00:16:52.300 --> 00:16:56.620
że ci Amerykanie tańczą inaczej. Właściwie też pojechała tam trochę po to, żeby się tego nauczyć.

170
00:16:56.820 --> 00:17:02.200
Ten taniec ekspresjonistyczny, ten, którego się uczyła przed wojną, to był taniec mocno aktorski.

171
00:17:02.280 --> 00:17:08.080
To był taki taniec, który nie polegał na dynamicznym ruchu, tylko był trochę zbliżony do pantomimy.

172
00:17:08.780 --> 00:17:13.540
Nie było tam bardzo efektownych, dynamicznych figur tanecznych, ani ruchów.

173
00:17:13.540 --> 00:17:20.160
A Amerykanie właśnie po wojnie zmienili tą estetykę tańca na taką, gdzie właśnie bardzo liczyła się dynamika, siła.

174
00:17:20.480 --> 00:17:25.060
Trzeba było mieć bardzo sprawne ciało wyćwiczone, żeby ten taniec tańczyć.

175
00:17:25.160 --> 00:17:30.620
I ona się zorientowała, że ona tego nie umie i poszła do szkoły w tym Nowym Jorku, do znanej szkoły tańca.

176
00:17:31.040 --> 00:17:36.580
I to jej dobrze szło, tam ją przenoszono z grupy do grupy, coraz wyżej przed terminem,

177
00:17:36.580 --> 00:17:44.500
no bo była bardzo dobra, dużo już umiała, ale skręciła kostkę i przez to, że skręciła kostkę musiała zrobić przerwę w tej nauce

178
00:17:44.500 --> 00:17:48.620
i już potem właściwie ta jej kariera się załamała, to znaczy kariera jako tancerki.

179
00:17:49.140 --> 00:17:54.440
No ale właśnie wtedy ona zaczęła uczyć i to było jej drugie powołanie, bo była też w tym świetno.

180
00:17:54.600 --> 00:17:59.460
Ja rozmawiałam z jej kilkoma uczennicami, znaczy ona miała charyzmę po prostu i lubiła uczyć.

181
00:17:59.720 --> 00:18:04.960
Ale właśnie ten moment, o którym pani powiedziała, to jak ona jedzie do tego Nowego Jorku jest dla mnie też bardzo istotny.

182
00:18:04.960 --> 00:18:08.740
Wcześniej w jej życiu też jest taki moment, który też podobnie działa mi na wyobraźnię.

183
00:18:09.120 --> 00:18:12.760
To jest moment, jak ona jedzie do Niemiec, do tej szkoły przed wojną.

184
00:18:13.120 --> 00:18:17.780
Ona ma wtedy 17,5 roku, jedzie tam kompletnie sama i w ogóle nie zna niemieckiego.

185
00:18:18.400 --> 00:18:21.640
Zna troszkę francuskiego ze szkoły i daje sobie radę.

186
00:18:21.820 --> 00:18:26.760
To znaczy na początku ma tam trudności, na przykład na lekcjach, ma pierwszą lekcję improwizacji tanecznej

187
00:18:26.760 --> 00:18:30.420
i ona nie rozumie zadania, które nauczycielka jej daje, bo po prostu nie zna języka.

188
00:18:31.240 --> 00:18:38.600
Ale po roku już świetnie mówi, wyróżnia się w tym tańcu, zaczyna chodzić na wykłady z historii filozofii,

189
00:18:38.720 --> 00:18:40.700
z historii religii, bo to ją interesuje.

190
00:18:41.480 --> 00:18:43.200
No po prostu rzeczywiście nie poddaje się.

191
00:18:43.460 --> 00:18:47.860
Myślę, że w pewnym sensie zrobiłyśmy pętlę, dlatego że ja na początku naszej rozmowy

192
00:18:47.860 --> 00:18:50.880
przytoczyłam kilka cech, jakimi Pola Nireńska była opisywana.

193
00:18:51.000 --> 00:18:55.020
Mam wrażenie, że to, co padło przed chwilą, to są zdecydowanie odmienne cechy,

194
00:18:55.020 --> 00:18:57.840
na których chyba warto się skupić, myśląc o Poli Nireńskiej,

195
00:18:57.900 --> 00:19:02.000
czyli odwaga, determinacja, zaangażowanie, no i przede wszystkim ogromna pasja.

196
00:19:02.220 --> 00:19:06.840
Jakie cechy Poli Nireńskiej dla czytelników i czytelniczek będą najistotniejsze?

197
00:19:07.020 --> 00:19:10.020
Tego nie wiem, ale na pewno warto sięgnąć po książkę

198
00:19:10.020 --> 00:19:14.240
Tancerka i Zagłada, która Poli Nireńskiej właśnie jest poświęcona,

199
00:19:14.320 --> 00:19:17.860
a której autorka, pani Weronika Kostyrko, dziennikarka i pisarka,

200
00:19:17.960 --> 00:19:22.420
przyjęła zaproszenie, no i dzisiaj o swojej pracy nad książką

201
00:19:22.420 --> 00:19:25.680
w audycjach kulturalnych opowiedziała. Bardzo pani dziękuję za tę rozmowę.

202
00:19:25.740 --> 00:19:26.480
Bardzo dziękuję.

203
00:19:28.480 --> 00:19:31.980
Audycje kulturalne w dobrym tonie.