WEBVTT

1
00:00:01.420 --> 00:00:05.120
Audycje kulturalne. W dobrym tonie.

2
00:00:05.740 --> 00:00:12.500
To są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant.

3
00:00:12.700 --> 00:00:17.400
Dzisiaj mam ogromną przyjemność zaprosić Was do udziału w podróży w czasie.

4
00:00:18.100 --> 00:00:22.920
Będziemy przenosić się nie tylko o 100, ponad 100 lat wstecz.

5
00:00:23.260 --> 00:00:26.920
Wybierzemy się także w bardzo charakterystyczny rejon, powiedziałabym Polski,

6
00:00:27.180 --> 00:00:29.440
ale to nie zawsze są tereny dzisiejszej Polski,

7
00:00:29.440 --> 00:00:34.460
bo chociaż miejsca, o których mówimy znajdują się w Gliwicach czy Krakowie, to także we Lwowie.

8
00:00:34.720 --> 00:00:38.600
Chodzi o kawiarnię w Muzeum w Gliwicach, konkretnie w Willi Caro.

9
00:00:38.880 --> 00:00:42.040
Możemy oglądać wystawę do Wiedeńskiej czy do Sznapki.

10
00:00:42.240 --> 00:00:44.240
Kawiarnię 100 lat temu.

11
00:00:44.380 --> 00:00:49.720
Myślę, że temat kawiarni i tego, jak to kawiarniane życie wyglądało, pobudza naszą wyobraźnię.

12
00:00:49.800 --> 00:00:50.980
To jest taki wdzięczny temat.

13
00:00:51.140 --> 00:00:55.900
Lubimy przenosić się w czasie, wyobrażać sobie, jak niegdyś w tych kawiarniach spędzano czas,

14
00:00:55.900 --> 00:01:00.800
a co ważne, nie chodziło tylko o miłe spędzanie czasu, ale też o budowanie pewnej tożsamości,

15
00:01:00.860 --> 00:01:02.660
tożsamości społecznej, lokalnej.

16
00:01:03.080 --> 00:01:06.440
To były też podwaliny życia kulturalnego, a może i więcej,

17
00:01:06.700 --> 00:01:11.040
bo szczególnie przenosząc się do Lwowa, na ten aspekt zwrócimy uwagę.

18
00:01:11.280 --> 00:01:14.700
A będzie to możliwe dlatego, że zaproszenie do dzisiejszego programu

19
00:01:14.700 --> 00:01:18.040
przyjęła pani Patrycja Gwoździewicz z Muzeum w Gliwicach,

20
00:01:18.200 --> 00:01:20.900
która jest współkuratorką tej ekspozycji.

21
00:01:21.280 --> 00:01:22.700
Witam w audycjach kulturalnych.

22
00:01:23.040 --> 00:01:25.000
Dzień dobry, witam bardzo serdecznie.

23
00:01:25.000 --> 00:01:28.400
To jest takie nietypowe pytanie, ale pozwolę sobie od niego zacząć,

24
00:01:28.480 --> 00:01:29.400
bo bardzo mnie to kusi.

25
00:01:29.800 --> 00:01:33.820
Przed momentem powiedziałam, że kawiarniane życie chyba we wszystkich nas

26
00:01:33.820 --> 00:01:37.500
wywołuje pewien uśmiech na twarzy i chętnie też do takiego życia dołączamy.

27
00:01:37.680 --> 00:01:40.380
To tak podejrzewam, ale proszę mnie zweryfikować,

28
00:01:40.460 --> 00:01:45.360
że praca nad tą wystawą, przygotowywanie jej również musiała być ogromną przyjemnością.

29
00:01:45.900 --> 00:01:51.640
Kawiarnia to jest coś, co mogę też powiedzieć, jest jakoś zawsze związane z muzeum

30
00:01:51.640 --> 00:01:55.160
albo z jakąś instytucją kultury czy sztuki, do której chodzimy.

31
00:01:55.160 --> 00:02:00.860
Bo bardzo często wygląda to tak, że umawiamy się ze znajomymi i chodźmy gdzieś na kawę,

32
00:02:00.940 --> 00:02:04.460
a może pójdziemy do muzeum, a może połączymy jedno i drugie.

33
00:02:05.080 --> 00:02:10.180
Więc takie połączenie i pokazanie tego, jak te kawiarnie 100 lat temu,

34
00:02:10.560 --> 00:02:14.600
wersja umowna, bo to czasem jest właśnie i 120, i 130 lat,

35
00:02:14.780 --> 00:02:21.260
jak to wyglądało, myślę jest bardzo uzasadnione i sensowne.

36
00:02:21.260 --> 00:02:27.740
Chcieliśmy pokazać, oczywiście oprócz najbardziej znanych chyba kawiarni krakowskich,

37
00:02:27.880 --> 00:02:34.500
bo muszę dodać, że jestem współkuratorką wystawy razem z paniami Katarzyną Podniesińską

38
00:02:34.500 --> 00:02:38.220
i Magdaleną Laskowską z Muzeum Narodowego w Krakowie,

39
00:02:38.500 --> 00:02:45.060
bo początkowo nasz pomysł dotyczył tego, żeby pokazać to, co pozostało po kawiarniach krakowskich,

40
00:02:45.060 --> 00:02:50.860
a Muzeum Narodowe w Krakowie ma przebogaty zbiór, powiedziałabym, pamiątek

41
00:02:50.860 --> 00:02:58.920
i oczywiście różnego rodzaju dzieł sztuki, osób, które były związane z tymi kawiarniami artystycznymi,

42
00:02:59.300 --> 00:03:02.320
chociaż na początku one jeszcze nie są takie artystyczne.

43
00:03:02.890 --> 00:03:09.140
I do tego dołączyliśmy, bazując na naszej wiedzy o lokalach gliwickich,

44
00:03:09.140 --> 00:03:16.340
wybrane właściwie dwa lokale są najbardziej omówione, jest to Café Schnapka i House Oberschlesien,

45
00:03:16.700 --> 00:03:22.100
dawny hotel, dawny tak zwany Dom Górnośląski, bardzo takie luksusowe miejsce,

46
00:03:22.460 --> 00:03:25.680
ukończona budowa w roku 1928.

47
00:03:26.160 --> 00:03:33.460
I tak mogliśmy połączyć końcówkę wieku XIX razem ze złotymi latami dwudziestymi

48
00:03:33.460 --> 00:03:40.280
i doprowadzić historię kawiarni krakowsko-gliwickich aż do roku 1945.

49
00:03:42.080 --> 00:03:47.400
Powiedziała Pani przed momentem, że wystawa przybliża i zajmuje się tym,

50
00:03:47.420 --> 00:03:49.100
co po tych kawiarniach zostało.

51
00:03:49.420 --> 00:03:52.520
Dopytam, czy być może któraś z nich przetrwała do dzisiaj,

52
00:03:52.620 --> 00:03:54.700
albo przetrwała w zmienionej formie,

53
00:03:54.740 --> 00:03:59.280
dlatego że zdarza się, że kawiarnia, która przeszła do historii jako bardzo ważny punkt

54
00:03:59.280 --> 00:04:03.460
na mapie miasta, dzisiaj została przejęta przez inną firmę, innego właściciela,

55
00:04:03.620 --> 00:04:05.420
ale nadal tę funkcję kawiarnianą spełnia.

56
00:04:05.700 --> 00:04:09.260
Na pewno taką kawiarnią w Krakowie jest Jama Michalikowa,

57
00:04:09.480 --> 00:04:13.420
czyli dawna cukiernia lwowska należąca do Jana Michalika,

58
00:04:13.660 --> 00:04:19.220
ale też trzeba powiedzieć, że nie była to pierwsza taka kawiarnia artystyczna w Krakowie.

59
00:04:19.600 --> 00:04:22.400
W ogóle czym jest kawiarnia? Może zacznijmy od tego.

60
00:04:22.980 --> 00:04:27.460
Kiedyś kawiarnia to było takie miejsce posiłkowe, tak bym to nazwała,

61
00:04:27.460 --> 00:04:32.640
gdzie można było zjeść rano bułkę, czarną kawę, może napić się piwa,

62
00:04:32.760 --> 00:04:37.280
może jakiegoś likieru, może zjeść zupę, a czasem jakieś paszteciki.

63
00:04:37.560 --> 00:04:41.420
Niekoniecznie było to miejsce takie, powiedzmy, jak my to dzisiaj kojarzymy,

64
00:04:41.480 --> 00:04:43.140
czy nawet jeszcze bardzo artystyczne.

65
00:04:43.580 --> 00:04:45.640
To była taka mała jadłodajnia.

66
00:04:46.210 --> 00:04:53.160
I taka była kawiarnia założona w roku 1880 przez rodzinę Koziarskich

67
00:04:53.160 --> 00:04:58.500
przy rynku kleparskim, gdzie było blisko Akademii Sztuk Pięknych ówczesnej,

68
00:04:58.980 --> 00:05:06.380
gdzie chadzał Matejko, chadzał Grotger i tam nawet jakiś obraz Grotgera wisiał na ścianie tej kawiarni.

69
00:05:07.140 --> 00:05:13.480
Nieco później powstała na roku Plant i ulicy Szewskiej elegancka kawiarnia Schmidta,

70
00:05:14.200 --> 00:05:19.280
gdzie bywali i literaci, i dziennikarze, malarze, świat uniwersytecki.

71
00:05:19.280 --> 00:05:24.300
Tam już widać stopniowo spotkanie takie środowiskowe.

72
00:05:24.780 --> 00:05:30.720
Środowiskowe w sensie twórców, w sensie też przede wszystkim literatów i dziennikarzy,

73
00:05:30.880 --> 00:05:37.120
którzy szczególnie aktywni są w nocy, dlatego że w nocy dokonywał się skład gazet

74
00:05:37.120 --> 00:05:40.680
i w nocy poprawiano jeszcze jakieś teksty, robiono korekty,

75
00:05:40.800 --> 00:05:45.660
także jakiś posłaniec biegał umyślny, czy to był Kraków, czy to były Gliwice,

76
00:05:45.660 --> 00:05:51.920
biegał pomiędzy tym dziennikarzem, który siedział w kawiarni i wprowadzał jeszcze jakieś zmiany do tekstu,

77
00:05:52.020 --> 00:05:56.880
a tam, gdzie w drukarni drukowano już gotową gazetę.

78
00:05:56.980 --> 00:06:01.540
Więc stąd to nocne życie kawiarniane tak bardzo się upowszechniło.

79
00:06:01.760 --> 00:06:04.140
Co jeszcze robiono w takich kawiarniach?

80
00:06:04.220 --> 00:06:11.160
Czytano gazety, to na pewno, i też właściciele tych kawiarni zamawiali bardzo wiele tytułów,

81
00:06:11.160 --> 00:06:15.200
także to było też trochę takie centrum wywiadowczo-informacyjne,

82
00:06:15.860 --> 00:06:20.140
co się u kogo wydarzyło, szczególnie pewnie w plotkarskim Krakowie,

83
00:06:20.280 --> 00:06:23.080
gdzie każdy chciał wiedzieć wszystko o wszystkich.

84
00:06:23.800 --> 00:06:27.980
I tam w tej kawiarni Szmita też wykuł się nowy tytuł,

85
00:06:28.080 --> 00:06:32.300
bardzo ważny dla polskiej kultury, mianowicie słynne życie krakowskie,

86
00:06:33.540 --> 00:06:37.500
które Stanisław Wyspiański opatrzył nową formą graficzną,

87
00:06:37.500 --> 00:06:43.400
gdzie pojawiał się też Stanisław Przybyszewski z jego dziećmi szatana,

88
00:06:43.520 --> 00:06:47.500
jak to nazywano, wszystkich tych młodopolskich ciężkoduchów,

89
00:06:48.380 --> 00:06:49.750
tak byśmy to mogli określić.

90
00:06:50.200 --> 00:06:56.800
I wreszcie w roku 1896 w Krakowie pojawia się pierwsza kawiarnia,

91
00:06:56.800 --> 00:07:00.840
taka artystyczna z definicji, mianowicie PAON, czyli PAF.

92
00:07:00.840 --> 00:07:07.800
To jest kawiarnia, właściwie taka mała salka, która znajdowała się w kawiarni teatralnej,

93
00:07:08.060 --> 00:07:11.000
która znajdowała się naprzeciwko Teatru Miejskiego,

94
00:07:11.160 --> 00:07:15.120
dzisiejszy Teatr Słowackiego przy ulicy Szpitalnej w Krakowie

95
00:07:15.120 --> 00:07:18.170
i właścicielem był tam Ferdynand Turliński.

96
00:07:18.780 --> 00:07:21.720
Mamy nawet pastel Stanisława Wyspiańskiego,

97
00:07:21.880 --> 00:07:26.700
przedstawiający pana Turlińskiego, który odprowadza ostatniego gościa,

98
00:07:26.880 --> 00:07:29.900
on tam stoi z latarnią w ręce, z kluczami.

99
00:07:29.900 --> 00:07:34.200
No pewnie pobrzękuje, żeby ten ostatni gość już sobie wyszedł.

100
00:07:34.740 --> 00:07:39.400
I tam w PAONie też królował Przybyszewski

101
00:07:39.400 --> 00:07:42.720
i tam pojawia się tak samo Wyspiański, Józef Mehofer,

102
00:07:43.300 --> 00:07:47.160
Jan Stanisławski, Witold Zdębicki, Teodor Aksentowicz,

103
00:07:47.280 --> 00:07:49.860
cała plejada tej młodej Polski,

104
00:07:50.460 --> 00:07:52.700
która wypełniała kawiarnię,

105
00:07:52.840 --> 00:07:55.940
ale wypełniała też miasto, malowała,

106
00:07:56.060 --> 00:07:58.540
pisała rozmaite teksty, poezję.

107
00:07:58.540 --> 00:08:02.460
Pojawiał się tam też oczywiście świat teatralny

108
00:08:02.460 --> 00:08:04.940
z ówcześnie Tadeuszem Pawlikowskim,

109
00:08:05.680 --> 00:08:11.020
który był takim spirytus mowem z wszystkich wydarzeń w teatrze miejskim.

110
00:08:11.200 --> 00:08:14.020
I tam w PAONie na ścianie,

111
00:08:14.460 --> 00:08:15.940
jak pisze Tadeusz Bojrzeleński,

112
00:08:16.520 --> 00:08:19.920
wzorem chyba garderoby Ludwika Solskiego,

113
00:08:20.180 --> 00:08:21.900
wybitnego aktora krakowskiego,

114
00:08:22.520 --> 00:08:25.380
na ścianie rozpostarto wielkie płótno

115
00:08:25.380 --> 00:08:27.720
o wymiarach mniej więcej 2 na 6 metrów.

116
00:08:27.880 --> 00:08:30.480
I tam artyści, bywalcy tego PAONu,

117
00:08:30.580 --> 00:08:33.320
malowali różnego rodzaju sceny,

118
00:08:33.580 --> 00:08:35.260
portrety swoje wzajemne,

119
00:08:35.460 --> 00:08:36.720
jakieś małe pejzaże,

120
00:08:36.760 --> 00:08:39.080
ale wpisywali też wiersze,

121
00:08:39.260 --> 00:08:42.220
wpisywali też jakieś pamiątkowe kuplety.

122
00:08:42.800 --> 00:08:45.340
I tak zaznaczali swoją obecność,

123
00:08:45.420 --> 00:08:46.260
no nie mówiąc o tym,

124
00:08:46.340 --> 00:08:49.260
że pewnie była to też forma zapłaty

125
00:08:49.260 --> 00:08:52.940
za posiłki serwowane im przez Turlińskiego.

126
00:08:53.120 --> 00:08:56.140
Pojawia się tam też coś w rodzaju takiej szybkiej,

127
00:08:56.340 --> 00:08:57.490
latającej galerii,

128
00:08:57.920 --> 00:09:01.040
mianowicie prace, pomysły, szkice artystyczne,

129
00:09:01.220 --> 00:09:04.360
malowane przez artystów na kartkach papieru,

130
00:09:04.480 --> 00:09:05.940
były przeszpilane do ściany.

131
00:09:06.460 --> 00:09:10.060
Tu zapewne pojawia się taki wzór z kawiarni paryskiej,

132
00:09:10.260 --> 00:09:13.180
która powstała w roku 1893.

133
00:09:13.180 --> 00:09:16.260
I tam to była kawiarnia artystyczna,

134
00:09:16.700 --> 00:09:17.980
miała takie słynne miejsce,

135
00:09:18.120 --> 00:09:19.280
które nazywało się Le Mure,

136
00:09:19.400 --> 00:09:20.480
czyli po prostu ściana.

137
00:09:20.720 --> 00:09:23.760
I na tej ścianie takie zmienne wystawy,

138
00:09:23.780 --> 00:09:25.400
bardzo krótkoczasowe,

139
00:09:25.580 --> 00:09:27.820
były pokazywane jakieś nowe pomysły,

140
00:09:27.920 --> 00:09:29.640
nowe koncepty artystów na to,

141
00:09:29.680 --> 00:09:31.860
jak rozwiązywać pewne problemy

142
00:09:31.860 --> 00:09:33.560
plastyczne przede wszystkim.

143
00:09:34.240 --> 00:09:35.720
Finał był taki paonu,

144
00:09:35.780 --> 00:09:37.760
że niestety w roku 1901

145
00:09:37.760 --> 00:09:40.580
Ferdynand Turliński zbankrutował.

146
00:09:40.580 --> 00:09:44.660
No i ówczesna złota młodzież artyści

147
00:09:44.660 --> 00:09:47.280
przenieśli się właściwie tuż obok,

148
00:09:47.380 --> 00:09:48.720
można powiedzieć, za róg

149
00:09:48.720 --> 00:09:52.460
idący wzdłuż murów dawnych miejskich krakowskich,

150
00:09:52.640 --> 00:09:54.440
mianowicie na Floriańską 45

151
00:09:54.440 --> 00:09:58.040
do Jana Apolinarego Michalika,

152
00:09:58.360 --> 00:10:00.640
który kilka lat wcześniej

153
00:10:00.640 --> 00:10:02.700
założył cukiernię lwowską.

154
00:10:03.100 --> 00:10:04.800
Było to miejsce bardzo dogodne,

155
00:10:04.880 --> 00:10:07.580
bo było najbliżej Akademii Sztuk Pięknych.

156
00:10:07.580 --> 00:10:10.640
Bardzo było blisko też drukarni Pruszyńskiego,

157
00:10:10.920 --> 00:10:13.000
gdzie te druki rozmaite ulotne,

158
00:10:13.160 --> 00:10:15.300
które przy tej okazji powstawały,

159
00:10:16.340 --> 00:10:17.720
artyści chodzili drukować,

160
00:10:18.080 --> 00:10:21.900
ale też drukowali tam rozmaite teki artystyczne

161
00:10:21.900 --> 00:10:23.660
i tam ta cała plejada

162
00:10:23.660 --> 00:10:27.100
znowu spotykała się przy kawie i przy wódce.

163
00:10:27.400 --> 00:10:29.860
Narodziły się wieczory kabaretowe,

164
00:10:29.980 --> 00:10:31.260
narodził się tam kabaret,

165
00:10:31.500 --> 00:10:32.820
zielony balonik,

166
00:10:33.020 --> 00:10:34.960
który był takim komentarzem

167
00:10:34.960 --> 00:10:36.760
do wydarzeń politycznych,

168
00:10:36.940 --> 00:10:38.060
do obyczajowości.

169
00:10:38.300 --> 00:10:40.240
Łączyło tych ludzi niewątpliwie

170
00:10:40.240 --> 00:10:42.060
wspólne poczucie humoru

171
00:10:42.060 --> 00:10:44.800
i ten sam sposób spędzania czasu,

172
00:10:44.920 --> 00:10:48.340
czyli w towarzystwie po prostu alkoholu.

173
00:10:48.720 --> 00:10:50.800
Jest taki świetny serial

174
00:10:50.800 --> 00:10:52.060
sprzed wielu lat,

175
00:10:52.160 --> 00:10:54.520
chyba z 1980 roku.

176
00:10:54.720 --> 00:10:56.000
Serial, który na podstawie

177
00:10:56.000 --> 00:10:58.120
sztuki teatralnej wyreżyserował

178
00:10:58.120 --> 00:10:58.920
Andrzej Wajda

179
00:10:58.920 --> 00:11:00.400
z biegiem lat, z biegiem dni.

180
00:11:00.680 --> 00:11:03.120
I to jest znakomita taka saga krakowska,

181
00:11:03.120 --> 00:11:05.560
która też pokazuje potroszę

182
00:11:05.560 --> 00:11:06.240
życie artystyczne,

183
00:11:07.140 --> 00:11:08.540
artystów powiązanych

184
00:11:08.540 --> 00:11:10.180
z tym młodopolskim niepokojem,

185
00:11:10.780 --> 00:11:11.860
z tym, że właśnie gdzieś tam

186
00:11:11.860 --> 00:11:14.640
na serwetkach w lokalu

187
00:11:14.640 --> 00:11:16.720
tworzą jakieś wiersze,

188
00:11:16.820 --> 00:11:18.280
jakieś bardzo ważne poematy,

189
00:11:18.940 --> 00:11:20.480
coś, czym chcieliby się podzielić

190
00:11:20.480 --> 00:11:21.160
ze światem.

191
00:11:21.340 --> 00:11:22.820
Także ten krakowski

192
00:11:22.820 --> 00:11:24.980
fantasykl można sobie tam

193
00:11:24.980 --> 00:11:27.260
prześledzić również wizualnie.

194
00:11:27.900 --> 00:11:30.140
To, co w zbiorach Muzeum Narodowego

195
00:11:30.140 --> 00:11:32.600
w Krakowie jest bardzo ważne

196
00:11:32.600 --> 00:11:33.760
dla nas plastycznie,

197
00:11:33.900 --> 00:11:35.840
to są słynne zaproszenia.

198
00:11:36.040 --> 00:11:37.980
To właściwie jest zjawisko

199
00:11:37.980 --> 00:11:39.900
chyba nieistniejące

200
00:11:39.900 --> 00:11:41.280
gdziekolwiek indziej.

201
00:11:41.680 --> 00:11:44.040
Zaproszenia, które były drukowane

202
00:11:44.040 --> 00:11:46.000
w niewielkiej ilości egzemplarzy,

203
00:11:46.120 --> 00:11:47.100
bo tylko dla tych,

204
00:11:47.260 --> 00:11:49.920
którzy faktycznie mieli być zaproszeni,

205
00:11:50.000 --> 00:11:51.240
czyli to było może kilka,

206
00:11:51.380 --> 00:11:52.700
może kilkanaście sztuk,

207
00:11:53.400 --> 00:11:54.380
zachowały się te,

208
00:11:54.840 --> 00:11:56.220
które w swojej kolekcji

209
00:11:56.220 --> 00:11:57.410
miał Feliks Jasieński,

210
00:11:57.410 --> 00:11:59.690
słynny manga,

211
00:12:00.070 --> 00:12:02.130
również bywalec tychże kawiarni.

212
00:12:02.830 --> 00:12:04.490
I zaproszenia mają formę

213
00:12:04.490 --> 00:12:06.430
czasem złożonej kartki,

214
00:12:06.570 --> 00:12:08.370
czasem takiego otwartego listu.

215
00:12:08.950 --> 00:12:10.630
Jest to połączenie tekstu,

216
00:12:11.070 --> 00:12:13.670
zaproszenia na jakąś konkretną datę,

217
00:12:13.770 --> 00:12:14.410
dzień, godzinę,

218
00:12:14.470 --> 00:12:15.430
na jakie wydarzenie,

219
00:12:15.590 --> 00:12:17.290
połączonego z karykaturą,

220
00:12:17.570 --> 00:12:18.650
jakąś satyrą,

221
00:12:18.730 --> 00:12:20.290
jakimś skrótem myślowym,

222
00:12:20.890 --> 00:12:21.450
dowcipem,

223
00:12:21.610 --> 00:12:23.370
nawiązaniem do jakiejś sytuacji

224
00:12:23.370 --> 00:12:24.390
poprzedniej.

225
00:12:24.390 --> 00:12:27.510
I autorami tychże zaproszeń

226
00:12:27.510 --> 00:12:29.070
byli i Kazimierz Sichulski,

227
00:12:29.390 --> 00:12:30.530
i Stanisław Rzecki,

228
00:12:30.650 --> 00:12:31.730
Witold Wojtkiewicz,

229
00:12:31.830 --> 00:12:32.570
Karol Frycz,

230
00:12:32.710 --> 00:12:33.210
Iwo Gal,

231
00:12:33.370 --> 00:12:34.490
Alfons Karpiński.

232
00:12:34.990 --> 00:12:36.350
No cała znowu ta

233
00:12:36.350 --> 00:12:38.110
młodopolska plejada.

234
00:12:38.430 --> 00:12:40.410
Równolegle z tymi zaproszeniami,

235
00:12:40.610 --> 00:12:42.390
ponieważ do Michalika

236
00:12:43.150 --> 00:12:44.210
przenieśli się też

237
00:12:44.210 --> 00:12:45.630
bywalcy teatralnej,

238
00:12:45.750 --> 00:12:46.390
czyli aktorzy,

239
00:12:47.550 --> 00:12:49.890
powstaje takie unikalne zjawisko,

240
00:12:49.910 --> 00:12:51.130
jak teka melpomeny.

241
00:12:51.130 --> 00:12:54.050
Melpomena wiadomo muza teatru

242
00:12:54.050 --> 00:12:55.730
i w tejże tece

243
00:12:55.730 --> 00:12:57.170
ci artyści,

244
00:12:57.190 --> 00:12:59.850
których tu przed chwilą wymieniłam,

245
00:13:00.170 --> 00:13:01.390
może pod kierownictwem

246
00:13:01.390 --> 00:13:02.670
Stanisława Rzeckiego,

247
00:13:03.430 --> 00:13:06.350
ukazują przedstawienia aktorów teatru,

248
00:13:06.930 --> 00:13:08.490
którzy są troszkę czasem

249
00:13:08.490 --> 00:13:10.250
karykaturalnie przedstawieni,

250
00:13:10.510 --> 00:13:12.310
z jakimiś przesadzonymi cechami,

251
00:13:12.390 --> 00:13:14.970
ale to wszystko jest w duchu secesji,

252
00:13:15.210 --> 00:13:18.330
w duchu też ówczesnej awangardy,

253
00:13:18.330 --> 00:13:21.250
takiej płynnej, kręconej linii.

254
00:13:21.410 --> 00:13:23.570
Bardzo często jest to skojarzone

255
00:13:23.570 --> 00:13:25.590
z grafiką japońską,

256
00:13:26.230 --> 00:13:28.670
z nowoczesną grafiką francuską,

257
00:13:28.750 --> 00:13:30.030
że wspomnę choćby tylko

258
00:13:30.030 --> 00:13:31.070
Toulouse-Lautrec'a,

259
00:13:31.470 --> 00:13:33.130
którego pracę też tutaj mamy

260
00:13:33.130 --> 00:13:34.010
na wystawie,

261
00:13:34.110 --> 00:13:36.090
po to, żeby zobaczyć, porównać,

262
00:13:36.130 --> 00:13:38.370
jak bardzo właśnie te trendy paryskie

263
00:13:38.370 --> 00:13:40.950
szybko były obecne w Krakowie

264
00:13:40.950 --> 00:13:43.450
i jak pięknie się przyjęły

265
00:13:43.450 --> 00:13:45.110
w tym środowisku.

266
00:13:45.110 --> 00:13:47.750
Także te wszystkie umownie rzeczy,

267
00:13:47.990 --> 00:13:49.230
ujmując papiery,

268
00:13:49.390 --> 00:13:50.730
można na tej wystawie

269
00:13:50.730 --> 00:13:51.870
zobaczyć z Krakowa.

270
00:13:52.030 --> 00:13:53.470
Jest też taka ciekawostka,

271
00:13:53.610 --> 00:13:56.170
jak serwetka z jamy Michalikowej,

272
00:13:56.590 --> 00:13:59.050
jest kilka lalek z kabaretu

273
00:13:59.050 --> 00:14:00.010
Zielony Balonik,

274
00:14:00.110 --> 00:14:01.370
między innymi jest Śmierć,

275
00:14:01.470 --> 00:14:02.270
jest Piłsudski,

276
00:14:02.910 --> 00:14:05.210
jest rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego,

277
00:14:05.290 --> 00:14:07.610
czyli wszystkie te znane postaci,

278
00:14:07.830 --> 00:14:09.410
które, krótko mówiąc,

279
00:14:09.490 --> 00:14:11.730
obgadywano w kawiarni.

280
00:14:11.730 --> 00:14:19.990
To jest takie niespotykane podejście

281
00:14:19.990 --> 00:14:20.850
do twórczości,

282
00:14:21.130 --> 00:14:22.130
między innymi artystów,

283
00:14:22.170 --> 00:14:23.570
o których Pani wspominała,

284
00:14:23.730 --> 00:14:25.250
no bo druki ulotne,

285
00:14:25.270 --> 00:14:26.590
czy zaproszenia,

286
00:14:26.610 --> 00:14:27.910
to nie są materiały,

287
00:14:27.970 --> 00:14:29.230
o których zwykliśmy myśleć,

288
00:14:29.230 --> 00:14:30.290
jako o dziełach sztuki,

289
00:14:30.430 --> 00:14:31.470
pracach wartościowych,

290
00:14:31.550 --> 00:14:32.610
czy reprezentatywnych

291
00:14:32.610 --> 00:14:33.750
dla czyjejś twórczości.

292
00:14:34.010 --> 00:14:35.790
Natomiast w kontekście wystawy

293
00:14:35.790 --> 00:14:36.250
i historii,

294
00:14:36.330 --> 00:14:37.490
którą Pani opowiadają,

295
00:14:37.610 --> 00:14:38.870
one stają się dowodem

296
00:14:38.870 --> 00:14:39.650
pewnej epoki,

297
00:14:39.730 --> 00:14:41.350
a tak naprawdę pewnej rzeczywistości

298
00:14:41.350 --> 00:14:42.290
i społeczności.

299
00:14:43.310 --> 00:14:44.330
No niewątpliwie tak.

300
00:14:44.330 --> 00:14:47.470
To nie jest takie pomnikowe podejście

301
00:14:47.470 --> 00:14:49.270
do twórczości Wyspiańskiego,

302
00:14:49.410 --> 00:14:50.630
wtedy, kiedy pokazujemy

303
00:14:50.630 --> 00:14:52.210
właśnie zaproszenie,

304
00:14:52.270 --> 00:14:53.690
jakie zaprojektował,

305
00:14:53.930 --> 00:14:55.330
z postacią kobiecą,

306
00:14:55.990 --> 00:14:56.690
która wygląda,

307
00:14:56.830 --> 00:14:57.330
jakby była,

308
00:14:57.510 --> 00:15:00.010
no właściwie wyłoniła się

309
00:15:00.010 --> 00:15:02.650
z takich setek krętych linii.

310
00:15:02.770 --> 00:15:03.530
Nie jest to coś,

311
00:15:03.530 --> 00:15:05.050
co może obserwujemy

312
00:15:05.050 --> 00:15:06.090
w podręcznikach,

313
00:15:06.190 --> 00:15:08.290
na wszystkich etapach kształcenia,

314
00:15:08.430 --> 00:15:09.830
kiedy młodzież uczy się

315
00:15:09.830 --> 00:15:10.910
o młodej Polsce.

316
00:15:10.910 --> 00:15:13.270
To nie zawsze ma czas na to,

317
00:15:13.370 --> 00:15:15.450
żeby wspomnieć też o tym,

318
00:15:15.670 --> 00:15:17.310
że to życie kawiarniane

319
00:15:17.310 --> 00:15:18.710
było tak istotne,

320
00:15:18.790 --> 00:15:21.130
że właściwie duża część dnia,

321
00:15:21.250 --> 00:15:22.330
a już na pewno nocy,

322
00:15:22.490 --> 00:15:24.630
była w tej kawiarni spędzana.

323
00:15:24.790 --> 00:15:26.030
To jest jakby jedna część

324
00:15:26.030 --> 00:15:27.350
tej naszej wystawy,

325
00:15:27.570 --> 00:15:29.030
ta część krakowska.

326
00:15:29.210 --> 00:15:30.370
W drugiej części,

327
00:15:30.490 --> 00:15:31.950
poświęconej Gliwicom

328
00:15:31.950 --> 00:15:34.530
i potroszę również Lwowowi.

329
00:15:34.730 --> 00:15:35.730
Dlaczego potroszę?

330
00:15:35.810 --> 00:15:38.030
Dlatego, że wchodząc w zamysł

331
00:15:38.030 --> 00:15:39.630
stworzenia takiej wystawy

332
00:15:39.630 --> 00:15:41.110
o kawiarniach gliwickich,

333
00:15:41.270 --> 00:15:43.230
owszem, w zbiorach Muzeum w Gliwicach

334
00:15:43.230 --> 00:15:45.350
znajduje się może kilka,

335
00:15:45.450 --> 00:15:46.850
może kilkanaście obiektów

336
00:15:46.850 --> 00:15:48.130
oryginalnych takich,

337
00:15:48.370 --> 00:15:49.650
które pochodzą przede wszystkim

338
00:15:49.650 --> 00:15:50.830
z Haus Oberschlesien.

339
00:15:50.970 --> 00:15:52.330
Są to sztućce,

340
00:15:52.490 --> 00:15:54.770
rozmaitego rodzaju metalowe naczynia,

341
00:15:54.970 --> 00:15:57.390
ale znając historię

342
00:15:57.390 --> 00:15:59.890
i wiedząc, że po roku 1945

343
00:16:01.430 --> 00:16:03.990
na ziemię Górnego Śląska,

344
00:16:04.210 --> 00:16:04.730
w tej części,

345
00:16:04.870 --> 00:16:06.530
która dawniej należała do Niemiec,

346
00:16:06.530 --> 00:16:08.670
przyszli polscy osadnicy.

347
00:16:09.030 --> 00:16:11.170
Decyzja mocarstw sprawiła,

348
00:16:11.330 --> 00:16:13.310
że tutaj stała się Polska,

349
00:16:13.470 --> 00:16:14.490
tutaj pojawiła się

350
00:16:14.490 --> 00:16:15.810
polska administracja

351
00:16:15.810 --> 00:16:18.630
i zaczęło się przejmowanie tych ziem,

352
00:16:18.750 --> 00:16:20.450
przejmowanie terytoriów.

353
00:16:20.810 --> 00:16:22.770
I z jednej strony mamy do czynienia

354
00:16:22.770 --> 00:16:24.770
z końcem pewnego świata,

355
00:16:24.950 --> 00:16:26.350
tego świata niemieckiego,

356
00:16:26.510 --> 00:16:27.490
który tutaj jest.

357
00:16:27.690 --> 00:16:29.630
I zresztą polityka przez lata

358
00:16:29.630 --> 00:16:31.650
prowadzona w okresie PRL-u

359
00:16:31.650 --> 00:16:32.930
była taka, żeby ślady

360
00:16:32.930 --> 00:16:35.030
tej niemieckości zacierać,

361
00:16:35.030 --> 00:16:38.090
co oczywiście wpłynęło na to,

362
00:16:38.110 --> 00:16:39.890
jaki jest obraz kulturowy miasta,

363
00:16:40.110 --> 00:16:41.610
obraz architektoniczny.

364
00:16:41.850 --> 00:16:43.970
Od wielu lat to podejście

365
00:16:43.970 --> 00:16:45.430
jest już zupełnie inne,

366
00:16:45.550 --> 00:16:47.310
ratuje się dawne zabytki,

367
00:16:47.610 --> 00:16:49.030
odkrywa się na nowo

368
00:16:49.030 --> 00:16:51.390
postaci związane z Gliwicami,

369
00:16:51.530 --> 00:16:53.190
przede wszystkim z hutą gliwicką.

370
00:16:53.670 --> 00:16:56.470
Artyści tacy jak rzeźbiarze, malarze,

371
00:16:56.670 --> 00:16:57.970
którzy pojawiają się tutaj

372
00:16:57.970 --> 00:16:59.890
w dwudziestoleciu międzywojennym,

373
00:17:00.110 --> 00:17:03.370
zaczynają być coraz bardziej doceniani

374
00:17:03.370 --> 00:17:05.490
i muzeum również nasze

375
00:17:05.490 --> 00:17:06.530
przez swoje działania

376
00:17:06.530 --> 00:17:08.210
pokazuje te sylwetki,

377
00:17:08.370 --> 00:17:09.490
pokazuje te postaci.

378
00:17:09.930 --> 00:17:11.650
No i mamy szansę również

379
00:17:11.650 --> 00:17:13.630
przybliżyć ich dzieła

380
00:17:13.910 --> 00:17:15.290
naszym odbiorcom.

381
00:17:15.430 --> 00:17:17.390
Dlaczego ten Lwów jeszcze do tego wrócę?

382
00:17:17.530 --> 00:17:18.950
Więc liczyliśmy na to,

383
00:17:19.110 --> 00:17:20.410
że w związku z tym,

384
00:17:20.510 --> 00:17:22.290
że wiele ludności napływowej

385
00:17:22.290 --> 00:17:24.490
do Gliwic z dawnych kresów

386
00:17:24.490 --> 00:17:25.490
Rzeczypospolitej,

387
00:17:25.550 --> 00:17:27.430
czyli z II Rzeczypospolitej

388
00:17:27.430 --> 00:17:28.070
tak naprawdę,

389
00:17:28.230 --> 00:17:29.210
którzy przybyli tutaj,

390
00:17:29.870 --> 00:17:31.550
że coś ze sobą przywiozą.

391
00:17:31.550 --> 00:17:33.850
Okazuje się, że nie,

392
00:17:34.010 --> 00:17:35.570
że to nie były rzeczy,

393
00:17:36.230 --> 00:17:37.050
że tak powiem,

394
00:17:37.130 --> 00:17:37.990
pierwszej potrzeby.

395
00:17:38.310 --> 00:17:40.610
Nasza akcja trwała kilka miesięcy,

396
00:17:40.750 --> 00:17:41.710
kilka ładnych tygodni.

397
00:17:41.770 --> 00:17:42.750
Wielokrotnie apelowaliśmy

398
00:17:43.470 --> 00:17:45.830
o przynoszenie tego rodzaju

399
00:17:45.830 --> 00:17:48.350
artefaktów związanych ze Lwowem,

400
00:17:48.490 --> 00:17:50.250
związanych też z Gliwicami.

401
00:17:50.910 --> 00:17:52.650
No i udało nam się pozyskać

402
00:17:52.650 --> 00:17:54.070
jedną, jedyną rzecz,

403
00:17:54.390 --> 00:17:55.390
mianowicie dzbanuszek

404
00:17:55.390 --> 00:17:56.850
z kawiarni szkockiej.

405
00:17:57.490 --> 00:17:59.330
Kawiarni, która jest, myślę,

406
00:17:59.330 --> 00:18:01.890
bardzo bliska sercu wielu ludzi,

407
00:18:02.050 --> 00:18:04.310
oczywiście też i dawnych pracowników

408
00:18:04.310 --> 00:18:05.810
Politechniki Gliwickiej,

409
00:18:06.010 --> 00:18:08.390
która przecież bezpośrednio była

410
00:18:08.390 --> 00:18:11.530
taką dziedziczką Politechniki Lwowskiej,

411
00:18:11.810 --> 00:18:13.650
ale to właśnie w kawiarni szkockiej

412
00:18:13.650 --> 00:18:14.370
we Lwowie

413
00:18:14.370 --> 00:18:15.830
profesor Banach

414
00:18:15.830 --> 00:18:18.130
oraz inni wykładowcy

415
00:18:18.130 --> 00:18:19.570
Wydziału Matematycznego

416
00:18:19.570 --> 00:18:20.610
spotykali się

417
00:18:20.610 --> 00:18:22.650
i taka ciekawostka,

418
00:18:23.150 --> 00:18:24.710
niekoniecznie dużo tam rozmawiano,

419
00:18:25.270 --> 00:18:26.430
ale za to rozwiązywano

420
00:18:26.430 --> 00:18:27.770
problemy matematyczne.

421
00:18:27.990 --> 00:18:29.890
W nagrodę za rozwiązanie

422
00:18:29.890 --> 00:18:31.410
czegoś arcytrudnego

423
00:18:31.410 --> 00:18:33.230
można było nawet gęś dostać,

424
00:18:33.350 --> 00:18:35.690
a na pewno jakiś dobry trunek.

425
00:18:35.850 --> 00:18:37.050
I z tej kawiarni mamy

426
00:18:37.050 --> 00:18:39.210
jeden, jedyny dzbanuszek,

427
00:18:39.530 --> 00:18:40.670
na którym na spodzie

428
00:18:40.670 --> 00:18:41.450
wytłoczona jest

429
00:18:41.450 --> 00:18:42.650
kawiarnia szkocka,

430
00:18:43.230 --> 00:18:44.330
taki dzbanuszek pewnie

431
00:18:44.330 --> 00:18:45.930
na podgrzewane mleko,

432
00:18:46.010 --> 00:18:47.170
a może na kawę.

433
00:18:47.790 --> 00:18:49.610
I to jest ta jedyna

434
00:18:49.610 --> 00:18:51.330
pamiątka ze Lwowa.

435
00:18:51.510 --> 00:18:52.370
Poza tym mamy

436
00:18:52.370 --> 00:18:54.530
kilka już innych przedmiotów

437
00:18:54.530 --> 00:18:55.890
związanych z Lwowem

438
00:18:55.890 --> 00:18:56.770
od rodziny,

439
00:18:56.930 --> 00:18:58.190
która stamtąd się wywodzi,

440
00:18:58.350 --> 00:18:59.610
ale to jest na przykład

441
00:18:59.610 --> 00:19:01.250
szufelka i miotełka

442
00:19:01.250 --> 00:19:02.530
do sprzątania okruszków

443
00:19:02.530 --> 00:19:03.230
ze stołu.

444
00:19:03.410 --> 00:19:05.070
To jest bardzo ciekawe

445
00:19:05.070 --> 00:19:06.330
porcelanowe naczynie

446
00:19:06.330 --> 00:19:07.890
do galarety czy galantyny,

447
00:19:08.290 --> 00:19:10.290
w której wylewało się galaretę

448
00:19:10.290 --> 00:19:12.090
i powstawał wzór z kwiatów,

449
00:19:12.310 --> 00:19:13.950
kiedy to było przewrócone

450
00:19:13.950 --> 00:19:14.690
dnem do góry.

451
00:19:14.810 --> 00:19:15.870
Także bardzo ciekawy

452
00:19:15.870 --> 00:19:17.550
taki sprzęt

453
00:19:17.550 --> 00:19:19.150
do ozdób domowych,

454
00:19:19.270 --> 00:19:20.910
ale też przecież w kawiarniach

455
00:19:20.910 --> 00:19:23.030
galarety były serwowane.

456
00:19:23.030 --> 00:19:24.630
No i chcieliśmy też wspomnieć

457
00:19:24.630 --> 00:19:26.270
o Lwowie z tego względu,

458
00:19:26.490 --> 00:19:29.150
że Lwów chyba najwcześniej

459
00:19:29.150 --> 00:19:30.430
na ziemiach polskich

460
00:19:30.430 --> 00:19:31.810
słynął z kawiarni,

461
00:19:31.930 --> 00:19:33.390
słynął z różnego rodzaju

462
00:19:33.390 --> 00:19:35.870
cukierni i generalnie słodkości.

463
00:19:36.510 --> 00:19:37.930
Udało nam się dotrzeć

464
00:19:37.930 --> 00:19:38.770
do zdjęć,

465
00:19:38.850 --> 00:19:40.070
ale też do takiej

466
00:19:40.070 --> 00:19:41.370
świetnej książki

467
00:19:41.370 --> 00:19:42.930
pani Kozłowskiej-Ryś,

468
00:19:43.070 --> 00:19:44.330
która opisuje Lwów

469
00:19:44.330 --> 00:19:45.930
na słodko i półwytrawnie.

470
00:19:46.370 --> 00:19:47.350
Mianowicie to,

471
00:19:47.470 --> 00:19:49.030
że do Lwowa przybyli

472
00:19:49.030 --> 00:19:50.410
w którymś momencie,

473
00:19:50.430 --> 00:19:51.890
w końcu XVIII wieku,

474
00:19:51.890 --> 00:19:53.730
tak jak i do wielu innych miejsc

475
00:19:53.730 --> 00:19:54.390
w Europie,

476
00:19:54.410 --> 00:19:56.150
szwajcarscy cukiernicy.

477
00:19:56.330 --> 00:19:57.370
I to szwajcarzy

478
00:19:57.370 --> 00:19:58.690
przynieśli ze sobą

479
00:19:58.690 --> 00:20:01.090
różne czekoladowe przysmaki,

480
00:20:01.310 --> 00:20:03.070
różnego rodzaju wypieki,

481
00:20:03.250 --> 00:20:03.670
torty.

482
00:20:03.870 --> 00:20:05.230
I to się rozwinęło

483
00:20:05.230 --> 00:20:06.270
we Lwowie

484
00:20:06.270 --> 00:20:07.530
do niesamowitych,

485
00:20:07.530 --> 00:20:08.410
mogę powiedzieć,

486
00:20:08.830 --> 00:20:09.390
rozmiarów.

487
00:20:09.510 --> 00:20:10.010
Mianowicie

488
00:20:10.010 --> 00:20:11.530
słynna była cukiernia

489
00:20:11.530 --> 00:20:12.790
Ludwika Zalewskiego

490
00:20:12.790 --> 00:20:14.230
przy ulicy Akademickiej

491
00:20:14.230 --> 00:20:14.930
we Lwowie,

492
00:20:15.130 --> 00:20:16.850
gdzie na wystawie

493
00:20:16.850 --> 00:20:18.130
z rozmaitych cukrów,

494
00:20:18.590 --> 00:20:19.710
na bazie cukru

495
00:20:19.710 --> 00:20:21.810
i rozmaitych syropów kolorowych.

496
00:20:22.210 --> 00:20:23.510
Tworzono kwiaty,

497
00:20:23.650 --> 00:20:25.810
tworzono różne dekoracje cukrowe

498
00:20:25.810 --> 00:20:26.610
do tortów,

499
00:20:26.730 --> 00:20:27.370
do ciastek

500
00:20:27.370 --> 00:20:28.970
i to było wystawiane

501
00:20:28.970 --> 00:20:30.790
na witrynach sklepowych.

502
00:20:30.910 --> 00:20:32.050
W naszej publikacji,

503
00:20:32.070 --> 00:20:33.630
o której też muszę wspomnieć,

504
00:20:34.130 --> 00:20:34.990
w Gliwice à la carte,

505
00:20:35.210 --> 00:20:36.050
jest zdjęcie

506
00:20:36.050 --> 00:20:38.290
tejże właśnie cukierni.

507
00:20:38.570 --> 00:20:39.830
Widać tam tłum dzieci,

508
00:20:40.030 --> 00:20:41.090
który wpatruje się

509
00:20:41.090 --> 00:20:42.590
w te pyszności,

510
00:20:42.730 --> 00:20:43.330
słodkości,

511
00:20:43.490 --> 00:20:45.570
które są niezmiernie okazałe

512
00:20:45.570 --> 00:20:47.550
właściwie takiego kształtu barokowego.

513
00:20:47.550 --> 00:20:48.910
Powiem krótko,

514
00:20:49.050 --> 00:20:50.230
dzisiaj już takich rzeczy

515
00:20:50.230 --> 00:20:51.130
po prostu nie ma.

516
00:20:51.430 --> 00:20:52.370
Dzisiaj raczej

517
00:20:52.370 --> 00:20:53.850
te dekoracje tortowe

518
00:20:53.850 --> 00:20:55.330
są bardziej skromne,

519
00:20:55.530 --> 00:20:56.630
dzisiaj są nadruki

520
00:20:56.630 --> 00:20:57.450
na tortach,

521
00:20:57.910 --> 00:20:59.090
różnego rodzaju

522
00:20:59.090 --> 00:21:00.370
może małostrawne

523
00:21:00.370 --> 00:21:01.550
cukrowe róże,

524
00:21:01.670 --> 00:21:03.110
a to wtedy były takie

525
00:21:03.110 --> 00:21:03.930
no naprawdę

526
00:21:03.930 --> 00:21:05.730
arcydzieła pomysłowości.

527
00:21:05.930 --> 00:21:06.770
Dość wspomnieć,

528
00:21:06.830 --> 00:21:09.190
że w tych cukierniach lwowskich

529
00:21:09.190 --> 00:21:10.450
też wykonywano

530
00:21:10.450 --> 00:21:11.750
na przykład takie sceny

531
00:21:11.750 --> 00:21:12.030
jak

532
00:21:12.030 --> 00:21:13.790
baca na tle Giewontu

533
00:21:13.790 --> 00:21:14.970
i to było z cukru.

534
00:21:14.970 --> 00:21:16.390
Jeszcze pies do tego.

535
00:21:16.590 --> 00:21:17.930
Więc pomysły na to,

536
00:21:18.270 --> 00:21:19.350
albo żeby zrobić

537
00:21:19.350 --> 00:21:20.570
rzeźbę postać

538
00:21:20.570 --> 00:21:21.790
cesarza z cukru,

539
00:21:22.330 --> 00:21:23.130
dlatego, że

540
00:21:23.130 --> 00:21:23.950
Franciszek,

541
00:21:24.090 --> 00:21:25.090
cesarz Franciszek

542
00:21:25.090 --> 00:21:26.370
wizytował wówczas

543
00:21:26.370 --> 00:21:27.010
Galicję,

544
00:21:27.110 --> 00:21:28.650
wizytował też Lwów,

545
00:21:28.750 --> 00:21:29.870
no to zasłużył

546
00:21:29.870 --> 00:21:30.950
na popiersie z cukru.

547
00:21:31.350 --> 00:21:31.730
No myślę,

548
00:21:31.810 --> 00:21:32.570
że były to takie

549
00:21:32.570 --> 00:21:33.870
po prostu jednostkowe,

550
00:21:33.970 --> 00:21:35.010
fenomenalne w ogóle

551
00:21:35.010 --> 00:21:35.570
wydarzenia,

552
00:21:35.610 --> 00:21:37.070
o których pisała też prasa,

553
00:21:37.290 --> 00:21:38.270
które zostały

554
00:21:38.270 --> 00:21:39.010
w ten sposób

555
00:21:39.690 --> 00:21:40.210
zapamiętane.

556
00:21:40.410 --> 00:21:41.130
Bardzo się cieszę,

557
00:21:41.150 --> 00:21:42.330
że ten akcent lwowski

558
00:21:42.330 --> 00:21:43.050
się pojawił,

559
00:21:43.050 --> 00:21:44.430
zwłaszcza, że dotyczy on

560
00:21:44.430 --> 00:21:45.370
kawiarni szkockiej,

561
00:21:45.450 --> 00:21:46.270
dlatego, że

562
00:21:46.270 --> 00:21:47.450
to też pokazuje,

563
00:21:47.510 --> 00:21:48.210
że te kawiarnie

564
00:21:48.210 --> 00:21:49.470
nie zawsze były

565
00:21:49.470 --> 00:21:50.350
artystyczne,

566
00:21:50.530 --> 00:21:51.410
nie zawsze były

567
00:21:51.410 --> 00:21:52.470
literackie,

568
00:21:52.550 --> 00:21:53.030
nie zawsze były

569
00:21:53.030 --> 00:21:54.290
związane ze światem sztuki.

570
00:21:54.670 --> 00:21:55.170
Przeciwnie,

571
00:21:55.230 --> 00:21:55.990
czasem te stoliki

572
00:21:55.990 --> 00:21:56.870
były okupowane

573
00:21:56.870 --> 00:21:58.110
przez przedstawicieli

574
00:21:58.110 --> 00:21:59.670
wielu innych dziedzin.

575
00:22:00.170 --> 00:22:01.090
W opisie wystawy

576
00:22:01.090 --> 00:22:01.530
czytamy, że

577
00:22:01.530 --> 00:22:02.310
przybliżają pani

578
00:22:02.310 --> 00:22:03.270
fenomen kawiarni

579
00:22:03.270 --> 00:22:03.550
z lat

580
00:22:03.550 --> 00:22:04.270
1900,

581
00:22:04.970 --> 00:22:05.110
no

582
00:22:05.110 --> 00:22:06.130
1930.

583
00:22:07.130 --> 00:22:07.850
No i oczywiście

584
00:22:07.850 --> 00:22:09.170
nadchodzące zmiany

585
00:22:09.170 --> 00:22:10.450
dotyczące polityki,

586
00:22:10.570 --> 00:22:11.370
dotyczące wojny

587
00:22:11.370 --> 00:22:13.130
są tutaj zupełnie zrozumiałym

588
00:22:13.130 --> 00:22:13.850
wytłumaczeniem

589
00:22:13.850 --> 00:22:15.490
kresu rzeczywistości

590
00:22:15.490 --> 00:22:16.730
tego świata kawiarnianego,

591
00:22:17.090 --> 00:22:17.730
ale jednak mówimy

592
00:22:17.730 --> 00:22:18.750
o roku 1930

593
00:22:18.750 --> 00:22:20.270
i chciałam zapytać,

594
00:22:20.410 --> 00:22:21.770
dlaczego ta cezura czasowa

595
00:22:21.770 --> 00:22:22.730
towarzyszy wystawie?

596
00:22:22.930 --> 00:22:24.150
Ona może nie jest

597
00:22:24.150 --> 00:22:25.490
tak bardzo ostro

598
00:22:25.490 --> 00:22:26.590
wypunktowana

599
00:22:26.590 --> 00:22:27.730
na tej wystawie,

600
00:22:27.850 --> 00:22:28.250
natomiast

601
00:22:28.250 --> 00:22:28.930
no właśnie

602
00:22:28.930 --> 00:22:29.570
otwarcie

603
00:22:29.570 --> 00:22:30.550
House of Erschlesien

604
00:22:30.550 --> 00:22:30.850
w roku

605
00:22:30.850 --> 00:22:32.230
1928

606
00:22:32.230 --> 00:22:33.930
to jest też

607
00:22:33.930 --> 00:22:34.590
pewien szczyt,

608
00:22:34.690 --> 00:22:35.630
pewne zwieńczenie

609
00:22:35.630 --> 00:22:36.990
lat 20.

610
00:22:37.430 --> 00:22:37.750
I teraz

611
00:22:37.750 --> 00:22:38.670
w Gliwicach

612
00:22:38.670 --> 00:22:39.530
skupiamy się

613
00:22:39.530 --> 00:22:40.750
najbardziej na dwóch

614
00:22:40.750 --> 00:22:41.730
takich lokalach,

615
00:22:41.970 --> 00:22:42.990
chociaż było ich tutaj

616
00:22:42.990 --> 00:22:43.990
też niemało,

617
00:22:44.190 --> 00:22:45.090
bo jeżeli

618
00:22:45.090 --> 00:22:45.850
policzymy,

619
00:22:46.070 --> 00:22:46.550
a to jest

620
00:22:46.550 --> 00:22:47.490
państwo o

621
00:22:47.490 --> 00:22:48.070
przecież

622
00:22:48.070 --> 00:22:49.370
pruskich regulacjach,

623
00:22:49.550 --> 00:22:51.010
to w Gliwicach

624
00:22:51.010 --> 00:22:51.850
każda rzecz,

625
00:22:52.030 --> 00:22:52.670
każdy lokal

626
00:22:52.670 --> 00:22:53.210
podlegał

627
00:22:53.210 --> 00:22:53.810
koncesji,

628
00:22:54.270 --> 00:22:55.270
więc koncesja

629
00:22:55.270 --> 00:22:56.270
dzisiaj kojarzy nam się

630
00:22:56.270 --> 00:22:57.350
głównie z alkoholem,

631
00:22:57.530 --> 00:22:58.290
z wydawaniem

632
00:22:58.290 --> 00:22:58.890
zezwolenia

633
00:22:58.890 --> 00:22:59.810
na prowadzenie

634
00:22:59.810 --> 00:23:00.990
wyszynku alkoholowego,

635
00:23:00.990 --> 00:23:01.810
a wówczas nie.

636
00:23:02.130 --> 00:23:02.370
Nawet

637
00:23:02.370 --> 00:23:03.530
na lemoniadę,

638
00:23:03.690 --> 00:23:04.130
na kawę

639
00:23:04.130 --> 00:23:04.950
i na herbatę

640
00:23:04.950 --> 00:23:06.030
też trzeba było

641
00:23:06.030 --> 00:23:07.070
mieć koncesję,

642
00:23:07.190 --> 00:23:08.410
więc te dokumenty,

643
00:23:08.510 --> 00:23:09.330
które zostały

644
00:23:09.330 --> 00:23:10.430
bardzo dobrze

645
00:23:10.430 --> 00:23:10.990
przebadane

646
00:23:10.990 --> 00:23:11.530
przez panią

647
00:23:11.530 --> 00:23:12.690
Małgorzatę Kaganiec

648
00:23:12.690 --> 00:23:14.050
i opublikowane

649
00:23:14.050 --> 00:23:14.610
w takiej

650
00:23:14.610 --> 00:23:15.190
większej

651
00:23:15.190 --> 00:23:16.130
publikacji,

652
00:23:16.630 --> 00:23:17.510
tam wymienionych

653
00:23:17.510 --> 00:23:18.090
jest ponad

654
00:23:18.090 --> 00:23:19.450
80 miejsc

655
00:23:19.450 --> 00:23:20.290
w samych

656
00:23:20.290 --> 00:23:20.970
Gliwicach,

657
00:23:21.230 --> 00:23:22.250
gdzie wydawano

658
00:23:22.250 --> 00:23:22.870
koncesję,

659
00:23:22.990 --> 00:23:23.770
gdzie prowadzono

660
00:23:23.770 --> 00:23:25.050
i restauracje,

661
00:23:25.150 --> 00:23:25.750
i kawiarnie,

662
00:23:25.830 --> 00:23:26.170
i hotel,

663
00:23:26.350 --> 00:23:27.110
także jest to

664
00:23:27.110 --> 00:23:28.190
naprawdę imponująca

665
00:23:28.190 --> 00:23:29.090
liczba związana

666
00:23:29.090 --> 00:23:29.670
przede wszystkim

667
00:23:29.670 --> 00:23:30.290
z rozwojem

668
00:23:30.290 --> 00:23:30.790
Gliwic,

669
00:23:30.790 --> 00:23:31.470
z rozwojem

670
00:23:31.470 --> 00:23:32.310
Huty Gliwickiej,

671
00:23:32.390 --> 00:23:33.990
przemysłu na Górnym Śląsku,

672
00:23:34.110 --> 00:23:35.010
no i tego,

673
00:23:35.090 --> 00:23:35.970
że przyjeżdżało tutaj

674
00:23:35.970 --> 00:23:36.570
bardzo wielu

675
00:23:36.570 --> 00:23:37.630
biznesmenów,

676
00:23:37.790 --> 00:23:38.970
ówczesnych kontrahentów,

677
00:23:39.130 --> 00:23:39.630
pewnie też

678
00:23:39.630 --> 00:23:40.190
jakichś

679
00:23:40.190 --> 00:23:41.770
niebieskich ptaków,

680
00:23:41.890 --> 00:23:42.550
lekko duchów,

681
00:23:42.730 --> 00:23:43.250
którzy gdzieś

682
00:23:43.250 --> 00:23:44.370
musieli bywać.

683
00:23:45.010 --> 00:23:45.990
Dla nas istotna

684
00:23:45.990 --> 00:23:46.330
jest

685
00:23:46.330 --> 00:23:47.470
kafe Sznapka,

686
00:23:47.730 --> 00:23:48.630
czyli kawiarnia,

687
00:23:48.730 --> 00:23:49.630
która należała

688
00:23:49.630 --> 00:23:51.730
do rodziny Sznapków,

689
00:23:51.930 --> 00:23:53.170
która od pokoleń,

690
00:23:53.190 --> 00:23:53.950
można powiedzieć,

691
00:23:54.210 --> 00:23:55.590
była w jakiś sposób

692
00:23:55.590 --> 00:23:56.390
związana

693
00:23:56.390 --> 00:23:57.850
z cukiernictwem.

694
00:23:58.030 --> 00:23:59.150
Ciekawa historia

695
00:23:59.150 --> 00:23:59.630
jest taka,

696
00:23:59.810 --> 00:24:01.030
że Sznapkowie

697
00:24:01.030 --> 00:24:01.930
byli taką

698
00:24:01.930 --> 00:24:02.550
dynastią

699
00:24:02.550 --> 00:24:03.490
piernikarzy,

700
00:24:03.610 --> 00:24:04.950
prowadzili apteki,

701
00:24:05.210 --> 00:24:06.670
ale przy aptekach

702
00:24:06.670 --> 00:24:07.510
produkowano

703
00:24:07.510 --> 00:24:08.450
także pierniki.

704
00:24:09.110 --> 00:24:09.550
Piernik

705
00:24:09.550 --> 00:24:10.010
jako

706
00:24:10.830 --> 00:24:11.550
ciastko

707
00:24:11.550 --> 00:24:12.130
dzisiaj,

708
00:24:12.490 --> 00:24:13.070
no może już

709
00:24:13.070 --> 00:24:13.730
nie ma takiego

710
00:24:13.730 --> 00:24:14.390
odbioru,

711
00:24:14.470 --> 00:24:15.550
jak to kiedyś było,

712
00:24:15.750 --> 00:24:16.810
że jest to ciastko

713
00:24:16.810 --> 00:24:18.070
mocno korzenne,

714
00:24:18.450 --> 00:24:19.130
które można

715
00:24:19.130 --> 00:24:19.870
bardzo długo

716
00:24:19.870 --> 00:24:20.730
przechowywać

717
00:24:20.730 --> 00:24:21.450
i właściwie

718
00:24:21.450 --> 00:24:22.410
jego tradycja

719
00:24:22.410 --> 00:24:23.050
sięga

720
00:24:23.050 --> 00:24:24.110
średniowiecza

721
00:24:24.110 --> 00:24:25.730
i bardzo często

722
00:24:25.730 --> 00:24:26.230
pierniki

723
00:24:26.230 --> 00:24:27.150
były sprzedawane

724
00:24:27.150 --> 00:24:28.010
gdzieś w pobliżu

725
00:24:28.010 --> 00:24:28.670
kościołów,

726
00:24:28.850 --> 00:24:29.630
były związane

727
00:24:29.630 --> 00:24:30.970
z różnego rodzaju

728
00:24:30.970 --> 00:24:32.010
takimi świętami.

729
00:24:32.290 --> 00:24:33.190
Piernik jest pewną

730
00:24:33.190 --> 00:24:34.130
odświętnością,

731
00:24:34.210 --> 00:24:35.270
jest czymś istotnym

732
00:24:35.270 --> 00:24:36.170
i teraz właśnie

733
00:24:36.170 --> 00:24:37.590
z tej rodziny Sznapków

734
00:24:37.590 --> 00:24:38.850
Edward Sznapka

735
00:24:38.850 --> 00:24:39.650
otwiera

736
00:24:39.650 --> 00:24:40.350
kawiarnię

737
00:24:40.350 --> 00:24:41.090
w pobliżu

738
00:24:41.090 --> 00:24:41.690
muzeum.

739
00:24:42.190 --> 00:24:43.050
Dzisiaj jest to

740
00:24:43.050 --> 00:24:44.450
plac inwalidów

741
00:24:44.450 --> 00:24:45.030
wojennych,

742
00:24:45.170 --> 00:24:45.570
a kiedyś

743
00:24:45.570 --> 00:24:46.450
Wilhelmsplatz.

744
00:24:46.930 --> 00:24:47.830
Jeden z lokali

745
00:24:47.830 --> 00:24:48.470
Sznapki

746
00:24:48.470 --> 00:24:49.270
znajdował się też

747
00:24:49.270 --> 00:24:49.990
na rynku

748
00:24:49.990 --> 00:24:50.970
w Gliwicach

749
00:24:50.970 --> 00:24:52.170
przez krótki okres,

750
00:24:52.270 --> 00:24:53.370
ale ta kawiarnia

751
00:24:53.370 --> 00:24:53.990
artystyczna

752
00:24:53.990 --> 00:24:54.490
była tu

753
00:24:54.490 --> 00:24:55.170
dosłownie

754
00:24:55.170 --> 00:24:56.250
w linii prostej,

755
00:24:56.330 --> 00:24:56.770
to jest jakieś

756
00:24:56.770 --> 00:24:57.810
może niecałe

757
00:24:57.810 --> 00:24:58.510
100 metrów

758
00:24:58.510 --> 00:24:58.830
od

759
00:24:58.830 --> 00:24:59.770
Willi Karo,

760
00:24:59.850 --> 00:25:00.770
gdzie wystawa

761
00:25:00.770 --> 00:25:01.370
ma miejsce

762
00:25:01.370 --> 00:25:03.590
i tam w tym lokalu

763
00:25:03.590 --> 00:25:04.430
bywali

764
00:25:04.430 --> 00:25:05.450
artyści

765
00:25:05.450 --> 00:25:06.230
związani

766
00:25:06.230 --> 00:25:06.770
z muzeum

767
00:25:06.770 --> 00:25:07.450
w Gliwicach,

768
00:25:07.590 --> 00:25:08.010
bywali

769
00:25:08.010 --> 00:25:08.930
dyrektorzy,

770
00:25:09.050 --> 00:25:10.090
historycy sztuki,

771
00:25:10.730 --> 00:25:11.030
bywali

772
00:25:11.030 --> 00:25:11.870
dziennikarze

773
00:25:11.870 --> 00:25:12.690
i radiowcy

774
00:25:12.690 --> 00:25:13.490
związani

775
00:25:13.490 --> 00:25:14.070
z radiem

776
00:25:14.070 --> 00:25:14.850
w Gliwicach,

777
00:25:15.030 --> 00:25:15.890
bo tutaj ta

778
00:25:15.890 --> 00:25:17.410
rozgłośnia radiowa

779
00:25:17.410 --> 00:25:19.130
była bardzo istotna

780
00:25:19.130 --> 00:25:20.050
i też

781
00:25:20.050 --> 00:25:21.050
w tym radiu

782
00:25:21.050 --> 00:25:21.570
audycje

783
00:25:21.570 --> 00:25:22.230
odbywały się

784
00:25:22.230 --> 00:25:22.870
na żywo,

785
00:25:23.510 --> 00:25:24.290
więc kiedy

786
00:25:24.290 --> 00:25:24.930
dochodziło

787
00:25:24.930 --> 00:25:25.990
do rozmaitego rodzaju

788
00:25:25.990 --> 00:25:27.210
wpadek językowych,

789
00:25:27.390 --> 00:25:28.190
jakichś lapsusów

790
00:25:28.190 --> 00:25:29.490
albo coś się nie udało,

791
00:25:29.610 --> 00:25:30.230
no to wówczas

792
00:25:30.230 --> 00:25:31.530
ci twórcy radiowi,

793
00:25:31.690 --> 00:25:32.270
a bywali

794
00:25:32.270 --> 00:25:32.770
tacy

795
00:25:32.770 --> 00:25:33.610
zapraszani

796
00:25:33.610 --> 00:25:34.310
czasem nawet

797
00:25:34.310 --> 00:25:35.150
z Wrocławia

798
00:25:35.150 --> 00:25:36.230
do wygłoszenia

799
00:25:36.230 --> 00:25:37.430
jakiegoś referatu

800
00:25:37.430 --> 00:25:38.450
albo opowiedzenia

801
00:25:38.450 --> 00:25:39.330
o jakimś wydarzeniu

802
00:25:39.330 --> 00:25:40.230
teatralnym,

803
00:25:40.830 --> 00:25:41.310
trzeba było

804
00:25:41.310 --> 00:25:42.030
wykazywać się

805
00:25:42.030 --> 00:25:43.090
takim talentem

806
00:25:43.090 --> 00:25:43.830
gawędziarza,

807
00:25:43.950 --> 00:25:44.690
opowiadacza,

808
00:25:44.810 --> 00:25:45.490
który potrafił

809
00:25:45.490 --> 00:25:46.490
ludziom zająć czas,

810
00:25:46.490 --> 00:25:48.010
no i z tego wynikają

811
00:25:48.010 --> 00:25:49.110
też właśnie różne

812
00:25:49.110 --> 00:25:49.690
problemy,

813
00:25:49.750 --> 00:25:50.690
jak to idzie na żywo.

814
00:25:50.890 --> 00:25:52.390
Więc jak to wspomina

815
00:25:52.390 --> 00:25:53.270
Herman Falk,

816
00:25:53.950 --> 00:25:55.070
jeden też z bywalców

817
00:25:55.070 --> 00:25:55.650
kawiarni

818
00:25:55.650 --> 00:25:56.150
Sznapki,

819
00:25:56.370 --> 00:25:57.090
którego tekst

820
00:25:57.090 --> 00:25:58.150
przetłumaczyliśmy,

821
00:25:59.050 --> 00:25:59.750
powiedzmy,

822
00:25:59.810 --> 00:26:00.690
że to taki trochę

823
00:26:00.690 --> 00:26:01.430
odpowiednik

824
00:26:01.430 --> 00:26:02.890
Tadeusza Boja-Żeleńskiego

825
00:26:02.890 --> 00:26:03.490
w Gliwicach,

826
00:26:03.610 --> 00:26:04.590
ale to mocno

827
00:26:04.590 --> 00:26:05.650
naciągana sprawa,

828
00:26:06.270 --> 00:26:06.910
więc Falk

829
00:26:06.910 --> 00:26:07.630
opisywał

830
00:26:07.630 --> 00:26:08.230
takie właśnie

831
00:26:08.230 --> 00:26:08.750
wpadki,

832
00:26:08.930 --> 00:26:09.450
opisywał

833
00:26:09.450 --> 00:26:10.750
jak to później

834
00:26:10.750 --> 00:26:11.950
właśnie ci radiowcy

835
00:26:11.950 --> 00:26:12.930
szli od lokalu

836
00:26:12.930 --> 00:26:13.470
do lokalu,

837
00:26:13.590 --> 00:26:14.290
bo kawiarnie

838
00:26:14.290 --> 00:26:15.010
były zamykane

839
00:26:15.010 --> 00:26:15.430
wcześniej,

840
00:26:15.670 --> 00:26:16.410
a najdłużej

841
00:26:16.410 --> 00:26:16.850
czy wręcz

842
00:26:16.850 --> 00:26:17.830
chyba całodobowo

843
00:26:17.830 --> 00:26:19.270
otwarta była

844
00:26:20.010 --> 00:26:20.630
restauracja

845
00:26:20.630 --> 00:26:21.410
dworcowa,

846
00:26:21.630 --> 00:26:22.030
czyli tam,

847
00:26:22.050 --> 00:26:23.370
gdzie trzeba było

848
00:26:23.370 --> 00:26:23.970
się przesiąść

849
00:26:23.970 --> 00:26:24.510
na pociąg,

850
00:26:24.530 --> 00:26:25.230
czy to do Berlina,

851
00:26:25.310 --> 00:26:26.110
czy do Wrocławia.

852
00:26:26.310 --> 00:26:27.510
Co oni tam robili

853
00:26:27.510 --> 00:26:28.250
w tej sznapce?

854
00:26:28.410 --> 00:26:28.830
Poza tym,

855
00:26:28.930 --> 00:26:29.590
że oczywiście

856
00:26:29.590 --> 00:26:30.710
mogli wypić

857
00:26:30.710 --> 00:26:31.190
kawę

858
00:26:31.190 --> 00:26:32.570
za 30 fenigów

859
00:26:32.570 --> 00:26:33.670
albo jakiś likier.

860
00:26:33.810 --> 00:26:34.750
Sznapka słynął

861
00:26:34.750 --> 00:26:36.010
też z produkcji

862
00:26:36.010 --> 00:26:36.610
tortów

863
00:26:36.610 --> 00:26:37.630
i to musiały być

864
00:26:37.630 --> 00:26:38.110
torty,

865
00:26:38.130 --> 00:26:38.990
no naprawdę

866
00:26:38.990 --> 00:26:39.970
nie lada jakie,

867
00:26:40.790 --> 00:26:42.230
bo zachował się

868
00:26:42.230 --> 00:26:43.130
do naszych czasów.

869
00:26:43.370 --> 00:26:43.850
Zachowało się

870
00:26:43.850 --> 00:26:45.090
pudełko po torcie

871
00:26:45.090 --> 00:26:46.090
z kawę Sznapki,

872
00:26:46.330 --> 00:26:47.190
które dostaliśmy

873
00:26:47.190 --> 00:26:48.750
od państwa,

874
00:26:48.930 --> 00:26:49.610
którzy mieszkają

875
00:26:49.610 --> 00:26:50.510
zupełnie gdzie indziej,

876
00:26:50.670 --> 00:26:51.250
ale pudełko

877
00:26:51.250 --> 00:26:51.950
znalazło się

878
00:26:51.950 --> 00:26:52.650
w domu

879
00:26:52.650 --> 00:26:53.450
gdzieś na

880
00:26:53.450 --> 00:26:54.490
Dolnym Śląsku

881
00:26:54.490 --> 00:26:55.630
i stamtąd

882
00:26:55.630 --> 00:26:56.150
przyjechało

883
00:26:56.150 --> 00:26:57.250
na naszą wystawę.

884
00:26:57.550 --> 00:26:58.350
W pudełku

885
00:26:58.350 --> 00:26:58.830
jeszcze są

886
00:26:58.830 --> 00:27:00.210
oryginalne sznureczki

887
00:27:00.210 --> 00:27:00.630
i taka

888
00:27:00.630 --> 00:27:01.670
obwoluta

889
00:27:01.670 --> 00:27:02.630
ochraniająca

890
00:27:02.630 --> 00:27:02.950
tort,

891
00:27:03.130 --> 00:27:04.150
więc jak na pudełko,

892
00:27:04.250 --> 00:27:05.490
które ma 120 lat,

893
00:27:05.610 --> 00:27:06.830
no nikt by tyle nie dał,

894
00:27:07.090 --> 00:27:08.110
ale to tylko

895
00:27:08.110 --> 00:27:08.970
świadczy o tym,

896
00:27:09.550 --> 00:27:10.410
że ktoś to tak

897
00:27:10.410 --> 00:27:11.010
pieczołowicie

898
00:27:11.010 --> 00:27:11.510
przechował,

899
00:27:11.510 --> 00:27:12.550
jaką rangę

900
00:27:12.550 --> 00:27:13.270
miały właśnie

901
00:27:13.270 --> 00:27:14.230
te torty

902
00:27:14.230 --> 00:27:15.350
u Sznapki.

903
00:27:15.710 --> 00:27:16.910
Kawa po Wiedeńsku

904
00:27:16.910 --> 00:27:17.730
to była druga

905
00:27:17.730 --> 00:27:18.910
specjalizacja

906
00:27:18.910 --> 00:27:20.190
Adolfa Sznapki

907
00:27:20.190 --> 00:27:21.330
i również

908
00:27:21.330 --> 00:27:22.010
duży wybór

909
00:27:22.010 --> 00:27:22.650
konfitur.

910
00:27:22.870 --> 00:27:23.110
Także

911
00:27:23.110 --> 00:27:24.430
kawiarnia, cukiernia

912
00:27:24.430 --> 00:27:25.110
to było miejsce,

913
00:27:25.170 --> 00:27:25.850
gdzie nie tylko

914
00:27:25.850 --> 00:27:27.150
jadło się to na miejscu,

915
00:27:27.250 --> 00:27:28.270
ale można było też

916
00:27:28.270 --> 00:27:29.550
ze sobą zabrać,

917
00:27:30.150 --> 00:27:30.610
wynieść,

918
00:27:30.770 --> 00:27:31.130
kupić

919
00:27:31.130 --> 00:27:31.770
do domu.

920
00:27:31.970 --> 00:27:32.650
W kawiarniach

921
00:27:32.650 --> 00:27:33.310
Gliwickich

922
00:27:33.310 --> 00:27:34.610
bywały stoły

923
00:27:34.610 --> 00:27:35.510
bilardowe,

924
00:27:35.770 --> 00:27:36.570
granowszachy,

925
00:27:36.690 --> 00:27:37.570
granowkarty,

926
00:27:37.950 --> 00:27:38.610
osobne były

927
00:27:38.610 --> 00:27:39.310
pomieszczenia

928
00:27:39.310 --> 00:27:40.370
także dla kobiet,

929
00:27:40.510 --> 00:27:40.910
to trzeba

930
00:27:40.910 --> 00:27:42.710
mocno zaznaczyć,

931
00:27:42.830 --> 00:27:44.130
że etykieta

932
00:27:44.130 --> 00:27:44.970
przedwojenna

933
00:27:44.970 --> 00:27:45.510
była taka,

934
00:27:45.530 --> 00:27:46.570
że nie uchodziło

935
00:27:46.570 --> 00:27:47.210
panią

936
00:27:47.210 --> 00:27:48.330
samotnym

937
00:27:48.330 --> 00:27:49.790
przychodzić do

938
00:27:49.790 --> 00:27:50.550
kawiarni,

939
00:27:50.710 --> 00:27:51.430
powinna być pod

940
00:27:51.430 --> 00:27:52.030
opieką

941
00:27:52.030 --> 00:27:53.150
mężczyzny,

942
00:27:53.230 --> 00:27:53.950
albo jeżeli

943
00:27:53.950 --> 00:27:54.750
umawiała się

944
00:27:54.750 --> 00:27:55.750
z jakimiś innymi

945
00:27:55.750 --> 00:27:56.230
paniami,

946
00:27:56.330 --> 00:27:56.610
no to

947
00:27:56.610 --> 00:27:57.790
musiały siedzieć

948
00:27:57.790 --> 00:27:58.570
w sali

949
00:27:59.250 --> 00:27:59.890
wyodrębnionej

950
00:27:59.890 --> 00:28:01.070
i nie mieć

951
00:28:01.070 --> 00:28:01.650
kontaktu

952
00:28:01.650 --> 00:28:02.130
z taką

953
00:28:02.130 --> 00:28:03.070
zwykłą

954
00:28:03.070 --> 00:28:04.150
publicznością

955
00:28:04.150 --> 00:28:05.070
lokalową,

956
00:28:05.210 --> 00:28:05.870
tak byśmy to

957
00:28:05.870 --> 00:28:06.710
określili.

958
00:28:07.330 --> 00:28:08.270
Wracając jeszcze

959
00:28:08.270 --> 00:28:09.410
do Hermana

960
00:28:09.410 --> 00:28:09.890
Falka,

961
00:28:10.030 --> 00:28:10.750
który był też

962
00:28:10.750 --> 00:28:12.310
takim powieściopisarzem,

963
00:28:12.470 --> 00:28:13.510
pisał kryminały,

964
00:28:13.910 --> 00:28:14.350
postaci,

965
00:28:14.430 --> 00:28:15.350
które opisywał

966
00:28:15.350 --> 00:28:16.790
w swoich powieściach

967
00:28:16.790 --> 00:28:17.910
wywodziły się

968
00:28:17.910 --> 00:28:18.510
z kafe

969
00:28:18.510 --> 00:28:19.050
sznapki,

970
00:28:19.210 --> 00:28:20.130
obserwował różne

971
00:28:20.130 --> 00:28:20.930
typy ludzkie,

972
00:28:21.070 --> 00:28:21.950
porównywał kogoś

973
00:28:21.950 --> 00:28:22.790
do niedźwiedzia,

974
00:28:22.870 --> 00:28:23.210
na przykład

975
00:28:23.210 --> 00:28:24.270
właśnie

976
00:28:24.270 --> 00:28:25.050
słynnego

977
00:28:25.050 --> 00:28:26.430
Adolfa Skorre,

978
00:28:26.750 --> 00:28:27.170
który był

979
00:28:27.170 --> 00:28:28.010
kompozytorem,

980
00:28:28.110 --> 00:28:28.810
a przypominał

981
00:28:28.810 --> 00:28:29.450
niedźwiedzia

982
00:28:29.450 --> 00:28:30.010
i miał taki

983
00:28:30.010 --> 00:28:30.450
zwyczaj,

984
00:28:30.510 --> 00:28:31.130
o czym pisze

985
00:28:31.130 --> 00:28:32.170
Falk,

986
00:28:32.350 --> 00:28:32.810
że jak

987
00:28:32.810 --> 00:28:33.550
komponował,

988
00:28:33.670 --> 00:28:34.110
to leżał

989
00:28:34.110 --> 00:28:34.590
na brzuchu

990
00:28:34.590 --> 00:28:35.210
na podłodze.

991
00:28:35.310 --> 00:28:35.590
Myślę,

992
00:28:35.650 --> 00:28:36.030
że to jest

993
00:28:36.030 --> 00:28:36.430
w ogóle

994
00:28:36.430 --> 00:28:36.990
nietypowa

995
00:28:36.990 --> 00:28:37.490
pozycja

996
00:28:37.490 --> 00:28:38.970
do komponowania.

997
00:28:39.150 --> 00:28:39.490
No i tak

998
00:28:39.490 --> 00:28:40.330
to sznapkę

999
00:28:40.330 --> 00:28:41.090
opisano,

1000
00:28:41.150 --> 00:28:41.730
że złote

1001
00:28:41.730 --> 00:28:42.010
lata

1002
00:28:42.010 --> 00:28:42.690
dwudzieste

1003
00:28:43.810 --> 00:28:44.350
artyści

1004
00:28:44.350 --> 00:28:45.050
tacy jak

1005
00:28:45.050 --> 00:28:46.110
Peter Lieb,

1006
00:28:46.250 --> 00:28:46.630
jak

1007
00:28:46.630 --> 00:28:47.190
Erich

1008
00:28:47.190 --> 00:28:47.810
Gottschlich

1009
00:28:47.810 --> 00:28:48.730
bywali tutaj

1010
00:28:48.730 --> 00:28:49.970
Hans Breitenbach.

1011
00:28:50.090 --> 00:28:50.310
To są

1012
00:28:50.310 --> 00:28:50.990
wszystko ludzie,

1013
00:28:51.230 --> 00:28:52.250
którzy są związani

1014
00:28:52.250 --> 00:28:53.090
i z muzeum

1015
00:28:53.090 --> 00:28:54.110
i których

1016
00:28:54.110 --> 00:28:55.150
pracę mamy tutaj

1017
00:28:55.150 --> 00:28:56.090
w naszych zbiorach.

1018
00:28:56.190 --> 00:28:56.410
No i

1019
00:28:57.590 --> 00:28:58.390
współpracowali

1020
00:28:58.390 --> 00:28:59.150
z Hutą

1021
00:28:59.150 --> 00:28:59.890
Gliwicką,

1022
00:29:00.050 --> 00:29:00.210
gdzie

1023
00:29:00.210 --> 00:29:00.850
odlewy

1024
00:29:00.850 --> 00:29:01.610
artystyczne

1025
00:29:01.610 --> 00:29:02.630
w latach

1026
00:29:02.630 --> 00:29:03.370
dwudziestych

1027
00:29:03.370 --> 00:29:04.130
właśnie dzięki

1028
00:29:04.130 --> 00:29:04.830
działalności

1029
00:29:04.830 --> 00:29:05.630
Petera Lieba

1030
00:29:05.630 --> 00:29:07.290
zostały wyniesione

1031
00:29:07.290 --> 00:29:08.110
na bardzo

1032
00:29:08.110 --> 00:29:08.710
wysoki

1033
00:29:08.710 --> 00:29:09.490
poziom.

1034
00:29:10.050 --> 00:29:10.550
Bywał tam

1035
00:29:10.550 --> 00:29:10.950
też

1036
00:29:10.950 --> 00:29:12.270
Karl Kajsik,

1037
00:29:12.690 --> 00:29:13.230
który był

1038
00:29:13.230 --> 00:29:13.970
dyrektorem

1039
00:29:13.970 --> 00:29:15.170
Górnośląskiego

1040
00:29:15.170 --> 00:29:15.710
Systemu

1041
00:29:15.710 --> 00:29:16.250
Bibliotek

1042
00:29:16.250 --> 00:29:16.790
Publicznych.

1043
00:29:16.890 --> 00:29:17.150
To jest

1044
00:29:17.150 --> 00:29:18.210
bardzo ważna

1045
00:29:18.210 --> 00:29:18.650
postać,

1046
00:29:18.730 --> 00:29:18.890
bo

1047
00:29:18.890 --> 00:29:20.210
on decydował

1048
00:29:20.210 --> 00:29:20.610
o tym,

1049
00:29:20.710 --> 00:29:21.650
co jest czytane

1050
00:29:21.650 --> 00:29:22.770
w bibliotekach,

1051
00:29:22.770 --> 00:29:23.610
ale też pewnie

1052
00:29:23.610 --> 00:29:24.210
to, co

1053
00:29:24.210 --> 00:29:25.130
znajdowało się

1054
00:29:25.130 --> 00:29:26.210
w kawiarniach.

1055
00:29:26.210 --> 00:29:27.430
Także myślę,

1056
00:29:27.530 --> 00:29:28.310
że to środowisko

1057
00:29:28.310 --> 00:29:29.330
było bardzo

1058
00:29:29.330 --> 00:29:30.750
takie prężne,

1059
00:29:31.030 --> 00:29:31.430
bardzo

1060
00:29:31.430 --> 00:29:33.150
ruchome też

1061
00:29:33.150 --> 00:29:33.950
z tego względu,

1062
00:29:33.990 --> 00:29:34.710
że Gliwice,

1063
00:29:34.850 --> 00:29:35.770
Zabrze i Bytom

1064
00:29:35.770 --> 00:29:37.390
tworzyły takie

1065
00:29:37.390 --> 00:29:38.270
trójmiasto,

1066
00:29:38.610 --> 00:29:39.190
które

1067
00:29:39.190 --> 00:29:40.130
prowadziło też

1068
00:29:40.130 --> 00:29:41.250
wspólną politykę

1069
00:29:41.250 --> 00:29:42.210
kulturalną

1070
00:29:42.210 --> 00:29:43.950
i w ten sposób

1071
00:29:43.950 --> 00:29:44.690
można powiedzieć

1072
00:29:44.690 --> 00:29:45.570
te trzy miasta

1073
00:29:45.570 --> 00:29:46.410
zaoszczędzały

1074
00:29:46.410 --> 00:29:47.350
też na twórcach,

1075
00:29:47.510 --> 00:29:48.410
którzy krążyli

1076
00:29:48.410 --> 00:29:49.170
pomiędzy tymi

1077
00:29:49.170 --> 00:29:49.650
trzema

1078
00:29:49.650 --> 00:29:50.950
teatrami,

1079
00:29:51.110 --> 00:29:51.690
między tymi

1080
00:29:51.690 --> 00:29:52.130
trzema

1081
00:29:52.130 --> 00:29:53.010
miastami

1082
00:29:53.010 --> 00:29:53.970
i wystawiali

1083
00:29:53.970 --> 00:29:54.750
te same

1084
00:29:54.750 --> 00:29:55.230
sztuki

1085
00:29:55.230 --> 00:29:56.390
w różnych

1086
00:29:56.390 --> 00:29:57.130
teatrach

1087
00:29:57.130 --> 00:29:58.010
miejskich.

1088
00:29:58.170 --> 00:29:59.130
Bardzo się cieszę,

1089
00:29:59.250 --> 00:30:00.370
że nasza

1090
00:30:00.370 --> 00:30:01.130
rozmowa

1091
00:30:01.130 --> 00:30:01.770
staje się

1092
00:30:01.770 --> 00:30:02.630
potwierdzeniem

1093
00:30:02.630 --> 00:30:03.050
tego, co

1094
00:30:03.050 --> 00:30:03.570
powiedziałam

1095
00:30:03.570 --> 00:30:04.110
na początku,

1096
00:30:04.190 --> 00:30:05.510
że zawężanie

1097
00:30:05.510 --> 00:30:06.490
kawiarni

1098
00:30:06.490 --> 00:30:07.530
tylko i wyłącznie

1099
00:30:07.530 --> 00:30:07.950
do takiego

1100
00:30:07.950 --> 00:30:09.170
życia stolikowego

1101
00:30:09.170 --> 00:30:10.050
jest trochę

1102
00:30:10.050 --> 00:30:10.830
niesprawiedliwe,

1103
00:30:10.830 --> 00:30:12.570
dlatego, że to, co się w tych kawiarniach

1104
00:30:12.570 --> 00:30:13.370
działo, tak jak pani

1105
00:30:13.370 --> 00:30:14.370
przed momentem mówiła,

1106
00:30:14.770 --> 00:30:15.850
było odzwierciedleniem

1107
00:30:15.850 --> 00:30:17.330
czy szerszej polityki

1108
00:30:17.330 --> 00:30:18.110
kulturalnej,

1109
00:30:18.250 --> 00:30:19.110
czy różnego rodzaju

1110
00:30:19.110 --> 00:30:20.070
działań społecznych.

1111
00:30:20.470 --> 00:30:21.070
Przyznam się,

1112
00:30:21.250 --> 00:30:22.070
nie wiem, czy to świadczy

1113
00:30:22.070 --> 00:30:23.010
o mnie dobrze, czy źle.

1114
00:30:23.410 --> 00:30:23.790
Cały czas

1115
00:30:23.790 --> 00:30:24.750
bardzo mocno myślami

1116
00:30:24.750 --> 00:30:25.050
jestem

1117
00:30:26.070 --> 00:30:26.950
przy kawiarni

1118
00:30:26.950 --> 00:30:27.530
Sznapki,

1119
00:30:27.650 --> 00:30:28.370
przy tych tortach,

1120
00:30:28.550 --> 00:30:29.370
kawie wiedeńskiej

1121
00:30:29.370 --> 00:30:30.270
i konfiturach.

1122
00:30:30.770 --> 00:30:31.570
Mam nadzieję, że moje

1123
00:30:31.570 --> 00:30:32.390
burczenie w brzuchu

1124
00:30:32.390 --> 00:30:33.090
się nie nagrało

1125
00:30:33.090 --> 00:30:34.050
i nasze słuchaczki

1126
00:30:34.050 --> 00:30:34.870
i nasi słuchacze

1127
00:30:34.870 --> 00:30:36.210
tego nie usłyszą.

1128
00:30:36.390 --> 00:30:37.270
Niemniej myślę, że to jest

1129
00:30:37.270 --> 00:30:37.950
dobry moment,

1130
00:30:37.950 --> 00:30:38.890
żeby zakończyć

1131
00:30:38.890 --> 00:30:39.850
naszą rozmowę.

1132
00:30:40.010 --> 00:30:41.350
Rozmowę poświęconą

1133
00:30:41.350 --> 00:30:42.770
wystawie prezentowanej

1134
00:30:42.770 --> 00:30:43.970
w Muzeum w Gliwicach.

1135
00:30:44.190 --> 00:30:45.230
Wystawie pod tytułem

1136
00:30:45.230 --> 00:30:46.330
Do wiedeńskiej

1137
00:30:46.330 --> 00:30:47.090
czy do Sznapki?

1138
00:30:47.150 --> 00:30:48.970
Kawiarnie 100 lat temu.

1139
00:30:49.270 --> 00:30:50.330
Opowiadała o niej

1140
00:30:50.330 --> 00:30:51.230
jedna z kuratorek,

1141
00:30:51.330 --> 00:30:52.870
pani Patrycja Gwoździewicz,

1142
00:30:53.210 --> 00:30:54.230
która jest związana

1143
00:30:54.230 --> 00:30:55.510
z Muzeum w Gliwicach właśnie.
