WEBVTT

1
00:00:01.390 --> 00:00:05.090
Audycje kulturalne. W dobrym tonie.

2
00:00:05.390 --> 00:00:12.130
To są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant.

3
00:00:12.250 --> 00:00:19.790
Dziś mam wielką przyjemność przywitać się z Państwem z Muzeum Literatury, które znajduje się na rynku Starego Miasta w Warszawie.

4
00:00:19.910 --> 00:00:22.850
Okoliczności są naprawdę przepiękne, zimowe, świąteczne.

5
00:00:22.850 --> 00:00:33.230
Natomiast tutaj we wnętrzu muzeum, które mieści się w jednej z odbudowanych po powstaniu kamienic, otwarta została zupełnie niedawno, można powiedzieć na dniach, wystawa pod tytułem

6
00:00:33.230 --> 00:00:37.030
Ta droga była bez końca o Stanisławie Staszewskim.

7
00:00:37.110 --> 00:00:40.130
To właśnie temu artyście jest poświęcona ta ekspozycja.

8
00:00:40.290 --> 00:00:49.510
Można ją oglądać do 8 marca, a dzisiaj zgodzili się o niej opowiedzieć kuratorzy, czyli profesor Krzysztof Gajda, pan Maciej Kubiak oraz Przemysław Lempicz.

9
00:00:49.590 --> 00:00:50.830
Witam w audycjach kulturalnych.

10
00:00:50.950 --> 00:00:51.470
Dzień dobry.

11
00:00:51.710 --> 00:00:52.210
Dzień dobry.

12
00:00:52.370 --> 00:00:52.770
Dzień dobry.

13
00:00:52.850 --> 00:00:57.170
Zacznę od pytania o moment. To znaczy, dlaczego ta wystawa pojawiła się akurat teraz?

14
00:00:57.390 --> 00:01:03.330
Zdradzę, że Stanisław Staszewski urodził się 18 grudnia 1925 roku.

15
00:01:03.590 --> 00:01:14.810
Okoliczność wydaje się zatem wyborna do tego, żeby trochę więcej o tej postaci, jak powiedzieliśmy jeszcze przed rozpoczęciem nagrania, trochę tajemniczej, trochę niedopowiedzianej, trochę nieobecnej, więcej opowiedzieć.

16
00:01:15.090 --> 00:01:21.930
To jest dokładnie setna rocznica urodzin Staszewskiego i wpadliśmy w zeszłym roku na szalony pomysł, żeby zorganizować wystawę.

17
00:01:21.930 --> 00:01:35.250
Jako trzej pasjonacie jego twórczości, żeby uczcić postać Staszewskiego i trochę ją odczarować, bo tak jak pani powiedziała, jest to postać niejednoznaczna, która mieści w sobie, powiedziałbym, kilka różnych osobowości.

18
00:01:35.250 --> 00:01:38.170
I każda z tych osobowości zasługuje na osobne uhonorowanie.

19
00:01:38.450 --> 00:01:47.250
Dlatego chcemy pokazać Staszewskiego jako pełnoprawnego artystę, człowieka, wielu talentów i wielu możliwości, które wykorzystał w swoim życiu.

20
00:01:47.250 --> 00:02:02.970
To jedno, ale poza tym chodziło nam też o to, żeby przybliżyć właśnie te nieznane aspekty twórczości Stanisława Staszewskiego, który przez część bardziej wtajemniczonych osób jest postrzegany tylko jako tata Kazika,

21
00:02:03.190 --> 00:02:06.510
czyli autor utworów takich jak Celina czy Baranek.

22
00:02:07.070 --> 00:02:15.630
Przez tych mniej zorientowanych, nawet nie w tym wymiarze, no bo ludzie jednak kojarzą te utwory jako utwory kultu i Kazika, a to przecież napisał Stanisław Staszewski.

23
00:02:15.630 --> 00:02:25.130
A już mało kto wie, że Stanisław Staszewski był poza tym, że poetą, który pozostawił po sobie jednak dosyć sporą spółściznę.

24
00:02:25.230 --> 00:02:35.410
To również dramatopisarzem, również eseistą, felietonistą, grafikiem, architektem i te aspekty jego twórczości chcieliśmy poprzez tę wystawę przybliżyć.

25
00:02:35.630 --> 00:02:40.450
Postaram się nie nadużywać w trakcie dzisiejszej rozmowy tego hasła tata Kazika,

26
00:02:40.450 --> 00:02:46.130
dlatego, że rozumiem, że jednym z założeń wystawy jest również to, żeby pokazać, że to był nie tylko tata Kazika.

27
00:02:46.470 --> 00:02:55.990
Kiedy mówił Pan o piosenkach, o tekstach napisanych przez Stanisława Staszewskiego, które my znamy jako tak naprawdę wielkie przeboje i bardzo ważne piosenki kultu,

28
00:02:56.410 --> 00:03:01.670
to pomyślałam sobie, że już to może dać nam pewną wiedzę na temat Stanisława Staszewskiego.

29
00:03:01.830 --> 00:03:05.730
Bo z tego co wiem, część wydarzeń opisanych w piosenkach wydarzyła się naprawdę.

30
00:03:05.730 --> 00:03:14.330
Mam tu na myśli chociażby utwór Inżynierowie z Petro Budowy i to już jest pierwsza informacja, że Stanisław Staszewski z Petro Budową w Płocku miał bardzo dużo wspólnego.

31
00:03:14.550 --> 00:03:18.750
Jeżeli chodzi o pierwowzory jego literackich postaci, jest to prawda.

32
00:03:18.850 --> 00:03:25.030
Staszewski jest genialnym portrecistą i on sam kiedyś powiedział w jednym z nagrań, że bez pardonu kradnie motywy

33
00:03:25.030 --> 00:03:30.410
i używa też swoich znajomych, brzydko mówiąc, do tego, żeby stworzyć z nich postaci literackie.

34
00:03:30.410 --> 00:03:41.410
To znaczy, my wiemy o Celinie. To nie jest przypadek, że ta piosenka tak się nazywa, ponieważ Celina jest to osoba, która jest, żyje, dobrze się ma, mieszka w Płocku i jest bohaterką jego piosenki.

35
00:03:42.130 --> 00:03:49.530
Mało tego, została ona obdarowana tą piosenką w dniu ślubu, więc jest to prezent ślubny wykonany przed Pałacem Ślubów w Płocku.

36
00:03:49.990 --> 00:03:55.410
Wiemy o inżynierach z Petro Budowy. Piosenka poświęcona jest czy dedykowana jest panu Kazimierzowi Kokoszczyńskiemu,

37
00:03:55.410 --> 00:04:00.030
z którym też będziemy mieli spotkanie już w styczniu podczas naszej wystawy.

38
00:04:00.210 --> 00:04:08.090
Wiemy o wielu innych bohaterach, którzy stali się dzięki Staszewskiemu postaciami quasi literackimi po prostu.

39
00:04:08.190 --> 00:04:14.670
Ale on wykorzystywał to, on nie ukrywał tego. Mało tego, on portretował tych swoich znajomych czasami bez ich woli.

40
00:04:15.090 --> 00:04:23.270
Te motywy, te historie, które on przeżywał, postrzegał je jako kanwę do snucia swoich piosenkarskich czy też literackich opowieści.

41
00:04:23.270 --> 00:04:33.650
To pokazuje też taką uniwersalność tych tekstów i tej twórczości, bo właśnie teksty, które powstawały jako, można powiedzieć,

42
00:04:34.030 --> 00:04:42.610
forma zabawy towarzyskiej w pewnym momencie i jakieś takie doraźne charakterystyki nabierały cech uniwersalnych

43
00:04:42.610 --> 00:04:53.910
i po kilkudziesięciu latach stały się ważnymi tekstami do piosenek, które wykonywał właśnie Kazik czy wcześniej jeszcze Jacek Kaczmarski

44
00:04:53.910 --> 00:04:59.570
i tekstami, które dziś możemy czytać, możemy ich słuchać, chcemy ich słuchać.

45
00:04:59.730 --> 00:05:07.690
I to pewnie jest największa siła twórczości, literatury, że coś, co jest bardzo takie bliskie doświadczeniu,

46
00:05:07.850 --> 00:05:15.010
z czasem staje się czymś uniwersalnym i mówi o znacznie większych sprawach niż tylko ten pierwszy, pierwotny cel.

47
00:05:15.010 --> 00:05:22.890
Historia Stanisława Staszewskiego, jego biografia pełna jest, powiedziałabym, wydarzeń tragicznych, chyba tak można powiedzieć.

48
00:05:23.170 --> 00:05:27.650
Druga płyta, bo mówimy na razie o tacie Kazika, jeszcze była płyta Tata 2 z 1996.

49
00:05:28.670 --> 00:05:35.590
Ona chyba cieszyła się ciut mniejszą popularnością wśród słuchaczy, również dlatego, że te piosenki, które się tam pojawiły,

50
00:05:35.730 --> 00:05:42.150
były chyba o wiele bardziej gorzkie, poważne, być może bolesne i zastanawiam się, czy tam odzwierciedlenie

51
00:05:42.150 --> 00:05:46.150
chociażby tej wojennej historii Stanisława Staszewskiego możemy znaleźć.

52
00:05:46.250 --> 00:05:54.210
Tak, rzeczywiście na płycie Tata Kazika z 1993 roku znalazły się piosenki bardziej przebojowe, bardziej wesołe.

53
00:05:54.210 --> 00:06:00.790
Tam jest Celina, tam są inżynierowie z Petrobudowy, tam jest Baranek, ale to myślę, że trochę przypadek o tym zadecydował,

54
00:06:00.830 --> 00:06:08.610
dlatego, że Stanisław Staszewski pisał piosenki, czy teksty zarówno imprezowe, takie powiedzmy doraźne,

55
00:06:08.890 --> 00:06:15.930
o czym Krzysztof mówił wcześniej, które miały na celu wypełnić przestrzeń biesiadną i po prostu zabawić.

56
00:06:16.130 --> 00:06:21.570
Ale oprócz tego pisał też piosenki właśnie mroczne, gorzkie, tęskniące.

57
00:06:21.570 --> 00:06:28.150
I w tym pierwszym rzucie Kult wybrał oczywiście te najbardziej przebojowe i potem nagrali na tą drugą płytę to, co zostało.

58
00:06:28.290 --> 00:06:31.030
Trochę ta druga płyta powstała niejako przypadkiem.

59
00:06:31.230 --> 00:06:35.670
Jakby na fali popularności tego pierwszego albumu powstał pomysł, żeby wydać drugi album.

60
00:06:35.830 --> 00:06:40.910
I on rzeczywiście był mniej popularny, bo był bardziej gorzki, ale myślę, że jest piękniejszy ten album.

61
00:06:41.270 --> 00:06:47.730
Cała twórczość Staszewskiego jest właśnie niejednoznaczna, bo czasami pod płaszczykiem takiej frywolności, powiedziałbym,

62
00:06:47.730 --> 00:06:51.910
że ukrywały się w tych tekstach naprawdę głębokie połacie znaczeń.

63
00:06:52.730 --> 00:06:55.450
Ważny jest też kontekst, kiedy i jak powstawały te piosenki.

64
00:06:55.550 --> 00:06:58.290
To były piosenki pisane z myślą o swoich znajomych przede wszystkim.

65
00:06:58.610 --> 00:07:02.150
Bo pamiętajmy, że Staszewski nie był profesjonalnym muzykiem, ani profesjonalnym poetą.

66
00:07:02.290 --> 00:07:06.430
On wykonywał to na zasadzie towarzyskiej, na zasadzie umilania czasu.

67
00:07:06.710 --> 00:07:09.290
Nazywanie go bardem pojawiło się po czasie.

68
00:07:09.450 --> 00:07:15.210
Za swoich czasów, wtedy kiedy on żył i był i wykonywał piosenki, nikt o tym tak nie myślał.

69
00:07:15.210 --> 00:07:18.310
To my, to dalsi słuchacze dali mu ten przydomek barda.

70
00:07:18.830 --> 00:07:22.390
Bo jednak te piosenki mają głęboki pokład literackości.

71
00:07:22.870 --> 00:07:26.050
Nie mówię o wszystkich, bo oczywiście są różnorodne te piosenki.

72
00:07:26.310 --> 00:07:28.410
Niektóre są mniej literackie, niektóre są bardziej literackie.

73
00:07:29.010 --> 00:07:33.130
Ale mimo wszystko to też nie jest przypadkiem, że spotykamy się dzisiaj w Muzeum Literatury.

74
00:07:33.570 --> 00:07:36.510
Bo ten pierwiastek literackości w tych tekstach jest.

75
00:07:36.690 --> 00:07:41.050
I tak jak mówił Przemek, te piosenki, ta różnorodność, ta bogata paleta barw

76
00:07:41.050 --> 00:07:45.810
doprowadza do tego, że mówimy o Staszewskim jako wszechstronnym twórcy,

77
00:07:46.030 --> 00:07:49.490
który łączy wiele aspektów swojej twórczości właśnie w piosenkach.

78
00:07:49.630 --> 00:07:54.430
Na początku, kiedy zastanawiałam się, jak przedstawić Stanisława Staszewskiego,

79
00:07:54.730 --> 00:07:58.970
wymieniałam, że jest on postacią trochę nieobecną, trochę tajemniczą,

80
00:07:59.490 --> 00:08:02.430
trochę taką nieodgadnioną i zastanawiałam się, z czego to wynika.

81
00:08:02.590 --> 00:08:07.230
To znaczy ta aura tajemniczości, która gdzieś wokół Stanisława Staszewskiego narosła,

82
00:08:07.230 --> 00:08:12.190
podejrzewam, że gdzieś ma swoje źródła i początki. Czy wystawa pozwala zrozumieć, gdzie one są?

83
00:08:12.410 --> 00:08:18.450
Miejmy nadzieję, że udaje nam się jakieś luki czy niedopowiedzenia zapełnić.

84
00:08:19.250 --> 00:08:26.210
Aura tajemniczości. Powiedzmy tak, Staszewski był odkrywany stopniowo.

85
00:08:26.210 --> 00:08:30.950
To znaczy w tomiku, o którym może jeszcze opowiemy, który się ukazał,

86
00:08:31.110 --> 00:08:39.530
użyłem takiego określenia ocalony, w sensie, że ta twórczość wymagała swego rodzaju ocalenia, odkrywania.

87
00:08:39.790 --> 00:08:45.530
Najpierw w latach osiemdziesiątych, czyli powiedzmy dziesięć lat po śmierci Stanisława Staszewskiego,

88
00:08:45.990 --> 00:08:51.150
dekadę po śmierci Stanisława Staszewskiego, przypominał te piosenki Jacek Kaczmarsk.

89
00:08:51.150 --> 00:08:57.710
Później przypominał te piosenki Kazik Staszewski, nadając im taki popularny wymiar.

90
00:08:57.950 --> 00:09:04.630
To jest pewnie podstawowa przyczyna, że ta postać, ta twórczość nie była powszechnie znana,

91
00:09:04.750 --> 00:09:08.910
że mogą występować pewnego rodzaju luki w odkrywaniu.

92
00:09:09.050 --> 00:09:13.010
Ale jest też biografia autorstwa Kazika z Jarosławem Dusiem,

93
00:09:13.150 --> 00:09:21.030
w której jest dość szczegółowo opisane życie i zabiłości tego życia, tej biografii.

94
00:09:21.150 --> 00:09:27.990
Ta biografia była trudna również dlatego, że Staszewski żył w bardzo trudnym czasie.

95
00:09:28.350 --> 00:09:32.230
On był młodym chłopakiem, kiedy wybuchła II wojna światowa.

96
00:09:32.780 --> 00:09:38.970
Kiedy miał 19 lat, praktycznie umarł w obozie koncentracyjnym.

97
00:09:39.370 --> 00:09:44.080
Następnie jego czas przypadł na okres stalinizmu, socrealizmu.

98
00:09:44.790 --> 00:09:50.350
To wszystko były okresy, które wymagały trudnych wyborów, trudnych zachowań.

99
00:09:50.350 --> 00:09:57.170
Później emigracja, czyli jakby odsunięcie się siłą rzeczy od wydarzeń,

100
00:09:57.330 --> 00:09:59.130
które tutaj w kraju się działy.

101
00:09:59.330 --> 00:10:07.290
To nie sprzyja zachowywaniu twórczości, kiedy dana postać, dany autor nie jest powszechnie znany.

102
00:10:07.790 --> 00:10:12.230
Wiele rzeczy, wiele materiałów było uznawanych za zaginionych.

103
00:10:12.390 --> 00:10:15.310
One gdzieś dopiero są po latach odkrywane.

104
00:10:15.310 --> 00:10:23.110
Za sprawą pasji wielu ludzi, w tym moich kolegów, którzy tutaj siedzą i pewnie jeszcze coś na ten temat mogą dopowiedzieć.

105
00:10:23.370 --> 00:10:29.370
Właśnie a propos tego, to jest niezwykła historia, ponieważ zaczyna się przy okazji 90. urodzin Staszewskiego,

106
00:10:29.550 --> 00:10:37.370
kiedy z inicjatywy Przemka zaczyna powstawać idea, że faktycznie może być jeszcze coś do znalezienia po Stanisławie Staszewskim.

107
00:10:37.370 --> 00:10:42.530
Nie wiedzieliśmy, co stało się z jego gitarą chociażby, która też jest eksponowana u nas na wystawie.

108
00:10:42.770 --> 00:10:47.870
Dotarła szczęśliwie po 40 latach do Warszawy i możemy ją teraz z wielką radością prezentować.

109
00:10:48.050 --> 00:10:52.310
Ale dotyczy to też również tekstów, które ciągle są jeszcze odkrywane.

110
00:10:52.390 --> 00:10:56.550
Myśmy nie tak dawno dokonali odkrycia jego tekstów prozatorskich i dramatycznych,

111
00:10:57.510 --> 00:11:01.230
które również znalazły się w wydanym w tym roku tomie pod nazwą Poezję,

112
00:11:01.270 --> 00:11:04.850
zawierającym szerokie spektrum twórczości Staszewskiego.

113
00:11:04.850 --> 00:11:07.110
A co przyniesie los, zobaczymy.

114
00:11:07.270 --> 00:11:09.950
Miejmy nadzieję, że to nie jest jeszcze ostatnie słowo i miejmy nadzieję,

115
00:11:10.030 --> 00:11:13.450
że Staszewski postmortem, ale nas zaskoczy.

116
00:11:19.520 --> 00:11:23.640
Panowie zwrócili uwagę na bardzo ciekawą rzecz, którą ja również sobie uświadomiłam,

117
00:11:23.740 --> 00:11:27.700
że dzięki tej wystawie Stanisław Staszewski nabiera bardzo realnych kształtów,

118
00:11:27.760 --> 00:11:31.280
że przestaje być człowiekiem, którego kojarzymy jako Taty Kazika,

119
00:11:31.480 --> 00:11:35.410
twarz z okładkowego zdjęcia płyty, tylko nabiera bardzo realnych kształtów.

120
00:11:35.840 --> 00:11:39.200
Jest więcej zdjęć, bo jest gitara, bo są różne pamiątki.

121
00:11:39.200 --> 00:11:43.800
Co tutaj szczególnie zasługuje na uwagę, jeżeli chodzi o pamiątki,

122
00:11:43.880 --> 00:11:47.420
czy też obiekty bezpośrednio związane ze Stanisławem Staszewskim?

123
00:11:47.580 --> 00:11:51.780
Tata Kazika nigdy nie przestanie być Tatą Kazika i w ogóle nie o to chodzi,

124
00:11:51.860 --> 00:11:54.440
żeby coś zmieniać w tym rozumieniu.

125
00:11:54.540 --> 00:11:57.660
Natomiast oczywiście jest nie tylko Tatą Kazika.

126
00:11:57.800 --> 00:12:02.440
Jest pełnoprawną postacią i na to można faktycznie zwrócić uwagę.

127
00:12:03.040 --> 00:12:07.280
Pojawiają się, jak już wspomnieliśmy, pamiątki takie osobiste,

128
00:12:07.280 --> 00:12:11.030
które zostały wymienione materialnie, ale jest też dużo materiałów.

129
00:12:11.680 --> 00:12:15.970
Zwracamy uwagę tą wystawą również na to, że on był architektem.

130
00:12:16.540 --> 00:12:24.140
Jest dużo materiałów związanych z jego studiami czy pracą na architekturze,

131
00:12:24.280 --> 00:12:29.340
które pokazują właśnie też człowieka funkcjonującego w danej sytuacji,

132
00:12:29.340 --> 00:12:36.680
że będąc tym architektem jednocześnie robił na przykład notatki jakieś takie frywolne w tym samym notesiku,

133
00:12:36.760 --> 00:12:44.640
że to był faktycznie człowiek z krwi i kości, który zajmując się czasem poważnymi rzeczami,

134
00:12:44.740 --> 00:12:50.720
jakimi jest budowa fundamentów, budowa na jakichś fundamentach konstrukcji,

135
00:12:50.720 --> 00:12:53.000
które są bardzo poważnymi sprawami.

136
00:12:53.400 --> 00:13:01.920
Jednocześnie potrafił być dowcipny i ironizować na temat tej rzeczywistości, w której się znajdował.

137
00:13:02.360 --> 00:13:06.140
Te jego notesy są pełne rysunków, pełne szkiców literackich.

138
00:13:06.340 --> 00:13:12.920
Był taką wielokrotnie złożoną postacią i właściwie takie przemieszanie tych rzeczywistości

139
00:13:12.920 --> 00:13:15.130
jest pewną cechą tej wystawy.

140
00:13:15.130 --> 00:13:22.170
Myślę, że dla odwiedzających, którzy kojarzą Stanisława Staszewskiego przez pryzmat Taty Kazika

141
00:13:22.170 --> 00:13:28.530
najbardziej wzruszającym momentem będzie możliwość zobaczenia autentycznej gitary,

142
00:13:28.610 --> 00:13:32.930
na której grał Stanisław Staszewski, zobaczenia rękopisów utworów,

143
00:13:33.030 --> 00:13:36.190
które doskonale znają z wykonań Kazika, z wykonań kultu

144
00:13:36.190 --> 00:13:39.410
i zobaczenia może poprawek też w tych tekstach.

145
00:13:39.550 --> 00:13:43.550
To wszystko eksponujemy i myślę, że to jest pierwszy punkt do tego.

146
00:13:43.550 --> 00:13:46.810
A potem można już przejść do tych innych, o których mówił Krzysztof.

147
00:13:47.030 --> 00:13:49.830
Ale jeszcze robi się ciekawie, ponieważ w ostatnich latach

148
00:13:49.830 --> 00:13:52.470
znaleźliśmy też niepublikowane, nieznane nagrania,

149
00:13:52.730 --> 00:13:57.370
które finalnie nie znalazły swego miejsca jeszcze na wydawnictwie muzycznym,

150
00:13:57.530 --> 00:14:01.090
a my postanowiliśmy włączyć je w naszą wystawę.

151
00:14:01.210 --> 00:14:04.210
I są to na przykład takie perełki jak Królowa Życia,

152
00:14:04.430 --> 00:14:07.370
która była po prostu utworem dla nas zaginionym,

153
00:14:07.450 --> 00:14:12.250
a okazało się, że dzięki znajomościom pani Marii Weltuzen-Nagrabeckiej,

154
00:14:12.250 --> 00:14:15.250
znajomej z paryskiego okresu twórczości Staszewskiego,

155
00:14:15.750 --> 00:14:19.450
która przechowała w swoich zbiorach kasetę podarowaną przez Staszewskiego,

156
00:14:19.890 --> 00:14:22.790
mamy dzisiaj możliwość słuchać tego nagrania i wielu innych,

157
00:14:23.370 --> 00:14:25.270
o których nie mieliśmy do tej pory pojęcia.

158
00:14:25.470 --> 00:14:28.770
Są też nagrania z pobytu Kazika w Paryżu u swojego ojca.

159
00:14:29.030 --> 00:14:32.590
To są bardzo intymne, rodzinne archiwalia,

160
00:14:32.910 --> 00:14:36.190
które postanowiliśmy udostępnić ze względu na to,

161
00:14:36.290 --> 00:14:39.350
że Staszewski był przede wszystkim człowiekiem.

162
00:14:39.350 --> 00:14:43.970
I my czasami zapominamy, stawiając go na takim piedestale takiego mitu,

163
00:14:44.070 --> 00:14:47.870
który za nim się ciągnie, zapominamy, że to był naprawdę człowiek z krwi i kości,

164
00:14:47.990 --> 00:14:48.650
jak powiedział Krzysztof.

165
00:14:48.930 --> 00:14:51.410
Traktując literaturę bardzo poważnie,

166
00:14:52.110 --> 00:14:55.150
przypisując jej takie szkolne powinności,

167
00:14:55.150 --> 00:15:00.090
zapominamy o tym, że literatura jest też formą zabawy często,

168
00:15:00.210 --> 00:15:03.590
że jest to jakaś gra, bywa, że gra towarzyska.

169
00:15:03.590 --> 00:15:10.070
Odkrywanie tych dodatkowych aspektów wydaje się też bardzo ciekawe

170
00:15:10.070 --> 00:15:15.130
i może na tym powinno też polegać może trochę edukowanie do literatury,

171
00:15:15.270 --> 00:15:18.010
żeby ona nie była tylko tak ciężko przytłaczająca,

172
00:15:18.270 --> 00:15:24.370
a dawała trochę radości życia, które jest ciężkie i bywa smutne.

173
00:15:24.550 --> 00:15:26.050
Są stanowiska ze słuchawkami.

174
00:15:26.050 --> 00:15:31.390
Można usiąść i dobrą godzinę albo i półtorej posiedzieć i posłuchać tych nagrań,

175
00:15:31.450 --> 00:15:34.350
których jeszcze nikt nie słyszał poza kręgiem wtajemniczonych.

176
00:15:34.870 --> 00:15:38.490
To jest element pracy kuratorskiej, który mnie niezmiennie fascynuje.

177
00:15:38.610 --> 00:15:42.570
To znaczy to odkrywanie tajemnic, podążanie czyimś śladem,

178
00:15:42.650 --> 00:15:44.850
rekonstrukcja życiorysu czy biografii.

179
00:15:44.990 --> 00:15:48.870
Chciałam zapytać chociażby o drogę do tej gitary, którą tutaj możemy oglądać.

180
00:15:48.930 --> 00:15:54.210
Oczywiście o ile nie są to, powiedziałabym, tajemnice śledztwa, tajemnice muzealne.

181
00:15:54.210 --> 00:15:58.110
To nie jest tajemnica i ta gitara odnalazła się tak naprawdę przypadkiem.

182
00:15:58.210 --> 00:16:00.190
Ona była przez lata uznawana za zaginioną.

183
00:16:00.790 --> 00:16:05.150
Kilka lat temu zmarła w Paryżu znajoma Staszewskiego,

184
00:16:05.350 --> 00:16:08.930
która jak się okazuje tę gitarę miała u siebie w mieszkaniu

185
00:16:08.930 --> 00:16:11.050
i wisiała na ścianie przez te 40 lat.

186
00:16:12.070 --> 00:16:16.170
I bliscy, którzy porządkowali mieszkanie po zmarłej,

187
00:16:16.330 --> 00:16:18.950
skontaktowali się z Kazikiem i przekazali tę gitarę,

188
00:16:19.270 --> 00:16:22.210
przysłali ją po prostu do Polski i stąd się odnalazła to przypadek.

189
00:16:22.210 --> 00:16:27.490
Czasami podążanie za Staszewskim, to jest nawiązanie do tytułu wystawy,

190
00:16:27.530 --> 00:16:29.350
już troszeczkę się między sobą śmiejemy,

191
00:16:29.710 --> 00:16:32.750
traktując to z przymrużeniem oko, że ta droga była bez końca,

192
00:16:32.910 --> 00:16:35.510
a to znaczy my naprawdę docierając do pewnego punktu

193
00:16:35.510 --> 00:16:39.790
nie widzimy tego końca, tylko w tym miejscu zaczyna się kolejny wątek

194
00:16:39.790 --> 00:16:42.710
i podejmujemy trop i podążamy za Staszewskim,

195
00:16:43.110 --> 00:16:47.510
co przejawia się w odnajdywaniu na przykład ostatnich znajomych Staszewskiego.

196
00:16:47.510 --> 00:16:51.650
Pamiętajmy, że setna rocznica urodzin przypadająca w tym roku

197
00:16:51.650 --> 00:16:56.630
ciągnie za sobą konsekwencje tego, że ta pamięć osób bezpośrednio związanych z poetą,

198
00:16:56.650 --> 00:17:00.290
ona powoli zanika z bardzo prozaicznego względu.

199
00:17:00.730 --> 00:17:04.970
Staramy się też konserwować to, co jest możliwe jeszcze do zachowania po Staszewskim,

200
00:17:05.030 --> 00:17:10.090
czyli rzeczy niematerialne, jakimi są też rozmowy i wspomnienia jego bliskich znajomych.

201
00:17:10.090 --> 00:17:13.990
Mam tutaj na myśli przede wszystkim pana Andrzeja Bonarskiego,

202
00:17:14.370 --> 00:17:17.710
pana Kazimierza Kokoszczyńskiego, panią Marię Weltuzen-Nagrabecką,

203
00:17:17.830 --> 00:17:21.430
panią Celinę Hiszpańską oraz wielu, wielu innych znajomych,

204
00:17:21.490 --> 00:17:24.550
którzy przekazują nam swoje wspomnienia o poecie.

205
00:17:24.750 --> 00:17:29.470
To jest wątek, który może trochę uzupełni ten obraz Stanisława Staszewskiego

206
00:17:29.470 --> 00:17:31.830
jako człowieka, o czym pan przed momentem mówił,

207
00:17:31.930 --> 00:17:37.410
bo rozmawialiśmy trochę o tym, jak Stanisław Staszewski jest odbierany przez słuchaczy,

208
00:17:37.410 --> 00:17:42.570
przez miłośników kultu, przez osoby zajmujące się i śledzące ten świat literacki.

209
00:17:43.110 --> 00:17:47.030
Natomiast jak Stanisława Staszewskiego wspominają ludzie, którzy go znali,

210
00:17:47.310 --> 00:17:52.650
dla których on nie był zagadką, bo był ich kolegą, sąsiadem, znajomym z pracy,

211
00:17:52.910 --> 00:17:56.630
był człowiekiem, z którym spędzali weekendy, z którymi był spokrewniony,

212
00:17:57.110 --> 00:18:01.830
bo to jest zawsze ciekawa perspektywa, patrzeć na twórców, na poetów, na artystów,

213
00:18:01.870 --> 00:18:05.310
jak właśnie tych na piedestale, a potem zderzać to ze spojrzeniem osób,

214
00:18:05.310 --> 00:18:07.790
dla których on był kimś niemalże codziennym.

215
00:18:07.870 --> 00:18:12.490
Wiem, że Bardem stał się później i to niekoniecznie ci jego najbliżsi tak go nazwali.

216
00:18:12.770 --> 00:18:15.510
Jeżeli idzie o prywatne relacje z znajomych Staszewskiego,

217
00:18:16.010 --> 00:18:20.190
tam bardzo często pada jeden przymiotnik, który pojawia się w każdej z takich relacji.

218
00:18:20.990 --> 00:18:24.950
Wspaniały. To jest to słowo, które ja za każdym razem, w każdej rozmowie słyszę,

219
00:18:25.010 --> 00:18:28.570
że Stanisław Staszewski był wspaniałym człowiekiem, świetnym przyjacielem,

220
00:18:28.770 --> 00:18:32.330
lojalnym kompanem, człowiekiem o niezwykłym poczuciu humoru.

221
00:18:32.330 --> 00:18:36.570
Także my te piosenki, które są czasami posępne, są ponure niekiedy,

222
00:18:36.690 --> 00:18:42.590
czasami napominają, czasami opowiadają o rzeczach brutalnych, o tym chłodnym świecie,

223
00:18:42.690 --> 00:18:47.430
o świecie wewnętrznych, rozdarć, przeżyć tych kontrastów,

224
00:18:48.070 --> 00:18:53.470
zestawiając to z opiniami o Staszewskim, który był pogodnym, wesołym człowiekiem,

225
00:18:53.670 --> 00:18:58.270
ze świetnym poczuciem humoru, który nigdy nie był w prywatnych relacjach ponury,

226
00:18:58.270 --> 00:19:01.190
dostajemy też bardzo kontrastowy obraz tego człowieka.

227
00:19:01.350 --> 00:19:05.530
To znaczy, Staszewski nakładał maski po prostu w swojej twórczości,

228
00:19:05.810 --> 00:19:09.910
natomiast to nie ma się zupełnie do tego obrazu jego, jako człowieka,

229
00:19:10.010 --> 00:19:14.230
jako osoby, która była naprawdę pogodna, pełna humoru, wigoru również,

230
00:19:14.430 --> 00:19:17.650
który był królem życia, tak jak nosi tu jedna z piosenek.

231
00:19:17.830 --> 00:19:21.170
Trochę to nie do końca prawda, że on bardem został później,

232
00:19:21.170 --> 00:19:25.250
bo dla tych znajomych on właśnie był w tamtym momencie bardem,

233
00:19:25.390 --> 00:19:28.910
bo on uświetniał te spotkania towarzyskie swoimi piosenkami

234
00:19:28.910 --> 00:19:31.150
i tak jak Maciej powiedział, był królem życia

235
00:19:31.150 --> 00:19:37.090
i był dla nich tak kolorową postacią, która wnosiła do tej siermiężnej rzeczywistości

236
00:19:37.090 --> 00:19:38.610
perelowskiej trochę koloru.

237
00:19:38.930 --> 00:19:43.650
Na wernisażu było kilka osób, które znały Stanisława Staszewskiego osobiście,

238
00:19:43.770 --> 00:19:47.210
w tym jego przyjaciele z Płocka i z Paryża.

239
00:19:47.210 --> 00:19:52.330
I w Płocku Stanisław Staszewski jest postacią kultową do dziś,

240
00:19:52.430 --> 00:19:56.890
ponieważ on wtedy, będąc w latach 60-tych naczelnym architektem Płocka,

241
00:19:57.950 --> 00:20:03.610
wprowadził do tego małego miasta powiew zachodu.

242
00:20:03.690 --> 00:20:07.610
On był takim bikiniarzem, można powiedzieć, człowiekiem, który organizował imprezy,

243
00:20:08.410 --> 00:20:13.370
miał adapter, puszczał nagrania, mając lat już wtedy ponad 40,

244
00:20:13.370 --> 00:20:17.590
czy prawie 40, organizował tę imprezę dla licealistów,

245
00:20:18.050 --> 00:20:22.210
stworzył klub Marabut, do którego można było przyjść, potańczyć,

246
00:20:22.310 --> 00:20:24.910
posłuchać muzyki, czy Stanisława Staszewskiego samego,

247
00:20:25.050 --> 00:20:28.410
który był dla nich guru i zapisał się w tej historii

248
00:20:28.410 --> 00:20:30.850
i ludzie, którzy go teraz pamiętają, którzy wtedy byli licealistami,

249
00:20:31.030 --> 00:20:34.050
wspominają ten czas jako niezwykły i fantastyczny.

250
00:20:34.050 --> 00:20:41.210
Akropla dziegciu to nieudane małżeństwo, nieudane rodzicielstwo.

251
00:20:41.770 --> 00:20:48.730
Syn taty Kazika chciał w pewnym momencie tak dalece zapomnieć o ojcu,

252
00:20:48.790 --> 00:20:51.170
czy o twórczości ojca, że jak sam wspominał,

253
00:20:51.290 --> 00:20:55.950
nagrał jakieś inne piosenki punk rockowe na jego taśmie,

254
00:20:56.170 --> 00:20:58.670
na której były nagrane te piosenki ojca.

255
00:20:58.890 --> 00:21:02.550
To też może być przyczynek do tego, o czym mówiliśmy wcześniej,

256
00:21:02.550 --> 00:21:06.370
o tym, dlaczego ta postać bywa tajemnicza,

257
00:21:06.630 --> 00:21:08.490
dlaczego bywa owiana tajemnicą.

258
00:21:08.990 --> 00:21:13.250
Więc każdy nosi jakiś wycinek, jakiś fragment prawdy o tej postaci

259
00:21:13.250 --> 00:21:19.590
i to pewnie jest najtrudniejsze do zrekonstruowania

260
00:21:19.590 --> 00:21:21.790
prawda całościowa o człowieku.

261
00:21:21.910 --> 00:21:25.390
Zawsze podajemy tylko wycinek, zawsze widzimy tylko fragmenty.

262
00:21:25.530 --> 00:21:30.850
Tutaj mamy elementy twórczości, a do całości człowieka

263
00:21:30.850 --> 00:21:32.950
nie dotrzemy pewnie nigdy.

264
00:21:33.090 --> 00:21:36.770
I sądzę, że te słowa mogą być puentą naszej rozmowy

265
00:21:36.770 --> 00:21:41.870
i taką wskazówką, żeby wybrać się do Muzeum Literatury na wystawę

266
00:21:41.870 --> 00:21:45.470
ta droga byłaby z końca o Stanisławie Staszewskim,

267
00:21:45.590 --> 00:21:49.530
dlatego że ilu słów byśmy nie szukali, żeby opisać tego artystę,

268
00:21:49.710 --> 00:21:52.750
to chyba nie ma wątpliwości, że była to postać bardzo złożona,

269
00:21:53.030 --> 00:21:55.070
wielowątkowa, niejednoznaczna.

270
00:21:55.070 --> 00:21:58.290
Takiej swojej prawdy na jego temat warto poszukać samodzielnie,

271
00:21:58.470 --> 00:22:02.290
chociażby właśnie na wystawie, którą do 8 marca można oglądać

272
00:22:02.290 --> 00:22:03.690
w Muzeum Literatury.

273
00:22:03.850 --> 00:22:06.190
Dzisiaj opowiadali o niej kuratorzy

274
00:22:06.190 --> 00:22:10.110
profesor Krzysztof Gajda, Maciej Kubiak, a także Przemysław Lempicz.

275
00:22:10.190 --> 00:22:11.530
Bardzo dziękuję za to spotkanie.

276
00:22:11.690 --> 00:22:11.970
Dziękuję.

277
00:22:12.270 --> 00:22:12.850
Dziękujemy bardzo.

278
00:22:13.130 --> 00:22:13.530
Dziękujemy.
