WEBVTT

1
00:00:01.390 --> 00:00:05.070
Audycje kulturalne. W dobrym tonie.

2
00:00:05.690 --> 00:00:12.190
To są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant.

3
00:00:12.430 --> 00:00:20.410
Bardzo Cię cieszę, że jest to kolejna rozmowa, którą mogę przeprowadzić z miejsca, w którym wystawa, która jest tematem tego spotkania jest prezentowana.

4
00:00:20.530 --> 00:00:28.450
Znajdujemy się bowiem w Pałacu Rzeczpospolitej, w Bibliotece Narodowej, gdzie można oglądać wystawę Jan Posełkinijego.

5
00:00:28.450 --> 00:00:35.310
A ja mam tu wielką radość, że zaproszenie do dzisiejszego spotkania przyjął kurator i twórca tej ekspozycji, pan dr Łukasz Kozak.

6
00:00:35.370 --> 00:00:36.610
Witam w audycjach kulturalnych.

7
00:00:36.690 --> 00:00:40.550
Dzień dobry, bardzo dziękuję za zaproszenie i od razu przychodzę do rzeczy.

8
00:00:40.830 --> 00:00:47.890
Jesteśmy w sali barokowej, jak najbardziej barokowej, w barokowym Pałacu Rzeczypospolitej,

9
00:00:48.210 --> 00:00:55.410
ale jak widzimy, wystawa ma tytuł Jan Posełkinijego i podtytuł Język i Emocje Polskiego Średniowiecza.

10
00:00:55.410 --> 00:01:01.310
Wobec tego my zarobiliśmy coś, co jest przeciwne do zwyczajowego procesu.

11
00:01:01.450 --> 00:01:04.750
Zwykle to się barokizuje, średniowieczne gotyckie kościoły.

12
00:01:04.870 --> 00:01:11.090
My zmediawalizowaliśmy, że tak powiem, barokowe wnętrze, dodając imitacje witraży,

13
00:01:11.330 --> 00:01:15.130
a przede wszystkim stawiając te dwie piękne smoczyce.

14
00:01:15.490 --> 00:01:22.630
Te smoczyce są dziełem Saszy Wiktora, rzeźbiarza, który inspiruje się sztuką średniowieczną.

15
00:01:22.630 --> 00:01:30.370
Powiedziałbym, artysty, który czuje sztukę średniowieczną i dotąd realizował się w formach małych, niewielkich.

16
00:01:30.710 --> 00:01:39.130
No i zapraszając Saszę do tego projektu, zapytałem go, czy on zrobi takie, tylko żeby one miały dwa lub trzy metry.

17
00:01:39.450 --> 00:01:42.850
No i Sasza podjął to wyzwanie, bardzo ciężko pracował.

18
00:01:42.850 --> 00:01:50.870
Był to niesamowity proces, który śledziliśmy, rejestrowaliśmy i on jest pewnym takim finałem naszej wystawy.

19
00:01:51.050 --> 00:01:57.170
No i tu wchodząc możemy zobaczyć dwie smoczyce, takie hybrydalne, trochę meluzyny.

20
00:01:57.390 --> 00:02:05.210
Dziwne gadzio-zwierzęco-ludzkie postacie, które są wzorowane na miniaturach z psałterza floriańskiego.

21
00:02:05.210 --> 00:02:13.630
Psałterz floriański zaraz sobie zobaczymy, no bo to jest jeden z takich highlightów, wangerów, oczywiście zbiorów i tej wystawy, tego co jest w pałacu.

22
00:02:13.990 --> 00:02:22.250
Więc dojdziemy do niego, ale przede wszystkim są te właśnie miniatury, niezwykłe, niesamowite, czasami bardzo ładne, czasami bardzo brzydkie.

23
00:02:22.570 --> 00:02:26.710
No i one stanowiły podstawę, żeby właśnie pokazać to, jak się to pani podoba.

24
00:02:26.710 --> 00:02:33.770
Ja jestem pod dużym wrażeniem, zwłaszcza, że takim miałam przeczucie, że są to rzeźby, które powstały specjalnie na potrzeby wystawy.

25
00:02:33.830 --> 00:02:40.970
Proszę Państwa, jeśli chodzi o te rzeźby, to one są specjalnie usytuowane tak, że można do nich podchodzić.

26
00:02:41.130 --> 00:02:44.990
Możemy do nich podejść, można się do nich przytulić.

27
00:02:45.070 --> 00:02:52.190
One są celowo oświetlone tak, żeby robić sobie z nimi selfieaki, żeby tutaj robić sobie dużo zdjęć z nimi.

28
00:02:52.190 --> 00:02:56.750
To są odlewy epoksydowe z rzeźb gipsowych.

29
00:02:56.930 --> 00:03:05.270
Sasza rzeźbił w gipsie, później to zostało przez Dawida Rzeniewskiego i jego ekipę odlane w epoksydowej formie.

30
00:03:05.570 --> 00:03:08.730
Drogie słuchaczki, drodzy słuchacze, i to jest dopiero wstęp.

31
00:03:08.830 --> 00:03:14.170
Te figury rzeźby smoków rozpoczynają wystawę, są preludium do tego, co dopiero zobaczymy.

32
00:03:14.350 --> 00:03:20.810
I teraz mam nadzieję, że usłyszycie nasze kroki, jak zmierzamy w stronę dalszych części, dalszych sal wystawowych.

33
00:03:20.810 --> 00:03:22.070
Tu jest zawsze ciemno?

34
00:03:22.570 --> 00:03:22.770
Tak.

35
00:03:23.030 --> 00:03:23.490
Okej.

36
00:03:23.650 --> 00:03:24.770
Tu jest zawsze ciemno.

37
00:03:24.770 --> 00:03:32.070
I tu jest, tak, być może usłyszeliście moje pytanie, zastanawiałam się, czy zawsze światło w tej części, w której się teraz znajdujemy, jest przygaszone.

38
00:03:32.230 --> 00:03:37.010
Oczywiście, światło jest przygaszone ze względu na to, co tutaj mamy.

39
00:03:37.350 --> 00:03:45.490
My wchodzimy do sali, gdzie mamy rękopisy i kilka druków, które sięgają 700 lat wstecz.

40
00:03:45.490 --> 00:03:55.150
Najstarszy, który tutaj widzimy, który ma jedną swoją, własną, indywidualną salę, powrócił do Polski 100 lat temu.

41
00:03:55.310 --> 00:03:59.910
I on jest trochę taką naszą motywacją, żeby w ogóle tę wystawę stworzyć.

42
00:04:00.230 --> 00:04:03.690
To jest najstarszy zabytek polskiej literatury.

43
00:04:03.690 --> 00:04:05.510
To są kazania świętokrzyskie.

44
00:04:05.750 --> 00:04:07.570
One wyglądają bardzo niepozornie.

45
00:04:08.090 --> 00:04:16.930
Oczywiście, one są wyeksponowane pierwszy raz tak, że są podświetlone z tyłu bezpiecznym światłem zaakceptowanym przez konserwatorów.

46
00:04:17.070 --> 00:04:27.850
To jest światło odbite, celowo jeszcze ładnie podkręcone od takiego spiżowo-złotego okręgu, czy też koła, które nam tutaj odbija światło.

47
00:04:27.850 --> 00:04:32.670
Dzięki temu mamy tutaj i bezpieczeństwo, i ładnie wyeksponowany rękopis.

48
00:04:33.130 --> 00:04:37.190
Rękopis, który to jest za dużo powiedziane, bo tak naprawdę to są ścinki.

49
00:04:37.390 --> 00:04:51.450
I to jest oczywiście specyfika zabytków języka, że zabytki języka, zazwyczaj te najstarsze, one dochowują się albo jakimś cudem, albo są bardzo lakoniczne, albo są w jakiś sposób śmieszne, albo trochę wstyd.

50
00:04:51.630 --> 00:04:55.130
Trochę wstyd to a propos na przykład zabytków języka włoskiego.

51
00:04:55.130 --> 00:04:59.710
Polecam sprawdzić, jakie są zabytki języka włoskiego i jakie to są słowa.

52
00:04:59.790 --> 00:05:01.390
Słowa brzydkie, generalnie.

53
00:05:01.590 --> 00:05:11.850
Tutaj akurat mamy to szczęście, że patrząc na najstarszy polski tekst literacki, proszę Państwa, to jest naprawdę najstarszy polski tekst literacki.

54
00:05:11.970 --> 00:05:20.730
Nie żadna Bogurodzica, nie żadne, tym bardziej daj utia po brusa, bo to jest zabytek języka śląskiego najwyżej, a na pewno nie literatury.

55
00:05:20.730 --> 00:05:34.250
Tutaj mamy porządną literaturę, polsko-łacińską, kazania, które są naprawdę literacko piękne, bo one są piękne tym manipulatorskim pięknem kazania.

56
00:05:34.370 --> 00:05:39.190
Kazanie średniowieczne ma manipulować, grać na emocjach ludzkich.

57
00:05:39.190 --> 00:05:45.370
Człowiek ma płakać, człowiek ma się cieszyć, człowiek ma się bać, człowiek ma czuć nadzieję, człowiek ma czuć strach.

58
00:05:45.650 --> 00:05:46.890
I tutaj to wszystko jest.

59
00:05:47.270 --> 00:05:57.110
Już nie będę wchodził w szczegóły, o czym jest każde kazanie, bo to zwykle zajmuje mi około 40 minut, żeby powiedzieć, że tutaj jest kazanie na Dzień Świętego Michała o aniołach.

60
00:05:57.110 --> 00:06:03.430
I ono nie jest może najfajniejsze, ale kolejne na Dzień Świętej Katarzyny jest absolutnie 10 na 10, jest po prostu piękne.

61
00:06:03.730 --> 00:06:11.810
Jest pięknie, kunsztownie ułożone i człowiek, który je układał, był w stanie operować dwoma językami.

62
00:06:11.970 --> 00:06:14.310
On myślał i po polsku, i po łacinie.

63
00:06:14.430 --> 00:06:25.110
I on był w stanie układać nie tylko kazanie polsko-łacińskie, on był w stanie ułożyć ładne zdanie polsko-łacińskie, posługując się tymi dwoma językami.

64
00:06:25.810 --> 00:06:32.160
Historia kazań jest taka, że one zostały użyte w XV wieku jako makulatura.

65
00:06:32.910 --> 00:06:38.130
Tekst trzynastowieczny, przepisany w wieku XIV, służył jako ściągawka.

66
00:06:38.230 --> 00:06:39.710
Proszę, podejdźmy, zobaczmy.

67
00:06:39.890 --> 00:06:42.470
To jest coś, co ktoś pisał dla siebie.

68
00:06:42.690 --> 00:06:44.570
To nie jest wyraźne pismo.

69
00:06:44.730 --> 00:06:47.210
Czyli to nie jest, nazwijmy to, dokument oficjalny.

70
00:06:47.290 --> 00:06:53.210
Nie, to są notateczki, to jest ściągaweczka, którą sobie jakiś kaznodzieja albo na Świętym Krzyżu.

71
00:06:53.210 --> 00:06:53.630
Wiemy kto?

72
00:06:53.630 --> 00:06:56.990
Nie, nie. Albo to było na Świętym Krzyżu, albo w Leżajsku.

73
00:06:57.170 --> 00:07:02.590
Tak możemy domniemywać, że te dwa miejsca w zasadzie nie ma tutaj jakiejś konkurencji.

74
00:07:02.670 --> 00:07:09.450
Więc Brykner, który to odkrył i nazwał to kazaniami świętokrzyskimi, prawdopodobnie miał rację, że to jest Święty Krzyż.

75
00:07:09.550 --> 00:07:17.370
A jeśli nie Święty Krzyż, to jakaś prepozytura leżajska, coś związanego akurat z tym klasztorem świętokrzyskim.

76
00:07:17.370 --> 00:07:27.350
I te kazania, ułożone w XIII wieku, ktoś sobie właśnie przepisał jako ściągaweczkę, a w XV wieku ktoś uznał, o to jest już jakieś przestarzałe, jakieś notatki w ogóle, co tu jest napisane.

77
00:07:27.350 --> 00:07:40.350
Ale ja tego użyję jako surowca wtórnego, zero waste średniowieczne i w papierowym kodeksie pod sznurek, żeby sznurek nam nie ciął papieru, podłożę takie pergaminowe paseczki,

78
00:07:40.350 --> 00:07:46.350
bo to jest pergamin, to jest skóra, skóra jest mocniejsza, wobec tego ten sznurek nie będzie nam ciął papierowego rękopisu.

79
00:07:46.630 --> 00:07:52.590
Jak teraz popatrzymy, pierwszy raz dzięki temu podświetleniu, my widzimy, że tutaj są otwory po szyciu.

80
00:07:52.710 --> 00:07:59.930
Na środku każdego paska my widzimy, że on był po prostu wszyty w strukturę książki, to był element wzmacniający.

81
00:07:59.930 --> 00:08:13.090
No i tak ukryte w rękopisie, który zawierał kanoniczne teksty Nowego Testamentu, sobie te kazania leżały setki lat, aż wywieziono je ze Świętego Krzyża, prawdopodobnie jak mówiłem.

82
00:08:13.550 --> 00:08:27.070
Wywieziono je po kasacie zakonów carskiej w latach XX XIX wieku do Warszawy, a później stamtąd po powstaniu listopadowym zostały zarabowane przez Rosjan, wywiezione do Petersburga.

83
00:08:27.070 --> 00:08:41.150
No i Aleksander Brückner, który w ramach dużego grantu badania literatury polskiej, tutaj jest właśnie też specyficzne, bo ten grant był od Pruskiej Akademii Nauk, a Brückner jechał do Petersburga,

84
00:08:41.310 --> 00:08:47.390
więc od zaborców wyciągnął pieniądze, żeby u innych zaborców szukać zabytków języka polskiego.

85
00:08:47.530 --> 00:08:53.530
No niemieckie nazwisko i posada szefa slawistyki w Berlinie oczywiście mu pomagały w tym.

86
00:08:53.530 --> 00:09:04.370
I on w Petersburgu, siedząc przez osiem miesięcy, dokonał największych odkryć slawistycznych, jakby patrząc na tężenie odkryć w tak krótkim czasie.

87
00:09:04.750 --> 00:09:08.230
Nikt nigdy nie dokonał tylu odkryć, co wówczas Brückner.

88
00:09:08.550 --> 00:09:12.990
No on znalazł wiersz o chlebowym stole, który Niemcy później spalili.

89
00:09:12.990 --> 00:09:22.150
Znalazł dużo poezji, literatury barokowej, renesansowej, średniowiecznej, różne drobiazgi średniowieczne, bardzo ciekawe, ale drobiazgi.

90
00:09:22.350 --> 00:09:23.330
No i znalazł to.

91
00:09:23.710 --> 00:09:28.170
Znalazł właśnie tę makulaturę, widząc po prostu, że są paski, że jest tam coś zapisane.

92
00:09:28.470 --> 00:09:29.930
Rozpoznał, że to jest polszczyzna.

93
00:09:30.250 --> 00:09:33.410
Przekonał ekipę petersburską, żeby to wyciągnąć z księgi.

94
00:09:33.410 --> 00:09:44.030
No i mamy dzięki temu ten wspaniały zabytek, który zalecam nie tylko śledzić historię, czytać o historii tego zabytku, ale czytać treść.

95
00:09:44.230 --> 00:09:52.110
I to czytać treść nie w przekładzie na współczesną polszczyznę, tylko przeczytać sobie pięć, dziesięć razy tę wersję średniowieczną.

96
00:09:52.210 --> 00:10:02.550
W końcu zaskoczy ta staropolszczyzna i wtedy naprawdę można się wzruszyć, bo tutaj naprawdę są teksty bardzo, bardzo, jak już mówiłem, no uderzające w serce.

97
00:10:02.550 --> 00:10:09.970
Zaraz dopytam o to, jak ta staropolszczyzna zaskakuje i klika, natomiast mam wrażenie, że historia to jest jedno.

98
00:10:10.150 --> 00:10:12.890
Historia tego odkrycia, historia powstania tego tekstu.

99
00:10:13.190 --> 00:10:18.390
Podejrzewam, że przygotowywanie wystawy to nie był pierwszy raz, kiedy pan miał styczność z tym obiektem.

100
00:10:18.650 --> 00:10:28.350
Natomiast tak czy siak, chciałam zapytać o to, jakie uczucia on w panu wywołuje, bo ja kiedy patrzę na ten tekst i słyszę, że to jest najstarszy zabytek polskiej literatury,

101
00:10:28.350 --> 00:10:36.150
który w dodatku bardzo rzadko można było oglądać, jeżeli w ogóle pierwszy raz eksponowany w ten sposób, no nie ukrywam, że dla mnie jest to rodzaj przeżycia.

102
00:10:36.270 --> 00:10:38.330
To oczywiście wywołuje poruszenie.

103
00:10:38.790 --> 00:10:48.410
Przyznam się tak, nie należę do kościoła katolickiego, ale gdybym wiedział, że w jakimkolwiek kościele ktoś wygłasza kazania w tym stylu,

104
00:10:48.410 --> 00:10:54.050
to ja bym tam co niedziela w pierwszej ławce siedział i słuchałbym kaznodziei, który tak mówi.

105
00:10:54.130 --> 00:10:55.570
I mówię to najzupełniej poważnie.

106
00:10:55.810 --> 00:11:03.690
Jest to po prostu tekst absolutnie piękny, jak i pokazujący funkcjonowanie średniowiecznego kaznodziejstwa.

107
00:11:03.770 --> 00:11:11.370
Tu oczywiście odsyłałbym głównie do książek profesora Brachy, który jest absolutnie specjalistą od średniowiecznego kaznodziejstwa

108
00:11:11.370 --> 00:11:17.090
i tego, jak to wygląda, jak to jest układane, ale mamy tu już dojrzałą ars predikandi.

109
00:11:17.250 --> 00:11:24.150
Mamy tu po prostu dojrzały sposób operowania językiem według najlepszych wzorców łacińskich,

110
00:11:24.350 --> 00:11:32.090
generalnie można by powiedzieć chrześcijańskich, bo to wiadomo, że to nie jest tylko coś, co funkcjonuje w łacińskim chrześcijaństwie

111
00:11:32.090 --> 00:11:36.890
i to już w XIII wieku funkcjonuje w języku wernakularnym, jaka jest polszczyzna.

112
00:11:36.890 --> 00:11:41.530
Te kazania, ja widzę już, opatrzyłem się z nimi, rzecz jasna.

113
00:11:41.690 --> 00:11:48.170
To nie jest coś, co powoduje, że ja od razu chcę tu klęknąć przed nimi, objąć gablotę i całować proch spod nich,

114
00:11:48.350 --> 00:11:54.950
ale to jest, powiedziałbym, raczej pewne doznanie, które rozwija się wraz z opatrzeniem, z tym zabytkiem.

115
00:11:55.030 --> 00:11:56.250
Bo na początku co my widzimy?

116
00:11:56.490 --> 00:12:01.790
My widzimy po prostu jakieś ścinki makulaturę, pergaminową makulaturę między szybami

117
00:12:01.790 --> 00:12:07.610
i dopiero im więcej my się dowiadujemy, co jest na tej makulaturze i jak ona się tu znalazła,

118
00:12:08.310 --> 00:12:13.850
w jakich dramatycznych okolicznościach ona była na przykład ewakuowana w obliczu II wojny światowej,

119
00:12:13.990 --> 00:12:17.570
jak ta makulatura do nas zwróciła, a na koniec sobie uświadamiamy,

120
00:12:17.650 --> 00:12:21.510
że ta makulatura to jest tak naprawdę początek naszej literatury.

121
00:12:21.990 --> 00:12:25.890
Znany, oczywiście może się nagle okazać, że coś będzie 100 lat wcześniejszego,

122
00:12:26.010 --> 00:12:28.250
nagle okaże się, że mamy jakiś starszy zabytek.

123
00:12:28.250 --> 00:12:34.630
Tak czy owak jest to monument, jest to coś niepozornego, z czego emanuje.

124
00:12:34.790 --> 00:12:40.390
Powiedział tak jak młodzież lubiąca anime, z tego bije wielka, mocna aura.

125
00:12:46.380 --> 00:12:48.060
Przechodzimy do kolejnej sali.

126
00:12:48.480 --> 00:12:52.640
Mam taką cichą nadzieję, może oczekiwanie, że tutaj znajdzie się tekst,

127
00:12:52.700 --> 00:12:55.920
z którego pochodzą słowa, które dały tytuł w wystawie.

128
00:12:56.120 --> 00:13:00.560
Jeszcze nie, aczkolwiek słowo posełki nie pojawia się w tym zabytku.

129
00:13:00.880 --> 00:13:02.280
To jest psał też floriański.

130
00:13:02.280 --> 00:13:07.780
I umówmy się, że słowo posełkini, wystawa odowadnia, że nie jest to żadna nowomowa.

131
00:13:07.980 --> 00:13:14.340
Oczywiście, no to nawet tutaj nie jest tak, że my eksponujemy listę średniowiecznych feminatywów.

132
00:13:14.420 --> 00:13:16.320
To jest po prostu dla nas oczywiste.

133
00:13:17.200 --> 00:13:20.480
Feminatywy w średniowieczu są rzeczą całkowicie naturalną.

134
00:13:20.580 --> 00:13:21.560
One są wszędzie.

135
00:13:22.060 --> 00:13:26.020
Wiadomo, że nikogo tutaj nie nazwano by poseł,

136
00:13:26.080 --> 00:13:29.000
a słowa Jan Posełkini jego mówi sama Matka Boska.

137
00:13:29.000 --> 00:13:32.960
Więc jeśli ktoś chce się z kimś kłócić, czy były feminatywy, czy nie,

138
00:13:33.080 --> 00:13:37.840
to trzeba adwersarza odesłać, żeby się kłócił z autorytetem Matki Boskiej.

139
00:13:37.940 --> 00:13:39.880
No i zobaczymy, jak to pójdzie.

140
00:13:40.200 --> 00:13:42.040
Jesteśmy w sali z psałterzem floriańskim.

141
00:13:42.680 --> 00:13:46.960
Za nami jest syrena, czy też meluzyna syrena z dwoma ogonami,

142
00:13:47.380 --> 00:13:49.280
która też oczywiście jest w psałterzu.

143
00:13:49.420 --> 00:13:54.620
I ona patrzy na złote instalacje, które odbijają się w psałterzu floriańskim.

144
00:13:54.620 --> 00:13:57.260
Psałterz floriański, no to jest coś wspaniałego.

145
00:13:57.640 --> 00:14:01.880
Psałterz floriański, o którym można mówić tyle, co o kazaniach, może nawet więcej.

146
00:14:02.140 --> 00:14:06.660
Panu, że usuwa monument przed momentem, ale psałterz floriański to już jest opasły tom.

147
00:14:06.820 --> 00:14:07.940
To już jest monumentalny tekst.

148
00:14:07.980 --> 00:14:11.480
Tak, to jest konkretna księga, bo tutaj mamy psalmy, wiadomo.

149
00:14:11.840 --> 00:14:17.480
Psalmów jest dużo, bo 150, plus jeszcze mamy symbola, mamy jeszcze prologi.

150
00:14:17.480 --> 00:14:23.400
Ale ten psałterz na dodatek jest w trzech językach, więc instrukcja jest taka dosyć prosta.

151
00:14:23.720 --> 00:14:28.540
Złoty inicjał, werset łaciński, niebieski, polski, czerwony, niemiecki.

152
00:14:28.680 --> 00:14:30.480
I jedziemy wszystkie psalmy po kolei.

153
00:14:30.900 --> 00:14:36.100
Psałterz jest duży. Psałterze były raczej małe, jako takie modlitewniki osobiste były traktowane.

154
00:14:36.560 --> 00:14:41.560
Ta księga jest duża, więc pewnie służyła do tego, żeby trzymać ją w kaplicy.

155
00:14:41.560 --> 00:14:45.560
I jeżeli podejdziemy, zobaczymy miniatury między wierszami.

156
00:14:45.640 --> 00:14:47.440
To jest taki słodki nietoperek na przykład.

157
00:14:47.760 --> 00:14:53.760
Tu jest paw. Tam jest mandylion podtrzymywany przez anioły, czyli oblicze Chrystusa podtrzymywane przez anioły.

158
00:14:54.100 --> 00:14:55.340
Jakieś smoczki.

159
00:14:55.500 --> 00:14:58.000
Ale tutaj mamy dwa aniołki na dolnym marginesie.

160
00:14:58.160 --> 00:15:07.360
To jest jeden anioł trzymający monogram MM, a drugi trzyma tarczę herbową, andygaweńską.

161
00:15:07.360 --> 00:15:16.060
Na tym jest hełm, na tym jest klejnot przedstawiający białego ptaka z podkową w dziobie i koroną na głowie.

162
00:15:16.180 --> 00:15:18.400
Więc biały ptak w koronie na głowie.

163
00:15:18.640 --> 00:15:20.840
Oczywiście wszyscy wiemy, jaki to jest ptak.

164
00:15:20.980 --> 00:15:22.640
To jest struś, oczywiście.

165
00:15:23.000 --> 00:15:26.640
To nie jest żaden orzeł biały, to jest struś, ponieważ strusie jedzą podkowy.

166
00:15:26.800 --> 00:15:31.020
Według średniowiecznych bestiariuszy orły białe nie jedzą podków.

167
00:15:31.260 --> 00:15:34.100
I strusie znany z ikonografii andygaweńskiej.

168
00:15:34.100 --> 00:15:39.020
Zarówno ten monogram, jak i tarcza wskazują nam, dla kogo psał też był robiony.

169
00:15:39.620 --> 00:15:44.300
Prawdopodobnie na 90%, 99% możemy powiedzieć, że była to Jadwiga.

170
00:15:44.620 --> 00:15:53.140
Ale Jadwiga prawdopodobnie w ogóle psał teża w ręku nie miała, bo po prostu był nadal tworzony, kiedy jej się zbarła.

171
00:15:53.280 --> 00:15:58.840
Wobec tego psał też jest księgą nadal nieukończoną i my widzimy fazy produkcji.

172
00:15:58.960 --> 00:16:02.500
My widzimy też miniatury, które czasami są ładne, a czasami są brzydkie.

173
00:16:02.500 --> 00:16:09.000
Brzydkie albo niedokończone, tu widzimy nawet sam szkic, taki pomiędzy dwiema kolumnami niedokończony.

174
00:16:09.160 --> 00:16:18.220
Widać, że nie robił tego specjalista specjalistka, więc prawdopodobnie kończył je jakiś starzysta, iluminator na śmieciówce, że tak powiem.

175
00:16:18.220 --> 00:16:22.400
Bo to nie jest, proszę Państwa, dzieło, które robiono w jakimś klasztorze, jacyś mnisi.

176
00:16:22.560 --> 00:16:25.580
Nie, nie, nie. To robił jakiś warsztat, jakaś protomanufaktura.

177
00:16:25.820 --> 00:16:33.280
My wiemy dzięki karcie medyckiej, karcie praskiej, dwóm zabytkom, że po prostu była oferta z krojami pisma,

178
00:16:33.300 --> 00:16:39.360
czyli tak jakby dzisiaj, jakie fonty, prawda, czy Times New Roman, czy Comic Sans, czego Państwo sobie życzą.

179
00:16:39.360 --> 00:16:44.040
Tutaj kroje pisma, zaproponowano, więc było zamówienie na tę księgę.

180
00:16:44.180 --> 00:16:49.260
Dlaczego trzy języki? Być może Jadwiga miała się uczyć polskiego z tego psałterza.

181
00:16:49.360 --> 00:16:53.340
Pamiętajmy, że Jadwiga, no to raczej tego polskiego to nie znała.

182
00:16:53.600 --> 00:16:55.760
A psałterz raczej znała.

183
00:16:55.820 --> 00:17:00.600
Po łacinie, bardzo możliwe, że po niemiecku, bo tam w kręgu Elżbiety Bośniaczki niewykluczone,

184
00:17:00.600 --> 00:17:06.160
że na dworze to jednak, no nie po węgiersku mówiono, tylko prawdopodobnie po niemiecku.

185
00:17:06.600 --> 00:17:13.280
Więc też tak dywagując na temat języka, jak sobie Jadwiga i Jagiełło w jakim języku rozmawiali,

186
00:17:13.380 --> 00:17:18.060
to też istnieje duże prawdopodobieństwo, że oni tak naprawdę rozmawiali ze sobą po niemiecku.

187
00:17:18.140 --> 00:17:21.080
Wiem, że to brzmi okropnie, ale tak.

188
00:17:21.660 --> 00:17:27.200
Tu akurat, jak się podejdziemy po Chylimyście, widzimy, że to jest akurat kodeks ładnie pisany, wyraźnie

189
00:17:27.200 --> 00:17:29.660
i my możemy sobie czytać tę polszczyznę.

190
00:17:29.660 --> 00:17:38.840
Ten ubogi wolał te, a gospodzin wysłuchał J.

191
00:17:40.040 --> 00:17:41.200
G jest napisane.

192
00:17:41.260 --> 00:17:43.500
Widziałam to G i zastanawiałam się, jak J czytać.

193
00:17:43.680 --> 00:17:50.740
Czytamy J. G tutaj będziemy czytać jako J, więc też Jan poseł Kini, jego jest napisane Jan poseł Kini, G-go.

194
00:17:50.840 --> 00:17:53.920
Są pewne zawiłości średniowiecznej grafii.

195
00:17:54.140 --> 00:17:57.660
Ale zapewne jest tak, jak pan powiedział, gdybyśmy poczytali to kilkukrotnie,

196
00:17:57.660 --> 00:18:00.200
to w pewnym momencie byłoby po prostu łatwiej.

197
00:18:00.300 --> 00:18:05.840
Oczywiście, poza tym tu jest ściągaweczka obok i możemy się uczyć paleografii bez żadnego problemu.

198
00:18:06.520 --> 00:18:11.940
Więc kto nie czyta prosto ze rękopisu, może czytać ze ściągawki albo porównywać sobie.

199
00:18:11.940 --> 00:18:19.440
W każdym razie my wiemy dzięki badaniom Marcina Kuźmickiego, że ktoś kto stawiał inicjałki nie znał polskiego, bo popełnił dużo błędów.

200
00:18:19.860 --> 00:18:24.380
Ktoś skryptor, skryptorka stawiał literki, trzeba było uzupełnić.

201
00:18:24.500 --> 00:18:31.560
No i ktoś kto malował inicjałki, pamiętajmy, że jesteśmy w średniowieczu, więc to jest specyficzna epoka.

202
00:18:31.900 --> 00:18:34.880
Nie trzeba umieć czytać, ale można pisać.

203
00:18:34.880 --> 00:18:43.940
Kolejne niedawne badanie Miłosza Sosnowskiego odcyfrowało nam wpis własnościowy i wiemy, że w pierwszej połowie XV wieku,

204
00:18:44.080 --> 00:18:52.740
czyli w zasadzie tuż po zgonie Jadwigi, bo ona w 1399 umiera, psał też należał do węgierskiego możnego.

205
00:18:53.100 --> 00:18:59.120
Więc co to, z Krakowa on miałby dotrzeć na Węgry, bo co, bo ktoś, nie wiem, Jadwiga na łożu śmierci?

206
00:18:59.120 --> 00:19:03.660
Nie, po prostu psał też ciągle powstawał, prawdopodobnie na Węgrzech.

207
00:19:03.780 --> 00:19:09.660
No i w pewnym momencie ten patrycjusz węgierski przyszedł do warsztatu i zobaczył, a co to jest tutaj niedokończone,

208
00:19:09.780 --> 00:19:11.120
takie projekt nieukończony.

209
00:19:11.660 --> 00:19:16.420
Skończyło się finansowanie, przerwaliśmy projekt, klientka nie żyje, wobec tego to leża.

210
00:19:16.500 --> 00:19:22.560
A to fajne, a jaki to język tutaj łacina, niemiecki widzę, o, polski, fajny, dobra, macie tu trochę kasy,

211
00:19:22.720 --> 00:19:24.400
dokończcie mi to, ja to kupuję.

212
00:19:24.400 --> 00:19:30.740
Bardzo możliwe, że po prostu mieliśmy taką sytuację i psał też do Polski przybył tak naprawdę dopiero,

213
00:19:30.920 --> 00:19:36.560
dopiero kiedy go kupiły polskie władze w międzywojniu z klasztoru Zankt Florian,

214
00:19:36.840 --> 00:19:39.480
w którym był i od którego wziął swoją nazwę.

215
00:19:39.580 --> 00:19:44.400
I o psał też można by gadać i gadać, w każdym razie to jest rękopis, który wszyscy znają,

216
00:19:45.020 --> 00:19:47.220
ale bardzo niewiele o nim wiemy.

217
00:19:47.380 --> 00:19:53.060
Chociaż te badania Kuźmickiego i Sosnowskiego poszerzyły nam zdecydowanie perspektywy badawcze.

218
00:19:53.060 --> 00:19:55.500
No i tutaj jest jeszcze wiele, wiele do odkrycia.

219
00:19:55.640 --> 00:19:59.740
Tak troszkę ad vocem wystawy, czy badania nad dokumentami, które my tutaj oglądamy,

220
00:20:00.180 --> 00:20:02.440
nad zabytkami właściwie, czy one nadal trwają?

221
00:20:02.860 --> 00:20:07.600
Oczywiście i mamy tutaj dużo właśnie takich świeżych odkryć, nie tylko Kuźmicki i Sosnowski,

222
00:20:07.700 --> 00:20:13.280
ale zaraz będzie, zaraz, może pomińmy tutaj bernardyńskie pisma, one są wzruszające.

223
00:20:13.400 --> 00:20:14.080
Chodźmy dalej.

224
00:20:16.500 --> 00:20:20.040
Tutaj mamy dwie rzeźby tak zwanego jody lub nosferatu.

225
00:20:20.200 --> 00:20:23.540
To też jest postać z psał teża floriańskiego, normalnie na wystawie...

226
00:20:23.540 --> 00:20:27.960
Bardzo się cieszę, że pan użył tych dwóch określeń, bo przyznam, że on jako pierwszy przyszł mi do głowy,

227
00:20:28.060 --> 00:20:32.820
ale zawstydziłam się, żeby ich używać na wystawie o staropolszczyźnie, o średniowiecznym języku polskim.

228
00:20:33.060 --> 00:20:36.580
Tak, tak, to jest właśnie taki stworek uszaty, który tam się pojawia.

229
00:20:36.680 --> 00:20:37.560
My nie wiemy, co to jest.

230
00:20:37.640 --> 00:20:40.940
Może to jest diabeł, ale raczej niekoniecznie w psał też byłby diabeł.

231
00:20:40.940 --> 00:20:49.080
Może to jest jakiś mnich z oślimi uszami, więc Sasza wyrzeźbił pełnopostaciowe rzeźby tego właśnie stworka.

232
00:20:49.800 --> 00:20:52.720
Oczywiście też możemy się do niego przytulać, robić sobie z nim zdjęcia.

233
00:20:52.880 --> 00:20:58.160
A tutaj już, jak sobie podejdziemy, zobaczymy pewien spoiler Jan Posełkini.

234
00:20:58.560 --> 00:21:03.100
Jego scena zwiastowania w pięknym, piętnastowiecznym, iluminowanym modlitewniku.

235
00:21:03.160 --> 00:21:10.360
Nie będę mówił tutaj dokładnie wszystkich szczegółów, ale tutaj mamy tak naprawdę spoilery całej historii zbawienia,

236
00:21:10.360 --> 00:21:17.860
bo mamy scenę zwiastowania, jednocześnie scenę dziewiczego poczęcia, a z tyłu mamy jeszcze ukrytą już scenę nawet ukrzyżowania,

237
00:21:17.960 --> 00:21:23.280
więc tu się wszystko dzieje w jednym momencie tak naprawdę, tylko w wersji bardzo, bardzo zminiaturyzowanej.

238
00:21:23.580 --> 00:21:26.520
Tutaj polecam zatrzymać się nad tą gablotą, nad tą miniaturą.

239
00:21:26.920 --> 00:21:31.400
Nawet można zbliżyć nos do szyby i szukać pewnych szczegółów.

240
00:21:31.540 --> 00:21:37.300
Jeśli ktoś potrzebuje powiększenia, trzeba położyć sobie telefon na szybie i powiększać.

241
00:21:37.320 --> 00:21:40.260
Oczywiście flesza nie włączać, bo będzie bardzo, bardzo źle.

242
00:21:40.360 --> 00:21:46.420
Ale tutaj mamy pieśń o tej scenie, pieśń o zwiastowaniu, pieśń o radości Wam powiedam,

243
00:21:46.660 --> 00:21:50.200
która jest długa, epicka, trochę apokryficzna.

244
00:21:51.200 --> 00:21:53.080
Zapraszamy wszystkich oczywiście do śpiewania.

245
00:21:53.200 --> 00:21:55.520
Mamy tu transkrypcję współczesną.

246
00:21:55.640 --> 00:21:56.520
Tutaj mamy oryginał.

247
00:21:56.520 --> 00:21:57.160
Wraz z zapisu nutowym.

248
00:21:57.320 --> 00:21:58.300
Tak, tak, tak, oczywiście.

249
00:21:58.680 --> 00:21:59.640
Mamy oryginał.

250
00:21:59.700 --> 00:22:03.800
Można śpiewać i ze rękopisu i można śpiewać ze współczesnego zapisu nutowego.

251
00:22:03.800 --> 00:22:08.300
Kto co woli, Czarna Menzura czy dzisiejsza notacja jest cały tekst.

252
00:22:08.500 --> 00:22:12.580
Co ważne, kto będzie tę pieśń śpiewał, będzie miał dobre skonanie.

253
00:22:12.760 --> 00:22:14.720
To dzisiaj naprawdę jest towar deficytowy.

254
00:22:15.200 --> 00:22:22.580
Więcej, kto będzie ją śpiewał lub chociażby słuchał, ten będzie dostawał wszystko, czego zażąda od Pana Boga.

255
00:22:22.580 --> 00:22:27.080
Więc osoby pobożne tym bardziej zachęcam do śpiewania, bo osiągnął wszystko.

256
00:22:27.340 --> 00:22:37.240
Nie będę tutaj rozwodził się nad tą pieśnią, bo już trochę powiedziałem, że tutaj Maria, kiedy staje się Matką Boską, wypowiada słowa Jan Posełkiniego.

257
00:22:37.520 --> 00:22:50.500
Ale tutaj, w tym rękopisie, na marginesie mamy niedawno odkryty przez profesora Mariusza Leńczuka i profesora Tomasza Mikę jedną strofę tej pieśni.

258
00:22:50.500 --> 00:22:52.980
I to jest najstarszy przekaz tej pieśni.

259
00:22:53.360 --> 00:23:02.760
Tutaj jest po prostu coś o pelikanie w kazaniu Jana Sylwana Łacińskim i skojarzyło się to kaznodziei, który przygotowywał kazanie.

260
00:23:03.200 --> 00:23:05.720
Skojarzyło się to właśnie z tą pieśnią i strofą.

261
00:23:06.140 --> 00:23:13.620
On jest wierny pelikan, bo wykupił duszę sam, dał swe sierce rozkrwawić, chcąc grzeszne dusze wybawić.

262
00:23:13.820 --> 00:23:18.480
No i zapisał to, wiemy już, że ta pieśń była znana z kilku przekazów.

263
00:23:18.480 --> 00:23:21.540
To jest już trzeci przekaz, więc musiała być całkiem popularna.

264
00:23:21.640 --> 00:23:25.240
I to właśnie pokazuje, że nadal odkrywamy nowe rzeczy.

265
00:23:25.420 --> 00:23:31.840
A dzięki temu, że te rękopisy wszystkie są zdigitalizowane, one są dostępne w Polonie, w Cyfrowej Bibliotece Narodowej,

266
00:23:32.160 --> 00:23:34.260
tym łatwiej dokonywać odkryć, bo nie trzeba.

267
00:23:34.640 --> 00:23:43.120
No te rękopisy są ciężkie, bibliotekarze patrzą na ręce, niewygodnie, trzeba siedzieć, a tak można w domu dokonywać takich właśnie odkryć.

268
00:23:43.120 --> 00:23:48.620
Pytam pana do tej pory o księgi rękopisy, które znajdują się w gablotach,

269
00:23:48.700 --> 00:23:54.820
ale niesprawiedliwością byłoby powiedzieć, że gabloty są jedynymi wartymi uwagi eksponatami na wystawie,

270
00:23:54.880 --> 00:23:57.240
bo patrzę chociażby na to, co dzieje się na oknach, na szybach.

271
00:23:57.240 --> 00:24:03.660
Aleksander Prowaliński, który jest autorem scenografii i jest tutaj odpowiedzialny za oświetlenie

272
00:24:03.660 --> 00:24:12.580
i te wszystkie subtelne akcenty wymyślił, żeby po prostu w zaślepkach, takich blendach,

273
00:24:12.680 --> 00:24:19.140
które przesłaniają nam okna i które powodują, że światło słoneczne tu nie dociera i nie niszczy nam rękopisów,

274
00:24:19.220 --> 00:24:23.500
żeby wyciąć kontury średniowiecznych słów ze rękopisów.

275
00:24:23.500 --> 00:24:28.080
I to właśnie tutaj jest. One są oczywiście jeszcze opatrzone czerwonym filtrem,

276
00:24:28.280 --> 00:24:35.200
żeby było tym bezpieczniej, żeby ultrafiolet tu się nie dostawał i dzięki temu możemy też bawić się w odczytywanie tych słów.

277
00:24:35.440 --> 00:24:41.800
Niektóre są sprytnie w odbiciu lustrzanym. To jest taki zabieg, żeby nie było tak, że jest za łatwo.

278
00:24:42.100 --> 00:24:46.980
To są wszystko słowa, które pojawiają się w tych rękopisach, które są na ekspozycji.

279
00:24:46.980 --> 00:24:56.180
Tam widzimy na przykład pełna miłości, jego owce, tam widzimy chłop, a tam widzimy grzyby, a tam widzimy melon.

280
00:24:56.640 --> 00:24:59.170
Zaraz mam nadzieję, że jeszcze zdążymy powiedzieć o tych rękopisach.

281
00:24:59.840 --> 00:25:03.980
Mówiliśmy tylko o pelikanie. Teraz jeszcze od tych dekoracji okiennej zwracam uwagę,

282
00:25:04.020 --> 00:25:07.230
że ten pelikan, który pojawia się w kazaniach, to jest ten pelikan z bestiariuszy,

283
00:25:08.000 --> 00:25:12.920
którego tu widzimy na pięknej rycinie w ornitologii Aldrovandiego już renesansowej.

284
00:25:12.920 --> 00:25:16.240
Ale pomińmy to, bo jeszcze trzeba zobaczyć jedną rzecz.

285
00:25:16.440 --> 00:25:22.920
Tu mamy właśnie słownik medyczny, łacińsko-polski, głównie nazwy roślin.

286
00:25:23.920 --> 00:25:26.040
Ktoś się chyba intensywnie uczył z tego słownika.

287
00:25:26.060 --> 00:25:30.160
Tak, tak, tak. I tutaj oczywiście zachęcamy, żeby uczyć się dalej i czytać to sobie.

288
00:25:30.300 --> 00:25:31.460
No mamy tutaj dużo...

289
00:25:31.460 --> 00:25:34.760
I chyba są te grzyby, które można zobaczyć na szybie.

290
00:25:34.840 --> 00:25:42.160
Są grzyby, ale jest też wilczy kosmek, zajęcza stópka, żabi kopr, świnie kadzidło, niewieścia żyć.

291
00:25:42.160 --> 00:25:47.020
Przepraszam, niewieści sfar i babia żyć, wilkołek, matki Bożej włosy.

292
00:25:47.380 --> 00:25:49.200
Dużo właśnie takich dziwnych nazw.

293
00:25:49.500 --> 00:25:53.340
Tu szybko przechodząc z tego samego źródła, czyli z klasztoru w Czerwińsku,

294
00:25:53.460 --> 00:25:58.000
mamy praktyczny poradnik astrologiczny, co robić, a czego nie robić,

295
00:25:58.020 --> 00:26:01.480
pod danym znamieniem niebieskim, czyli pod danym znakiem zodiaku,

296
00:26:01.560 --> 00:26:05.480
czyli kiedy, w jakim znaku zodiaku mamy obcinać paznokcie,

297
00:26:05.700 --> 00:26:09.560
a nie obcinać, kiedy włosy, kiedy krew puszczać nosem,

298
00:26:09.560 --> 00:26:14.020
a kiedy bańkami, albo kiedy brać purgację, kiedy iść na kupiectwo.

299
00:26:14.360 --> 00:26:18.380
Bardzo, jeśli ktoś lubi poradniki astrologiczne, polecamy.

300
00:26:18.400 --> 00:26:19.540
Praktyczne wskazówki.

301
00:26:19.760 --> 00:26:23.740
A tutaj mamy najstarsze polskie zaklęcia, które są niesamowite,

302
00:26:24.200 --> 00:26:27.580
ponieważ one, jedno jest łacińskie i trzy polskie,

303
00:26:28.120 --> 00:26:33.060
które są zaklęciami, które znane są jeszcze z XIX-wiecznej etnografii.

304
00:26:33.060 --> 00:26:38.880
Czyli one funkcjonowały tak naprawdę wśród ludu przez kilkaset lat.

305
00:26:39.080 --> 00:26:41.280
To jest zapisane pod koniec wieku XV.

306
00:26:42.260 --> 00:26:45.060
Prawdopodobnie w celach etnograficzno-spowiedniczych,

307
00:26:45.640 --> 00:26:48.640
żeby pytać się po prostu wiernych, czy stosują takie zaklęcia.

308
00:26:48.920 --> 00:26:52.300
Ale to są zaklęcia, które są zaklęciami chrześcijańskimi.

309
00:26:52.480 --> 00:26:56.100
To są zaklęcia, w których występuje Matka Boska, tak zwane historiole.

310
00:26:57.100 --> 00:27:02.620
Wołanie do Zóż, Zarze, Zarzyce, Trzy Siestrzyce, które my znamy też w wersji

311
00:27:02.620 --> 00:27:05.340
na przykład wołania do córek św. Zofii.

312
00:27:05.820 --> 00:27:09.620
Więc to wszystko jest tak naprawdę nie jakieś tam pogańskie, zabobonne.

313
00:27:09.760 --> 00:27:14.260
No zabobonne jest, ale nie jest pogańskie z pewnością.

314
00:27:14.600 --> 00:27:17.640
Ostatnie z Polski zaklęcie jest miłosne, więc go nie czytam.

315
00:27:17.980 --> 00:27:19.080
I chodźmy dalej.

316
00:27:19.300 --> 00:27:22.540
Tutaj mamy emocje, które są z kolei negatywne.

317
00:27:22.700 --> 00:27:24.440
I tu mamy słowa brzydkie.

318
00:27:24.440 --> 00:27:29.940
Mamy tu na przykład komedię o mięsopuście, która jest już z czasów reformacji

319
00:27:29.940 --> 00:27:33.660
i tutaj pojawia się pogróżka, że można dać wperdel.

320
00:27:33.860 --> 00:27:38.200
Czyli komuś możemy dać w łeb albo wperdel, czyli w tyłek.

321
00:27:38.380 --> 00:27:41.880
Ale zastanówmy się nad współcześnie funkcjonującym takim słowem,

322
00:27:42.000 --> 00:27:46.920
które brzmi podobnie jak wperdel i jest uznawane za arcywulgarne.

323
00:27:47.040 --> 00:27:52.360
Czy ono czasami tak naprawdę nie wywodzi się z tego sformułowania

324
00:27:52.360 --> 00:27:54.120
właśnie dać komuś w tyłek.

325
00:27:54.120 --> 00:27:57.520
Więc jeżeli ktoś z Państwa będzie miał jakąś nieprzyjemną sytuację

326
00:27:57.520 --> 00:28:00.040
i ktoś powie tam, że chce dać takie coś,

327
00:28:00.060 --> 00:28:03.880
zawsze można wysłać tego kogoś na wystawę, żeby się dokształcił

328
00:28:03.880 --> 00:28:05.280
i w ten sposób wygrać argument.

329
00:28:05.460 --> 00:28:07.660
Albo odesłać do komedii o mięsopuście.

330
00:28:07.660 --> 00:28:09.920
Oczywiście. Polonia jest dostępna cała.

331
00:28:10.120 --> 00:28:11.820
Można ją przewertować.

332
00:28:12.000 --> 00:28:14.040
Tutaj uprzedzam, że ona jest antyluterska,

333
00:28:14.200 --> 00:28:16.520
aczkolwiek kończy się międzywyznaniową zgodą

334
00:28:16.520 --> 00:28:19.160
dzięki interwencji kucharki księdza.

335
00:28:19.160 --> 00:28:22.160
Tu mamy statuty Kazimierza Wielkiego w wersji polskiej

336
00:28:22.160 --> 00:28:26.640
i tutaj jest z kolei wyzwisko, które łączy się z matczyną profesją.

337
00:28:26.760 --> 00:28:29.800
Do dziś używane i tutaj co grozi, jaka kara,

338
00:28:29.820 --> 00:28:33.960
jeśli jeden szlachcic drugiego nazwie takim właśnie synem.

339
00:28:34.240 --> 00:28:36.920
Otóż musi zapłacić taką grzywnę, jakby go zabił.

340
00:28:37.120 --> 00:28:39.840
Więc stosowanie statutów Kazimierza Wielkiego

341
00:28:39.840 --> 00:28:42.640
na przykład wobec hejterów w internecie, oszczerców

342
00:28:42.640 --> 00:28:44.700
byłoby dzisiaj bardzo ciekawe.

343
00:28:44.700 --> 00:28:49.520
I już zmierzamy do końca, ponieważ my tu mamy gablotę,

344
00:28:49.600 --> 00:28:51.940
w której mamy eksplicyty, kolofony,

345
00:28:52.000 --> 00:28:57.060
czyli to, co skrybowie piszą tak naprawdę dla nas od siebie.

346
00:28:57.180 --> 00:28:59.560
Kończą tę swoją żmudną pracę

347
00:28:59.560 --> 00:29:03.700
i po prostu mają chwilę, żeby napisać dla nas jakiś komunikat.

348
00:29:03.880 --> 00:29:07.680
I tutaj jeden żak na śmieciówce, student, który przepisywał,

349
00:29:07.820 --> 00:29:12.060
pisze, Panie Boże, bądź Twe nade mną zmiłowanie nad ubogim żakiem,

350
00:29:12.060 --> 00:29:14.200
o Maryjo, o Panno Miła, bądźmy ucieszenie.

351
00:29:14.400 --> 00:29:16.840
A drugi, bardziej nieszczęśliwy, pisze,

352
00:29:16.920 --> 00:29:19.700
ach, miły Boże, toć boli, kiedy chłopki jem głowę goli,

353
00:29:19.780 --> 00:29:22.460
ale bardziej boli, kiedy miła inszego woli,

354
00:29:22.540 --> 00:29:25.420
czyli nie dość, że dostał właśnie w łeb, prawie że w perdel,

355
00:29:25.700 --> 00:29:27.560
to jeszcze rzuciła go dziewczyna.

356
00:29:27.840 --> 00:29:29.080
No i on pisze dalej,

357
00:29:29.180 --> 00:29:30.440
miły Boże, daj pokój, mir,

358
00:29:30.760 --> 00:29:33.000
ak temu pokręte chleba i czeski syr.

359
00:29:33.180 --> 00:29:35.500
I dodaje proscriptore unum ave Maria,

360
00:29:35.640 --> 00:29:37.260
żeby za niego zdrowaśkę zmówić.

361
00:29:37.560 --> 00:29:40.820
Więc tutaj wszystkich zachęcam do zmawiania zdrowaśki za tego skrybu,

362
00:29:40.820 --> 00:29:44.140
bo naprawdę trudno się nie wzruszyć nad jego losem.

363
00:29:44.460 --> 00:29:47.960
No i tu polsko-łaciński, absolutnie wujaszkowaty humor,

364
00:29:48.880 --> 00:29:51.180
explicit hoctotum infundedami hipotum,

365
00:29:51.280 --> 00:29:52.440
czyli tu kończy się to wszystko,

366
00:29:52.600 --> 00:29:53.600
polej, daj mi napoju,

367
00:29:54.040 --> 00:29:56.660
dum, bibo, piwo, stat mihi, kolano, krzywo.

368
00:29:56.760 --> 00:29:58.820
Póki pije piwo, stoi mi kolano, krzywo.

369
00:29:59.000 --> 00:29:59.940
Ha, ha, ha, warola.

370
00:30:00.280 --> 00:30:02.140
No humor taki właśnie z zeszytu,

371
00:30:02.140 --> 00:30:04.760
tak, tak, ale też doceńmy tego skrybę,

372
00:30:04.860 --> 00:30:07.480
bo oni często układali wierszyki w stylu

373
00:30:07.480 --> 00:30:09.780
to mój rym, ciepły chleb, a masło w nim.

374
00:30:09.960 --> 00:30:13.380
Bardzo wybitne dzieła poezji polskiej średniowiecznej

375
00:30:13.380 --> 00:30:15.400
mogą konkurować z Bogu Rodzicą.

376
00:30:15.680 --> 00:30:19.220
I tu wychodząc, zwracam uwagę jeszcze na jedną rzecz.

377
00:30:19.620 --> 00:30:21.520
Wychodzimy z wystawy,

378
00:30:21.620 --> 00:30:23.900
którą naprawdę opowiedziałem bardzo pokrótce

379
00:30:23.900 --> 00:30:26.000
i pomijając niektóre eksponaty,

380
00:30:26.000 --> 00:30:28.740
ale widzimy tutaj film, który dokumentuje

381
00:30:28.740 --> 00:30:30.980
powstawanie jednej z rzeźb,

382
00:30:31.020 --> 00:30:32.960
tej właśnie rzeźby meluzyny, syreny.

383
00:30:33.300 --> 00:30:36.140
Sasza Wiktor pracuje nad rzeźbą,

384
00:30:36.240 --> 00:30:39.360
a jednocześnie jest to przeplatane zdjęciami,

385
00:30:39.620 --> 00:30:41.840
nagraniami psałterza floriańskiego

386
00:30:41.840 --> 00:30:43.080
i innych rękopisów,

387
00:30:43.400 --> 00:30:45.280
które są na niebywałym zbliżeniu,

388
00:30:45.680 --> 00:30:48.140
jakiego jeszcze dotąd w zasadzie

389
00:30:48.140 --> 00:30:50.180
nigdy nie robiono z rękopisami.

390
00:30:50.300 --> 00:30:52.240
O, proszę zobaczyć, widać strukturę pergaminu.

391
00:30:52.580 --> 00:30:53.280
Widać strukturę pergaminu,

392
00:30:53.320 --> 00:30:55.600
widać właściwie pociągnięcia tego tworzywa,

393
00:30:55.600 --> 00:30:56.560
którym kolorowano.

394
00:30:56.760 --> 00:30:58.540
Tak, tutaj jest po prostu zbliżenie

395
00:30:58.540 --> 00:31:01.700
na krawędzi mikroskopu wręcz, powiedziałbym.

396
00:31:02.040 --> 00:31:03.340
Jest to, co widzimy,

397
00:31:03.620 --> 00:31:05.080
wielkość jednego centymetra,

398
00:31:05.280 --> 00:31:07.160
a mamy tak naprawdę wielki ekran

399
00:31:07.160 --> 00:31:08.640
wypełniony tym monogramem.

400
00:31:08.920 --> 00:31:11.340
Ta twarz anioła, jaką teraz widzimy

401
00:31:11.340 --> 00:31:12.900
i wydaje nam się wielka,

402
00:31:13.100 --> 00:31:16.200
ona ma mniej niż pół centymetra na miniaturze.

403
00:31:16.440 --> 00:31:18.240
Po prostu zastanawialiśmy się

404
00:31:18.240 --> 00:31:19.440
z Hanno Dudkowiak,

405
00:31:19.580 --> 00:31:21.680
która jest współtwórczynią tej wystawy,

406
00:31:21.780 --> 00:31:24.280
jak filmować rękopisy,

407
00:31:24.280 --> 00:31:26.000
żeby osiągnąć taki niezwykły,

408
00:31:26.160 --> 00:31:29.580
imersyjny efekt w czasach właśnie tych wszystkich AI

409
00:31:29.580 --> 00:31:31.020
i innych dziwactw.

410
00:31:31.200 --> 00:31:33.520
My po prostu zarobiliśmy to oldschoolowo.

411
00:31:33.760 --> 00:31:34.660
Użyliśmy sprzętu,

412
00:31:34.720 --> 00:31:36.840
jakiego David Attenborough używał

413
00:31:36.840 --> 00:31:38.680
do filmowania owadów

414
00:31:38.680 --> 00:31:40.220
w swoich filmach przyrodniczych.

415
00:31:40.380 --> 00:31:41.800
Więc jeżeli można zrobić

416
00:31:41.800 --> 00:31:44.080
zbliżenie na głowę mrówki,

417
00:31:44.200 --> 00:31:45.780
żeby wypełniła cały kadr,

418
00:31:46.180 --> 00:31:47.600
tak samo można zrobić właśnie

419
00:31:47.600 --> 00:31:50.560
takie niesamowite zbliżenia na rękopisy

420
00:31:50.560 --> 00:31:52.500
i tak właśnie nagraliśmy psa też.

421
00:31:52.500 --> 00:31:54.780
Więc na sam koniec zapraszamy

422
00:31:54.780 --> 00:31:56.500
do spokojnego spędzenia

423
00:31:56.500 --> 00:31:58.920
piętnastu minut przy filmie.

424
00:31:59.200 --> 00:32:00.800
Jest muzyka Grand de la Voix

425
00:32:00.800 --> 00:32:02.340
i Biorna Schmelzera w tle

426
00:32:02.340 --> 00:32:03.600
i można zobaczyć,

427
00:32:03.600 --> 00:32:04.620
jak powstawały rzeźby

428
00:32:04.620 --> 00:32:06.520
i zobaczyć te wszystkie zbliżenia.

429
00:32:06.900 --> 00:32:07.880
Drogie słuchaczki,

430
00:32:07.980 --> 00:32:08.620
drodzy słuchacze,

431
00:32:08.680 --> 00:32:09.240
wydaje mi się,

432
00:32:09.280 --> 00:32:11.060
że słowa kuratora ekspozycji

433
00:32:11.060 --> 00:32:12.020
Jan Posełkiniego,

434
00:32:12.120 --> 00:32:13.240
doktora Łukasza Kozaka,

435
00:32:13.380 --> 00:32:14.580
który był dzisiaj przewodnikiem

436
00:32:14.580 --> 00:32:15.700
po tej wystawie,

437
00:32:15.700 --> 00:32:16.980
są najlepszym zaproszeniem

438
00:32:16.980 --> 00:32:18.680
do tego, żeby ją po prostu odwiedzić.

439
00:32:18.680 --> 00:32:20.760
Dodam, że sama nie spodziewałam się,

440
00:32:20.880 --> 00:32:22.820
że ta wystawa może nas wyposażyć

441
00:32:22.820 --> 00:32:25.060
nie tylko w wiedzę o języku polskim,

442
00:32:25.160 --> 00:32:26.700
o jego kurzeniach, o staropolszczyźnie,

443
00:32:26.960 --> 00:32:29.020
ale także chociażby w sposoby

444
00:32:29.020 --> 00:32:31.300
na bardzo, myślę, ambitną walkę

445
00:32:31.300 --> 00:32:32.440
z hejtem w internecie,

446
00:32:32.580 --> 00:32:34.700
czy umiejętność słownej walki

447
00:32:34.700 --> 00:32:35.800
z naszymi adwersarzami.

448
00:32:36.160 --> 00:32:36.700
Powiem jedno,

449
00:32:36.780 --> 00:32:38.240
zapraszam Was do odwiedzenia

450
00:32:38.240 --> 00:32:38.920
Pałacu Rzeczypospolitej.

451
00:32:39.540 --> 00:32:40.820
Czasu jeszcze trochę zostało,

452
00:32:40.920 --> 00:32:42.500
a Pan doktorowi bardzo dziękuję

453
00:32:42.500 --> 00:32:43.280
za to spotkanie

454
00:32:43.280 --> 00:32:44.320
i za dzisiejszą rozmowę.

455
00:32:44.320 --> 00:32:45.740
Bardzo dziękuję wystawa

456
00:32:45.740 --> 00:32:49.200
do końca maja roku 2026

457
00:32:49.200 --> 00:32:52.580
i w przyszłym roku również zobaczymy

458
00:32:52.580 --> 00:32:54.760
pewnie jakieś wydarzenia towarzyszące.

459
00:32:55.080 --> 00:32:56.140
Muszę jeszcze wspomnieć,

460
00:32:56.260 --> 00:32:59.200
że współpracujemy z Yaza Games,

461
00:32:59.440 --> 00:33:01.180
studiem, które tworzy gry

462
00:33:01.180 --> 00:33:04.240
opierające się na średniowiecznych rękopisach

463
00:33:04.240 --> 00:33:06.500
i dekoracjach marginalnych,

464
00:33:06.580 --> 00:33:08.440
więc można tu zagrać w skryptorium,

465
00:33:08.820 --> 00:33:10.740
grę, która polega na tworzeniu

466
00:33:10.740 --> 00:33:11.740
własnego rękopisu.

467
00:33:11.840 --> 00:33:13.700
Możemy to sobie później oczywiście zapisać,

468
00:33:13.700 --> 00:33:15.140
wysłać i mieć, nie wiem,

469
00:33:15.220 --> 00:33:17.140
ulubiony mem czy scenkę z filmu

470
00:33:17.140 --> 00:33:19.040
czy cokolwiek w stylu średniowiecznym.

471
00:33:19.340 --> 00:33:21.000
Tam są załadowane przeróżne

472
00:33:21.000 --> 00:33:22.520
elementy rękopisów.

473
00:33:22.580 --> 00:33:23.720
Możemy to sobie układać.

474
00:33:24.160 --> 00:33:26.080
Myślę, że niebawem będziemy też mogli

475
00:33:26.080 --> 00:33:27.800
zagrać w Pałacu w Inculinati,

476
00:33:27.920 --> 00:33:32.060
czyli walki różnych średniowiecznych istot

477
00:33:32.060 --> 00:33:34.000
typu właśnie te smoczyce i hybrydy

478
00:33:34.000 --> 00:33:35.140
na marginesach ksiąg.

479
00:33:35.240 --> 00:33:37.580
Wobec tego atrakcji, mam nadzieję,

480
00:33:37.740 --> 00:33:39.300
czeka nas jeszcze co niemiara.

481
00:33:39.580 --> 00:33:41.020
Serdecznie zapraszam i dziękuję.

482
00:33:41.020 --> 00:33:44.380
Audycje kulturalne

483
00:33:44.380 --> 00:33:46.380
w dobrym tonie

484
00:33:46.380 --> 00:33:46.860
w dobrym tonie

485
00:33:46.860 --> 00:33:47.040
w dobrym tonie

486
00:33:47.040 --> 00:33:47.100
w dobrym tonie

487
00:33:47.100 --> 00:33:47.120
w dobrym tonie