WEBVTT

1
00:00:04.910 --> 00:01:00.690
Są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant. Piosenkę, która rozpoczęła nasze dzisiejsze spotkanie wybrałam z nieukrywaną radością, dlatego że muzyka Nataszy Zylskiej towarzyszy mi w życiu już od jakiegoś czasu i co tu dużo kryć, koduje zazwyczaj bardzo miłe, bardzo ważne dla mnie momenty.

2
00:01:00.690 --> 00:01:18.790
To jest zresztą piosenka, którą Natasza Zylska chyba do końca uważała za swoją ulubioną i bardzo również dla siebie ważną. To są kasztany. Wybrane troszkę przekornie, dlatego że tytuł piosenki, który został zawarty w tytule wystawy, o której będziemy dzisiaj rozmawiać jest inny.

3
00:01:18.790 --> 00:01:45.050
Bo ekspozycja w Domu Pamięci Żydów Górnośląskich w oddziale Muzeum w Gliwicach nosi tytuł nie tylko Bajo Bongo. Nowa opowieść o Nataszy Zylskiej. Bardzo jestem ciekawa tej rozmowy. Myślę, że wszyscy dowiemy się z niej bardzo wiele, również dlatego, że zaproszenie do audycji kulturalnych przyjął pomysłodawca tego wydarzenia, a także dyrektor Muzeum w Gliwicach, pan Leszek Jodliński. Witam w audycjach kulturalnych.

4
00:01:45.190 --> 00:01:47.190
Dziękuję za zaproszenie i dzień dobry pani.

5
00:01:47.190 --> 00:01:54.950
Co sprawiło, że akurat teraz wystawa poświęcona Nataszy Zylskiej pojawiła się w oddziale Muzeum w Gliwicach?

6
00:01:55.090 --> 00:02:15.570
Tych powodów jest kilka. Pierwszy jest bardzo warszawski, zacznijmy od niego, czyli spektakl Teatru Roma o Nataszy Zylskiej, który w jakimś sensie był na tyle inspirujący z mojego punktu widzenia, że postawił mnie przed pytaniem, ile ja wiem o Nataszy Zylskiej i czy warto, a muzealnictwo i muzea czasami stają przed takim wyzwaniem,

7
00:02:15.570 --> 00:02:23.930
zadać sobie pytanie, czy na pewno wszystkie o niej wiemy, zwłaszcza, że podobnie jak i pani wykonałem błyskawiczną kwerendę, tak to nazwijmy.

8
00:02:23.930 --> 00:02:36.430
I okazało się, że jak wiele osób, które przeżyły drumą wojnę światową, mamy do czynienia z życiorysem co najmniej niepełnym, niejasnym, dwuznacznym, pełnym niespodzianek lub niedomówień.

9
00:02:36.430 --> 00:02:48.270
Dla mnie bardzo ważnym wątkiem górnośląskim, w ten sposób trafiamy do Domu Pamięci Żydów Górnośląskich, co do którego postanowiliśmy wspólnie z kuratorką wystawy, panią Larysą Michalską,

10
00:02:48.590 --> 00:03:00.590
abyśmy zaczęli też opowiadać o tym nie tylko jak umierali, jak zginęli Żydzi Górnośląscy, jak kultywujemy tą część pamięci o Holokauście i zdarzeniach w pewnym sensie oczywistych dla tej narracji,

11
00:03:00.590 --> 00:03:12.230
ale tak, żeby powiedzieć o tym pokoleniu, które na Górnym Śląsku pojawiło się po 45. roku i opowiedzieć o wspólnocie, która tu żyła, żyje, jest nieliczna, ale bardzo często, jak w przypadku Nataszy Zyskiej,

12
00:03:13.170 --> 00:03:21.430
posiadała przedstawicieli i reprezentantów, tak to nazwijmy, którzy może bez świadomości tego, że stąd się w jakimś stopniu wywodzą, są przybyszami dokładnie na Górny Śląsk,

13
00:03:21.850 --> 00:03:29.690
ale jednak w jakimś sensie, chociażby jak w tym przypadku, zajęli niezwykłe miejsce w przestrzeni kultury masowej i myślę, że nie tylko pani babcia,

14
00:03:29.690 --> 00:03:37.710
ale bardzo wiele osób, owe kasztany, absolutnie bym powiedział evergreen i coś, co zawsze tylko stawia pytanie, o jakiej interpretacji będziemy mówić,

15
00:03:37.810 --> 00:03:46.110
bo piosenka i nastrój i wszystko, co się z tym wiąże, jest absolutnie o nieprzymijającej wartości, pozwala nam opowiedzieć o osobie,

16
00:03:46.230 --> 00:03:55.190
która budzi duże znaczenie, także muzealne, jak powiedziałem, perspektywy, zainteresowanie i okazało się, że to był strzał w dziesiątkę,

17
00:03:55.190 --> 00:04:00.630
to znaczy możemy opowiedzieć to zupełnie inaczej, nic nie umjmując prawa swojej licencji poetyka Teatrowi Roma,

18
00:04:00.870 --> 00:04:07.330
do tego, że może jest to biografia jeszcze bardziej ciekawa niż ta, którą można oglądać na scenie.

19
00:04:07.330 --> 00:04:13.050
Wspomniałam o mojej babci, pozwolę sobie troszkę rozwinąć ten wątek prywatny, ale już w tym momencie skończę.

20
00:04:13.050 --> 00:04:18.670
Mam małego synka, który również kasztany Nataszy Zylskiej uwielbia, mimo, że nie rozumie tekstu.

21
00:04:18.750 --> 00:04:22.650
Podejrzewam, że chodzi o wyjątkową linię melodyczną i głos Nataszy Zylskiej.

22
00:04:22.810 --> 00:04:30.630
Natomiast wracając do niej samej, państwo nawet w opisie wystawy piszą, że układają biografie artystki jak rozsypane puzzle,

23
00:04:30.870 --> 00:04:33.850
pełne look, kontrastów i nieoczywistych elementów.

24
00:04:34.030 --> 00:04:38.070
Myślę, że to jest właśnie ta część jej historii, która jest trochę mniej znana.

25
00:04:38.070 --> 00:04:44.110
Pierwsze, co pomyślałam, kiedy tę biografię starałam się prześledzić, to ta jej podróż, to jej wędrowanie,

26
00:04:44.290 --> 00:04:48.470
które tak naprawdę zakończyło się w momencie, kiedy ona była już dojrzałą kobietą,

27
00:04:48.550 --> 00:04:55.990
bo najpierw Wilno, później ta część Górnośląska i Katowice, no a później Izrael i Tel Aviv i tam już osiadła na stałe.

28
00:04:56.230 --> 00:05:02.850
A ja bym powiedział po drodze, zanim były Katowice, był kraj autajski, daleki, daleki wschód,

29
00:05:02.850 --> 00:05:11.210
o którym właściwie Natasza Zewska niczego nie mówiła, dlatego pojawia się w niektórych rekonstrukcjach jej życiorysu,

30
00:05:11.290 --> 00:05:18.110
wychodząc z tej przysłowiowej szafy wielu ofiar holokaustu, tych, którzy przeżyli, którzy ukrywali się w tym czasie.

31
00:05:18.690 --> 00:05:23.310
Tymczasem z rodziną, ze swoimi rodzicami przemierzała teren zupełnie inny,

32
00:05:23.390 --> 00:05:28.010
bo z Wilna trafiła na daleki wschód, jak z kolei bardzo wielu ze społeczności żydowskiej,

33
00:05:28.010 --> 00:05:33.990
dawnych kresów II Rzeczypospolitej, by po II wojnie światowej właśnie trafić na Górny Śląsk,

34
00:05:34.050 --> 00:05:38.390
dla nas szczęśliwie do miejsca, które nadal istnieje, a więc mogliśmy mówić o kamienicy,

35
00:05:38.510 --> 00:05:41.850
o domu, o miejscu, w którym spędziła kolejne lata.

36
00:05:42.430 --> 00:05:47.610
Wiążąc się z Górnym Śląskiem na tyle krótko, żeby znowu, i to bardzo słuszna uwaga,

37
00:05:48.090 --> 00:05:50.590
tą swoją peregrynację kontynuować dalej.

38
00:05:50.870 --> 00:05:54.930
Ja mam zresztą wrażenie, szczerze mówiąc, że nie generalizując ponad miarę,

39
00:05:54.930 --> 00:05:58.970
to jest jakaś część składnika losów Żydów środkowo-europejskich.

40
00:05:59.070 --> 00:06:05.070
Migrowanie, przemieszczanie się, poszukiwanie zarówno szans, jak i ocalenia nowych możliwości.

41
00:06:05.430 --> 00:06:10.130
W jakimś sensie historia, biografia Nataszy Zylskiej i jej rodziców, potem jej własna,

42
00:06:10.290 --> 00:06:18.010
jest tego doskonałym przykładem i może być też metaforą losów właśnie Żydów po 1945 roku.

43
00:06:18.230 --> 00:06:23.110
Nas oczywiście uwiodło to, że 1945 rok to Natasza Zylska na Górnym Śląsku.

44
00:06:23.110 --> 00:06:27.310
Nie wiem, trochę żartując oczywiście, czego dało po Śląsku, wątpię głęboko.

45
00:06:27.530 --> 00:06:33.250
Natomiast jej fantastyczne zainteresowania muzyczne odkryte na czas i w dobrym momencie

46
00:06:33.250 --> 00:06:39.190
sprawiły, że wpisała się w historię muzyki, na dzieje byśmy powiedzieli chyba rozrywkowej,

47
00:06:39.390 --> 00:06:45.390
popularnej, doskonale odnajdując się w estetykach tego, co było trochę zakazanym swingiem,

48
00:06:45.850 --> 00:06:50.850
trochę zakazanym jazzem, a mimo to tworząc swoje piosenki, wyśpiewując je,

49
00:06:50.850 --> 00:06:55.810
wykazujące ogromną kreatywność w zakresie zewnostroju, jak i pewnych emocji,

50
00:06:55.930 --> 00:06:59.750
które w tych piosenkach się pojawią. Przypomnijmy tę piosenkę chociażby Kukurydza,

51
00:07:00.090 --> 00:07:04.390
która prawie ją zaprowadziła na banicję polityczną, a wynikała z faktu tego,

52
00:07:04.530 --> 00:07:09.630
że była to piosenka do pewnego stopnia o dwuznacznej treści, bo chodziło o Kukurydzę,

53
00:07:09.710 --> 00:07:13.510
którą nagle zaczęto siać w Związku Radzieckim, nie dość skutecznie,

54
00:07:13.510 --> 00:07:18.750
a która kiedyś była przedmiotem wspólnych spotkań Chruszczowa i Kennedy'ego,

55
00:07:18.890 --> 00:07:24.370
gdy ci się spotkali w Stanach Zjednoczonych. Banalny temat, który trafił na dziurko cenzorów

56
00:07:24.370 --> 00:07:27.970
i o mało co piosenka by nie powstała, więc nie chcę powiedzieć, że ofiary,

57
00:07:28.090 --> 00:07:32.170
ale świadka tamtych czasów, który w jakimś sensie w tym się doskonale odnajdywał.

58
00:07:32.370 --> 00:07:36.510
Jak muzyka Nataszy Zylskiej była oceniana przez krytyków?

59
00:07:37.270 --> 00:07:40.050
Chciałabym powiedzieć przez słuchaczy i słuchaczki, ale wydaje mi się,

60
00:07:40.050 --> 00:07:45.490
że ci ostatnio od początku nie kryli zachwytu. Chodzi mi raczej o tak zwaną prasę,

61
00:07:45.570 --> 00:07:49.270
dlatego że wyczytałam informację, że to Kasztany był utworem,

62
00:07:49.450 --> 00:07:54.290
który pozwolił jej w końcu dziennikarzy, krytyków, recenzentów do siebie przekonać.

63
00:07:54.470 --> 00:07:58.230
To słuszna teza. Mogę się z tym, o co pani pyta, zgodzić.

64
00:07:58.490 --> 00:08:03.070
Pytać o publiczność to jednak też przypomnę, nie anegdotę, ale historię prawdziwą.

65
00:08:03.230 --> 00:08:08.100
Gdy mamy połowę lat 50-tych, duże, że tak powiem, zgromadzenie publiczności

66
00:08:08.100 --> 00:08:14.020
w Szczecinie i gromadzi się tam, uwaga, 140 tysięcy rozanielonych,

67
00:08:14.100 --> 00:08:18.220
zachwyconych, pałających chęcią usłyszenia Nataszzy Zylskiej słuchaczy.

68
00:08:18.460 --> 00:08:22.380
I myślę, że tutaj to klasyczne głosowanie nogami i, bym powiedział,

69
00:08:22.460 --> 00:08:24.600
zachwyt publiczności jest najlepszą odpowiedzią na to,

70
00:08:24.960 --> 00:08:27.300
jakich emocji Natasza Zylska dostarczała.

71
00:08:27.460 --> 00:08:30.380
Znowu mały przypis. Pamiętajmy, że robiła to od dzieciństwa,

72
00:08:30.440 --> 00:08:33.920
bo właściwie już jako dziecko wyśpiewywała nagrody w konkursach.

73
00:08:33.920 --> 00:08:38.300
To się działo w Wilnie, to się działo właśnie tutaj na terenie Górnego Śląska.

74
00:08:38.500 --> 00:08:42.760
I można powiedzieć, że z publicznością Natasza Zylska nie miała żadnych problemów.

75
00:08:43.080 --> 00:08:45.520
Publiczność była nią po prostu zachwycona.

76
00:08:45.720 --> 00:08:47.560
I ostatnia informacja też ważna.

77
00:08:47.620 --> 00:08:51.960
Myślę, że naszych słuchaczy i tych, którzy się tym może do tej pory mniej interesowali,

78
00:08:52.420 --> 00:08:53.820
kolory Nataszy Zylskiej.

79
00:08:53.920 --> 00:08:58.100
Tak fakt tego, jaki projektowała stroje, jak wyglądał tak zwany aranż tych piosenek,

80
00:08:58.100 --> 00:09:02.860
sprawiało, że rzeczywiście możemy mówić absolutnie o pewnej odskoczni od tego,

81
00:09:03.020 --> 00:09:07.520
co było lekko siermiężnym czasem najpierw w czasach stalinowskich,

82
00:09:08.000 --> 00:09:10.440
a później wczesnego Gomułki.

83
00:09:10.620 --> 00:09:16.120
Tęskniono, zwłaszcza już po 1956 roku, za czymś, co byłoby kolorytem czasów,

84
00:09:16.180 --> 00:09:20.040
a tego koloru do tej pory nie było, pewnym przypomnieniem kultury zachodu.

85
00:09:20.140 --> 00:09:23.820
Krytycy, to prawda, no jak to krytycy, wybrzydzali na teksty.

86
00:09:23.820 --> 00:09:28.580
Teksty były proste, byliśmy dzisiaj powiedzieli banalne, a piosenka o Bajobango

87
00:09:28.580 --> 00:09:32.620
właściwie jest przykładem tego, że można śpiewać z wdziękiem o niczym.

88
00:09:32.740 --> 00:09:36.820
Ale przypomnę, że i Helena Modrzejewska swego czasu, to ta słynna anegdota,

89
00:09:36.820 --> 00:09:40.300
gdy była w Stanach Zjednoczonych, oszałamiająco opowiedziała,

90
00:09:40.380 --> 00:09:45.500
czy właściwie wypowiedziała alfabet Polski, zyskując zainteresowanie i uznanie publiczności,

91
00:09:45.600 --> 00:09:49.580
która właściwie nie tym, co mówi, ale jak to mówi, była zachwycona.

92
00:09:49.580 --> 00:09:54.940
Natasza Zylska była w tym sensie po prostu pewnym lekiem na zło i na szarugę

93
00:09:54.940 --> 00:10:00.360
i na pewien rodzaj różnych smutnych klimatów, które ówczesne społeczeństwo doświadczało.

94
00:10:00.780 --> 00:10:04.300
Przypomnieć, albo warto o tym pamiętać też, że właśnie ta linia melodyczna,

95
00:10:04.760 --> 00:10:08.280
ta, która się pojawia przy kasztanach, ale także przy czekoladzie,

96
00:10:08.500 --> 00:10:12.200
jest tym czymś, co oczywiście powoduje, że mogę sobie wyobrazić,

97
00:10:12.280 --> 00:10:17.540
że nawet te kochoźniki tak zwane, radia dostępne, wszędzie stojące i nadające muzykę,

98
00:10:17.540 --> 00:10:22.880
a to fabryce, a to na ulicy, a to w miejscowym zakładzie pracy czy szkole,

99
00:10:23.140 --> 00:10:27.440
no przynosiły rodzaj tchnienia absolutnie oryginalnego i innego od tego,

100
00:10:27.660 --> 00:10:31.640
do którego próbowano przyzwyczaić jednak ówczesne społeczeństwo,

101
00:10:31.800 --> 00:10:36.020
jeśli co najmniej sztąpowych i, bym powiedział, mocno obciążonych

102
00:10:36.020 --> 00:10:38.540
pewną linią programową, tak to nazwijmy.

103
00:10:38.840 --> 00:10:41.800
Natasza Zycka chciała być bezpretensjonalna.

104
00:10:41.800 --> 00:10:45.500
A myślę, że tak, że to jest moja teza po naszych tutaj badaniach

105
00:10:45.500 --> 00:10:49.220
nad jej życiorysem, próbą wyjazdów, które już czyniła dużo wcześniej

106
00:10:49.220 --> 00:10:50.920
niż przed 1963 rokiem.

107
00:10:51.280 --> 00:10:56.100
To była też pewna jej ucieczka od doświadczenia jednak trudnego lat właśnie

108
00:10:56.100 --> 00:11:00.920
wojny, wygnania, tułaczki, tego wszystkiego, co się w jakimś sensie wiąże,

109
00:11:01.080 --> 00:11:04.840
z faktem tego, że piosenki były zupełnie innym światem,

110
00:11:05.440 --> 00:11:08.320
w którym mogła się na chwilę odnaleźć, w którym mogła uciec

111
00:11:08.320 --> 00:11:10.860
no i zaprosić publiczność do tego świata.

112
00:11:17.290 --> 00:11:21.310
Wspomniał pan o wizerunku, o tym, jak ona wyglądała.

113
00:11:21.510 --> 00:11:24.970
Myślę, że zachwycała. Do dzisiaj na zdjęciach zachwyca.

114
00:11:25.310 --> 00:11:29.190
Wyczytałam również, że musiała trochę ratować się.

115
00:11:29.470 --> 00:11:33.650
Sukienki, które wprawiały w podziw, przede wszystkim pewnie słuchaczki,

116
00:11:33.830 --> 00:11:36.150
były uszyte z kotar, były uszyte z firan.

117
00:11:36.450 --> 00:11:40.390
Na wystawie, bo może wróćmy do Domu Pamięci Żydów Górnośląskich,

118
00:11:40.390 --> 00:11:44.310
państwo również trochę tych wizualnych pamiątek zgromadzili.

119
00:11:45.230 --> 00:11:49.090
Głównej mierze to jest oczywiście to, co się wiąże z grafiką,

120
00:11:49.810 --> 00:11:53.330
ilustracjami tamtego czasu, bo to przypomnienie estetyki czasopism,

121
00:11:53.790 --> 00:11:56.490
które wówczas były, swoistego bardzo kroju.

122
00:11:56.650 --> 00:12:00.070
Ci wszyscy, którzy gdzieś są zachwycani, już bardziej latami 60-tymi,

123
00:12:00.210 --> 00:12:03.590
szczerze mówiąc, ale gdzieś to też jest ta estetyka bliska,

124
00:12:03.770 --> 00:12:05.070
pierwszej połowy lat 60-tych.

125
00:12:05.070 --> 00:12:07.690
Taką estetykę na naszej wystawie odnajdą.

126
00:12:07.870 --> 00:12:11.970
To są okładki płyt, zarówno tych małych, jak i wielkich krążków,

127
00:12:12.610 --> 00:12:17.230
na których piosenki Nataszy Zylskiej naprawdę w tysięcznych egzemplarzach

128
00:12:17.230 --> 00:12:20.930
były tłoczone, zwłaszcza te tak zwane formaty małe, pocztówkowe,

129
00:12:21.390 --> 00:12:27.090
które w jakimś sensie przypominają to coś, co było estetyką łączącą tradycje ludowe

130
00:12:27.090 --> 00:12:33.670
z estetyką takiego trochę od kytur polskiego, bo to takie przedwiośnie mody polskiej,

131
00:12:33.750 --> 00:12:35.210
tego wszystkiego, co się z tym wiązało.

132
00:12:35.410 --> 00:12:38.210
A mamy także takie stanowisko, które bardzo nas cieszy,

133
00:12:38.270 --> 00:12:42.710
bo przypomnijmy, my realizujemy tę wystawę w nie do końca łatwych warunkach

134
00:12:42.710 --> 00:12:46.570
dawnego domu przedpogrzebowego, w którym Dom Pamięci Żydów Górnośląskich

135
00:12:46.570 --> 00:12:47.650
się znajduje.

136
00:12:47.710 --> 00:12:52.270
A mimo to udało się w tej przestrzeni głównej sali wyczarować taki kącik muzyczny,

137
00:12:52.270 --> 00:12:56.090
tak to sobie mogę ja wyobrazić, znowu bardziej patrząc na zdjęcia niż

138
00:12:56.090 --> 00:13:00.970
mogąc powiedzieć, że go pamiętam oczywiście, ale jednak jest to fotel

139
00:13:00.970 --> 00:13:08.510
z wzoru końca lat 50., początku 60. Jest radio z magicznym zielonym okiem

140
00:13:08.510 --> 00:13:13.390
i jest możliwość wysłuchiwania tych piosenek ze względu na charakter miejsca

141
00:13:13.390 --> 00:13:17.910
na słuchawkach co prawda, ale obok lampy z takim klasycznym ówczesnym aważurem

142
00:13:17.910 --> 00:13:22.050
i myślę, że ten, kto jest w stanie na chwilę przymknąć albo zmrużyć może oczy,

143
00:13:22.270 --> 00:13:25.570
może się do tej atmosfery, do tych czasów przenieść.

144
00:13:25.810 --> 00:13:29.710
Też jest oczywiście estetyka inna, jedna bardzo jeszcze, bym powiedział, elegancka,

145
00:13:29.850 --> 00:13:33.670
bo prezentujemy, Muzeum w Gliwicach ma bardzo bogate zbiory biżuterii,

146
00:13:33.730 --> 00:13:38.890
gromadziliśmy ją od właściwie istnienia tej placówki do początku tego wieku

147
00:13:38.890 --> 00:13:43.930
i oczywiście te przykłady biżuterii artystycznej właśnie z lat 50., 60.,

148
00:13:43.930 --> 00:13:49.270
spółdzielni Orno i tego wszystkiego, co się znowu z poszukiwaniem tym razem

149
00:13:49.270 --> 00:13:52.510
tożsamości artystycznej wówczas wiązało, pokazać.

150
00:13:52.510 --> 00:13:56.090
Ta estetyka też jest wzbogacona, elementy w jakimś sensie konieczne,

151
00:13:56.250 --> 00:14:01.390
by jednak wystawa stąpała mocno po ziemi i pokazywała czas, czasami bardzo trudny,

152
00:14:01.590 --> 00:14:06.350
ale to są dokumenty Instytutu Pamięci Narodowej, to są dokumenty związane

153
00:14:06.350 --> 00:14:11.490
z wystąpieniami rodziców Nataszy Zyckiej, a potem jej samej o zgodę na wyjazd za granicę,

154
00:14:11.570 --> 00:14:15.950
uzyskanie paszportu. Te dokumenty, jak mówię, estetycy są o tyle ważne,

155
00:14:15.950 --> 00:14:20.830
że pokazują także ten oficjalny obieg i może nawet tym bardziej i estetyki,

156
00:14:20.870 --> 00:14:25.570
ale także życia codziennego. Myślę, że te dwa bieguny w jakimś sensie,

157
00:14:25.630 --> 00:14:29.430
gdyby tak na to patrzeć, pokazują, czym było życie oficjalne, urzędowe

158
00:14:29.430 --> 00:14:32.510
i to, z którym należało i trzeba było się niestety też borykać.

159
00:14:32.610 --> 00:14:38.210
I to gdzieś toczące się na tej właśnie scenie, w tym azylu, tej innej przestrzeni,

160
00:14:38.370 --> 00:14:42.990
płyt kolorowych, tkanin. Myśmy nawet poszukiwali oczywiście takich możliwości,

161
00:14:42.990 --> 00:14:47.230
żeby tych tkanin tego czasu na wystawie było wiele, ale jak wszystko,

162
00:14:47.230 --> 00:14:51.770
co się trochę wiąże z PRL-em, najczęściej bardzo okrutnie obszedł się z nimi czas.

163
00:14:52.370 --> 00:14:55.590
Realizujemy to w formie raczej zastępczej, pokazując przedmioty

164
00:14:55.590 --> 00:15:01.090
zaziennego użytka z epoki, niż przez formułę tkanin, o których możemy,

165
00:15:01.310 --> 00:15:05.530
patrząc na manual graficzne naszej wystawy, powiedzieć, że też jest przywołane

166
00:15:05.530 --> 00:15:07.530
na naszej ekspozycji.

167
00:15:07.690 --> 00:15:11.510
Wrócę do tych puzli, o których piszą Państwo w opisie wystawy,

168
00:15:11.510 --> 00:15:15.890
o tych elementach, z których próbują złożyć jej biografię.

169
00:15:16.070 --> 00:15:17.950
Luk w życiorysie jest całkiem sporo.

170
00:15:18.090 --> 00:15:20.150
Takich momentów, o których za bardzo nie wiadomo.

171
00:15:20.470 --> 00:15:23.710
Z tego, co wiem, nie ma stuprocentowej pewności odnośnie tego,

172
00:15:23.830 --> 00:15:27.550
w jaki sposób udało jej się przetrwać, jej i jej rodzinie wojnę.

173
00:15:27.670 --> 00:15:30.910
Na jakie jeszcze wątpliwości, czy też tajemnice natrafili Państwo,

174
00:15:30.950 --> 00:15:33.770
próbując zrekonstruować życiorys artystki?

175
00:15:34.570 --> 00:15:38.150
Myślę, że po pierwsze powiedzieliśmy sobie, musimy mniej jej ufać,

176
00:15:38.330 --> 00:15:40.470
a może nawet nie Nataszy Zyrskiej samej.

177
00:15:40.790 --> 00:15:44.950
W końcu cóż jest temu winna, że udzielając wywiadów, wypowiadając się,

178
00:15:45.030 --> 00:15:48.440
trafiają na osoby, które czasami bezkrytycznie lub bez weryfikacji,

179
00:15:48.810 --> 00:15:52.330
właśnie dziennikarskiej i trochę badawczej podejmowały te wątki.

180
00:15:52.330 --> 00:15:58.990
I wiem, że na pewno, że do 1941 roku mieszkała w Wilnie z rodzicami.

181
00:15:59.610 --> 00:16:04.330
Jedna z informacji miała utrwać pewien pogląd, że brała udział w konkursie piosenki,

182
00:16:05.130 --> 00:16:06.830
który finał miał się odbywać w Moskwie.

183
00:16:07.190 --> 00:16:10.670
Niczego takiego my nie możemy potwierdzić i myślę, że to już nieprawda.

184
00:16:10.990 --> 00:16:14.110
Co jest ważnym ustaleniem, z czego jesteśmy, w jakim sensie myślę,

185
00:16:14.250 --> 00:16:17.650
w imieniu tutaj i pani Larysy Michalskiej, to powiem mi własnym.

186
00:16:17.650 --> 00:16:24.710
Dumni to ustalenie, że cały okres wojny do 1945 roku Natasza Zyrska wraz z rodzicami,

187
00:16:24.790 --> 00:16:28.110
jak powiedziałem wcześniej, przebywała w bardzo dalekim,

188
00:16:28.190 --> 00:16:32.190
to jest daleki wschód ówczesnego Związku Sowieckiego czy Radzieckiego.

189
00:16:32.710 --> 00:16:37.770
Przebywała w kraju autajskim w Pospielichie, tak się nazywała ta miejscowość.

190
00:16:38.010 --> 00:16:42.610
Co oczywiście jest pewnym rodzajem ustalenia weryfikującego negatywnie

191
00:16:42.610 --> 00:16:44.490
pewien rodzaj legendy przekazu.

192
00:16:44.490 --> 00:16:48.850
On zresztą także pojawia się w inscenizacji teatralnej Teatru Roma.

193
00:16:49.430 --> 00:16:52.270
Mówię o tym nie dlatego, żeby go krytykować, tylko żeby pokazać,

194
00:16:52.330 --> 00:16:55.570
że tych tropów, jak pani sama zauważyła, było bardzo wiele.

195
00:16:55.690 --> 00:17:00.270
One zresztą są kuszące, bo dają pewne alternatywy myślenia o jej biografii.

196
00:17:00.630 --> 00:17:04.650
Więc nie jest to czas spędzony w ukryciu, co w jakimś sensie byłoby traumatycznym,

197
00:17:05.390 --> 00:17:09.650
ale typowym dla wielu żydowskich dzieci doświadczeniem drugiej wojny

198
00:17:09.650 --> 00:17:14.350
i takiego przeżycia Holokaustu i tego czasu, ale właśnie na Wschodzie

199
00:17:14.350 --> 00:17:20.830
i przyjazdu, powrocie do Polski i już innej, odrodzonej, komunistycznej do Katowic

200
00:17:20.830 --> 00:17:24.830
w 1945 roku. To ustalenie jest być, myślę, bardzo ważne.

201
00:17:24.930 --> 00:17:28.030
Zawdzięczamy to dobrej współpracy z Instytutem Pamięci Narodowej,

202
00:17:28.450 --> 00:17:31.410
gdzie takie dokumenty, takie ustalenia się pojawiły.

203
00:17:31.410 --> 00:17:36.290
Więcej wątpliwości mamy i dotyczą one życia prywatnego Nataszy Zylskiej,

204
00:17:36.490 --> 00:17:40.930
której małżeństwo, pierwsze małżeństwo właściwie przemknęło bez echa,

205
00:17:41.110 --> 00:17:44.950
co mnie znowu nie do końca dziwi, bo myślę, jako gwiazda estrady

206
00:17:44.950 --> 00:17:48.910
chciała pozostać w jakimś sensie ikoną pewnej niezależności,

207
00:17:49.270 --> 00:17:53.030
piosenkarki, która jest i solistką w życiu i na scenie.

208
00:17:53.210 --> 00:17:58.010
To oczywiście także fakt tego, jak dalece była lub nie zaangażowana

209
00:17:58.010 --> 00:18:02.950
coś, co ostatecznie w 1963 roku wypchnęło ją z Polski.

210
00:18:03.030 --> 00:18:06.090
Wydaje mi się, że ten poziom zaangażowania politycznego

211
00:18:06.090 --> 00:18:10.710
faktycznie nie miał miejsca. Te wnioski o wyjazd do Izraela są wcześniejsze.

212
00:18:10.810 --> 00:18:16.210
Zresztą ona odbyła jeszcze wcześniejsze podróże do ówczesnego państwa Izrael

213
00:18:16.210 --> 00:18:20.710
i ten proces zbliżania się do decyzji o opuszczeniu Polski

214
00:18:20.710 --> 00:18:25.250
nie był ani nagły, ani wymuszony, a jeśli wymuszony, to jedynie czekaniem

215
00:18:25.250 --> 00:18:30.390
na zgodę ze strony służb PRL-u dotyczących wydania i paszportu

216
00:18:30.390 --> 00:18:34.590
i wydania pozwolenia na wyjazd. Więcej niejasności paradoksalnie

217
00:18:34.590 --> 00:18:39.270
po tym, myślę, intensywnym okresie ustaleń dotyczy pobytu w Izraelu,

218
00:18:39.410 --> 00:18:43.430
gdzie na pewno nie udało jej się być tak znaną i rozpoznawalną,

219
00:18:43.530 --> 00:18:47.190
jak w Polsce. Ktoś powie, oczywiście Izrael to inna piosenka,

220
00:18:47.270 --> 00:18:51.030
bym powiedział, parafrazując jej sytuację. Nie do końca.

221
00:18:51.030 --> 00:18:54.810
Bardzo duża diaspora polska, polskojęzycznych Żydów,

222
00:18:55.230 --> 00:18:58.230
tak zwanej Alii Gomułkowskiej, która tam się osiedliła,

223
00:18:58.390 --> 00:19:01.770
ale okazało się, że jednak przybysz z komunistycznego kraju

224
00:19:01.770 --> 00:19:05.110
to nie był już ten przybysz, któremu można byłoby w jakimś sensie ufać,

225
00:19:05.210 --> 00:19:09.630
za nim tęsknić. Proces asymilacji Żydów przebiegał tam bardzo już szybko

226
00:19:09.630 --> 00:19:14.490
i w jakimś stopniu język, który tak epatował, tak fantastycznie się sprawdzał,

227
00:19:14.690 --> 00:19:18.150
wrócę do naszych kasztanów, to także moja ulubiona piosenka,

228
00:19:18.150 --> 00:19:21.990
pewnie nie tylko, nie jesteśmy tu oryginali, ja na pewno, ale bardzo ją lubię,

229
00:19:22.310 --> 00:19:26.610
to coś traciło znaczenie w Izraelu i ta jej droga do tego,

230
00:19:26.650 --> 00:19:30.470
żeby przerzucić się nad inną część artystycznej kreacji,

231
00:19:30.810 --> 00:19:32.710
jaką było rzeźbienie w ceramice,

232
00:19:33.250 --> 00:19:36.110
no jest procesem, o którym wiemy nie za dużo,

233
00:19:36.550 --> 00:19:40.030
co więcej po drodze miało się zdarzyć coś, czego nie ustaliliśmy do Kochańca,

234
00:19:40.550 --> 00:19:43.330
czyli jej potencjalnych praktyk powiązanych z górnictwem.

235
00:19:43.330 --> 00:19:48.630
Na pustyni Neger, przez chwilę w Katowicach była słuchaczką technikum górniczego,

236
00:19:48.750 --> 00:19:52.030
w związku z powyższym ta sytuacja nie była taka zupełnie, bym powiedział,

237
00:19:52.110 --> 00:19:56.190
pozbawiona racji, ale to są okruchy z jej biografii,

238
00:19:56.270 --> 00:19:59.590
które prawdopodobnie, a ja czuję się tym bardzo zachęcony,

239
00:19:59.650 --> 00:20:03.830
co uczyniliśmy do tej pory, warto ustalić, żeby ten obraz,

240
00:20:03.990 --> 00:20:07.250
bym powiedział znowu do pewnego stopnia typowy i nietypowy,

241
00:20:07.350 --> 00:20:10.070
życiorysów kreowanych i traconych,

242
00:20:10.070 --> 00:20:13.950
bo jeśli pomyśleć o Jerzym Kosińskim, o Romanie Polańskim,

243
00:20:14.050 --> 00:20:18.230
o bardzo wielu osobach, które przeszły przez czas II wojny światowej,

244
00:20:18.390 --> 00:20:21.970
to te narracje i opowieści czasami są spójne,

245
00:20:22.050 --> 00:20:26.310
a czasami, jak się okazuje, po latach brakuje bardzo wielu elementów

246
00:20:26.310 --> 00:20:28.330
i tutaj ta sytuacja jest bardzo podobna.

247
00:20:28.930 --> 00:20:31.750
Nie udało nam się, chcieliśmy to uczynić, dotrzeć do osób,

248
00:20:31.830 --> 00:20:34.730
które by dysponowały pracami Nataszy Zylskiej.

249
00:20:35.090 --> 00:20:35.930
Czasu mieliśmy mało.

250
00:20:36.010 --> 00:20:37.690
Pani na wstępie spytała, dlaczego teraz?

251
00:20:37.690 --> 00:20:40.750
Teraz, bo chcemy zmieniać to, co pokazujemy w domu,

252
00:20:41.410 --> 00:20:43.330
teraz, bo troszkę o Nataszy Zylskiej się mówi,

253
00:20:43.430 --> 00:20:47.870
a uważny słuchacz reklam, nie powiem jakiego produktu,

254
00:20:47.970 --> 00:20:52.170
zauważył, że nawet o BioBongo jest w tle jednej z reklam telewizyjnych,

255
00:20:52.210 --> 00:20:55.650
więc można powiedzieć, że Natasza Zylska w jakimś sensie

256
00:20:55.650 --> 00:21:00.510
i jej twórczość trochę wymusiła na nas bycie tu i teraz

257
00:21:00.510 --> 00:21:03.790
i skorzystania z czegoś, co z angielska nazywa się window opportunity,

258
00:21:03.790 --> 00:21:07.730
a więc tej szansy i możliwości, żeby w momencie takiego szczytu

259
00:21:07.730 --> 00:21:10.530
zainteresowania jej osobą z niego skorzystać.

260
00:21:10.610 --> 00:21:13.630
To zainteresowanie w najlepszym sensie skonsumować.

261
00:21:13.630 --> 00:21:17.550
Myślę, że wiele z naszych słuchaczek i słuchaczy może być zaskoczonych

262
00:21:17.550 --> 00:21:21.910
tymi różnymi twistami, które w biografii Nataszy Zylskiej się pojawiały,

263
00:21:21.990 --> 00:21:23.730
tych, do których oczywiście udało się dotrzeć.

264
00:21:23.810 --> 00:21:28.410
Ja sama muszę przyznać, że najbardziej byłam poruszona informacją o tym,

265
00:21:28.530 --> 00:21:32.510
że ona zupełnie w pewnym momencie mogła zarzucić śpiewanie.

266
00:21:32.650 --> 00:21:37.470
Oczywiście sugestia, że ta praca górnicza w jakimkolwiek wymiarze

267
00:21:37.470 --> 00:21:39.850
również sprawiła, że wybałuszyłam oczy.

268
00:21:39.850 --> 00:21:43.210
Natomiast tak, to, że ona ułożyła sobie życie zupełnie inaczej,

269
00:21:43.290 --> 00:21:45.750
z dala od muzyki na pewno mnie zaskoczyło.

270
00:21:45.890 --> 00:21:48.650
Pozostaje nam tylko wypatrywać dalszych informacji,

271
00:21:48.770 --> 00:21:52.530
dalszych ustaleń Muzeum w Gliwicach dotyczących Nataszy Zylskiej.

272
00:21:52.670 --> 00:21:54.930
A to, co do tej pory udało się ustalić,

273
00:21:55.190 --> 00:21:57.850
możecie zobaczyć na wystawie nie tylko Bajo Bongo.

274
00:21:58.050 --> 00:22:00.110
Nowa opowieść o Nataszy Zylskiej,

275
00:22:00.330 --> 00:22:03.910
która jeszcze do 11 stycznia jest prezentowana

276
00:22:03.910 --> 00:22:05.970
w Domu Pamięci Żydów Górnośląskich.

277
00:22:06.110 --> 00:22:08.090
To jest oddział w Muzeum w Gliwicach.

278
00:22:08.090 --> 00:22:12.150
A dzisiaj o tym wydarzeniu opowiadał dyrektor Muzeum,

279
00:22:12.230 --> 00:22:14.010
pan Leszek Jodliński.

280
00:22:14.130 --> 00:22:16.710
Bardzo panu dziękuję za rozmowę, za spotkanie

281
00:22:16.710 --> 00:22:18.230
i za fascynującą opowieść.

282
00:22:18.390 --> 00:22:19.350
Ja również bardzo dziękuję.

283
00:22:19.470 --> 00:22:21.290
Dodam jedynie już ku pewnej radości,

284
00:22:21.290 --> 00:22:22.370
mam nadzieję, naszych słuchaczy,

285
00:22:22.830 --> 00:22:25.410
że wystawę, odczuwając to zainteresowanie,

286
00:22:25.530 --> 00:22:28.530
przedłużyliśmy do 21 stycznia,

287
00:22:28.610 --> 00:22:31.170
a zatem jeszcze kolejnych 10 dni dla tych,

288
00:22:31.310 --> 00:22:33.390
którzy koniecznie z Nataszą Zylską

289
00:22:33.610 --> 00:22:35.750
będą chcieli się spotkać jej legendą,

290
00:22:35.750 --> 00:22:37.950
prawdą i półprawdami na jej temat,

291
00:22:38.450 --> 00:22:39.810
więc czasu będzie nieco więcej.

292
00:22:40.010 --> 00:22:42.170
Ja również pięknie dziękuję za rozmowę i za spotkanie.

293
00:22:42.170 --> 00:22:47.490
Audycje kulturalne w dobrym tonie.