WEBVTT

1
00:00:01.390 --> 00:00:05.090
Audycje kulturalne. W dobrym tonie.

2
00:00:05.390 --> 00:00:12.490
To są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant.

3
00:00:12.830 --> 00:00:17.770
Jest w naszym kraju bardzo wiele miejsc, które być może wielokrotnie mijaliśmy,

4
00:00:17.910 --> 00:00:22.750
ale z różnych powodów nie mogliśmy albo nie mieliśmy sposobności wcześniej tam wejść.

5
00:00:23.150 --> 00:00:28.610
Mogą to być zarówno zamki i pałacy, jak i przepiękne kamienice, które znajdują się w centrum miast,

6
00:00:28.610 --> 00:00:33.470
no ale jakoś brakuje czasem okazji, żeby zajrzeć, po prostu zapukać do drzwi.

7
00:00:33.670 --> 00:00:39.030
Jest taka kamienica w Warszawie, w Alejach Ujazdowskich, nazywa się Villa Gawrońskich,

8
00:00:39.350 --> 00:00:41.930
gdzie regularnie pokazywane są wystawy.

9
00:00:41.990 --> 00:00:49.850
Wystawy naprawdę wyjątkowe, bo przypominające historie i życiorysy twórców, które warto znać.

10
00:00:49.950 --> 00:00:52.590
I taką postacią z całą pewnością jest Jerzy.

11
00:00:52.590 --> 00:00:57.670
Sal Szupin, żydowski architekt polskiego pochodzenia, który jest prawdziwą ikoną,

12
00:00:57.670 --> 00:01:02.430
jeżeli chodzi o design, architekturę i projektowanie w odległej Brazylii.

13
00:01:02.550 --> 00:01:05.450
Dlaczego w Polsce mówi się o nim do tej pory niewiele?

14
00:01:05.610 --> 00:01:12.490
I dlaczego wystawa Warszawa, Sao Paulo, Warszawa, tak naprawdę po raz pierwszy pokazuje dorobek tego artysty?

15
00:01:12.670 --> 00:01:16.850
O tym będę rozmawiała z Basią Czyżewską, reprezentującą Fundację Wisteria.

16
00:01:17.410 --> 00:01:18.690
Witaj w audycjach kulturalnych.

17
00:01:18.790 --> 00:01:19.170
Dzień dobry.

18
00:01:19.170 --> 00:01:24.870
Dlaczego taki jest? Myślę sobie, że Jerzy z Al Szupin jest jedną z wielu postaci,

19
00:01:25.130 --> 00:01:31.690
które gdzieś na świecie mają rangy kultowych, wybitnych, które należą do absolutnego kanonu.

20
00:01:31.830 --> 00:01:35.510
Natomiast w Polsce dopiero gdzieś powoli zaczynamy o nich mówić.

21
00:01:35.630 --> 00:01:44.150
Może dlatego, że z Polski wyjechał w 1939 roku, a potem swoją karierę rozwijał za oceanem.

22
00:01:44.150 --> 00:01:47.110
Być może też tak popkultura nie interesowała się designem.

23
00:01:47.530 --> 00:01:55.570
No fakt jest taki, że rzeczywiście Jorzy z Al Szupin, bo jego imię można wymawiać pewnie na wiele sposobów, ale jego rodzina mówi na niego Jorzy.

24
00:01:56.050 --> 00:01:59.030
Rzeczywiście jest niezwykłym nazwiskiem w Brazylii.

25
00:01:59.230 --> 00:02:05.270
Jest kojarzony z brazylijskim modernizmem, z taką odmianą stylu narodowego, która stworzyła tożsamość współczesnej Brazylii.

26
00:02:05.270 --> 00:02:10.430
O początkach jego historii również chciałabym powiedzieć. To jest gotowy scenariusz filmowy.

27
00:02:10.950 --> 00:02:16.070
Rodzi się w Warszawie, z której właściwie tuż po maturze w 1939 roku musi wyjechać.

28
00:02:16.470 --> 00:02:21.630
Studia architektoniczne kończy w Bukareszcie. Kończy je w momencie, kiedy opanował już język rumuński.

29
00:02:21.730 --> 00:02:25.630
Później krótka przygoda we Francji, Dunkierka, no i Brazylia.

30
00:02:25.870 --> 00:02:32.250
Rzeczywiście droga niezwykła, mimo że oczywiście te wojenne biografie mają to do siebie, że w różnych zakątkach świata się dzieją.

31
00:02:32.250 --> 00:02:44.550
To jest bardzo ciekawa historia o architekcie, który pod koniec lat czterdziestych, praktykując już we Francji, zdaje sobie sprawę, że Europa nie ma mu wiele do zaoferowania,

32
00:02:44.770 --> 00:02:54.090
bo nie należy do środowiska, bo jest migrantem, bo ma wielkie ambicje i w pewnym momencie, czytając magazyn branżowy,

33
00:02:54.090 --> 00:03:08.390
dowiaduje się o tym niezwykłym wzroście gospodarczym w Ameryce Południowej, o tym, że gospodarka jest w piku, że miasta wyrastają właściwie z podziemi i tworzą je architekci, wizjonerzy.

34
00:03:08.490 --> 00:03:11.310
I to jest tak naprawdę wielkie laboratorium dla modernistów.

35
00:03:11.310 --> 00:03:21.250
No i on postanawia wziąć w tym udział i nie myśląc długo, udaje mu się załatwić wizę, wsiada na statek samotnie i odbywa podróż w nieznane,

36
00:03:21.330 --> 00:03:28.470
bo on tam nie ma żadnego punktu zaczepienia, ma jakieś przypadkowe spotkania, które go kierują we właściwe miejsca,

37
00:03:28.490 --> 00:03:35.590
ale tak naprawdę jako taki właśnie młody architekt, dosłownie ze swoją pracą dyplomową pod pachą,

38
00:03:35.590 --> 00:03:43.730
to jest to dziewięć tablic, które później posłużą mu jako takie elementy zaskrywające szybę w drzwiach pokoju.

39
00:03:43.830 --> 00:03:51.110
On jakby jest bardzo praktyczny i wie, że to jest jego portfolio, ale z drugiej strony musi też się jakoś odnaleźć w dość skromnych warunkach.

40
00:03:51.750 --> 00:03:52.830
No rusza na podbój świata.

41
00:03:53.050 --> 00:03:56.990
Ten podbój świata, mam nadzieję, że to będzie wątek, który będziemy rozwijać.

42
00:03:57.110 --> 00:04:05.390
Kończąc już może wątek jego biografii, powiem tylko, że na początku pracował u kogoś, właściwie u swojego pobratymca, tak by można powiedzieć,

43
00:04:05.390 --> 00:04:10.270
ale dosyć szybko wybił się na przysławioną niepodległość, zaczął tworzyć pod własnym nazwiskiem,

44
00:04:10.670 --> 00:04:16.710
żeby tak naprawdę w bardzo krótkim czasie dotrzeć do momentu, w którym jego firma, bardzo popularna w Brazylii,

45
00:04:16.850 --> 00:04:19.970
zatrudniała 300 rzemieślników bardzo wysokiej klasy.

46
00:04:20.350 --> 00:04:26.990
Więc znów mówimy o historii sukcesu, ale bardziej niż ta droga, mnie interesuje to, co sprawiło, co zadecydowało o tym sukcesie.

47
00:04:27.090 --> 00:04:30.690
To znaczy, co pokochali Brazyliczycy i co zachwyca nas do dzisiaj.

48
00:04:30.690 --> 00:04:37.310
Tutaj się trochę uśmiecham, bo Lucjan Korngold, który rzeczywiście był jego pierwszym szefem w Brazylii,

49
00:04:37.670 --> 00:04:41.650
był architektem, który na swoim koncie ma wiele prominentnych realizacji w Warszawie,

50
00:04:41.770 --> 00:04:46.630
ale to właśnie świadczy trochę o tej niesamowiciej sieci kontaktu, w którą dał mu się uruchomić.

51
00:04:46.930 --> 00:04:51.410
Natomiast on jakby bardzo szybko wybił się ponad taką bezpieczną siatkę

52
00:04:51.410 --> 00:04:59.250
i rzeczywiście projektując z jednej strony budynki, to były po prostu prywatne zamówienia

53
00:04:59.250 --> 00:05:03.090
albo współpraca z różnymi architektami, którzy realizowali zamówienia państwowe,

54
00:05:03.250 --> 00:05:04.510
zaczął urządzać wnętrzem.

55
00:05:04.650 --> 00:05:11.150
I nagle okazało się, że te wielkie, pnące się do nieba budynki nie mają adekwatnego designu,

56
00:05:11.270 --> 00:05:12.650
który może wyposażać wnętrza.

57
00:05:12.650 --> 00:05:19.110
I on projektując kolejne, jakby bardzo takie uszyte na miarę przestrzenie zorientował się,

58
00:05:19.130 --> 00:05:24.430
że właściwie to powtarza pewien schemat, że te świetnie funkcjonujące,

59
00:05:24.510 --> 00:05:30.450
właśnie odpowiednie w proporcjach, proste we wzornictwie, korzystające z lokalnego rzemiosła modele

60
00:05:30.450 --> 00:05:33.190
można zacząć produkować bardziej masowo.

61
00:05:33.370 --> 00:05:39.110
I razem z grupą architektów, ale też rzemieślników, bo ta jego firma miała taki charakter dość nietypowy.

62
00:05:39.110 --> 00:05:42.590
Tam też chodziło o taki podział udziałów i zysków.

63
00:05:43.250 --> 00:05:47.450
Rozwinął świetną markę ze sklepem przy głównej ulicy,

64
00:05:47.610 --> 00:05:52.530
która wypromowała ikoniczne dla Brazylii modele,

65
00:05:52.730 --> 00:05:57.090
obecne właściwie w każdym szanującym się salonie klasy średniej.

66
00:05:57.310 --> 00:06:00.070
Dziś rozpoznawalne takie benchmarki.

67
00:06:00.270 --> 00:06:05.990
Tutaj możemy pochylić je chociażby nad obiektem, fotelem, który stoi tuż przed nami,

68
00:06:05.990 --> 00:06:09.190
bo tak jak wspomniałam, rozmawiamy w przestrzeni wystawy.

69
00:06:09.710 --> 00:06:12.690
Czy ja dobrze myślę, że to jest duńskie krzesło?

70
00:06:12.770 --> 00:06:16.990
To jest właśnie Dunka, czyli pierwszy projekt Żał Szupina z 1959 roku,

71
00:06:18.090 --> 00:06:19.850
który powstał nie na zamówienie.

72
00:06:19.950 --> 00:06:22.990
To znaczy to był projekt, który on sobie narysował i postanowił zrealizować,

73
00:06:23.670 --> 00:06:25.790
ponieważ miał taką ochotę i kaprys.

74
00:06:26.310 --> 00:06:30.330
No i jego córki oraz Marka Eta, reprezentowana przez Lise Carmon,

75
00:06:30.550 --> 00:06:32.170
uznały, że to jest właściwie początek jego projektowania,

76
00:06:32.170 --> 00:06:38.290
że to jest jakby wybicie się Żał Szupina na taką niezależną ścieżkę.

77
00:06:38.850 --> 00:06:41.810
No i oczywiście chodzi o te inspiracje przywleczone z Europy.

78
00:06:41.930 --> 00:06:45.210
To znaczy Szupin co prawda wykształcony w Rumunii,

79
00:06:45.310 --> 00:06:48.430
czyli jakby obcujący już z modernizmem międzywojennym,

80
00:06:48.830 --> 00:06:53.010
ale w takim południowym wydaniu zaczytywał się w magazynach

81
00:06:53.010 --> 00:06:56.610
i był opatrzony z takimi realizacjami skandynawskimi.

82
00:06:56.610 --> 00:06:58.990
I ten potel jakby realizuje te fascynacje,

83
00:06:59.550 --> 00:07:02.310
które w kolejnych projektach tutaj zgromadzonych na wystawie

84
00:07:02.310 --> 00:07:05.010
stają się coraz bardziej powiedziałabym południowe.

85
00:07:05.110 --> 00:07:06.530
To jest jakby jego punkt wyjścia,

86
00:07:06.670 --> 00:07:11.010
taki jego szkic, który będzie ewoluował przez kolejne dekady.

87
00:07:16.840 --> 00:07:19.360
Dla mnie będzie to punkt wyjścia właśnie do rozmowy

88
00:07:19.360 --> 00:07:21.320
o charakterystycznym stylu Zalsz Szupina.

89
00:07:21.480 --> 00:07:23.920
To znaczy, powiedziałaś przed chwilą o takim miksie.

90
00:07:24.160 --> 00:07:27.600
To jest nawiązanie do drogi, o której rozmawiałyśmy na samym początku.

91
00:07:28.000 --> 00:07:30.020
Polska, Rumunia, Francja, czyli Europa.

92
00:07:30.020 --> 00:07:34.500
Polska, również te nawiązania do designu ze Skandynawii.

93
00:07:34.640 --> 00:07:38.480
No i później do tego jeszcze dołożony sznyt Ameryki Południowej, Brazylii.

94
00:07:38.900 --> 00:07:40.600
W czym to się między innymi objawia?

95
00:07:40.660 --> 00:07:43.520
Przed nami stoi Dunka, jak powiedziałaś,

96
00:07:43.840 --> 00:07:47.360
ale projektów Zalsz Szupina, mebli przez niego zaprojektowanych

97
00:07:47.360 --> 00:07:48.760
jest tutaj o wiele więcej.

98
00:07:48.940 --> 00:07:51.400
Ja jeszcze wszystkim miłośnikom architektury i designu

99
00:07:51.400 --> 00:07:55.180
podpowiem, że na wystawie znajduje się wiele projektów Zalsz Szupina.

100
00:07:55.340 --> 00:07:59.420
Jego rysunków, od których zaczęła się droga do powstania obiektów,

101
00:07:59.420 --> 00:08:01.240
które w Wili Gawrońskich możemy oglądać.

102
00:08:01.320 --> 00:08:05.360
No więc ta brazylijskość, ona się oczywiście pojawia w pewnym czasie,

103
00:08:05.980 --> 00:08:10.260
a jak to często bywa, ona nie wynika wcale z takiego pomysłu,

104
00:08:10.400 --> 00:08:11.920
jakiejś intelektualnej operacji.

105
00:08:12.040 --> 00:08:17.260
To znaczy nie jest to pomysł na to, żeby uzyskać jakiś charakterystyczny kształt,

106
00:08:17.380 --> 00:08:18.980
nawiązać do tego, co robią inni,

107
00:08:19.120 --> 00:08:21.220
bo przecież na przykład nie jest wyobcowany w tym zjawisku,

108
00:08:21.500 --> 00:08:22.780
tylko to jest praca z materiałem.

109
00:08:23.060 --> 00:08:24.740
Jeżeli punktem wyjścia jest drewno,

110
00:08:24.740 --> 00:08:28.400
to musimy założyć, że to drewno, w którym pracuje się w Europie,

111
00:08:28.880 --> 00:08:32.900
a to, które mamy do dyspozycji w Ameryce Południowej,

112
00:08:32.960 --> 00:08:34.080
ma zupełnie inne jakości.

113
00:08:34.220 --> 00:08:37.940
I to jest kwestia twardości, giętkości, koloru,

114
00:08:38.360 --> 00:08:39.880
blasku, jaki można uzyskać.

115
00:08:40.340 --> 00:08:42.700
Więc ten moment, 59. rok,

116
00:08:42.860 --> 00:08:45.520
kiedy on zaczyna myśleć o drewnie takie, które zna

117
00:08:45.520 --> 00:08:48.060
i używa jeszcze kątów, które są w miarę proste,

118
00:08:48.540 --> 00:08:49.920
toczy pewne elementy.

119
00:08:49.920 --> 00:08:52.800
Co prawda, tutaj już są takie wygięte podłokietniki,

120
00:08:52.900 --> 00:08:55.340
takie wspaniale, ergonomicznie wygięte.

121
00:08:55.460 --> 00:08:59.120
To ta forma jednak wydaje się taka dość spokojna

122
00:08:59.120 --> 00:09:03.460
i taka powściągliwa, właśnie skandynawska.

123
00:09:03.660 --> 00:09:09.920
To w późniejszych projektach, które widzimy w innych salach,

124
00:09:10.960 --> 00:09:12.620
ona zaczyna płynąć.

125
00:09:12.720 --> 00:09:14.940
To znaczy okazuje się, że te drewno właśnie można wyginać,

126
00:09:14.940 --> 00:09:19.580
można traktować jak taką powierzchnię do zginania.

127
00:09:20.240 --> 00:09:23.160
Ono też nie wymaga lakierowania, bo jest na tyle twarde,

128
00:09:23.280 --> 00:09:25.160
że nie potrzebuje takich zabezpieczeń.

129
00:09:25.280 --> 00:09:27.820
Ma bardzo głęboki kolor, ma ten blask

130
00:09:27.820 --> 00:09:30.120
i jest zupełnie innym tworzywem.

131
00:09:30.260 --> 00:09:32.380
I tu przechodzimy do rozmowy o materiałach,

132
00:09:32.480 --> 00:09:34.040
z których Zalszupin tworzył,

133
00:09:34.140 --> 00:09:36.900
to znaczy, które wykorzystywał w swoich projektach,

134
00:09:36.980 --> 00:09:40.680
bo można powiedzieć, że to były materiały luksusowe.

135
00:09:41.140 --> 00:09:43.060
Marmur, skóry, drewna,

136
00:09:43.060 --> 00:09:44.860
ale co wydaje mi się podkreślenie,

137
00:09:44.960 --> 00:09:46.700
również w kontekście tego, o czym mówiłaś przed chwilą,

138
00:09:47.140 --> 00:09:49.300
to są drewna lokalne,

139
00:09:49.420 --> 00:09:51.620
to znaczy z materiałów występujących w Brazylii,

140
00:09:51.700 --> 00:09:55.340
co wydaje mi się, że nie tylko było kierowane względem praktycznym,

141
00:09:55.580 --> 00:09:58.660
no ale też jakimś szacunkiem dla kraju, w którym tworzył

142
00:09:58.660 --> 00:10:00.700
i dla tej tradycji, z którą się mierzył.

143
00:10:00.780 --> 00:10:03.940
Tutaj na pewno wybrzmiewa takie ważne i dobre hasło,

144
00:10:03.960 --> 00:10:05.240
jak byśmy dzisiaj powiedzieli,

145
00:10:05.460 --> 00:10:06.980
słowo klucz, lokalność.

146
00:10:07.640 --> 00:10:10.080
My na te materiały dzisiaj patrzymy jako luksusowe,

147
00:10:10.080 --> 00:10:12.400
ale one po prostu były w zasobach,

148
00:10:12.500 --> 00:10:14.500
to znaczy dziś wydaje nam się,

149
00:10:14.680 --> 00:10:18.200
że sięgnięcie po skórę czy po naturalny kamień

150
00:10:18.200 --> 00:10:21.080
to jest jakaś niesłychana decyzja,

151
00:10:21.240 --> 00:10:22.360
która podnosi budżet.

152
00:10:23.220 --> 00:10:25.680
Wtedy to po prostu były zasoby,

153
00:10:25.700 --> 00:10:27.340
plus też ta świadomość,

154
00:10:27.420 --> 00:10:28.640
że to są materiały, które się sprawdzają,

155
00:10:28.740 --> 00:10:29.600
które się dobrze starzeją,

156
00:10:29.680 --> 00:10:30.660
które można remontować,

157
00:10:31.440 --> 00:10:34.220
które też świetnie budują wizerunek.

158
00:10:34.340 --> 00:10:37.100
I tutaj myślę o meblach projektowanych do instytucji,

159
00:10:37.100 --> 00:10:39.900
bo ten modernizm, który rozbija się w Brazylii,

160
00:10:39.940 --> 00:10:43.000
on jest napędzany przez zamówienia państwowe.

161
00:10:43.300 --> 00:10:45.200
W związku z tym ten charakter designu

162
00:10:45.200 --> 00:10:46.300
jest też bardzo wyjątkowy.

163
00:10:46.380 --> 00:10:47.240
To są oczywiście rzeczy,

164
00:10:47.340 --> 00:10:48.100
które mają być funkcjonalne,

165
00:10:48.900 --> 00:10:52.100
w jakiś sposób powtarzalne, uniwersalne,

166
00:10:52.840 --> 00:10:56.240
ale ważna jest też ta ich reprezentacyjna funkcja,

167
00:10:56.360 --> 00:10:59.280
to znaczy one mówią o przyszłości

168
00:10:59.280 --> 00:11:01.620
i o tożsamości nowego państwa,

169
00:11:01.840 --> 00:11:04.240
które chce zerwać ze swoją kolonialną przyszłością,

170
00:11:04.500 --> 00:11:06.310
więc jest dumne ze swoich zasobów,

171
00:11:06.310 --> 00:11:09.650
i eksponuje w takiej czystej formie,

172
00:11:09.650 --> 00:11:11.870
jaką może być na przykład mebel

173
00:11:11.870 --> 00:11:14.790
składający się z jednego kawałka drewna

174
00:11:14.790 --> 00:11:17.930
i tutaj myślę o tym słynnym stoliczku Petalas,

175
00:11:18.050 --> 00:11:20.410
który jest tak naprawdę bardzo prosty,

176
00:11:20.470 --> 00:11:21.870
jednocześnie bardzo efektowny.

177
00:11:22.050 --> 00:11:25.110
Wspomniałaś już trochę o tym kontekście społeczno-politycznym,

178
00:11:25.130 --> 00:11:27.790
mianowicie, że na początku Zalszupin

179
00:11:27.790 --> 00:11:29.070
trafił do Rio de Janeiro,

180
00:11:29.290 --> 00:11:30.230
gdzie nie zabawił długo,

181
00:11:30.330 --> 00:11:31.510
związał się z Sao Paulo,

182
00:11:32.150 --> 00:11:33.310
stąd tytuł wystawy,

183
00:11:33.310 --> 00:11:37.070
ale to jest też czas, kiedy stolica Brazylii,

184
00:11:37.070 --> 00:11:38.630
dzisiejsza, dopiero się buduje,

185
00:11:38.790 --> 00:11:41.890
więc rola architektów i zadanie, jakie przed nimi stoi,

186
00:11:42.050 --> 00:11:44.670
to jest chyba wymarzona sytuacja dla młodego człowieka,

187
00:11:44.730 --> 00:11:45.930
jakim wtedy Zalszupin był

188
00:11:45.930 --> 00:11:48.370
i on, tak zaryzykuje, ale możesz mnie poprawić,

189
00:11:48.630 --> 00:11:49.630
on z tego skorzystał.

190
00:11:49.630 --> 00:11:50.790
Ja myślę, że to jest taki sen,

191
00:11:50.990 --> 00:11:54.010
w którym zaczęło śnić bardzo wielu twórców

192
00:11:54.010 --> 00:11:55.870
i ciekawym zjawiskiem jest to,

193
00:11:55.930 --> 00:11:57.410
że to byli twórcy z importu,

194
00:11:58.010 --> 00:11:59.230
to znaczy Oscar Niemeyer,

195
00:11:59.310 --> 00:12:01.630
z którym Zalszupin bezpośrednio projektował,

196
00:12:02.530 --> 00:12:03.090
współpracował,

197
00:12:03.250 --> 00:12:04.370
Lina Bobardi,

198
00:12:04.810 --> 00:12:06.190
to są wszystko takie nazwiska,

199
00:12:06.310 --> 00:12:07.930
które dziś wydają się ikoniczne,

200
00:12:08.210 --> 00:12:09.950
a to byli twórcy,

201
00:12:10.090 --> 00:12:13.010
którzy po prostu realizowali wspólną wizję,

202
00:12:13.170 --> 00:12:14.930
obserwowali się, rozmawiali,

203
00:12:16.310 --> 00:12:17.430
odbijali poprzeczkę,

204
00:12:17.430 --> 00:12:20.370
no ale też tworzyli bardzo taki spójny krajobraz

205
00:12:20.370 --> 00:12:21.890
i to jest też ich siła,

206
00:12:21.950 --> 00:12:24.190
że udało im się stworzyć coś,

207
00:12:24.330 --> 00:12:26.410
jakby każdy miał z nich swoją własną odsłonę,

208
00:12:27.090 --> 00:12:28.090
własną karierę,

209
00:12:28.270 --> 00:12:30.290
ale mówili wspólnym głosem.

210
00:12:30.490 --> 00:12:32.270
Myślę, że zwróciłaś uwagę,

211
00:12:32.350 --> 00:12:34.650
że już kilkukrotnie zadawałam pytania,

212
00:12:34.850 --> 00:12:36.990
które miały pomóc zrozumieć nam

213
00:12:36.990 --> 00:12:38.830
fenomen twórczości Zalszupina,

214
00:12:39.210 --> 00:12:41.630
również po to, żeby zachęcić nasze słuchaczki i słuchaczy

215
00:12:41.630 --> 00:12:44.570
do tego, żeby wystawę odwiedzili twórczością Zalszupina,

216
00:12:44.570 --> 00:12:45.730
a się zainteresowali.

217
00:12:45.730 --> 00:12:47.710
I znów, chciałam zapytać o słowo,

218
00:12:47.830 --> 00:12:49.570
które pojawia się dosyć regularnie

219
00:12:49.570 --> 00:12:51.850
przy opisywaniu projektów Zalszupina

220
00:12:51.850 --> 00:12:53.330
i zaczęłam zastanawiać się,

221
00:12:53.410 --> 00:12:56.450
w jaki sposób można je rozumieć w kontekście mebli,

222
00:12:56.610 --> 00:12:57.710
w kontekście designu,

223
00:12:57.750 --> 00:12:59.630
mianowicie, że jego projekty są zmysłowe.

224
00:12:59.830 --> 00:13:01.310
Dla mnie są to chociażby gięcia,

225
00:13:01.370 --> 00:13:04.150
o których mówiłaś przy okazji Dunki,

226
00:13:04.390 --> 00:13:06.510
wspomniałaś o ergonomicznych oparciach,

227
00:13:06.870 --> 00:13:08.170
no ale one rzeczywiście są wygięte

228
00:13:08.170 --> 00:13:10.090
w taki sposób bardzo płynny.

229
00:13:10.390 --> 00:13:12.050
W jaki sposób jeszcze ta zmysłowość

230
00:13:12.050 --> 00:13:13.310
jego projektów się przejawia?

231
00:13:13.310 --> 00:13:16.650
No ta zmysłowość to jest podążanie za ciałem,

232
00:13:16.750 --> 00:13:18.670
to też jest wychodzenie z ciała ludzkiego,

233
00:13:18.690 --> 00:13:22.430
z fascynacji, być może nawet takim erotycznym myśleniu

234
00:13:22.430 --> 00:13:25.270
o ciele kobiety i to jest jakby hasło,

235
00:13:25.350 --> 00:13:27.170
które pojawia się w relacjach jego córek.

236
00:13:27.830 --> 00:13:30.770
Weronika i Maria przyjechały do Warszawy

237
00:13:30.770 --> 00:13:33.730
na otwarcie wystawy i też opowiadały nam o tym,

238
00:13:33.750 --> 00:13:34.870
jak ojca zapamiętały,

239
00:13:35.130 --> 00:13:36.830
jak o designie z nim rozmawiały,

240
00:13:36.910 --> 00:13:37.550
jak tworzył.

241
00:13:37.550 --> 00:13:39.430
Po prostu jest to przedmiot,

242
00:13:39.530 --> 00:13:41.330
który odpowiada trochę swojej funkcji,

243
00:13:41.450 --> 00:13:43.150
podąża za ciałem

244
00:13:43.150 --> 00:13:44.790
i o tym ciele też opowiada.

245
00:13:45.070 --> 00:13:46.250
Na koniec naszej rozmowy

246
00:13:46.250 --> 00:13:48.370
pozwolę sobie zrobić pewną pętlę do początku,

247
00:13:48.550 --> 00:13:49.610
bo wtedy wspomniałam,

248
00:13:49.750 --> 00:13:52.150
że w Polsce projekty z Al-Shupina

249
00:13:52.150 --> 00:13:54.470
nie są aż tak szeroko popularne,

250
00:13:54.530 --> 00:13:55.430
jak mogłyby być

251
00:13:55.430 --> 00:13:56.390
i warto, żeby były.

252
00:13:56.570 --> 00:13:57.610
Natomiast ciekawa jestem,

253
00:13:57.730 --> 00:13:58.990
jak jest w Brazylii.

254
00:13:59.210 --> 00:13:59.970
Wspominała się,

255
00:14:00.070 --> 00:14:01.430
że on bardzo często projektował

256
00:14:01.430 --> 00:14:03.290
dla instytucji publicznych.

257
00:14:03.450 --> 00:14:04.510
Czy one w dalszym ciągu,

258
00:14:04.630 --> 00:14:06.030
w tej panoramie brazylijskich,

259
00:14:06.030 --> 00:14:08.830
i czy Zal-Shupin znalazł swoich naśladowców?

260
00:14:09.010 --> 00:14:10.190
Czy jego twórczość

261
00:14:10.190 --> 00:14:12.030
gdzieś w Brazylii rezonuje?

262
00:14:12.210 --> 00:14:13.750
Ja myślę, że tutaj trudno wyłączyć

263
00:14:13.750 --> 00:14:16.170
Zal-Shupina właśnie z tego zjawiska

264
00:14:16.170 --> 00:14:17.650
brazylijskiego modernizmu,

265
00:14:17.750 --> 00:14:18.870
które jest bardzo szerokie,

266
00:14:18.970 --> 00:14:20.090
jest jakby cały czas

267
00:14:20.090 --> 00:14:22.330
bardzo ważne dla tożsamości

268
00:14:22.330 --> 00:14:23.510
współczesnych twórców.

269
00:14:23.950 --> 00:14:25.010
I być może ten fakt,

270
00:14:25.310 --> 00:14:27.210
że to nazwisko nie przebiło się do Polski

271
00:14:27.210 --> 00:14:28.810
albo odkrywamy je dopiero teraz,

272
00:14:28.850 --> 00:14:30.510
nie jest niczym niezwykłym,

273
00:14:30.510 --> 00:14:31.590
jeśli zrozumiemy,

274
00:14:31.610 --> 00:14:32.490
że te meble

275
00:14:32.490 --> 00:14:34.430
i w ogóle marka Etel,

276
00:14:34.490 --> 00:14:37.410
która właśnie zajmuje się reedycjami

277
00:14:37.410 --> 00:14:39.310
i jest naszym partnerem w wystawie,

278
00:14:39.310 --> 00:14:41.610
zrobiła karierę dopiero w latach 90-tych,

279
00:14:41.790 --> 00:14:44.630
kiedy po zdjęciu embarga

280
00:14:44.630 --> 00:14:46.590
mogła pokazać meble

281
00:14:46.590 --> 00:14:48.110
mid-century modern,

282
00:14:48.630 --> 00:14:50.110
ale w wydaniu brazylijskim

283
00:14:50.110 --> 00:14:50.910
w Nowym Jorku.

284
00:14:51.010 --> 00:14:51.830
I okazało się,

285
00:14:52.070 --> 00:14:52.850
że te projekty,

286
00:14:52.930 --> 00:14:54.390
które miały 30, 20,

287
00:14:54.710 --> 00:14:56.050
czasami 40 lat,

288
00:14:56.630 --> 00:14:58.410
są odkrywane na nowo,

289
00:14:58.510 --> 00:15:00.350
że mają w sobie coś bardzo intrygującego,

290
00:15:00.350 --> 00:15:02.270
bo z jednej strony wpisują się właśnie

291
00:15:02.270 --> 00:15:04.570
w taką uniwersalną klasykę

292
00:15:04.990 --> 00:15:07.350
i pasują do międzynarodowych,

293
00:15:08.130 --> 00:15:09.250
ekskluzywnych wnętrz,

294
00:15:09.250 --> 00:15:10.350
a może nie tylko ekskluzywnych,

295
00:15:10.410 --> 00:15:12.070
tylko po prostu mówią tym samym językiem,

296
00:15:12.330 --> 00:15:15.430
ale jednak mają ten południowy zaśpiew,

297
00:15:15.630 --> 00:15:16.790
mają coś innego,

298
00:15:16.930 --> 00:15:18.610
mają inny kolor drewna,

299
00:15:19.010 --> 00:15:20.570
mają inne proporcje

300
00:15:20.910 --> 00:15:22.770
i po prostu inaczej działają.

301
00:15:22.930 --> 00:15:24.310
I ta fascynacja,

302
00:15:24.430 --> 00:15:26.050
która wybuchła w latach 90-tych,

303
00:15:26.150 --> 00:15:27.490
zaczęła rozprzestrzeniać się

304
00:15:27.490 --> 00:15:28.590
na resztę świata

305
00:15:28.590 --> 00:15:30.490
i ten kanon luksusowego,

306
00:15:31.590 --> 00:15:33.030
takiego ponadczasowego wnętrza,

307
00:15:33.090 --> 00:15:35.430
w którym właśnie stoi odpowiedni stolik

308
00:15:35.430 --> 00:15:37.290
albo odpowiednia kanapa.

309
00:15:37.650 --> 00:15:39.350
I tutaj myślę o projektach Zalszupina,

310
00:15:39.510 --> 00:15:40.790
myślę właśnie o stoliku Petalas

311
00:15:40.790 --> 00:15:42.810
albo o takiej linii Kubo.

312
00:15:43.210 --> 00:15:45.850
To jest też zjawisko,

313
00:15:46.010 --> 00:15:49.610
które nastąpiło 20, 30 lat temu.

314
00:15:49.850 --> 00:15:50.650
Być może my,

315
00:15:51.610 --> 00:15:53.410
odczytując biografię Zalszupina

316
00:15:53.410 --> 00:15:55.410
i znajdując w niej polskie korzenie,

317
00:15:55.410 --> 00:15:56.570
często też inspiracje,

318
00:15:56.610 --> 00:15:59.030
bo on do Warszawy wrócił

319
00:15:59.030 --> 00:16:00.470
w wieku 90 lat

320
00:16:00.470 --> 00:16:03.210
i odbył taką sentymentalną podróż

321
00:16:03.210 --> 00:16:04.070
ze swoją rodziną.

322
00:16:04.550 --> 00:16:06.030
I ta Warszawa polskość

323
00:16:06.030 --> 00:16:07.990
jakby była w nim głęboko pielęgnowana.

324
00:16:08.170 --> 00:16:09.490
Znajdują po prostu inny klucz

325
00:16:09.490 --> 00:16:11.510
i on jest dla nas ciekawy,

326
00:16:11.550 --> 00:16:12.710
bo jest taki bardzo emocjonalny

327
00:16:12.710 --> 00:16:13.510
i zaskakujący.

328
00:16:13.690 --> 00:16:15.730
O twórczości Jerzego Zalszupina,

329
00:16:15.910 --> 00:16:16.910
któremu poświęcona jest

330
00:16:16.910 --> 00:16:17.790
wystawę Warszawa

331
00:16:17.790 --> 00:16:18.970
Sao Paulo-Warszawa

332
00:16:18.970 --> 00:16:20.570
w willi gawrońskich,

333
00:16:20.610 --> 00:16:21.610
można ją oglądać

334
00:16:21.610 --> 00:16:23.150
do 19 października,

335
00:16:23.150 --> 00:16:25.390
opowiadała dzisiaj Basia Czyżewska,

336
00:16:25.510 --> 00:16:27.490
reprezentująca Fundację Wisteria.

337
00:16:27.550 --> 00:16:28.970
Bardzo Ci dziękuję za to spotkanie.

338
00:16:29.050 --> 00:16:29.230
Dziękuję.

339
00:16:31.050 --> 00:16:32.770
Audycje kulturalne

340
00:16:32.770 --> 00:16:34.730
w dobrym tonie.