WEBVTT 1 00:00:05.070 --> 00:00:12.370 To są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant. 2 00:00:12.570 --> 00:00:17.450 Mam nadzieję, że nieczęsto zdarza Wam się, drodzy słuchacze i słuchaczki, wpadać w tarapaty, 3 00:00:17.630 --> 00:00:22.290 ale jeżeli już tak się zdarza, to jestem ciekawa, czy kiedyś mieliście taką przemożną ochotę, 4 00:00:22.290 --> 00:00:29.710 żeby położyć się spać i obudzić się za 100 lat i te swoje różne problemy, trudności tarapaty po prostu przespać. 5 00:00:29.710 --> 00:00:35.050 Nie mogę powiedzieć, że to się już kiedyś zdarzyło, natomiast to zostało kiedyś opisane, 6 00:00:35.230 --> 00:00:38.650 a w wolścisłości chyba powinnam powiedzieć, że zostało narysowane. 7 00:00:38.830 --> 00:00:47.910 Zostało narysowane jako komiks pod tytułem Warszawa w roku 2025 i komiks ten na łamach czasopisma Szczutek we Lwowie 8 00:00:47.910 --> 00:00:51.810 poczynili panowie Benedykt Hertz i Aleksander Ćwidwiński. 9 00:00:51.890 --> 00:00:57.590 Zastanowicie się, dlaczego postanowiłam cofnąć się te 100 lat wstecz, ale jest ku temu świetna okazja, 10 00:00:57.590 --> 00:01:02.290 dlatego, że do tego komiksu nawiązuje wystawa, którą można oglądać w Muzeum Karykatury, 11 00:01:02.430 --> 00:01:05.470 która nosi tytuł Warszawa w 2025 roku. 12 00:01:05.610 --> 00:01:09.450 Jak 100 lat temu wyobrażano sobie przyszłość stolicy. 13 00:01:09.530 --> 00:01:15.170 I mam tę wielką radość, że zaproszenie do dzisiejszej rozmowy przyjął jeden z kuratorów tej ekspozycji, 14 00:01:15.690 --> 00:01:16.310 Michał Olech. 15 00:01:16.410 --> 00:01:17.810 Witam w audycjach kulturalnych. 16 00:01:17.890 --> 00:01:19.050 Dzień dobry, bardzo mi miło. 17 00:01:19.150 --> 00:01:23.130 Spotykamy się w gościnnych przestrzeniach Muzeum Karykatury, stąd lekki pogłos, 18 00:01:23.130 --> 00:01:28.930 ale też, co nas wszystkich bardzo cieszy, stąd głosy w tle, dlatego, że wystawa cieszy się sporym zainteresowaniem. 19 00:01:29.490 --> 00:01:31.090 Jest sporo zwiedzających. 20 00:01:31.290 --> 00:01:38.730 Zapytam wprost, czy panowie Hertz i Świdwiński dużo się pomylili, pisząc o Warszawie, jak będzie wyglądała za 100 lat? 21 00:01:38.910 --> 00:01:42.590 Zastanawiam się, czy tak naprawdę ich aż tak to interesowało. 22 00:01:42.690 --> 00:01:47.410 Znaczy, ten komiks przyjmujemy z dobrucieństwem inwentarza, bo on ma wszystko. 23 00:01:47.410 --> 00:01:57.230 Tak jest tam wizja przyszłości z takich błyskotliwych rzeczy, na które zwróciłem uwagę i będę czekał i mieć nadzieję, że się zniszczą, umiarkowaną nadzieję. 24 00:01:57.410 --> 00:02:02.570 Ale na przykład pomysł na przeludnienie jest taki, żeby zacząć stawiać bloki na Wiśle. 25 00:02:02.970 --> 00:02:10.930 Oczywiście ta Wiśla wtedy wymaga bardzo dużo wody, więc trzymamy kciuki, żeby wszelkie zmiany klimatyczne zostały zatrzymane, żeby to było możliwe. 26 00:02:10.930 --> 00:02:15.830 Ale jest to wizja przyszłości, jest to też wizja lęków międzywojnia. 27 00:02:16.470 --> 00:02:20.610 Bohaterowie pochcieli przespać, oni chcieli przespać kryzys gospodarczy międzywojnia. 28 00:02:20.810 --> 00:02:26.090 No i tak na dobrą sprawę w tych przygodach przyszłości wciąż czuć to, czego się lękali. 29 00:02:26.310 --> 00:02:27.550 Były to Chiny przede wszystkim. 30 00:02:27.690 --> 00:02:35.250 Bohaterowie budzą się za ścianą, za zosklaną ścianą, są eksponatem dla Chińczyków, którzy patrzą, jak kiedyś wyglądali warszawiacy. 31 00:02:35.250 --> 00:02:39.650 A co do tego, czy ich wizja w Warszawie się ziściła, czy nie? 32 00:02:40.130 --> 00:02:50.930 Trochę na szczęście i nieszczęście i się ziściło to, czym my się będziemy przejmować, czyli bezpieczeństwem w Warszawie, naszym życiem osobistym, naszym dostatkiem. 33 00:02:51.390 --> 00:03:02.570 Ale też i ku chwale się ziściło trochę radości, bo komiks kończy się szczęśliwą Deus Ex Machina, ale coś, co jest bardzo radosne, że bohaterowie kończą razem. 34 00:03:02.570 --> 00:03:09.210 Jeden z problemów, w którym się ten komiks otwiera, główny bohater jest do tego stopnia biedny, że nie jest rozpoznawany przez przyjaciół. 35 00:03:09.270 --> 00:03:13.830 I to rzeczywiście jest bezpośrednio związane z sytuacją ekonomiczną, a wcale nie tak to komik przedstawia. 36 00:03:14.110 --> 00:03:15.530 Na końcu nie czuć, że jest samowny. 37 00:03:15.650 --> 00:03:30.330 I ogółem komiksy też są w stanie te miłe nuty w życiu osobistym oraz ludzi, którzy nas zawsze towarzyszą i w życiu osobistym i ogółem w Warszawie, bo też ważne miejsce tutaj zajmuje Pinky, taki warszawski dobry duch. 38 00:03:30.710 --> 00:03:32.010 Oni wszyscy gdzieś tam są. 39 00:03:32.010 --> 00:03:40.950 Tytuł wystawy i tytuł komiksu dotyczy Warszawy, natomiast wydaje mi się, że to, o czym panowie stworzyli komiks, to jest coś bardziej uniwersalnego. 40 00:03:41.030 --> 00:03:53.710 Pan już wspomniał o tych lękach społecznych, ale jako, że to nie był komiks taki, jak my dzisiaj o nim myślimy, książka, tom, tylko były to raczej obrazki, które pojawiały się na jednej ze stron gazety, 41 00:03:53.710 --> 00:03:58.550 oni w sposób schematyczny musieli ująć cały temat właściwie, cały wątek. 42 00:03:58.670 --> 00:04:05.690 Tutaj na wystawie ja zdradzę, że na takich żółtych planszach te tematy są podkreślone i jednym z nich jest głos kobiet. 43 00:04:05.690 --> 00:04:10.610 Akurat ten konkretny temat ujęliśmy trochę w końcu do komiksu. 44 00:04:11.050 --> 00:04:21.950 Komiks absolutnie jest dziełem swoich czasów, na szczęście i na nieszczęście, ponieważ bohaterowi towarzyszy jego żona, żona nie jest nawet podana z imienia, jest obiektem seksistowskich żartów. 45 00:04:21.950 --> 00:04:30.790 Trzeba to powiedzieć wprost i pokazać bezpośrednio, ale z drugiej strony właśnie o ile ciekawiej jest móc porównać ten materiał z aktualnym stanem polskiego komiksu, 46 00:04:30.930 --> 00:04:39.070 który kobiety tworzą wciąż, znaczy coś, co niestety wystawa pokazuje, że wciąż są porównywane do mężczyzn. 47 00:04:39.310 --> 00:04:44.650 Bogumiła Pepasińska zrobiła o tym komiks właśnie, że została pochwalona, że rysuje jak mężczyzna. 48 00:04:44.810 --> 00:04:49.730 Niesamowite. No i właśnie, jesteśmy w stanie wrócić po stu latach do tego problemu. 49 00:04:49.730 --> 00:05:04.470 Jak się dzisiaj prezentuje, że artykułujemy te problemy na głos, ale też właśnie tworzymy swoje bohaterki, które no już jednym z takich wątków, takich ogólnych jest na ile Warszawa niesie sztandar, za którym idziemy. 50 00:05:04.670 --> 00:05:08.370 No i w polskich komiksach też widać, że Polki niosą ten sztandar zdecydowanie. 51 00:05:14.570 --> 00:05:22.470 Zastanawiam się, czy to już jest moment, żeby odejść na moment od komiksu sprzed stu lat, właściwie można powiedzieć od publikacji sprzed stu lat 52 00:05:22.470 --> 00:05:26.630 i zająć się tym, jak wystawa wchodzi z nim w dialog. 53 00:05:26.810 --> 00:05:30.950 A ten dialog jest możliwy za sprawą współczesnych autorów komiksów. 54 00:05:31.450 --> 00:05:37.090 Współczesnych i niewspółczesnych, bo może powinnam powiedzieć, że tych dzisiejszych, ale też tych sprzed kilku dekad. 55 00:05:37.250 --> 00:05:43.090 Kiedy pan mówił o kobietach, to ja pomyślałam o Hadze, do której ja z kolei mam ogromną słabość. 56 00:05:43.250 --> 00:05:47.230 I z wielką przyjemnością jakiś czas temu w audycjach kulturalnych rozmawiałam z jej biografką. 57 00:05:47.230 --> 00:05:55.230 Zbieramy zarówno klasyków współczesnego komiksu i próbujemy trochę przedstawić ich z nowej perspektywy, 58 00:05:55.290 --> 00:05:58.810 bo rzeczywiście są autorzy, których znamy, kojarzymy w środowisku. 59 00:05:58.930 --> 00:06:07.190 Są to chociażby Michał Śledziński, Krzysztof Owedyk i bardziej nas zawsze uwodziły, jak portretowali codzienność. 60 00:06:07.350 --> 00:06:10.310 Ale to na co zwracam uwagę, że te tematy polityczne zawsze tam były. 61 00:06:10.630 --> 00:06:12.830 Jesteśmy w stanie również pokazać młodych twórców. 62 00:06:12.830 --> 00:06:18.850 I w tym przypadku jest to o tyle ciekawe, że młodzi twórczy już tak bardzo bezpośrednio podchodzą do tematów, 63 00:06:18.970 --> 00:06:25.250 które były ważne w tym komiksie międzywojennym, a w przypadku których podnoszą ten głos. 64 00:06:25.470 --> 00:06:30.550 I chociażby jaki trochę obraz Warszawy nam wychodzi z tej wystawy. 65 00:06:30.650 --> 00:06:34.290 Warszawa w oczach polskich twórców jest miastem marszów. 66 00:06:34.770 --> 00:06:36.110 Walczymy o swoje prawa. 67 00:06:36.370 --> 00:06:42.510 Wzajemnie motywujemy się, żeby trzymać się razem, żeby nikogo nie zostawiać z tyłu. 68 00:06:42.510 --> 00:06:45.710 Tutaj właśnie to, że ten głos kobiet, który pani wspomniała jest ważny. 69 00:06:46.190 --> 00:06:54.350 Ale coś na co zwracają uwagę też młodzi twórcy, że jak tak na dobrą sprawę teraz patrzę właśnie chociażby na planszę Rafa Janko z komiksu Mięcho. 70 00:06:54.590 --> 00:06:57.010 Jak jest to duże obciążenie psychiczne. 71 00:06:57.350 --> 00:07:05.030 Właśnie być w centrum takiego Bożego Igrzyska, w którym co jakiś czas jest ważny pochód na najważniejszy temat, 72 00:07:05.190 --> 00:07:07.310 w którym to trzeba uczestniczyć, bo to jest ważne. 73 00:07:07.310 --> 00:07:12.230 Absolutnie to jest ważne i to młodzi twórcy pokazują, że rzecz jest bezprecedensowa. 74 00:07:12.770 --> 00:07:17.690 Ale przy tym, jak jest to trudne dla nas właśnie żyć pod taką ciągłą presją. 75 00:07:17.890 --> 00:07:22.350 To jest też chyba taka presja związana z dopominaniem się, upominaniem i przypominaniem. 76 00:07:22.430 --> 00:07:25.950 Nie tylko o swoich prawach, ale też myślę, że w wielu przypadkach o marzeniach. 77 00:07:25.950 --> 00:07:33.130 Schodząc ciut z tego tonu, na który weszłam, złapałam się na tym, że ja używam słowa komiksy, autorzy komiksów, rysunków. 78 00:07:33.210 --> 00:07:37.830 Natomiast słowo, którego w moim przynajmniej słowniku dzisiaj jeszcze zabrakło, to jest słowo satyra. 79 00:07:38.090 --> 00:07:42.870 Bo z całą pewnością możemy mówić o satyrze w przypadku komiksu sprzed 100 lat. 80 00:07:43.290 --> 00:07:49.030 Myślę, że możemy mówić o tym w przypadku autorów sprzed kilku dekad, którzy również na wystawie się pojawiają. 81 00:07:49.190 --> 00:07:50.170 A jak jest dzisiaj? 82 00:07:50.170 --> 00:07:59.230 Jeśli mamy do czynienia z dobrym twórcą, a często mamy do czynienia z dobrymi twórcami, bo co ja chcę, ale Polacy potrafią narzekać, ale potrafią też śmiać się z tego. 83 00:07:59.390 --> 00:08:16.030 Satyryków mamy świetnych, zarówno tutaj przywołujemy naszych klasyków, Hagę, Czeczota, Ferskiego, ale pokazujemy też, jak wygląda komiks w internecie, który jest w stanie żywiej reagować na rzeczywistość niż komiksy publikowane papierowo. 84 00:08:16.030 --> 00:08:28.670 No i tutaj chociażby mogę podać Skierawskiego, czy Herzyk, czy Janka Koza, którzy publikują w internecie i są w stanie mówić o tematach, o mnogości tematów, które papier potrzebuje czas, żeby opublikować. 85 00:08:28.790 --> 00:08:32.830 Więc trochę dzięki temu komiks jest w stanie cały czas trzymać rękę na pulsie. 86 00:08:32.910 --> 00:08:39.870 No i jak zebraliśmy to wszystko, no to trochę wychodzi, że polscy twórcy mają dużo do powiedzenia. 87 00:08:39.870 --> 00:08:46.170 To jest świetny wniosek, nim moglibyśmy zakończyć tę rozmowę. Tak się składa, że Muzeum Karykatury jest dwupoziomowe. 88 00:08:46.250 --> 00:08:56.350 Wiedzą o tym wszyscy, którzy się tutaj pojawiają. My znajdujemy się na poziomie parteru, na tym poziomie pierwszym, gdzie znajduje się chyba najwięcej odniesień do komiksu sprzed lat. 89 00:08:56.710 --> 00:09:05.170 Natomiast jest jeszcze drugi poziom, który jest ciekawy z wielu powodów, ale tym, który teraz mnie najbardziej interesuje, jest taka część powiedziałabym interaktywna, 90 00:09:05.350 --> 00:09:09.630 która wszystkim, którzy się tu pojawią, pozwala wystawę współtworzyć. 91 00:09:09.630 --> 00:09:17.630 Pozwoliliśmy sobie na mały eksperyment społeczny. Głupio byłoby nie pokazać również wizji przyszłości Warszawy, ponieważ i takowe mamy w komiksie. 92 00:09:18.050 --> 00:09:27.050 Więc tak niezależnie, czy ktoś jest fanem Blade Runnera, cyberpunku, czy bardziej wymyślnych wizji, polski komiks również i takie bazy obstawia. 93 00:09:27.290 --> 00:09:31.410 Ale coś, co nas bardzo zainspirowało, to komiks Beaty Sowsnowskiej, Polska za 100 lat. 94 00:09:32.110 --> 00:09:36.310 To komiks wcale nie popada w czarnowictwo. 95 00:09:36.310 --> 00:09:49.790 Beata, która w cały czas całej swojej twórczości dosyć krytycznie patrzyła na otaczającą rzeczywistość, pozwala sobie z dużą otwartością, wyrozumiałością spojrzeć na przyszłość i pokazać nam, jak to może wyglądać. 96 00:09:49.950 --> 00:09:51.390 I zainspirowaliśmy się tym. 97 00:09:51.390 --> 00:10:00.850 Wystawiliśmy na dół komiks Beaty i zaproponowaliśmy, żeby również uczestnicy, osoby, które przychodzą na wystawę, narysowały nam, jak ta przyszłość według nich będzie wyglądać. 98 00:10:01.010 --> 00:10:06.770 Prace można wieszać, dzięki czemu również inni mogą zobaczyć, jaką sobie tę maszę wyobrażamy. 99 00:10:06.910 --> 00:10:09.530 Już sporo ścian jest zapewnionych, co nas bardzo cieszy. 100 00:10:09.530 --> 00:10:14.410 Była to jedna z najciekawszych rozmów, jakie przeprowadziłam w audycjach kulturalnych. 101 00:10:14.550 --> 00:10:22.170 Tym bardziej zapraszam Was serdecznie do odwiedzenia Muzeum Karykatury i odkrycia tego, jak 100 lat temu wyobrażano sobie przyszłość stolicy. 102 00:10:22.230 --> 00:10:23.750 Zresztą nie tylko stolicy. 103 00:10:23.930 --> 00:10:30.050 A o tej wystawie opowiadał dzisiaj jeden z jej kuratorów, Michał Olech, któremu naprawdę bardzo dziękuję za to spotkanie. 104 00:10:30.130 --> 00:10:31.430 Również było mi bardzo miło. Dziękuję. 105 00:10:31.430 --> 00:10:35.050 Audycje kulturalne.