WEBVTT 1 00:00:01.420 --> 00:00:05.080 Audycje kulturalne. W dobrym tonie. 2 00:00:05.650 --> 00:00:12.780 To są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant. 3 00:00:12.980 --> 00:00:20.360 Zacznę od słów. To są słowa, które wypowiedziała główna bohaterka dzisiejszego spotkania, którą przedstawię za kilka minut. 4 00:00:20.360 --> 00:00:31.560 I muszę przyznać, że to są jedne z najpiękniejszych słów, jakie usłyszałam i chyba jeden z najpiękniejszych sposobów, jakie można przedstawić czy zacząć opowiadać o tym, czym się w życiu zajmujemy. 5 00:00:31.640 --> 00:00:36.580 Bo Eleonora Plutyńska powiedziała, że poszukuje tajemnicy zaginionego piękna. 6 00:00:36.800 --> 00:00:50.140 Brzmi to jak gotowa sentencja, ale te słowa padły naprawdę i kiedy zaczniemy zgłębiać to, czym Eleonora Plutyńska się zajmowała, czemu poświęciła swe życie i co było jej największą pasją, to trudno się z nią nie zgodzić. 7 00:00:50.140 --> 00:00:59.220 I wydaje mi się, że z tym stwierdzeniem zgodzą się wszyscy, którzy przeczytają książkę Eleonora Plutyńska, Wielka Dama Polskiej Tkaniny. 8 00:00:59.680 --> 00:01:06.140 Tę książkę napisała Magdalena Stopa, która jest historyczką sztuki, dziennikarką, no i autorką książek. 9 00:01:06.180 --> 00:01:14.660 I bardzo się cieszę, że przyjęła zaproszenie do dzisiejszego spotkania i o książce, a przede wszystkim o Eleonorze Plutyńskiej zgodziła się opowiedzieć. 10 00:01:15.020 --> 00:01:16.460 Witam w audycjach kulturalnych. 11 00:01:16.600 --> 00:01:17.480 Dzień dobry Państwu. 12 00:01:17.480 --> 00:01:26.800 Zastanawiałam się od czego zacząć naszą rozmowę, bo pytań mam sporo, kilka również tych z gatunków bardziej efektownych, którymi można rozmowę rozpocząć. 13 00:01:26.800 --> 00:01:36.720 Zanim zaczniemy rozmawiać o tym, jak narodziła się jej pasja do tkaniny i jak to się stało, że tak naprawdę stała się postacią kluczową dla rozwoju tej dziedziny sztuki. 14 00:01:36.720 --> 00:01:45.500 Chciałam, żebyśmy wszyscy spróbowali wyobrazić sobie sytuację, która dla mnie była taka bardzo plastyczna i bardzo przemówiła do mojego myślenia na ten temat. 15 00:01:45.840 --> 00:01:55.700 Mianowicie, że na poleskich, podlaskich, ale też nie tylko wschodnich nazwijmy to wsiach, kilkadziesiąt dobrych lat temu pojawia się nagle niezwykła postać. 16 00:01:55.700 --> 00:02:05.200 Kobieta w koralach, w bursztynach, w zwiewnych szatach, w kimonach. Ona zagląda do tych chat, poszukuje tkaczek, kobiet i ona chce się od nich uczyć. 17 00:02:05.440 --> 00:02:11.780 Ona chce obserwować to, co one robią i tak jak też gdzieś pięknie padło, łączyć przeszłość z teraźniejszością. 18 00:02:12.160 --> 00:02:20.160 Czy Pani udało się dotrzeć, pytam trochę retorycznie, do wspomnień osób, które taką jej wizytę przeżyły? Jakie ona robiła wrażenie? 19 00:02:20.160 --> 00:02:27.620 Miałam okazję zetknąć się z tkaczkami, które jeszcze ją pamiętają, ale były wówczas dziewczynkami. 20 00:02:27.960 --> 00:02:34.180 No bo to jednak wszystko wydarzyło się już jakiś czas temu. Eleonora Plutyńska zmarła w 1969 roku. 21 00:02:34.460 --> 00:02:41.720 Ale jeszcze w 2019 były robione nagrania zresztą przez moją córkę Zofię Stopę w Janowie. 22 00:02:42.000 --> 00:02:47.020 I ona rozmawiała z tkaczkami i udało jej się zebrać kilka wspomnień. 23 00:02:47.020 --> 00:02:57.400 Z tych nagrań wynikało, że została zapamiętana jako osoba taka troszkę może odmienna, może troszkę ekscentryczna. 24 00:02:57.800 --> 00:03:08.800 Na pewno ubierała się w sposób, który zwracał uwagę, ponieważ były to stroje mylniane, wełniane, często szyte samodzielnie. 25 00:03:09.080 --> 00:03:14.300 Na niektórych zdjęciach widać też, że najprawdopodobniej samodzielnie były barwione. 26 00:03:14.300 --> 00:03:22.220 Rzeczywiście lubiła korale, lubiła bursztyny. Wyglądem już zwracała na siebie uwagę, ale nie tylko na wsi. 27 00:03:22.380 --> 00:03:32.840 Też takie wspomnienia zachowały się wśród jej warszawskich studentek, więc w swoim środowisku też swoim sposobem bycia zwracała na siebie uwagę. 28 00:03:32.840 --> 00:03:42.520 Ale nie był to sposób bycia taki przesadny, przynajmniej z tego wszystkiego, co zdołałam z tych wspomnień zrozumieć, wyciągnąć. 29 00:03:42.700 --> 00:03:49.420 To nie chodziło o to, że to była osoba, która usiłowała na siebie zwrócić uwagę, jakaś przesadna. 30 00:03:49.600 --> 00:03:55.680 To nie w tym rzecz, raczej w tym, że te jej stroje były takie jakby nieco archaiczne. 31 00:03:55.680 --> 00:04:01.500 Chyba to tak zwracało uwagę. Może takie troszkę stylizowane, nadawne. 32 00:04:01.680 --> 00:04:06.080 Wydaje mi się jednak, że nie ulega wątpliwości, że Eleonora Plutyńska była damą. 33 00:04:06.360 --> 00:04:12.480 Damą w najlepszym tego słowa znaczeniu i to jest chyba dobry moment, żeby cofnąć się w czasie jeszcze bardziej 34 00:04:12.480 --> 00:04:17.340 i przyjrzeć się temu, jak ona na te wschodnie rubieże Polski dotarła. 35 00:04:17.420 --> 00:04:20.160 Do tych drewnianych chat, na te poleskie, podlaskie wsie. 36 00:04:20.160 --> 00:04:26.160 Ona się urodziła w Galicji, w bardzo zamożnej rodzinie, w rodzinie, w której sztuki było dużo, 37 00:04:26.600 --> 00:04:30.560 w której działo się do pewnego momentu bardzo dobrze, w której było też dużo dzieci, 38 00:04:30.760 --> 00:04:33.740 no i z której później wyruszyła w świat, można powiedzieć. 39 00:04:34.000 --> 00:04:37.380 Urodziła się w Wiedniu, natomiast w Galicji się wychowała. 40 00:04:37.860 --> 00:04:44.300 Urodziła się w Wiedniu, ponieważ jej ojciec, znany przemysłowiec, mówiono o nim król nafty, 41 00:04:44.300 --> 00:04:50.120 rzeczywiście robił odwierty i posiadał takie kopalnie ropy naftowej, 42 00:04:50.600 --> 00:04:52.300 a także rafinerię tej ropy. 43 00:04:52.520 --> 00:04:56.940 Był rzeczywiście człowiekiem szalenie zamożnym, ale nie zawsze. 44 00:04:57.240 --> 00:04:59.180 Bardzo skromne były jego początki. 45 00:04:59.360 --> 00:05:02.860 Bardzo samodzielnie na własną rękę poszukiwał tych złóż, 46 00:05:02.980 --> 00:05:06.080 łącznie z tym, że zachowało się takie wspomnienie, 47 00:05:06.080 --> 00:05:10.380 że piechotą przeszedł przez Karpaty z młotkiem w plecaku, 48 00:05:10.480 --> 00:05:12.860 poszukując właściwego miejsca. 49 00:05:12.960 --> 00:05:16.880 Z wykształcenia był geologiem, kształcił się za granicą, 50 00:05:17.120 --> 00:05:20.180 dużo czasu spędził w Anglii i miał taką ideę fix, 51 00:05:20.460 --> 00:05:25.440 że dzięki ropie naftowej, którą wydobędzie w Galicji, 52 00:05:26.160 --> 00:05:31.140 zdoła doprowadzić do tego, żeby podnieść ekonomicznie tą część kraju. 53 00:05:32.060 --> 00:05:35.460 Był przejęty nędzą, jaka tam panowała, 54 00:05:35.460 --> 00:05:38.020 napisał nawet książkę bardzo znaną, 55 00:05:38.620 --> 00:05:40.160 Nędza Galicji w cyfrach, 56 00:05:40.700 --> 00:05:44.490 gdzie podał takie spektakularne dane dotyczące śmiertelności, 57 00:05:45.320 --> 00:05:46.280 długości życia. 58 00:05:46.520 --> 00:05:48.540 Oczywiście śmiertelność była olbrzymia, 59 00:05:48.660 --> 00:05:50.000 długość życia bardzo mała. 60 00:05:50.460 --> 00:05:53.820 Podawał ilość kalorii, którą ludzie spożywają. 61 00:05:54.040 --> 00:05:55.440 Te dane były drastyczne. 62 00:05:55.880 --> 00:05:58.880 Jego marzeniem była zmiana tej sytuacji 63 00:05:58.880 --> 00:06:03.520 i wyobrażał sobie, że przemysł naftowy właśnie jest w stanie to zmienić. 64 00:06:03.620 --> 00:06:05.040 Oczywiście było w tym dużo prawdy, 65 00:06:05.040 --> 00:06:08.740 ale też było to bardzo trudne, ponieważ Polska była wtedy pod zaborami 66 00:06:08.740 --> 00:06:12.600 i państwa zaborcze, w tym przypadku Austro-Węgry, 67 00:06:13.220 --> 00:06:15.520 nie sprzyjały rozwojowi tego przemysłu. 68 00:06:15.640 --> 00:06:19.480 Jego historia zakończyła się tragicznie, całkowicie tragicznie, 69 00:06:19.940 --> 00:06:22.820 więc nie tylko jego firma zbankrutowała, 70 00:06:22.820 --> 00:06:26.740 na skutek różnych też utrudnień państwowych, 71 00:06:27.240 --> 00:06:30.120 ustaw wprowadzanych po to, żeby blokować na przykład 72 00:06:30.120 --> 00:06:33.780 rafinerie ropy naftowej działające na terenie Galicji. 73 00:06:33.780 --> 00:06:39.500 Zaborca chciał, żeby rafinerie były już na terenach bliższych Wiednia, 74 00:06:39.640 --> 00:06:42.160 a nie na tych polskich terenach 75 00:06:42.160 --> 00:06:43.600 i zwankrutował. 76 00:06:43.740 --> 00:06:46.500 Pociągnęło to za sobą dramat nie tylko finansowy, 77 00:06:46.600 --> 00:06:47.980 ale też jego zdrowotny 78 00:06:47.980 --> 00:06:51.320 i niestety zmarł, mając 52 lata. 79 00:06:51.500 --> 00:06:53.300 Eleonora wtedy miała lat 14. 80 00:06:53.300 --> 00:06:59.480 Także przeżyła najpierw bardzo szczęśliwe i dostatnie dzieciństwo, 81 00:06:59.640 --> 00:07:03.480 miała pięciororodzeństwa, bardzo aktywną mamę też, 82 00:07:03.660 --> 00:07:04.620 nie tylko tatę. 83 00:07:05.120 --> 00:07:09.320 Mama była włączona w tą zawodową aktywność taty, 84 00:07:09.500 --> 00:07:12.260 prowadziła księgowość między innymi bardzo złożoną. 85 00:07:12.760 --> 00:07:15.180 Przeżyła zarówno bardzo dobre chwile, 86 00:07:15.300 --> 00:07:20.060 jak i bardzo tragiczne i taką zmianę sytuacji finansowej też, 87 00:07:20.280 --> 00:07:20.920 radykalną. 88 00:07:20.920 --> 00:07:25.180 Mama musiała podjąć pracę, utrzymać dzieci, wykształcić je. 89 00:07:25.320 --> 00:07:26.860 To wszystko było bardzo trudne. 90 00:07:27.040 --> 00:07:29.560 Ona została oddana pod opiekę krewnym, 91 00:07:29.960 --> 00:07:32.080 podobnie zresztą jak wszystkie inne dzieci. 92 00:07:32.680 --> 00:07:36.140 Także już w tym dzieciństwie jej zarysowała się 93 00:07:36.140 --> 00:07:38.640 taka dramatyczna historia. 94 00:07:39.220 --> 00:07:42.860 Nie było to tylko dziecko dobrej, zamożnej rodziny, 95 00:07:43.140 --> 00:07:48.260 ale też dziecko, które odczuło różne sytuacje, 96 00:07:48.260 --> 00:07:52.360 jakie mogą być w życiu i urożliwiło ją, to jak sądzę, 97 00:07:52.520 --> 00:07:54.300 na wiele aspektów. 98 00:07:54.600 --> 00:07:58.080 Nie była jakąś rozpuszczoną panienką, 99 00:07:58.280 --> 00:08:02.660 która tylko w jakichś takich miękkich, wygodnych, 100 00:08:02.740 --> 00:08:04.420 komfortowych sytuacjach żyła. 101 00:08:04.420 --> 00:08:08.640 Śledząc jej biografię, docierając i do różnych dokumentów, 102 00:08:08.700 --> 00:08:12.600 i do osób, które mogły ją pamiętać, znać ją, rozmawiać z nią, 103 00:08:12.720 --> 00:08:15.100 czy udało się pani zidentyfikować moment, 104 00:08:15.360 --> 00:08:18.300 kiedy pojawiło się zainteresowanie tkaniną, 105 00:08:18.360 --> 00:08:19.760 a może powinnam powiedzieć bardziej, 106 00:08:19.940 --> 00:08:23.020 kiedy to uczucie do tej dziedziny sztuki wybuchło? 107 00:08:23.020 --> 00:08:27.340 Myślę, że zainteresowanie tkaniną na pewno pojawiło się dość wcześniej, 108 00:08:27.540 --> 00:08:32.020 ponieważ w tamtych latach, tak ona mieszkała wiele lat we Lwowie, 109 00:08:32.520 --> 00:08:38.240 często wspominała do tego, że w domu były tkaniny wschodnie i miejscowe. 110 00:08:38.520 --> 00:08:42.720 To było lubiane, to się podobało, to było obecne po prostu. 111 00:08:42.960 --> 00:08:47.260 W jej domu, w domu jej rodziny, w domu jej przyjaciół, 112 00:08:47.260 --> 00:08:51.840 więc ona z tego typu sztuką, czy rękodziełem, czy rzemiosłem 113 00:08:51.840 --> 00:08:53.440 zetknęła się bardzo wcześnie. 114 00:08:53.640 --> 00:08:57.680 Natomiast jej wykształcenie artystyczne szło raczej w kierunku malarstwa 115 00:08:57.680 --> 00:09:03.360 i uczyła się m.in. u Olgi Boznańskiej w Paryżu. 116 00:09:03.520 --> 00:09:05.900 To się już działo po wyjściu za mąż. 117 00:09:06.620 --> 00:09:09.360 Dzięki swojemu mężowi, jego pracy, 118 00:09:09.500 --> 00:09:13.040 który zresztą też zajmował się przemysłem naftowym, 119 00:09:13.580 --> 00:09:15.180 podróżowała dużo po Europie, 120 00:09:15.180 --> 00:09:18.660 m.in. właśnie mogła się uczyć u Olgi Boznańskiej. 121 00:09:18.800 --> 00:09:25.360 A później, w 1923 roku, jako osoba już zupełnie dojrzała, 122 00:09:26.000 --> 00:09:29.840 mająca 37 lat, a tu trzeba zaznaczyć, że nie miała dzieci 123 00:09:29.840 --> 00:09:34.300 i to było na pewno przyczyną, dla której mogła pozwolić sobie 124 00:09:34.300 --> 00:09:37.660 na to, żeby podjąć regularne studia już w Polsce. 125 00:09:38.400 --> 00:09:42.520 1923 rok to jest moment, kiedy Polska jest już niepodległa, 126 00:09:42.520 --> 00:09:46.140 a Szkoła Sztuk Pięknych, która działała w Warszawie, 127 00:09:46.460 --> 00:09:48.460 stała się szkołą państwową. 128 00:09:48.660 --> 00:09:50.920 Zmienił się wtedy bardzo jej program. 129 00:09:51.260 --> 00:09:53.720 Pojawiła się grupa profesorów z Krakowa. 130 00:09:54.140 --> 00:09:56.300 Ta uczelnia rozkwitła. 131 00:09:56.640 --> 00:10:00.660 I Eleonora w tym czasie zapisała się na studia. 132 00:10:00.660 --> 00:10:03.660 I początkowo uczyła się w kierunku malarskim, 133 00:10:03.860 --> 00:10:08.500 ale zdaje się, że dość szybko jej zainteresowania 134 00:10:08.500 --> 00:10:10.380 skrystalizowały się wokół tkaniny. 135 00:10:10.500 --> 00:10:13.860 Więc tak naprawdę tkać zaczęła na studiach. 136 00:10:14.040 --> 00:10:15.800 Jako dojrzała już osoba. 137 00:10:21.600 --> 00:10:25.160 Kiedy myślę o jej związku z tkaniną, 138 00:10:25.260 --> 00:10:27.400 myślę o tym, można powiedzieć, trójtorowo. 139 00:10:27.520 --> 00:10:30.270 To znaczy, po pierwsze, to są kilimy tkaniny, 140 00:10:30.900 --> 00:10:33.220 które ona sama tkała, sama przygotowywała. 141 00:10:33.220 --> 00:10:36.560 W książce też pojawia się informacja, że nie było dwóch takich samych. 142 00:10:36.660 --> 00:10:38.360 Mimo, że pojawiały się podobne motywy, 143 00:10:38.500 --> 00:10:40.160 to nie było dwóch takich samych prac. 144 00:10:40.800 --> 00:10:43.240 Drugi to jest właśnie to zgłębianie rzemiosła, 145 00:10:43.880 --> 00:10:46.240 o którym mówiła, że było czymś więcej niż rzemiosło. 146 00:10:46.300 --> 00:10:49.560 I taki powrót do korzeni, poszukiwanie początków tej ludowości. 147 00:10:50.180 --> 00:10:53.920 A trzeci wątek to jest praca akademiczki. 148 00:10:54.040 --> 00:10:57.120 Dlatego, że wydaje mi się, że bardzo ważnym wątkiem w jej życiu 149 00:10:57.120 --> 00:10:59.580 było to, że ona uczyła, przekazywała wiedzę, 150 00:10:59.620 --> 00:11:01.280 a tak naprawdę zachęcała do tego, 151 00:11:01.280 --> 00:11:04.440 żeby, jak sobie wypisałam, żeby pracować z głowy, 152 00:11:04.520 --> 00:11:07.680 żeby nie tworzyć skomplikowanych projektów na kartce, 153 00:11:07.880 --> 00:11:10.320 tylko po prostu działać i trochę, jak ja to rozumiem, 154 00:11:10.400 --> 00:11:11.660 zawierzać swojej intuicji. 155 00:11:12.000 --> 00:11:16.480 Intuicji może też, ale przede wszystkim była przeciwniczką tego, 156 00:11:16.920 --> 00:11:20.540 żeby był rozdział taki precyzyjny, ścisły rozdział, 157 00:11:20.660 --> 00:11:22.180 który wcześniej funkcjonował. 158 00:11:22.520 --> 00:11:24.440 Że artysta tkaninę projektował. 159 00:11:24.640 --> 00:11:26.760 Mówimy teraz nie o tkaninach ludowych, 160 00:11:26.760 --> 00:11:32.720 tylko o tych, które powstawały już jako projekty artystów kształconych. 161 00:11:32.840 --> 00:11:35.720 Więc artysta tkaninę projektował, 162 00:11:35.860 --> 00:11:37.080 robił projekt na papierze, 163 00:11:37.640 --> 00:11:40.720 a sam proces wykonania tej tkaniny 164 00:11:40.720 --> 00:11:42.480 powierzał rzemieślnikowi. 165 00:11:42.600 --> 00:11:45.520 I to Eleonorze nie odpowiadało. 166 00:11:45.660 --> 00:11:48.960 Ona uważała, że projektowanie na papierze, 167 00:11:49.100 --> 00:11:51.980 zwłaszcza tam podkreślała ten papier milimetrowy, 168 00:11:51.980 --> 00:11:55.680 na którym rzeczywiście robiono projekty tkanin, 169 00:11:55.880 --> 00:11:59.980 zaznaczając dokładnie, która krateczka, 170 00:12:00.260 --> 00:12:03.220 każda krateczka odpowiadała konkretnej nici, 171 00:12:03.760 --> 00:12:05.420 odnowy i wątku. 172 00:12:05.740 --> 00:12:10.700 Więc ona uważała, że to jest drętwę, sztywne, sztuczne, 173 00:12:11.020 --> 00:12:14.220 że to jest oderwane od warsztatu pracy 174 00:12:14.220 --> 00:12:17.720 i że tak naprawdę nie sposób zaprojektować 175 00:12:17.720 --> 00:12:19.900 naprawdę dobrą tkaninę. 176 00:12:19.900 --> 00:12:23.380 No nie znając tej techniki, tak jakby do głębi, 177 00:12:23.820 --> 00:12:26.360 to znaczy nie znając warunków warsztatowych. 178 00:12:26.700 --> 00:12:30.860 Uważała, że można zrobić projekt w zarysie, 179 00:12:31.280 --> 00:12:35.600 z grubsza, taki rodzaj jakby poważniejszego szkicu. 180 00:12:35.900 --> 00:12:38.220 Natomiast wszystkie szczegóły tej tkaniny 181 00:12:38.220 --> 00:12:40.520 muszą być rozwiązywane już na warsztacie. 182 00:12:40.680 --> 00:12:44.520 I że wtedy dopiero dochodzi do procesu twórczego 183 00:12:44.520 --> 00:12:46.660 w trakcie tkackiej pracy. 184 00:12:47.340 --> 00:12:50.820 Natomiast ten rozdział artysty i rzemieślnika, 185 00:12:51.040 --> 00:12:53.940 jej zdaniem, zresztą nie był to tylko jej pogląd, 186 00:12:54.040 --> 00:12:56.600 to był pogląd, który panował w ogóle wówczas 187 00:12:56.600 --> 00:12:59.060 w Szkole Sztuk Pięknych warszawskiej. 188 00:12:59.260 --> 00:13:00.780 Być może zresztą nie tylko, 189 00:13:00.860 --> 00:13:03.000 ale na pewno tam to było podkreślane. 190 00:13:03.260 --> 00:13:06.720 I studenci byli uczeni technik rzemieślniczych 191 00:13:06.720 --> 00:13:09.140 i tego, żeby sami umieli wykonywać to, 192 00:13:09.260 --> 00:13:10.100 co zaprojektują. 193 00:13:10.100 --> 00:13:14.040 Więc uważała, że jeżeli projektuje się na papierze, 194 00:13:14.140 --> 00:13:17.100 to to jest sztywne, drętwę, takie wyabstrachowane. 195 00:13:18.100 --> 00:13:22.100 I że jakby ten proces twórczy artysta zachowuje dla siebie, 196 00:13:22.340 --> 00:13:24.560 a rzemieślnik ma być tylko wykonawcą. 197 00:13:24.960 --> 00:13:29.460 Czyli jest to jakby praca odtwórcza. 198 00:13:29.640 --> 00:13:33.340 W pewnym sensie można nawet powiedzieć nudna. 199 00:13:34.120 --> 00:13:36.240 Jej zależało na tym, żeby to scalić 200 00:13:36.240 --> 00:13:39.360 i żeby człowiek, który tka, tworzył. 201 00:13:39.420 --> 00:13:42.100 Żeby to było żywe, żywa działalność. 202 00:13:42.240 --> 00:13:43.460 Żeby to nie było sztuczne, 203 00:13:43.580 --> 00:13:45.620 żeby to nie było odtwórcze. 204 00:13:45.860 --> 00:13:49.280 I żeby człowiek, który tka, przeżywał radość 205 00:13:49.280 --> 00:13:51.620 z powodu tego, że tworzy. 206 00:13:51.780 --> 00:13:53.060 To było kluczowe. 207 00:13:53.340 --> 00:13:58.100 Żeby nie było w tym nudy i odrabiania zadania. 208 00:13:58.300 --> 00:14:01.160 Tylko żeby to była żywa sytuacja, 209 00:14:01.160 --> 00:14:03.300 dająca radość, dająca szczęście. 210 00:14:03.300 --> 00:14:06.280 I to jest bardzo ciekawy wątek, uważam, 211 00:14:06.340 --> 00:14:07.740 w tej jej postawie. 212 00:14:07.940 --> 00:14:11.960 I rzeczywiście wśród wspomnień tkaczek z Janowa, 213 00:14:12.320 --> 00:14:14.620 już teraz mam na myśli wspomnienia, 214 00:14:14.840 --> 00:14:17.720 które zostały wcześniej zapisane 215 00:14:17.720 --> 00:14:21.120 przez te osoby, które uczyły się od niej tkać. 216 00:14:21.280 --> 00:14:24.220 I te wspomnienia, ja już ich nie wysłuchałam, 217 00:14:24.220 --> 00:14:25.440 lecz je czytałam. 218 00:14:25.640 --> 00:14:27.460 To pojawia się taki wątek, 219 00:14:27.540 --> 00:14:28.900 w których jest mowa o tym, 220 00:14:29.000 --> 00:14:32.120 że ta praca zaczęła dawać radość. 221 00:14:32.120 --> 00:14:34.800 Że teraz trudno żyć bez tego. 222 00:14:35.020 --> 00:14:37.100 Że to jest tak atrakcyjne 223 00:14:37.100 --> 00:14:39.400 i tak pociągające, 224 00:14:39.620 --> 00:14:41.960 że trudno teraz od tego odejść. 225 00:14:42.040 --> 00:14:43.860 Że już nie ma życia bez tego tkania. 226 00:14:43.940 --> 00:14:46.060 Że to tkanie jest tak ważne 227 00:14:46.060 --> 00:14:47.120 i tak pozytywne 228 00:14:47.780 --> 00:14:49.560 jako właśnie forma 229 00:14:49.560 --> 00:14:51.340 osobistej twórczości 230 00:14:51.340 --> 00:14:52.960 i osobistego zaangażowania, 231 00:14:53.140 --> 00:14:54.360 a nie tylko odrabiania 232 00:14:54.360 --> 00:14:55.800 jakichś obowiązków i zadań. 233 00:14:55.800 --> 00:14:57.500 Chciałabym teraz zadać pytanie 234 00:14:57.500 --> 00:14:58.180 i powiem szczerze, 235 00:14:58.180 --> 00:14:59.600 aż się trochę wstydzę 236 00:14:59.600 --> 00:15:00.820 w kontraście do tego, 237 00:15:00.840 --> 00:15:02.300 o czym pani przed chwilą mówiła, 238 00:15:02.400 --> 00:15:03.300 o tej radości, 239 00:15:03.460 --> 00:15:07.060 o rozkwicie satysfakcji i szczęścia nad pracą. 240 00:15:07.280 --> 00:15:09.220 No ale ten wątek podjął też 241 00:15:09.220 --> 00:15:11.060 szef swojej pracy bardzo krytycznej 242 00:15:11.060 --> 00:15:12.400 wobec Leonory Plutyńskiej 243 00:15:12.400 --> 00:15:13.520 Dionizy Sidorski, 244 00:15:14.080 --> 00:15:15.500 który napisał taki artykuł 245 00:15:15.500 --> 00:15:16.540 jak pani Plutyńska 246 00:15:16.540 --> 00:15:18.400 na Podlasiu folklor uczyniła. 247 00:15:18.640 --> 00:15:20.520 Chyba można powiedzieć dosyć łagodnie, 248 00:15:20.600 --> 00:15:22.400 że to jest tekst bardzo krytyczny 249 00:15:22.400 --> 00:15:23.360 wobec Plutyńskiej, 250 00:15:23.360 --> 00:15:25.640 żeby nie powiedzieć gorzej. 251 00:15:25.820 --> 00:15:27.840 Pani w książce bierze pod lupę 252 00:15:27.840 --> 00:15:28.920 to, co on napisał 253 00:15:28.920 --> 00:15:30.520 i bardzo powiedziałabym 254 00:15:30.520 --> 00:15:32.260 merytorycznie i skrupulatnie 255 00:15:32.260 --> 00:15:34.460 różne jego argumenty rozważa 256 00:15:34.460 --> 00:15:36.300 i stara się je zweryfikować. 257 00:15:36.640 --> 00:15:37.740 W obronie Plutyńskiej 258 00:15:37.740 --> 00:15:39.480 stanęły wówczas jej studentki, 259 00:15:39.600 --> 00:15:41.080 ale to, co mnie bardzo zaciekawiło, 260 00:15:41.300 --> 00:15:42.240 to jak badacz, 261 00:15:42.340 --> 00:15:43.500 który pojawia się gdzieś, 262 00:15:43.680 --> 00:15:45.740 żeby obserwować pracę ludową, 263 00:15:46.200 --> 00:15:46.820 wpływa na to, 264 00:15:47.000 --> 00:15:48.900 jak osoby, które ją wykonują, pracują. 265 00:15:49.200 --> 00:15:50.440 Eleonora Plutyńska 266 00:15:50.440 --> 00:15:52.120 ingerowała w tą twórczość 267 00:15:52.120 --> 00:15:53.360 i to jest zresztą 268 00:15:54.140 --> 00:15:55.920 najpoważniejszy zarzut jej stawiany, 269 00:15:56.020 --> 00:15:58.100 że przyjechała w miejsce, 270 00:15:58.160 --> 00:16:01.560 w którym zastała sytuację określoną 271 00:16:01.560 --> 00:16:03.040 i wpłynęła na nią tak, 272 00:16:03.160 --> 00:16:04.940 że ta sytuacja bardzo się zmieniła. 273 00:16:05.400 --> 00:16:07.380 Konkretnie chodzi o motywy, 274 00:16:07.520 --> 00:16:08.920 które były tkane 275 00:16:08.920 --> 00:16:10.220 przed jej przyjazdem, 276 00:16:10.580 --> 00:16:12.600 a które zaczęły być tkane 277 00:16:12.600 --> 00:16:14.160 w wyniku jej obecności. 278 00:16:14.320 --> 00:16:15.580 Przede wszystkim te motywy. 279 00:16:15.700 --> 00:16:16.880 To jest ważny wątek, 280 00:16:16.940 --> 00:16:17.960 zwłaszcza, że 281 00:16:17.960 --> 00:16:20.320 stawiano jej i nadal, 282 00:16:20.400 --> 00:16:22.660 to nie jest tylko autor sprzed wielu lat, 283 00:16:22.880 --> 00:16:25.600 nadal te zarzuty są wobec niej podnoszone 284 00:16:25.600 --> 00:16:27.520 przez etnografów przede wszystkim, 285 00:16:27.640 --> 00:16:29.360 etnologów, którzy uważają, 286 00:16:29.560 --> 00:16:31.220 że jej obecność 287 00:16:31.220 --> 00:16:33.460 właśnie bardzo silnie wpłynęła 288 00:16:33.460 --> 00:16:34.720 na zmianę tego, 289 00:16:34.720 --> 00:16:35.840 co w Janowie, 290 00:16:36.080 --> 00:16:37.860 bo o tym przede wszystkim mówimy, 291 00:16:37.960 --> 00:16:39.120 tam doszło do tej zmiany, 292 00:16:39.540 --> 00:16:40.880 w Janowie i okolicach, 293 00:16:41.260 --> 00:16:42.220 czyli w miejscu, 294 00:16:42.220 --> 00:16:44.940 gdzie Eleonora odnalazła 295 00:16:44.940 --> 00:16:46.600 ciągle żywy ośrodek, 296 00:16:46.820 --> 00:16:47.760 w którym powstawała 297 00:16:47.760 --> 00:16:49.040 tkanina dwuosnowowa, 298 00:16:49.440 --> 00:16:50.920 to tu doszło do tej właśnie 299 00:16:50.920 --> 00:16:52.260 istotnej zmiany, 300 00:16:52.500 --> 00:16:53.700 która z jednej strony 301 00:16:53.700 --> 00:16:54.720 jest wielkim atutem 302 00:16:54.720 --> 00:16:55.820 dzisiaj tego miejsca, 303 00:16:56.020 --> 00:16:57.320 a z drugiej strony 304 00:16:57.320 --> 00:16:59.120 właśnie stawiana jest jej 305 00:16:59.120 --> 00:17:00.540 jako zarzut, 306 00:17:00.560 --> 00:17:02.300 że pod hasłem 307 00:17:02.300 --> 00:17:04.140 tworzenia sztuki ludowej, 308 00:17:04.280 --> 00:17:05.860 chyba to jest tutaj właśnie 309 00:17:05.860 --> 00:17:07.680 to określenie jest kluczowe, 310 00:17:08.520 --> 00:17:10.320 zmodyfikowała sztukę ludową, 311 00:17:10.320 --> 00:17:11.860 czyli coś, co jest jakby 312 00:17:11.860 --> 00:17:13.640 sprzecznością samą w sobie. 313 00:17:13.860 --> 00:17:15.920 A na czym polegało to zjawisko? 314 00:17:16.300 --> 00:17:17.720 Gdy Eleonora Plutyńska 315 00:17:17.720 --> 00:17:18.820 przyjechała do Janowa, 316 00:17:18.940 --> 00:17:22.800 to był 1934 rok, 317 00:17:23.020 --> 00:17:24.000 były to wsie, 318 00:17:24.180 --> 00:17:26.060 na których żywą tradycją 319 00:17:26.060 --> 00:17:28.700 było tkanie w takiej technice 320 00:17:28.700 --> 00:17:29.720 bardzo trudnej 321 00:17:29.720 --> 00:17:31.620 i nieobecnej w innych miejscach, 322 00:17:31.900 --> 00:17:33.340 czyli tkaninie dwuosnowowej. 323 00:17:34.040 --> 00:17:34.920 To jest ważne, 324 00:17:34.960 --> 00:17:36.660 dlatego że Eleonora 325 00:17:36.660 --> 00:17:38.140 nie znała tej techniki, 326 00:17:38.340 --> 00:17:39.660 chociaż tkactwo 327 00:17:39.660 --> 00:17:40.580 znała dobrze 328 00:17:40.580 --> 00:17:41.700 i znała różne 329 00:17:41.700 --> 00:17:42.660 techniki tkackie. 330 00:17:42.720 --> 00:17:43.920 Tej techniki nie znała. 331 00:17:44.080 --> 00:17:45.080 To było dla niej 332 00:17:45.080 --> 00:17:46.460 takie trochę odkrycie, 333 00:17:46.960 --> 00:17:47.820 to znaczy wcześniej 334 00:17:47.820 --> 00:17:49.320 widziała takie tkaniny, 335 00:17:49.600 --> 00:17:51.260 ale sama tej umiejętności 336 00:17:51.260 --> 00:17:52.120 nie posiadała 337 00:17:52.120 --> 00:17:53.920 i nauczyła się jej 338 00:17:53.920 --> 00:17:54.900 właśnie w Janowie. 339 00:17:55.200 --> 00:17:55.660 Uważała, 340 00:17:55.720 --> 00:17:56.700 że jest to technika 341 00:17:56.700 --> 00:17:57.720 dająca 342 00:17:57.720 --> 00:17:59.300 i słusznie uważała 343 00:17:59.300 --> 00:18:00.700 olbrzymie możliwości 344 00:18:00.700 --> 00:18:01.820 tworzenia wzorów. 345 00:18:02.000 --> 00:18:03.300 Większe być może 346 00:18:03.300 --> 00:18:05.580 niż technika kilimowa, 347 00:18:06.100 --> 00:18:07.700 która była taką podstawową 348 00:18:07.700 --> 00:18:08.700 jej wcześniej 349 00:18:08.700 --> 00:18:10.020 techniką tkacką. 350 00:18:10.740 --> 00:18:11.620 Zachwyciła się 351 00:18:11.620 --> 00:18:13.020 też świeżością 352 00:18:13.020 --> 00:18:14.100 tej techniki, 353 00:18:14.220 --> 00:18:15.240 tak mało znanej, 354 00:18:15.340 --> 00:18:16.000 nieobecnej, 355 00:18:16.180 --> 00:18:16.620 powszechnie. 356 00:18:16.760 --> 00:18:17.580 Natomiast to, 357 00:18:17.600 --> 00:18:18.740 co zauważyła, 358 00:18:18.880 --> 00:18:19.260 to to, 359 00:18:19.440 --> 00:18:20.560 że stare tkaniny, 360 00:18:20.660 --> 00:18:21.880 które uważała za piękne, 361 00:18:22.000 --> 00:18:23.220 leżą w kufrach 362 00:18:23.220 --> 00:18:25.440 i nie są wykorzystywane 363 00:18:25.440 --> 00:18:26.520 przez mieszkańców, 364 00:18:27.200 --> 00:18:27.960 pochowane gdzieś 365 00:18:27.960 --> 00:18:28.840 na strychach, 366 00:18:28.960 --> 00:18:30.200 a obecnie 367 00:18:30.200 --> 00:18:31.180 panowała moda, 368 00:18:31.200 --> 00:18:31.920 czyli w tych latach 369 00:18:31.920 --> 00:18:32.660 trzydziestych, 370 00:18:33.080 --> 00:18:34.060 panowała moda 371 00:18:34.060 --> 00:18:35.500 na wzory, 372 00:18:35.700 --> 00:18:37.460 które mieszkańcy 373 00:18:37.460 --> 00:18:38.620 Janowa 374 00:18:38.620 --> 00:18:39.340 znali 375 00:18:39.340 --> 00:18:39.980 z tkanin 376 00:18:39.980 --> 00:18:40.740 przemysłowo 377 00:18:40.740 --> 00:18:41.540 wytwarzanych, 378 00:18:41.800 --> 00:18:42.460 głównie 379 00:18:42.460 --> 00:18:43.740 w Białymstoku. 380 00:18:44.240 --> 00:18:44.900 Tam był duży 381 00:18:44.900 --> 00:18:46.180 ośrodek tkacki 382 00:18:46.180 --> 00:18:47.340 przemysłowy, 383 00:18:47.540 --> 00:18:48.440 zwany nawet 384 00:18:48.440 --> 00:18:49.240 Drugą Łodzią 385 00:18:49.240 --> 00:18:51.040 i te motywy, 386 00:18:51.100 --> 00:18:52.000 które były tkane 387 00:18:52.000 --> 00:18:52.900 w Białymstoku, 388 00:18:53.120 --> 00:18:54.680 nagle zaczęły pojawiać się 389 00:18:54.680 --> 00:18:56.080 w tkaninie dwuosnowowej 390 00:18:56.080 --> 00:18:57.020 i wyparły 391 00:18:57.020 --> 00:18:58.040 starsze wzory. 392 00:18:58.200 --> 00:18:59.120 A wzory starsze 393 00:18:59.120 --> 00:19:00.120 były związane 394 00:19:00.120 --> 00:19:00.760 z funkcją 395 00:19:00.760 --> 00:19:01.660 tej tkaniny, 396 00:19:01.660 --> 00:19:03.620 mianowicie przede wszystkim 397 00:19:03.620 --> 00:19:04.460 były to tkaniny 398 00:19:04.460 --> 00:19:05.480 tworzone z okazji 399 00:19:05.480 --> 00:19:06.580 ślubu i wesela. 400 00:19:07.020 --> 00:19:07.860 Często 401 00:19:07.860 --> 00:19:09.180 oprócz motywów 402 00:19:09.180 --> 00:19:10.060 roślinnych, 403 00:19:10.680 --> 00:19:11.380 symbolicznych 404 00:19:11.380 --> 00:19:12.620 przedstawiały też 405 00:19:12.620 --> 00:19:13.560 parę młodą, 406 00:19:13.780 --> 00:19:14.580 a nawet 407 00:19:14.580 --> 00:19:15.160 wiano 408 00:19:15.160 --> 00:19:16.220 panny młodej 409 00:19:16.220 --> 00:19:17.320 w postaci 410 00:19:17.320 --> 00:19:17.760 nie wiem, 411 00:19:17.900 --> 00:19:18.340 krowy, 412 00:19:18.480 --> 00:19:18.920 owcy, 413 00:19:19.020 --> 00:19:19.640 zwierząt. 414 00:19:20.260 --> 00:19:20.780 Krótko mówiąc 415 00:19:20.780 --> 00:19:21.740 odwoływało się to 416 00:19:21.740 --> 00:19:23.060 do jakiejś sytuacji, 417 00:19:23.440 --> 00:19:24.500 która związana była 418 00:19:24.500 --> 00:19:25.600 z osobami, 419 00:19:25.760 --> 00:19:26.520 które potem 420 00:19:26.520 --> 00:19:27.840 posiadały tą tkaninę. 421 00:19:28.200 --> 00:19:28.780 Te tkaniny 422 00:19:28.780 --> 00:19:29.580 służyły głównie 423 00:19:29.580 --> 00:19:30.880 do nagrywania łóżek. 424 00:19:30.880 --> 00:19:32.060 I nagle zamiana 425 00:19:32.060 --> 00:19:32.820 tych powiedzmy 426 00:19:32.820 --> 00:19:34.280 archaicznych wzorów 427 00:19:34.280 --> 00:19:35.220 obrzędowych 428 00:19:35.220 --> 00:19:36.780 na wzory 429 00:19:36.780 --> 00:19:38.120 z przemysłu 430 00:19:38.120 --> 00:19:39.580 wydawało jej się to 431 00:19:39.580 --> 00:19:40.500 czymś bardzo 432 00:19:40.500 --> 00:19:41.740 obcym, 433 00:19:42.240 --> 00:19:42.900 niszczącym 434 00:19:42.900 --> 00:19:44.140 tą wcześniejszą 435 00:19:44.140 --> 00:19:44.960 tradycję 436 00:19:44.960 --> 00:19:46.560 i uważała, 437 00:19:46.780 --> 00:19:47.300 że należy 438 00:19:47.300 --> 00:19:48.540 z tego zrezygnować. 439 00:19:48.960 --> 00:19:49.880 I zaproponowała 440 00:19:50.440 --> 00:19:51.380 osobom, 441 00:19:51.420 --> 00:19:52.200 z którymi zaczęła 442 00:19:52.200 --> 00:19:53.080 współpracować 443 00:19:53.080 --> 00:19:53.640 w Janowie, 444 00:19:53.800 --> 00:19:54.740 zaproponowała 445 00:19:54.740 --> 00:19:55.980 odejście od tych 446 00:19:55.980 --> 00:19:57.240 wzorów przemysłowych, 447 00:19:57.420 --> 00:19:58.500 a próbę 448 00:19:58.500 --> 00:19:59.320 tworzenia 449 00:19:59.320 --> 00:20:00.420 własnych wzorów, 450 00:20:00.520 --> 00:20:01.420 czy jakby powrotu 451 00:20:01.420 --> 00:20:02.480 do sytuacji 452 00:20:02.480 --> 00:20:03.200 pierwotnej, 453 00:20:03.440 --> 00:20:04.680 ale nie w pełni 454 00:20:04.680 --> 00:20:05.340 pierwotnej, 455 00:20:05.440 --> 00:20:06.560 no bo już 456 00:20:06.560 --> 00:20:07.660 nie było do tego 457 00:20:07.660 --> 00:20:08.320 powrotu, 458 00:20:08.400 --> 00:20:09.140 tak już na tyle 459 00:20:09.140 --> 00:20:09.800 zmieniła się 460 00:20:09.800 --> 00:20:10.700 obyczajowość, 461 00:20:10.880 --> 00:20:11.720 że to było 462 00:20:11.720 --> 00:20:12.500 niemożliwe. 463 00:20:12.760 --> 00:20:13.900 W związku z tym 464 00:20:13.900 --> 00:20:14.980 proponowała, 465 00:20:14.980 --> 00:20:15.940 żeby wykorzystywać 466 00:20:15.940 --> 00:20:16.780 elementy 467 00:20:16.780 --> 00:20:17.860 z tamtych tkanin, 468 00:20:18.140 --> 00:20:19.080 pewne motywy 469 00:20:19.080 --> 00:20:20.100 z tamtych tkanin 470 00:20:20.100 --> 00:20:20.820 i tworzyć 471 00:20:20.820 --> 00:20:21.320 nowe, 472 00:20:21.380 --> 00:20:22.740 nowe motywy. 473 00:20:22.940 --> 00:20:23.920 No i rzeczywiście 474 00:20:23.920 --> 00:20:24.920 dokonała 475 00:20:24.920 --> 00:20:26.000 tym samym 476 00:20:26.000 --> 00:20:26.980 dużej zmiany 477 00:20:26.980 --> 00:20:27.860 we wzorach, 478 00:20:28.020 --> 00:20:28.700 które zaczęto 479 00:20:28.700 --> 00:20:29.360 tam tkać. 480 00:20:29.540 --> 00:20:30.180 Jednocześnie 481 00:20:30.180 --> 00:20:31.080 zaproponowała 482 00:20:31.080 --> 00:20:32.260 i tą kolorystykę 483 00:20:32.260 --> 00:20:33.020 tych tkanin. 484 00:20:33.460 --> 00:20:34.420 Chodziło o to, 485 00:20:34.460 --> 00:20:35.260 żeby nie tkać 486 00:20:35.260 --> 00:20:35.800 wełną 487 00:20:35.800 --> 00:20:36.940 ufarbowaną 488 00:20:36.940 --> 00:20:37.900 w syntetycznych 489 00:20:37.900 --> 00:20:38.540 barwnikach, 490 00:20:38.700 --> 00:20:39.340 które dawały 491 00:20:39.340 --> 00:20:40.440 bardzo mocny 492 00:20:40.440 --> 00:20:41.320 i jednorodny 493 00:20:41.320 --> 00:20:41.800 kolor, 494 00:20:42.120 --> 00:20:42.900 często bardzo 495 00:20:42.900 --> 00:20:43.880 kontrastowy 496 00:20:43.880 --> 00:20:44.740 wobec siebie, 497 00:20:44.920 --> 00:20:45.240 to znaczy 498 00:20:45.240 --> 00:20:46.200 tak wykorzystywane 499 00:20:46.200 --> 00:20:46.960 były te barwy 500 00:20:46.960 --> 00:20:48.500 i proponowała, 501 00:20:48.560 --> 00:20:49.620 żeby farbować 502 00:20:49.620 --> 00:20:50.480 barwnikami 503 00:20:50.480 --> 00:20:51.260 naturalnymi, 504 00:20:51.400 --> 00:20:52.100 roślinnymi, 505 00:20:52.340 --> 00:20:53.040 przede wszystkim, 506 00:20:53.180 --> 00:20:54.060 choć nie tylko. 507 00:20:54.260 --> 00:20:55.300 Kolejną zmianą, 508 00:20:55.340 --> 00:20:57.040 którą wprowadziła, 509 00:20:57.200 --> 00:20:58.220 to był rzeczywiście 510 00:20:58.220 --> 00:20:59.380 powrót do przeszłości, 511 00:20:59.540 --> 00:21:00.900 mianowicie proponowała, 512 00:21:00.980 --> 00:21:01.860 żeby tkać 513 00:21:01.860 --> 00:21:02.500 wełną 514 00:21:02.500 --> 00:21:03.740 przędzoną ręcznie, 515 00:21:04.300 --> 00:21:05.400 nie maszynowo 516 00:21:05.400 --> 00:21:07.000 i żeby ta wełna 517 00:21:07.000 --> 00:21:07.900 na dodatek 518 00:21:07.900 --> 00:21:08.480 nie była 519 00:21:08.480 --> 00:21:09.780 podwójnie skręcona, 520 00:21:09.880 --> 00:21:10.580 a pojedyncza, 521 00:21:11.160 --> 00:21:12.140 chociaż taka 522 00:21:12.140 --> 00:21:13.000 przędza 523 00:21:13.000 --> 00:21:14.580 jest delikatniejsza, 524 00:21:14.720 --> 00:21:15.740 jakby bardziej podatna 525 00:21:15.740 --> 00:21:16.800 na rozerwanie 526 00:21:16.800 --> 00:21:17.080 się 527 00:21:17.080 --> 00:21:18.340 i dlaczego 528 00:21:18.340 --> 00:21:19.300 to proponowała? 529 00:21:19.380 --> 00:21:19.560 Dlatego, 530 00:21:19.660 --> 00:21:20.520 żeby faktura 531 00:21:20.520 --> 00:21:21.700 tkanin była inna, 532 00:21:21.820 --> 00:21:22.920 nie taka monotonna, 533 00:21:23.000 --> 00:21:23.900 niejednorodna, 534 00:21:24.020 --> 00:21:25.000 tylko bardziej 535 00:21:25.000 --> 00:21:25.840 zróżnicowana, 536 00:21:25.900 --> 00:21:26.440 a wełna 537 00:21:26.440 --> 00:21:27.480 przędzona ręcznie 538 00:21:27.480 --> 00:21:28.840 nie jest tak 539 00:21:28.840 --> 00:21:29.900 idealnie równa 540 00:21:29.900 --> 00:21:30.660 jak z maszyny, 541 00:21:30.780 --> 00:21:31.300 oczywiście. 542 00:21:31.620 --> 00:21:32.520 Też inaczej 543 00:21:32.520 --> 00:21:33.120 przyjmuje 544 00:21:33.120 --> 00:21:33.860 te barwniki, 545 00:21:34.000 --> 00:21:34.480 ponieważ 546 00:21:34.480 --> 00:21:35.720 wyprana w domu 547 00:21:35.720 --> 00:21:36.740 nigdy nie jest 548 00:21:36.740 --> 00:21:38.200 tak wyczyszczona 549 00:21:38.200 --> 00:21:39.240 jak chemicznie, 550 00:21:39.420 --> 00:21:40.500 w związku z tym 551 00:21:40.500 --> 00:21:42.240 inaczej przyjmuje 552 00:21:42.240 --> 00:21:43.120 te naturalne 553 00:21:43.120 --> 00:21:43.740 barwniki 554 00:21:43.740 --> 00:21:44.640 i efekt, 555 00:21:44.660 --> 00:21:46.060 jaki się uzyskuje 556 00:21:46.060 --> 00:21:46.840 dzięki temu, 557 00:21:46.960 --> 00:21:47.480 to jest taki 558 00:21:47.480 --> 00:21:48.880 efekt malarski, 559 00:21:48.980 --> 00:21:50.320 jakby nieco malarski 560 00:21:50.320 --> 00:21:51.180 w tej tkaninie, 561 00:21:51.380 --> 00:21:52.180 czyli te kolory 562 00:21:52.180 --> 00:21:53.300 nie są takie płaskie 563 00:21:53.300 --> 00:21:54.280 jak na plakacie, 564 00:21:54.460 --> 00:21:55.680 tylko bardziej takie 565 00:21:55.680 --> 00:21:57.560 malarsko rozedrgane, 566 00:21:58.280 --> 00:21:58.920 zróżnicowane, 567 00:21:59.160 --> 00:22:01.020 o subtelnych przejściach, 568 00:22:01.220 --> 00:22:02.400 no i zaczęły 569 00:22:02.400 --> 00:22:03.200 w związku z tym 570 00:22:03.200 --> 00:22:04.380 powstawać tkaniny 571 00:22:04.380 --> 00:22:05.900 bardzo odmienne 572 00:22:05.900 --> 00:22:06.940 i to jest 573 00:22:06.940 --> 00:22:07.980 jeden z zarzutów, 574 00:22:08.060 --> 00:22:09.400 jeden z atutów 575 00:22:09.400 --> 00:22:10.260 i zarzutów 576 00:22:10.260 --> 00:22:11.000 jednocześnie 577 00:22:11.720 --> 00:22:12.400 wobec 578 00:22:12.400 --> 00:22:13.060 wpływu 579 00:22:13.060 --> 00:22:14.480 Eleonory Plutyńskiej 580 00:22:14.480 --> 00:22:14.840 na to, 581 00:22:14.920 --> 00:22:15.640 co powstawało 582 00:22:15.640 --> 00:22:16.120 w Janowie. 583 00:22:16.340 --> 00:22:16.940 Wątków 584 00:22:16.940 --> 00:22:17.580 dotyczących 585 00:22:17.580 --> 00:22:18.900 Eleonory Plutyńskiej 586 00:22:18.900 --> 00:22:20.000 jest ogrom, 587 00:22:20.180 --> 00:22:20.460 o tym 588 00:22:20.460 --> 00:22:21.640 świadczy też 589 00:22:21.640 --> 00:22:22.360 wielkość 590 00:22:22.360 --> 00:22:23.000 książki 591 00:22:23.000 --> 00:22:23.600 i to, 592 00:22:23.620 --> 00:22:24.080 co możemy 593 00:22:24.080 --> 00:22:24.860 tam znaleźć. 594 00:22:25.320 --> 00:22:25.980 Nasza rozmowa 595 00:22:25.980 --> 00:22:27.100 powoli dobiega końca 596 00:22:27.100 --> 00:22:27.860 i na jej zakończenie 597 00:22:27.860 --> 00:22:28.940 chciałam zapytać 598 00:22:28.940 --> 00:22:30.020 właśnie o ten wpływ, 599 00:22:30.100 --> 00:22:30.800 bo przed momentem 600 00:22:30.800 --> 00:22:31.400 mówiła Pani 601 00:22:31.400 --> 00:22:31.740 o tym, 602 00:22:31.840 --> 00:22:32.700 jak ona 603 00:22:32.700 --> 00:22:33.500 wpłynęła 604 00:22:33.500 --> 00:22:34.900 na tkactwo 605 00:22:34.900 --> 00:22:35.840 w Janowie, 606 00:22:36.120 --> 00:22:36.800 a ja chciałam trochę 607 00:22:36.800 --> 00:22:37.700 odwrócić pytanie 608 00:22:37.700 --> 00:22:38.480 i zapytać o to, 609 00:22:38.680 --> 00:22:40.280 jak Eleonora Plutyńska 610 00:22:40.280 --> 00:22:40.500 i to, 611 00:22:40.580 --> 00:22:41.200 co ona po sobie 612 00:22:41.200 --> 00:22:41.900 zostawiła, 613 00:22:42.280 --> 00:22:43.160 wpłynęło na 614 00:22:43.160 --> 00:22:44.660 świat tkactwa, 615 00:22:44.840 --> 00:22:46.080 również ten akademicki, 616 00:22:46.420 --> 00:22:46.920 powiedziałabym, 617 00:22:46.980 --> 00:22:47.860 związany z ośrodkami 618 00:22:47.860 --> 00:22:48.400 miejskimi, 619 00:22:48.460 --> 00:22:49.140 czy ten wpływ 620 00:22:49.140 --> 00:22:49.820 jest obecny 621 00:22:49.820 --> 00:22:50.320 do dzisiaj, 622 00:22:50.500 --> 00:22:51.920 czy jakieś jej 623 00:22:51.920 --> 00:22:52.600 postulaty, 624 00:22:52.720 --> 00:22:53.380 czy dążenia 625 00:22:53.380 --> 00:22:54.500 przyjęły się 626 00:22:54.500 --> 00:22:55.080 do dzisiaj, 627 00:22:55.240 --> 00:22:56.180 są kontynuowane? 628 00:22:56.660 --> 00:22:57.840 Zaraz na to pytanie 629 00:22:57.840 --> 00:22:58.540 odpowiem, 630 00:22:58.720 --> 00:22:59.620 a jeszcze może 631 00:22:59.620 --> 00:23:00.500 uzupełnię 632 00:23:00.500 --> 00:23:01.600 króciutko, 633 00:23:01.820 --> 00:23:03.040 jak to się stało, 634 00:23:03.040 --> 00:23:04.160 że ta propozycja 635 00:23:04.160 --> 00:23:04.800 Eleonory 636 00:23:04.800 --> 00:23:06.240 została w Janowie 637 00:23:06.240 --> 00:23:07.000 przyjęta, 638 00:23:07.620 --> 00:23:08.320 mianowicie 639 00:23:08.320 --> 00:23:09.140 Eleonora 640 00:23:09.140 --> 00:23:10.040 ułatwiała 641 00:23:10.040 --> 00:23:11.320 zbyt tych tkanin, 642 00:23:11.460 --> 00:23:12.260 to się stało 643 00:23:12.260 --> 00:23:13.100 jakby dźwignią 644 00:23:13.100 --> 00:23:14.240 do tej zmiany, 645 00:23:14.460 --> 00:23:15.360 że tkaczki 646 00:23:15.360 --> 00:23:16.420 przestały tkać 647 00:23:16.420 --> 00:23:17.540 dla swojego 648 00:23:17.540 --> 00:23:18.340 środowiska 649 00:23:18.340 --> 00:23:19.920 wiejskiego, 650 00:23:20.300 --> 00:23:21.680 a zaczęły tkać 651 00:23:21.680 --> 00:23:22.620 dla odbiorcy 652 00:23:22.620 --> 00:23:23.340 miejskiego 653 00:23:23.340 --> 00:23:24.740 i to jest też 654 00:23:24.740 --> 00:23:25.740 kolejny zarzut, 655 00:23:25.980 --> 00:23:27.320 że ta sztuka 656 00:23:27.320 --> 00:23:28.080 ludowa, 657 00:23:28.220 --> 00:23:29.480 no przestała być 658 00:23:29.480 --> 00:23:30.500 sztuką ludową, 659 00:23:30.980 --> 00:23:31.900 no bo przestała być 660 00:23:31.900 --> 00:23:32.860 wytwarzana jakby 661 00:23:32.860 --> 00:23:33.920 na swoje potrzeby 662 00:23:33.920 --> 00:23:34.460 i dla siebie 663 00:23:34.460 --> 00:23:35.300 i stała się 664 00:23:35.300 --> 00:23:36.320 twórczością 665 00:23:36.320 --> 00:23:37.900 wykonywaną 666 00:23:37.900 --> 00:23:38.860 dla odbiorcy 667 00:23:38.860 --> 00:23:39.360 w mieście. 668 00:23:40.360 --> 00:23:41.200 Niespontaniczną, 669 00:23:41.420 --> 00:23:42.200 nieoddolną, 670 00:23:42.400 --> 00:23:43.780 tylko pod wpływem 671 00:23:43.780 --> 00:23:45.340 pewnych wskazówek 672 00:23:45.340 --> 00:23:46.360 i pod wpływem 673 00:23:46.360 --> 00:23:47.540 gustu miejskiego 674 00:23:47.540 --> 00:23:48.160 też. 675 00:23:48.560 --> 00:23:49.220 Zetknęłam się 676 00:23:49.220 --> 00:23:50.040 z takim poglądem, 677 00:23:50.340 --> 00:23:50.840 w którym 678 00:23:50.840 --> 00:23:52.100 jeden z badaczy 679 00:23:52.100 --> 00:23:53.240 i krytyków 680 00:23:53.240 --> 00:23:54.180 i postawy 681 00:23:54.180 --> 00:23:54.900 sugerował, 682 00:23:55.520 --> 00:23:56.580 żeby nie nazywać 683 00:23:56.580 --> 00:23:57.320 tkanin, 684 00:23:57.360 --> 00:23:58.120 które powstawały 685 00:23:58.640 --> 00:23:59.780 pod wpływem 686 00:23:59.780 --> 00:24:01.180 obecności Eleonory 687 00:24:01.180 --> 00:24:02.680 tkaninami ludowymi, 688 00:24:02.780 --> 00:24:03.840 tylko na przykład 689 00:24:03.840 --> 00:24:04.680 tkaninami 690 00:24:04.680 --> 00:24:05.180 z kręgu 691 00:24:05.180 --> 00:24:06.160 plutyńskiej 692 00:24:06.160 --> 00:24:07.320 i wydaje mi się, 693 00:24:07.440 --> 00:24:08.180 że może to jest 694 00:24:08.180 --> 00:24:09.400 właśnie właściwe 695 00:24:09.400 --> 00:24:10.380 podejście, 696 00:24:10.820 --> 00:24:11.480 które jakby 697 00:24:11.480 --> 00:24:12.420 oddala tą 698 00:24:12.420 --> 00:24:13.440 linię sporu, 699 00:24:13.680 --> 00:24:14.260 czy to jest 700 00:24:14.260 --> 00:24:15.180 twórczość ludowa, 701 00:24:15.200 --> 00:24:15.620 czy nie. 702 00:24:15.960 --> 00:24:16.960 Być może rzeczywiście 703 00:24:16.960 --> 00:24:18.240 tkaniny w stylu 704 00:24:18.240 --> 00:24:18.900 plutyńskiej, 705 00:24:19.020 --> 00:24:20.620 czy z kręgu plutyńskiej, 706 00:24:20.680 --> 00:24:21.240 to by było 707 00:24:21.240 --> 00:24:22.220 bardziej adekwatne 708 00:24:22.220 --> 00:24:22.860 określenie, 709 00:24:23.000 --> 00:24:24.080 niż tkaniny ludowe. 710 00:24:24.260 --> 00:24:25.080 Jaki był jej 711 00:24:25.080 --> 00:24:26.180 wpływ dalszy, 712 00:24:26.400 --> 00:24:27.500 tak jak pani pytała, 713 00:24:27.500 --> 00:24:28.660 o te tkaniny 714 00:24:28.660 --> 00:24:29.500 powstające 715 00:24:29.500 --> 00:24:30.460 na Akademii. 716 00:24:30.560 --> 00:24:31.380 Wracając do tego 717 00:24:31.380 --> 00:24:32.740 środowiska wiejskiego, 718 00:24:33.120 --> 00:24:34.260 jej wpływ 719 00:24:34.260 --> 00:24:35.300 na to, 720 00:24:35.360 --> 00:24:36.040 co powstawało 721 00:24:36.040 --> 00:24:36.620 w Janowie, 722 00:24:36.680 --> 00:24:37.640 z całą pewnością 723 00:24:37.640 --> 00:24:38.500 trwa do dzisiaj. 724 00:24:38.940 --> 00:24:40.520 I te postulaty 725 00:24:40.520 --> 00:24:42.280 naturalnego barwienia, 726 00:24:42.840 --> 00:24:44.340 ręcznie przędzonej wełny, 727 00:24:44.580 --> 00:24:45.180 jak również 728 00:24:45.180 --> 00:24:45.860 te motywy, 729 00:24:46.040 --> 00:24:46.900 które powstały 730 00:24:46.900 --> 00:24:47.700 na skutek 731 00:24:47.700 --> 00:24:48.580 jej obecności, 732 00:24:48.760 --> 00:24:49.580 rzeczywiście są 733 00:24:49.580 --> 00:24:50.480 obecne w Janowie 734 00:24:50.480 --> 00:24:51.040 do dzisiaj. 735 00:24:51.440 --> 00:24:52.700 Natomiast jej wpływ 736 00:24:52.700 --> 00:24:53.380 na studentki 737 00:24:53.380 --> 00:24:54.160 w Warszawie 738 00:24:54.160 --> 00:24:55.300 był zupełnie, 739 00:24:55.660 --> 00:24:56.620 znaczy niezupełnie, 740 00:24:56.620 --> 00:24:57.960 ale nieco inne. 741 00:24:58.200 --> 00:24:59.100 Wiele osób 742 00:24:59.100 --> 00:25:00.280 podkreślało to, 743 00:25:00.440 --> 00:25:01.020 że dawała 744 00:25:01.020 --> 00:25:02.200 dużą swobodę 745 00:25:02.200 --> 00:25:03.340 i duży 746 00:25:03.340 --> 00:25:04.700 obszar wolności. 747 00:25:05.060 --> 00:25:06.360 Umiała przekazać 748 00:25:06.360 --> 00:25:07.540 swoje umiejętności, 749 00:25:07.680 --> 00:25:08.240 ale nie była 750 00:25:08.240 --> 00:25:09.520 osobą narzucającą 751 00:25:09.520 --> 00:25:10.580 swoje rozwiązania. 752 00:25:10.720 --> 00:25:11.780 W wyniku czego 753 00:25:11.780 --> 00:25:12.720 powstało 754 00:25:12.720 --> 00:25:13.540 bardzo ciekawe 755 00:25:13.540 --> 00:25:14.280 środowisko 756 00:25:14.280 --> 00:25:14.820 wokół jej 757 00:25:14.820 --> 00:25:15.420 pracowni 758 00:25:15.420 --> 00:25:16.260 zgromadzone 759 00:25:16.260 --> 00:25:18.140 i studentki, 760 00:25:18.260 --> 00:25:18.920 które tam się 761 00:25:18.920 --> 00:25:19.820 kształciły, 762 00:25:19.980 --> 00:25:21.520 zrobiły olbrzymią 763 00:25:21.520 --> 00:25:23.040 artystyczną karierę 764 00:25:23.040 --> 00:25:24.600 w następnych latach. 765 00:25:24.800 --> 00:25:25.780 Wśród nich była 766 00:25:25.780 --> 00:25:27.560 Jolanta Owicka, 767 00:25:27.960 --> 00:25:29.500 Magdalena Abakanowicz, 768 00:25:29.980 --> 00:25:31.480 Krystyna Wojtyna-Drułe, 769 00:25:31.680 --> 00:25:31.980 osoby, 770 00:25:32.180 --> 00:25:33.280 które zrobiły 771 00:25:33.280 --> 00:25:34.720 karierę międzynarodową. 772 00:25:34.940 --> 00:25:36.400 Powstało wręcz 773 00:25:36.400 --> 00:25:37.340 określenie 774 00:25:37.340 --> 00:25:38.460 polskiej szkoły 775 00:25:38.460 --> 00:25:39.100 tkaniny. 776 00:25:39.400 --> 00:25:40.260 Ono wyrastało 777 00:25:40.260 --> 00:25:41.600 właśnie z tej pracowni 778 00:25:41.600 --> 00:25:42.800 i to było 779 00:25:42.800 --> 00:25:43.740 bardzo żywe 780 00:25:43.740 --> 00:25:44.760 w latach 781 00:25:44.760 --> 00:25:46.000 sześćdziesiątych, 782 00:25:46.740 --> 00:25:47.400 siedemdziesiątych. 783 00:25:47.500 --> 00:25:47.880 Natomiast 784 00:25:47.880 --> 00:25:49.020 późniejsza epoka, 785 00:25:49.100 --> 00:25:49.760 a już na pewno 786 00:25:49.760 --> 00:25:51.000 lata dziewięćdziesiąte, 787 00:25:51.200 --> 00:25:52.340 to było odejście 788 00:25:52.340 --> 00:25:53.040 od tkaniny. 789 00:25:53.140 --> 00:25:54.440 Ona przestała być modna 790 00:25:54.440 --> 00:25:56.520 i w tym sensie 791 00:25:56.520 --> 00:25:57.640 jej obecność 792 00:25:57.640 --> 00:25:58.840 i wpływ Eleonory 793 00:25:58.840 --> 00:25:59.620 na to, 794 00:25:59.700 --> 00:26:00.200 co się działo 795 00:26:00.200 --> 00:26:01.040 na akademii, 796 00:26:01.120 --> 00:26:01.980 no w pewnym sensie 797 00:26:01.980 --> 00:26:02.800 jakby zanikł. 798 00:26:03.540 --> 00:26:04.200 Natomiast 799 00:26:04.200 --> 00:26:05.340 gdzieś wydaje mi się, 800 00:26:05.500 --> 00:26:07.200 że wyraźnie się odradza 801 00:26:07.200 --> 00:26:09.100 i powraca moda 802 00:26:09.100 --> 00:26:10.360 na rękodzieło, 803 00:26:10.500 --> 00:26:11.580 na sztuki użytecznej, 804 00:26:11.600 --> 00:26:12.140 krótkowe, 805 00:26:12.340 --> 00:26:13.800 na wzornictwo 806 00:26:13.800 --> 00:26:14.900 i w tym też 807 00:26:14.900 --> 00:26:15.740 na tkaninę. 808 00:26:15.860 --> 00:26:16.980 Jest mi bardzo miło, 809 00:26:17.020 --> 00:26:17.480 że właśnie 810 00:26:17.480 --> 00:26:18.340 tymi słowami 811 00:26:18.340 --> 00:26:19.080 naszą rozmowę 812 00:26:19.080 --> 00:26:20.080 możemy zakończyć, 813 00:26:20.100 --> 00:26:20.600 dlatego, 814 00:26:20.680 --> 00:26:21.840 że to też jest 815 00:26:21.840 --> 00:26:22.640 kierunek, 816 00:26:22.640 --> 00:26:23.780 który ja obserwuję 817 00:26:23.780 --> 00:26:24.860 pewnego powrotu 818 00:26:24.860 --> 00:26:26.720 właśnie do wzornictwa, 819 00:26:27.100 --> 00:26:28.280 do ludowości, 820 00:26:28.640 --> 00:26:29.400 do sztuk, 821 00:26:29.600 --> 00:26:30.300 które może trochę 822 00:26:30.300 --> 00:26:30.780 przez moment 823 00:26:30.780 --> 00:26:31.580 były zapomniane, 824 00:26:31.720 --> 00:26:32.240 co mnie również 825 00:26:32.240 --> 00:26:32.820 bardzo cieszy, 826 00:26:32.980 --> 00:26:33.360 również dlatego, 827 00:26:33.520 --> 00:26:34.580 że w księgarniach 828 00:26:34.580 --> 00:26:35.240 pojawiają się 829 00:26:35.240 --> 00:26:36.000 takie książki, 830 00:26:36.160 --> 00:26:36.420 jak ta, 831 00:26:36.560 --> 00:26:37.540 którą Pani napisała, 832 00:26:37.680 --> 00:26:38.980 czyli Eleonora Plutyńska 833 00:26:38.980 --> 00:26:39.560 Wielka Dama 834 00:26:39.560 --> 00:26:40.500 Polskiej Tkaniny, 835 00:26:40.500 --> 00:26:41.220 dzięki której 836 00:26:41.220 --> 00:26:42.800 Leonorę Plutyńską 837 00:26:42.800 --> 00:26:43.560 można trochę 838 00:26:43.560 --> 00:26:44.480 lepiej poznać, 839 00:26:44.580 --> 00:26:45.420 dowiedzieć się, 840 00:26:45.620 --> 00:26:46.120 jaka była 841 00:26:46.120 --> 00:26:47.080 największa miłość 842 00:26:47.080 --> 00:26:47.660 jej życia, 843 00:26:47.780 --> 00:26:48.360 czyli tkanina 844 00:26:48.360 --> 00:26:49.180 i dlaczego ona 845 00:26:49.180 --> 00:26:50.020 tak bardzo jej się 846 00:26:50.020 --> 00:26:50.480 oddała. 847 00:26:50.700 --> 00:26:51.700 A dzisiaj o tej książce 848 00:26:51.700 --> 00:26:52.740 w audycjach kulturalnych 849 00:26:52.740 --> 00:26:54.120 opowiadała autorka, 850 00:26:54.240 --> 00:26:55.360 Pani Magdalena Stopa, 851 00:26:55.440 --> 00:26:56.360 historyczka sztuki, 852 00:26:56.480 --> 00:26:57.200 dziennikarka 853 00:26:57.200 --> 00:26:58.720 i autorka książek. 854 00:26:59.000 --> 00:26:59.580 Bardzo dziękuję 855 00:26:59.580 --> 00:27:00.460 za to spotkanie. 856 00:27:00.980 --> 00:27:01.340 Dziękuję. 857 00:27:04.220 --> 00:27:07.300 w dobrym tonie.