WEBVTT

1
00:00:01.420 --> 00:00:05.080
Audycje kulturalne. W dobrym tonie.

2
00:00:05.440 --> 00:00:12.880
To są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant.

3
00:00:13.040 --> 00:00:19.360
Jestem bardzo ciekawa, jakie są Wasze skojarzenia i co pierwsze przychodzi Wam na myśl, kiedy słyszycie słowo zwierzyniec.

4
00:00:19.680 --> 00:00:26.980
Być może niektórzy odruchowo wyruszają na roztocze, bo zwierzyniec jest chyba jedną z takich nieformalnych stolic tego regionu Polski.

5
00:00:26.980 --> 00:00:34.080
Inni może myślą o swoim własnym domu i o tych czworonożnych istotach, które mają pod swoją opieką.

6
00:00:34.420 --> 00:00:39.860
Bardzo by mi zależało na tym, żeby zwierzyniec kojarzył się też z ceramiką i to z ceramiką nie byle jaką,

7
00:00:39.980 --> 00:00:47.080
bo to nie jest tylko ceramika, którą możemy znaleźć w swoich kredensach, pewnie trochę bardziej rodzinnych kredensach,

8
00:00:47.360 --> 00:00:54.140
ale też ceramika, materiały, które zdobiły elewację i to bardzo często niezwykle ważnych, reprezentacyjnych budynków.

9
00:00:54.140 --> 00:00:58.720
A to wszystko, o czym mówię, wiąże się z wystawą Łysogórski Zwierzyniec.

10
00:00:58.780 --> 00:01:04.940
To jest ekspozycja, którą do 28 września można oglądać w Muzeum Narodowym w Krakowie.

11
00:01:05.360 --> 00:01:11.300
Bardzo się cieszę, że zaproszenie do tej rozmowy przyjęła kuratorka tej ekspozycji, pani dr Bożena Kostuch,

12
00:01:11.480 --> 00:01:17.080
która jest kustoszką w Muzeum Narodowym, kuratorką wystawy, a także kuratorką kolekcji ceramiki.

13
00:01:17.200 --> 00:01:18.760
Witam w audycjach kulturalnych.

14
00:01:19.000 --> 00:01:20.000
Dzień dobry, miło mi.

15
00:01:20.120 --> 00:01:23.420
Bardzo się cieszę, że będziemy rozmawiać z wielu powodów.

16
00:01:23.420 --> 00:01:28.700
Po pierwsze, mam nadzieję, że nasze słuchaczki i słuchacze pojawią się w Krakowie, obejrzą wystawę,

17
00:01:28.820 --> 00:01:34.760
ale też dlatego, że być może te ozdoby, o których będziemy rozmawiać, rozpoznają w swoim otoczeniu.

18
00:01:34.840 --> 00:01:39.880
Nie tylko w domach, ale też w miastach lub miejscach, w których bywają czy odwiedzają.

19
00:01:39.880 --> 00:01:50.600
Jeżeli się pani zgodzi, cofnijmy się trochę w czasie do roku 1947, bo jeżeli dobrze to sprawdziłam, to właśnie wtedy powstała spółdzielnia pracy przemysłu ludowego i artystycznego.

20
00:01:50.880 --> 00:01:53.760
Kamionka właśnie w tej niewielkiej Łysej Górze.

21
00:01:53.940 --> 00:01:58.880
W Łysej Górze w Małopolsce, nie w województwie świętokrzyskim.

22
00:01:58.880 --> 00:02:01.800
Magiczna Łysa Góra, ale magiczna z innego powodu.

23
00:02:02.120 --> 00:02:10.160
Tak. To jest miejscowość położona pomiędzy Krakowem a Tarnowem, nieco na południe od drogi wojewódzkiej.

24
00:02:10.320 --> 00:02:15.100
I rzeczywiście w 1947 roku zaczęły tam się dziać niesamowite rzeczy.

25
00:02:15.520 --> 00:02:18.700
Musimy sobie wyobrazić Łysą Górę w tamtym czasie.

26
00:02:18.700 --> 00:02:32.440
To jest taka typowa wioska, nie ma asfaltowej drogi, domy są przede wszystkim drewniane, kryte strzechą, oczywiście nie ma żadnego połączenia komunikacyjnego, nie ma prądu.

27
00:02:33.040 --> 00:02:38.480
Wszystko po prostu, no takie można powiedzieć bardzo tradycyjne, jeszcze XIX-wieczne.

28
00:02:38.700 --> 00:02:42.720
I wtedy pojawia się w Łysej Górze Franciszek Mleczko.

29
00:02:42.720 --> 00:02:53.280
Dr. Franciszek Mleczko, polonista, działacz ludowy i postanawia, zresztą jak sam w swoich wspomnieniach pisał, wprowadzić Łysą Górę w XX wiek.

30
00:02:53.400 --> 00:03:02.940
Tu mamy prawie połowę wieku, wchodzimy w wiek XX i wchodzimy z przytupem, ponieważ zostaje założona właśnie spółdzielnia, zostaje założona szkoła zawodowa,

31
00:03:03.140 --> 00:03:06.560
a za tym idą rozmaite inwestycje.

32
00:03:06.900 --> 00:03:10.300
Droga, elektryfikacja, potem gazyfikacja.

33
00:03:10.300 --> 00:03:18.480
W Łysej Górze odbywa się mnóstwo inicjatyw kulturalnych, przyjeżdżają tam artyści, organizowane są konkursy recytatorskie.

34
00:03:19.020 --> 00:03:25.400
Tak więc rzeczywiście zaczyna się taki, można powiedzieć, ferment artystyczny, kulturalny.

35
00:03:25.600 --> 00:03:34.440
Od czego się zaczęło? Mam na myśli to, co w spółdzielni wytwarzano, te imponujące ozdoby czy naczynia, które kojarzymy,

36
00:03:34.620 --> 00:03:39.660
na nie przyszedł czas trochę później, zaczęło się skromniej, prawda? Bo to były na przykład doniczki gliniane.

37
00:03:39.660 --> 00:03:48.140
Najpierw zaczęło się w ogóle od cegieł, ponieważ w Łysej Górze było dużo gliny i Franciszek Mleczko postanowił wykorzystać właśnie tę glinę.

38
00:03:48.300 --> 00:03:56.320
Ona była do tej pory, można powiedzieć, przekleństwem miejscowości, no bo wiadomo, po deszczu gliniasta droga zamieniała się w taką błotnistą maś.

39
00:03:56.320 --> 00:04:04.600
Zaczęto robić, wypalać cegły, potem zaczęto wykonywać doniczki, toczyć je na kołach garncarskich,

40
00:04:04.880 --> 00:04:08.160
no ale Mleczko miał o wiele bardziej ambitne plany.

41
00:04:08.160 --> 00:04:15.800
Poznał Bolesława Książka, artystę ceramika, który działał w Krakowie, namówił go na przyjazd do Łysej Góry,

42
00:04:16.040 --> 00:04:19.500
no i właśnie książek przyjechał do tej miejscowości.

43
00:04:19.900 --> 00:04:26.460
Bardzo mu się spodobało, bardzo spodobał mu się entuzjazm współdzielców, entuzjazm Franciszka Mleczki,

44
00:04:27.300 --> 00:04:32.700
ukwiecone sady, no i od razu po prostu postanowił zacząć im pomagać,

45
00:04:32.800 --> 00:04:38.140
a w efekcie przeniósł się do Łysej Góry i wkrótce też przeniosła się do Łysej Góry jego rodziny.

46
00:04:38.300 --> 00:04:42.960
I czy to był ten moment, kiedy w Łysej Górze pojawiła się, no powiem może górnolotnie,

47
00:04:43.020 --> 00:04:45.960
ale wydaje mi się, że zgodnie z prawdą, że tam pojawiła się wtedy sztuka?

48
00:04:46.380 --> 00:04:53.560
Początkowo może jeszcze tak nie do końca, ponieważ książek musiał sprawdzić walory tej łysogórskiej gliny.

49
00:04:53.560 --> 00:04:58.460
Tworzył niewielkie płytki, zawoził je do Krakowa, malował, wypalał,

50
00:04:58.540 --> 00:05:06.080
no i właśnie stwierdził, że tak, ta ceramika nadaje się do produkcji ceramiki artystycznej.

51
00:05:06.420 --> 00:05:12.380
Tak więc zaraz wkrótce narodziła się ceramika artystyczna, a więc ceramika z malowanymi dekoracjami.

52
00:05:12.520 --> 00:05:17.580
Zatrzymam się tutaj, dlatego że nie bez powodu wystawa w Muzeum Narodowym w Krakowie

53
00:05:17.580 --> 00:05:22.500
nazywa się Łysogórski Zwierzyniec, no bo też eksponaty, które pokazują Państwo na wystawę,

54
00:05:22.500 --> 00:05:27.260
to jest ceramika użytkowa, to jest to, co możemy znaleźć przede wszystkim w swoich domach,

55
00:05:27.400 --> 00:05:31.740
w kredensach rodzinnych, miodowniki różnego rodzaju, naczynia, talerze.

56
00:05:32.040 --> 00:05:36.800
Ja mogę to opisywać bez końca, ale myślę, że wiele osób, kiedy pomyśli o takich szkliwionych,

57
00:05:36.920 --> 00:05:42.260
linianych naczyniach z wizerunkami zwierząt, roślin również, od razu skojarzy, co ja mam na myśli.

58
00:05:42.260 --> 00:05:49.060
Myślę, że tak, my, muszę przyznać, zastanawialiśmy się nad tytułem wystawy i była też propozycja

59
00:05:49.060 --> 00:05:55.040
Łysogórskie ZOO, ale uznaliśmy, że zwierzyniec jest taki bardziej swojski, a naczynia z gliny,

60
00:05:55.580 --> 00:06:00.600
szkliwione szkliwem ołowiowym, dekorowane rożkiem są właśnie takie bardzo domowe,

61
00:06:00.700 --> 00:06:06.340
bardzo swojskie. To jest ceramika artystyczno-ludowa, użytkowa, ale też oczywiście

62
00:06:06.340 --> 00:06:12.540
dekoracyjna, bo te talerze zaopatrzone są z tyłów otworki, a więc są przeznaczone

63
00:06:12.540 --> 00:06:16.620
do powieszenia na ścianie i stanowią rzeczywiście świetną ozdobę.

64
00:06:16.720 --> 00:06:21.240
Co jeszcze stanowiło o wyjątkowości przedmiotów, o których rozmawiamy?

65
00:06:21.500 --> 00:06:26.480
Ja sobie myślę o ich wyjątkowej jakości, dlatego że cały czas powtarzam, że nasze słuchaczki

66
00:06:26.480 --> 00:06:31.500
i słuchacze mogą tę ceramikę mieć w domu, co oznacza, że ona jest zwyczajnie bardzo trwała

67
00:06:31.500 --> 00:06:35.540
i bardzo porządnie zrobiona. Spółdzielnia przestała istnieć w latach 90.,

68
00:06:35.540 --> 00:06:38.460
ale prawdopodobnie to, co jeszcze znajduje się w naszych domach,

69
00:06:38.540 --> 00:06:40.020
metrykalnie jest jeszcze starsze.

70
00:06:40.160 --> 00:06:44.800
Pierwsze takie wyroby powstawały już na początku lat 50.

71
00:06:45.380 --> 00:06:48.520
Można powiedzieć, że taki największy boom to jest druga połowa lat 50.

72
00:06:48.840 --> 00:06:53.560
i lata 60. Rzeczywiście one są bardzo trwałe, one są bardzo ładne,

73
00:06:53.740 --> 00:06:58.840
one są dobrze wykonane, mimo że początkowo właśnie w tamtym czasie

74
00:06:59.640 --> 00:07:03.760
urządzenia, na których pracowano, nie były idealne.

75
00:07:03.760 --> 00:07:08.860
One miały niewiele wspólnego z tym, co znajdowało się choćby w fabrykach porcelany

76
00:07:08.860 --> 00:07:14.800
czy fajansu. To były piece opalane węglem i jak wspominano,

77
00:07:15.720 --> 00:07:20.980
spółdzielnia miała początkowo bardzo duże kłopoty właśnie z tym surowcem,

78
00:07:21.620 --> 00:07:26.100
ponieważ często otrzymywali węgiel zupełnie innej jakości niż ten, który był zamawiany.

79
00:07:26.100 --> 00:07:30.320
Więc okazywało się, że na przykład był zbyt mało kaloryczny.

80
00:07:30.460 --> 00:07:36.240
W związku z tym palacze musieli wybiegać z fabryki i wyrywali deski z płotów,

81
00:07:36.300 --> 00:07:37.780
żeby dorzucić do pieca.

82
00:07:38.160 --> 00:07:43.600
Tak więc mnóstwo było tam różnych takich z obecnej perspektywy zabawnych wydarzeń,

83
00:07:43.700 --> 00:07:45.560
ale wtedy to na pewno był jakiś problem.

84
00:07:46.280 --> 00:07:51.700
Dopiero później, gdy w Łysej Górze doprowadzono gaz, gdy powstał nowy zakład,

85
00:07:51.700 --> 00:07:57.080
ta produkcja była łatwiejsza, ale trzeba jeszcze podkreślić,

86
00:07:57.380 --> 00:08:00.820
że wszystkie te naczynia oczywiście były robione ręcznie.

87
00:08:01.040 --> 00:08:05.600
Były oczywiście toczone na kołach garncarskich i chciałam też podkreślić

88
00:08:05.600 --> 00:08:10.640
rolę kobiet, które pracowały w spółdzielni, ponieważ to one były dekoratorkami.

89
00:08:10.980 --> 00:08:15.520
Bolesław Książek tworzył wzory, natomiast one je powtarzały, przetwarzały,

90
00:08:16.020 --> 00:08:21.140
dodawały coś od siebie i wszystkie właśnie te obiekty, te talerze,

91
00:08:22.440 --> 00:08:26.960
fasony, miodowniki były dekorowane ręcznie rożkiem garncarskim.

92
00:08:27.400 --> 00:08:30.600
Tak więc mimo, że podobne nie są identyczne.

93
00:08:30.900 --> 00:08:35.200
Czyli nie ma dwóch takich samych wyrobów, dwóch takich samych naczyń,

94
00:08:35.340 --> 00:08:37.500
które z Łysej Góry poszły dalej w świat.

95
00:08:37.760 --> 00:08:41.800
Celowo mówię w świat, bo one chyba też często funkcjonowały jako prezent

96
00:08:41.800 --> 00:08:45.860
wysyłany chociażby rodzinie czy bliskim, którzy byli za granicą.

97
00:08:46.040 --> 00:08:48.680
Tak, poza tym one były też sprzedawane w sklepach Cepeli.

98
00:08:48.680 --> 00:08:53.000
I to zarówno oczywiście w Polsce, ale też w sklepach Cepeliowskich za granicą.

99
00:08:53.220 --> 00:08:59.200
Więc tego typu naczynia, tego typu wyroby oczywiście także są spotykane w innych krajach.

100
00:09:05.620 --> 00:09:08.500
Wspomniała Pani o bardzo dużym zaangażowaniu spółdzielców,

101
00:09:08.680 --> 00:09:12.320
ale też oczywiście ta historia o zbyt niskokalorycznym węglu,

102
00:09:12.440 --> 00:09:16.100
który trzeba było uzupełniać poprzez dopalanie drewnem chociażby z płotu.

103
00:09:16.580 --> 00:09:19.940
I tutaj przypomniała mi się ciekawostka, bo tak to chyba mogę nazwać,

104
00:09:19.980 --> 00:09:23.000
którą znalazłam a propos zaangażowania spółdzielni z Łysej Góry

105
00:09:23.000 --> 00:09:26.760
w budowę Marszałkowskiej Dzielnicy Mieszkaniowej w Warszawie.

106
00:09:26.760 --> 00:09:31.240
Bo zdaje się, że kiedy tam okazało się, że na Cito potrzebne jest kilkanaście,

107
00:09:31.340 --> 00:09:34.940
a może nawet kilkadziesiąt tysięcy kafelków do wykończenia pomieszczeń,

108
00:09:35.480 --> 00:09:38.360
to spółdzielnia z Łysej Góry była bodaj jedyną w Polsce,

109
00:09:38.540 --> 00:09:40.540
która powiedziała, ok, my damy radę to zrobić.

110
00:09:40.800 --> 00:09:43.120
Łysa Góra podjęła się tego zadania.

111
00:09:43.680 --> 00:09:47.100
Bolesław Książek opisywał to w swoich wspomnieniach.

112
00:09:47.260 --> 00:09:51.720
Pisał, że on w tym czasie mieszkał w budynku Kamionki.

113
00:09:52.060 --> 00:09:54.460
Tam były rzeczywiście spartańskie warunki.

114
00:09:54.460 --> 00:09:58.120
I opisywał, że mimo, że mieszka na tym samym piętrze,

115
00:09:58.840 --> 00:10:02.060
to nocuje w pomieszczeniu, w którym pracują

116
00:10:02.060 --> 00:10:04.720
i nocuje na ziemi po to, żeby nie zaspać.

117
00:10:05.240 --> 00:10:07.820
Ponieważ praca była bardzo intensywna.

118
00:10:08.120 --> 00:10:13.260
On uczył właśnie te dziewczęta wysobórskie malowania rożkiem.

119
00:10:13.440 --> 00:10:18.560
No i właśnie powstawały kafelki, które Franciszek Mleczko zawoził do Warszawy.

120
00:10:18.760 --> 00:10:21.880
I z kolei on pisał, że otwierając skrzynię

121
00:10:21.880 --> 00:10:25.000
na oczach inżynierów budujących MDM,

122
00:10:25.120 --> 00:10:29.340
cieszył się, że wzbudzały one okrzyki zachwytu

123
00:10:29.340 --> 00:10:31.940
i dodawał, chcieliśmy wszyscy jak najlepiej,

124
00:10:32.080 --> 00:10:33.920
przecież to Łysa Góra stolicy.

125
00:10:33.920 --> 00:10:38.340
Dodam tutaj, że są jeszcze miejsca, w których kafelki

126
00:10:38.340 --> 00:10:42.440
czy inne wytwory pochodzące z Lusej Góry można znaleźć.

127
00:10:42.480 --> 00:10:44.780
Mam nadzieję, że w naszej rozmowie znajdziemy też chwilę,

128
00:10:44.780 --> 00:10:47.600
żeby wspomnieć o Tarnowskim Szlaku Ceramicznym.

129
00:10:47.800 --> 00:10:50.440
W Warszawie niedawno była głośna historia

130
00:10:50.440 --> 00:10:54.460
jednego z barów mlecznych znajdującego się właśnie w MDM-ie,

131
00:10:54.540 --> 00:10:56.640
w którym te kafelki zostały odkryte.

132
00:10:56.820 --> 00:10:58.080
Płytki zdobione zwierzątkami.

133
00:10:58.560 --> 00:11:02.320
Oczywiście przykryte grubą warstwą różnych ścianek z karton, gipsu.

134
00:11:02.320 --> 00:11:05.560
Do czego to jeszcze mogło być? Przeszłyśmy od cegieł tak naprawdę

135
00:11:05.560 --> 00:11:09.200
przez ceramikę wysokiej jakości, sztukę użytkową.

136
00:11:09.340 --> 00:11:13.860
A jak to się stało, że to, co wychodziło ze spółdzielni w Łysej Górze

137
00:11:13.860 --> 00:11:15.440
trafiło na elewację budynków?

138
00:11:15.740 --> 00:11:19.260
Co więcej, podpowiem, że do dzisiaj znów w niektórych miejscach

139
00:11:19.260 --> 00:11:20.460
możemy ją oglądać.

140
00:11:20.720 --> 00:11:24.940
Możemy ją oglądać w bardzo wielu miejscach, wciąż szczęśliwie,

141
00:11:25.060 --> 00:11:30.300
choć niestety też bardzo wiele realizacji w międzyczasie zostało zniszczonych.

142
00:11:30.300 --> 00:11:33.940
Natomiast to był właśnie ten słynny eksperyment łysogórski.

143
00:11:34.380 --> 00:11:36.620
Spółdzielin kamionka należała do cepelni.

144
00:11:37.160 --> 00:11:43.680
Mówiło się wówczas pod koniec lat 50. bardzo dużo o wprowadzeniu koloru do architektury.

145
00:11:44.160 --> 00:11:48.300
No i właśnie postanowiono wykorzystać do tego ceramikę.

146
00:11:49.120 --> 00:11:57.280
Materiał w tamtym czasie niezbyt drogi, trwały, któremu można nadać intensywne barwy.

147
00:11:57.280 --> 00:12:01.240
Do Łysej Góry przyjechało dwóch warszawskich artystów,

148
00:12:01.580 --> 00:12:04.540
Zygmunt Madejski i Krzysztof Henisz.

149
00:12:04.800 --> 00:12:07.600
Oni rozpoczęli współpracę z Bolesławem Książkiem,

150
00:12:07.740 --> 00:12:14.040
a efektem tej współpracy był pokaz w roku 1960 na dziedzińcu Pałacu pod Blachą.

151
00:12:14.240 --> 00:12:20.180
Pokazano wówczas mozaiki ceramicznej, właśnie takie mniejsze czy większe kompozycje z płyt.

152
00:12:20.820 --> 00:12:26.620
No i rzeczywiście wzbudziły one duże zainteresowanie zwiedzających, architektów, artystów.

153
00:12:26.620 --> 00:12:30.840
No i od tej pory do Łysej Góry zaczęli przyjeżdżać artyści,

154
00:12:31.300 --> 00:12:36.220
którzy otrzymywali zlecenie na konkretne projekty, na konkretne realizacje.

155
00:12:36.680 --> 00:12:39.000
Właśnie wykonywali je w Łysej Górze.

156
00:12:39.160 --> 00:12:43.100
Czuwał nad tym wszystkim Bolesław Książek, który był wybitnym ceramikiem,

157
00:12:43.260 --> 00:12:44.600
był wybitnym technologiem.

158
00:12:44.980 --> 00:12:50.160
Zresztą jak mówiono, artysta maluje kolorami, które widzi,

159
00:12:50.260 --> 00:12:53.480
natomiast ceramik operuje kolorami, które sobie wyobraża.

160
00:12:53.480 --> 00:12:58.800
Ponieważ szkliwa, które zestawiano zresztą w kamionce na miejscu,

161
00:12:59.580 --> 00:13:01.980
jak wspomniałam, Książek był znakomitym technologiem.

162
00:13:02.160 --> 00:13:06.240
On znał rozmaite receptury, sam także eksperymentował w tej dziedzinie.

163
00:13:06.540 --> 00:13:11.320
Więc te szkliwa znajdowały się w wiadrach opisanych kolorem.

164
00:13:11.960 --> 00:13:15.380
Natomiast one wszystkie miały różne odcienie szarości.

165
00:13:15.380 --> 00:13:20.600
I dopiero gdy po wypaleniu te płyty, czy też te wyroby wychodziły z pieca,

166
00:13:20.740 --> 00:13:26.100
wówczas już pieca tunelowego, to wtedy można było zobaczyć ich kolory

167
00:13:26.100 --> 00:13:30.140
i zobaczyć, czy rzeczywiście artysta osiągnął to, co zamierzał.

168
00:13:30.300 --> 00:13:33.420
Tutaj też chciałabym powiedzieć o pewnym rozgraniczeniu,

169
00:13:34.160 --> 00:13:38.400
że tak zwana stłuczka, ale też kamionka, o której rozmawiamy,

170
00:13:38.400 --> 00:13:40.360
to nie jest to samo, co mozaika, prawda?

171
00:13:41.100 --> 00:13:45.120
Kamionka, można powiedzieć, jest takim trochę mylącym określeniem,

172
00:13:45.240 --> 00:13:50.620
ponieważ w Łysiej Górze wykonywano te naczynia i te kompozycje z gliny.

173
00:13:50.860 --> 00:13:54.720
Z gliny czerwonej, gliny czerwonej mieszanej z szamotem.

174
00:13:55.220 --> 00:13:57.680
To, jeśli chodzi o materiał, nie była kamionka.

175
00:13:57.900 --> 00:14:01.660
I też zresztą już w tamtych czasach podkreślano,

176
00:14:01.760 --> 00:14:04.280
że właściwie ta nazwa była troszeczkę nieszczęśliwa,

177
00:14:04.360 --> 00:14:07.240
ponieważ wiele osób myślało, że wyroby są z kamionki,

178
00:14:07.240 --> 00:14:11.420
a więc takie, prawda, jakie robi choćby teraz i wcześniej Bolesławiec.

179
00:14:11.920 --> 00:14:17.880
Mozaiki tworzy się z niewielkich kostek, z kamyków, z elementów szklanych.

180
00:14:18.360 --> 00:14:22.400
I pojedynczy element może być różnej oczywiście wielkości,

181
00:14:22.520 --> 00:14:25.320
natomiast sam sobie jest dekoracyjny,

182
00:14:25.380 --> 00:14:28.040
ale jest pozbawiony walorów artystycznych.

183
00:14:28.280 --> 00:14:32.340
To jest po prostu podzielona na części płytka ceramiczna,

184
00:14:32.420 --> 00:14:34.460
z której układana jest kompozycja.

185
00:14:34.460 --> 00:14:37.660
Natomiast te płyty, tak zwane płyty okładzinowe,

186
00:14:37.900 --> 00:14:42.920
one miały wymiary około 37 na 60 centymetrów

187
00:14:42.920 --> 00:14:47.000
i płyta mogła być rzeźbiona, mogła być malowana,

188
00:14:47.200 --> 00:14:49.400
mogła być w rozmaity sposób dekorowana,

189
00:14:50.060 --> 00:14:52.040
mogły się na niej pojawić nakładki.

190
00:14:52.620 --> 00:14:56.080
Tak więc już sama płyta była takim dziełem sztuki,

191
00:14:56.280 --> 00:14:57.680
pięknym obiektem.

192
00:14:57.680 --> 00:15:03.600
No a jeśli je zestawiono, złożono w kompozycję na ścianie,

193
00:15:03.740 --> 00:15:05.980
no to już efekt był naprawdę oszalniający.

194
00:15:06.140 --> 00:15:08.600
Mamy dobry moment, żeby porozmawiać o tym,

195
00:15:08.640 --> 00:15:11.460
jak dzisiaj to dziedzictwo, bo tak chyba mogę to nazwać,

196
00:15:11.640 --> 00:15:12.740
jest traktowane.

197
00:15:12.840 --> 00:15:14.780
Lata 90. to był chyba taki moment,

198
00:15:14.960 --> 00:15:18.300
kiedy bardzo po macoszemu obchodzono się z różnymi,

199
00:15:18.440 --> 00:15:21.480
tak chyba wtedy nazywanymi reliktami PRL-u.

200
00:15:21.620 --> 00:15:23.760
No tutaj wystarczy wspomnieć chociażby neony,

201
00:15:23.760 --> 00:15:26.900
gdzie wiele z nich w tym czasie zostało zniszczonych.

202
00:15:27.040 --> 00:15:29.820
Przyszedł moment, kiedy elewacje były zastąpiane nowymi,

203
00:15:30.620 --> 00:15:33.720
kiedy nie do końca o te walory artystyczne dbano.

204
00:15:33.820 --> 00:15:34.640
Jak jest dzisiaj?

205
00:15:34.840 --> 00:15:36.440
Bo wydaje mi się, że już od kilku,

206
00:15:36.540 --> 00:15:38.060
a może nawet kilkunastu dobrych lat

207
00:15:38.060 --> 00:15:39.980
przeżywamy pewien renesans,

208
00:15:40.100 --> 00:15:44.020
to znaczy znów wróciliśmy do takiej dużej troski

209
00:15:44.020 --> 00:15:47.080
i podziwu dla tego, co wtedy powstawało.

210
00:15:47.260 --> 00:15:50.260
No tutaj znów przywołam ten Tarnowski Szlak Ceramiczny.

211
00:15:50.520 --> 00:15:51.760
On obejmuje 40 obiektów,

212
00:15:51.760 --> 00:15:55.260
na których wciąż zachowały się te dekoracje,

213
00:15:55.300 --> 00:15:56.780
o których przed chwilą rozmawiałyśmy.

214
00:15:57.260 --> 00:15:58.560
To znaczy i tak i nie,

215
00:15:58.740 --> 00:16:02.760
ponieważ z jednej strony oczywiście doceniamy te obiekty,

216
00:16:03.420 --> 00:16:04.960
doceniamy te kompozycje,

217
00:16:05.690 --> 00:16:09.060
ale z drugiej strony one nadal są niszczone.

218
00:16:09.380 --> 00:16:11.580
Tylko, że teraz jesteśmy bardziej wyczuleni

219
00:16:11.580 --> 00:16:14.790
i gdy pojawia się, gdy dociera do społeczeństwa

220
00:16:15.300 --> 00:16:18.000
informacja o chęci zniszczenia jakiejś kompozycji,

221
00:16:18.000 --> 00:16:22.620
no to od razu robi się ruch, który próbuje ją ocalić.

222
00:16:23.000 --> 00:16:27.560
Stąd też rzeczywiście udały się takie bardzo spektakularne akcje.

223
00:16:28.300 --> 00:16:32.100
Zresztą niektórzy inwestorzy również doceniają to, co mają

224
00:16:32.100 --> 00:16:35.220
i nawet jeśli wyburzają dany budynek,

225
00:16:35.260 --> 00:16:38.220
to starają się przenieść i uratować kompozycję.

226
00:16:38.220 --> 00:16:40.660
To nie jest przykład ceramiki z Łysej Góry,

227
00:16:40.920 --> 00:16:43.100
ale na przykład dworzec w Oświęcimiu.

228
00:16:43.420 --> 00:16:46.440
Tam znajdowała się wielka mozaika

229
00:16:46.440 --> 00:16:49.040
warszawskiego artysty Kazimierza Gąsiorowskiego,

230
00:16:49.280 --> 00:16:51.520
który dworzec był przebudowywany,

231
00:16:51.660 --> 00:16:55.020
została wycięta po prostu ze ścianą

232
00:16:55.020 --> 00:16:56.480
i przeniesiona na zewnątrz.

233
00:16:56.640 --> 00:16:59.380
Zresztą w Warszawie również były tego przykłady,

234
00:16:59.500 --> 00:17:00.260
czy w Tychach.

235
00:17:00.520 --> 00:17:03.060
Tak więc wydaje mi się, że ta świadomość społeczna

236
00:17:03.060 --> 00:17:04.120
jest coraz większa,

237
00:17:04.580 --> 00:17:06.300
także świadomość niektórych inwestorów,

238
00:17:06.300 --> 00:17:08.820
ale wciąż słyszymy o tym,

239
00:17:09.080 --> 00:17:11.320
że no niestety coś znika.

240
00:17:12.060 --> 00:17:13.460
A to jak Pani wspomniała,

241
00:17:13.600 --> 00:17:18.660
lata 90. i początek XXI wieku

242
00:17:18.660 --> 00:17:21.900
to był rzeczywiście taki bardzo trudny okres.

243
00:17:22.100 --> 00:17:25.360
Ja w roku 2015 wydałam książkę

244
00:17:25.360 --> 00:17:26.820
pod tytułem Kolor i Blas,

245
00:17:26.920 --> 00:17:29.340
która była poświęcona właśnie mozaikom

246
00:17:29.340 --> 00:17:31.840
i kompozycjom ceramicznym na terenie Małopolski.

247
00:17:32.200 --> 00:17:34.600
No i niestety kilka realizacji,

248
00:17:34.720 --> 00:17:35.920
które tam omówiłam,

249
00:17:36.300 --> 00:17:37.600
no już nie istnieje.

250
00:17:37.820 --> 00:17:40.340
Mimo, że książka była wysyłana

251
00:17:40.340 --> 00:17:43.060
do wszystkich właścicieli budynków,

252
00:17:43.320 --> 00:17:44.180
domów czasowych,

253
00:17:44.540 --> 00:17:46.540
no po prostu nie zadbano o to.

254
00:17:46.860 --> 00:17:48.680
I to nie, że jest zakryto

255
00:17:48.680 --> 00:17:50.900
i że kiedyś będzie można je odsłonić,

256
00:17:51.100 --> 00:17:53.760
ale po prostu zostały one skute

257
00:17:53.760 --> 00:17:57.000
bądź no zasłonięte styropianem.

258
00:17:57.180 --> 00:17:59.940
Ale oczywiście wciąż są odkrywane

259
00:17:59.940 --> 00:18:02.680
takie realizacje i to zawsze bardzo cieszy.

260
00:18:03.140 --> 00:18:04.560
Szczególnie w miejscach,

261
00:18:04.960 --> 00:18:06.560
w którym słyszeliśmy,

262
00:18:06.620 --> 00:18:07.680
że tam już nic nie ma,

263
00:18:07.800 --> 00:18:08.960
że właśnie wszystko zostało

264
00:18:08.960 --> 00:18:10.040
wcześniej zniszczone.

265
00:18:10.040 --> 00:18:11.040
Bardzo się cieszę,

266
00:18:11.160 --> 00:18:13.200
że takim jednak gorzko-słodkim akcentem

267
00:18:13.200 --> 00:18:15.240
zakończyła Pani swoją wypowiedź.

268
00:18:15.540 --> 00:18:17.280
Nawiązując do dworca w Oświęcimiu,

269
00:18:17.420 --> 00:18:18.180
o którym Pani wspomniała,

270
00:18:18.660 --> 00:18:20.000
to chciałabym przywołać chociażby

271
00:18:20.000 --> 00:18:21.380
dworzec Kraków-Płaszów,

272
00:18:21.500 --> 00:18:23.700
przez który pewnie bardzo wiele osób przejeżdża.

273
00:18:23.880 --> 00:18:26.240
No tam ta dekoracja jest naprawdę imponująca.

274
00:18:26.320 --> 00:18:28.380
Ona pokrywa praktycznie całą jedną ścianę.

275
00:18:28.380 --> 00:18:31.360
Ona jest tak naprawdę o wiele większa.

276
00:18:31.900 --> 00:18:34.820
Natomiast część jej została zasłonięta

277
00:18:34.820 --> 00:18:37.540
i tam jest powieszony rozkład jazdy.

278
00:18:37.740 --> 00:18:39.880
Ale została zasłonięta w taki sposób,

279
00:18:39.940 --> 00:18:41.300
aby jej nie uszkodzić.

280
00:18:41.700 --> 00:18:44.120
Tak więc może przy kolejnej przebudowie

281
00:18:44.120 --> 00:18:47.000
po prostu zostanie całkowicie odsłonięte.

282
00:18:47.180 --> 00:18:48.300
To też jest skrzypiące,

283
00:18:48.440 --> 00:18:50.740
że da się te rzeczy robić z przacunkiem.

284
00:18:50.860 --> 00:18:53.220
Realizować swoje założenia funkcjonalne,

285
00:18:53.300 --> 00:18:54.540
jednocześnie nie niszcząc tego,

286
00:18:54.700 --> 00:18:56.200
co wcześniej się tam znajdowało.

287
00:18:56.280 --> 00:18:57.880
To jest nasze dziedzictwo.

288
00:18:57.880 --> 00:19:00.520
I myślę, że to jest najlepsza puenta

289
00:19:00.520 --> 00:19:02.880
i najlepsze zwieńczenie naszej rozmowy.

290
00:19:03.040 --> 00:19:05.760
Rozmowy, która dotyczyła wystawy

291
00:19:05.760 --> 00:19:07.060
Łysogórski Zwierzyniec,

292
00:19:07.080 --> 00:19:09.780
a tak naprawdę Współdzielni Pracy Przemysłu Ludowego

293
00:19:09.780 --> 00:19:11.300
i Artystycznego Kamionka,

294
00:19:11.660 --> 00:19:14.560
która do lat 90. funkcjonowała w niewielkiej,

295
00:19:14.640 --> 00:19:15.920
może nawet mogłabym powiedzieć

296
00:19:15.920 --> 00:19:17.580
w maleńkiej, łysej górze.

297
00:19:17.800 --> 00:19:20.380
A o tej ekspozycji i o tej historii

298
00:19:20.380 --> 00:19:22.200
mówiła dr Bożena Kostuch,

299
00:19:22.380 --> 00:19:24.260
która jest kustoszką w Muzeum Narodowym,

300
00:19:24.380 --> 00:19:25.400
kuratorką wystawy,

301
00:19:25.460 --> 00:19:27.280
a także kuratorką kolekcji ceramiki.

302
00:19:27.880 --> 00:19:29.460
w Muzeum Narodowym w Krakowie.

303
00:19:29.580 --> 00:19:31.280
Bardzo Pani dziękuję za to spotkanie

304
00:19:31.280 --> 00:19:32.140
i za tę rozmowę.

305
00:19:32.320 --> 00:19:33.200
Dziękuję bardzo.