WEBVTT

1
00:00:01.680 --> 00:00:05.380
Audycje kulturalne. W dobrym tonie.

2
00:00:05.880 --> 00:00:09.160
To są audycje kulturalne. Katarzyna Sanocka, dzień dobry Państwu.

3
00:00:09.400 --> 00:00:13.500
Numer kwartalnika Kultura Współczesna wydawanego przez Narodowe Centrum Kultury

4
00:00:13.500 --> 00:00:19.680
nosi pod tytuł Historie Radia i to właśnie temu medium ten numer poświęcony jest w całości.

5
00:00:20.180 --> 00:00:24.340
O fenomenie tego medium i o początkach polskiej radiofonii

6
00:00:24.340 --> 00:00:28.120
opowie nam dzisiaj pani doktor Joanna Walewska-Hopitany

7
00:00:28.120 --> 00:00:33.280
z Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Mikołaja Kopernika

8
00:00:33.280 --> 00:00:37.500
z Katedry Kulturoznawstwa. Pani doktor jest historyczką mediów

9
00:00:37.500 --> 00:00:42.320
i szczególnie interesuje się stykiem sztuki, technologii i społeczeństwa.

10
00:00:42.500 --> 00:00:43.220
Dzień dobry.

11
00:00:43.680 --> 00:00:44.220
Dzień dobry.

12
00:00:44.900 --> 00:00:50.180
Witam Cię serdecznie. Joaszu, już na wstępie, ponieważ jesteś współautorką

13
00:00:50.180 --> 00:00:57.120
koncepcji całego numeru, na wstępie napisałaś, że radio jest fascynujące

14
00:00:58.060 --> 00:01:01.940
i że tak naprawdę to jest jedno z takich ostatnich, a może tak naprawdę

15
00:01:01.940 --> 00:01:05.800
ostatnie romantyczne medium. Co to dokładnie oznacza?

16
00:01:06.200 --> 00:01:10.180
Radio jest fascynujące, dlatego że jest jednym z mediów natury

17
00:01:10.180 --> 00:01:15.320
i tak naprawdę ludzie zawsze patrzyli się w niebo, ale w pewnym momencie

18
00:01:15.320 --> 00:01:18.980
to niebo zaczęło być zmediatyzowane, czyli zaczęło być po prostu

19
00:01:18.980 --> 00:01:25.320
nasycone komunikatami, sygnałami i dzisiaj nam się wydaje to oczywiste,

20
00:01:25.320 --> 00:01:29.180
ponieważ cała rzeczywistość jest nasycona tego rodzaju sygnałami,

21
00:01:29.320 --> 00:01:32.440
nie wiem, czy chociażby GPS, czy w ogóle sieci mobilne,

22
00:01:32.660 --> 00:01:38.420
ale wtedy to była jakaś zupełna nowość, że jesteśmy w stanie się porozumiewać

23
00:01:38.920 --> 00:01:45.500
bez widocznego po prostu interfejsu i że jakby zmienił się cały model komunikacji,

24
00:01:45.680 --> 00:01:51.960
który wcześniej był tak zwanym komunikacją one-to-one, czyli człowiek do człowieka,

25
00:01:51.960 --> 00:02:01.280
a nagle można było nadawać do nieokreślonej, ale przypuszczalnie bardzo dużej ilości osób.

26
00:02:01.860 --> 00:02:05.260
I wydaje mi się, że również to jest fascynujące w tym medium,

27
00:02:05.460 --> 00:02:08.740
że trzeba by się zastanowić, co tak naprawdę było słychać,

28
00:02:08.800 --> 00:02:14.720
bo dzisiaj mamy podcasty, doskonale po prostu zaplanowane audycje radiowe,

29
00:02:14.720 --> 00:02:17.880
ale wtedy to nie był standard, raczej standardem było to,

30
00:02:17.980 --> 00:02:21.920
że było słychać trzaski, murze elektryczne, wyładowania na słońcu,

31
00:02:22.280 --> 00:02:24.380
więc jakby to było to medium natury,

32
00:02:24.520 --> 00:02:26.340
w którym przemawiała natura do człowieka,

33
00:02:26.500 --> 00:02:29.780
można było ją po prostu usłyszeć, fenomeny, których do tej pory nie słyszeliśmy.

34
00:02:30.320 --> 00:02:33.420
Czyli dlatego też nazywasz to medium nieokiełznanym, prawda?

35
00:02:33.760 --> 00:02:36.820
Bo chodzi o to, że człowiek nie na wszystko miał wpływ.

36
00:02:37.540 --> 00:02:43.920
Na bardzo mało rzeczy miał wpływ, dlatego że to jest takie medium,

37
00:02:44.060 --> 00:02:48.420
które jakby nie respektuje zasad, które próbuje mu narzucić powiedzmy człowiek.

38
00:02:48.880 --> 00:02:53.520
Na przykład, nie wiem, może jest taki przykład dać,

39
00:02:53.580 --> 00:02:56.480
że mamy pojęcie powiedzmy żelaznej kurtyny

40
00:02:56.480 --> 00:02:59.980
i nam się wydaje, że ono pochodzi po prostu z czasu zimnej wojny.

41
00:03:00.200 --> 00:03:05.960
A tak naprawdę ono powstało w roku 1911,

42
00:03:05.960 --> 00:03:10.820
kiedy zastanawiano się, jak powstrzymać fale radiowe przed przekraczaniem granic.

43
00:03:11.260 --> 00:03:15.840
Czyli członkowie po prostu Międzynarodowej Unii Telegraficznej

44
00:03:15.840 --> 00:03:19.000
zastanawiali się, co zrobić, żeby zatrzymać fale,

45
00:03:19.080 --> 00:03:21.980
które po prostu nie respektowały granic państwowych.

46
00:03:22.920 --> 00:03:26.960
W swoim artykule piszesz o tym, że historia polskiego radia,

47
00:03:27.140 --> 00:03:31.120
polskiej radiofonii, sam początek i powstanie polskiego radia

48
00:03:31.120 --> 00:03:35.220
jest najbardziej enigmatycznym momentem w ogóle w całej historii radia.

49
00:03:35.380 --> 00:03:35.820
Dlaczego?

50
00:03:36.720 --> 00:03:39.080
Jedna jest taka przyczyna bardzo techniczna.

51
00:03:39.540 --> 00:03:42.500
Ta techniczna przyczyna jest taka, że nie mamy archiwów

52
00:03:42.500 --> 00:03:46.860
i te archiwa zostały oczywiście zniszczone podczas II wojny światowej.

53
00:03:47.340 --> 00:03:50.300
Drugi powód jest taki bardziej, moim zdaniem, ciekawy.

54
00:03:50.640 --> 00:03:55.440
Mamy dwie tak naprawdę daty, które wyznaczają narodziny polskiej radiofonii.

55
00:03:55.780 --> 00:04:02.240
Pierwsza data to jest 1 lutego 1925 i to jest rozpoczęcie takich próbnych audycji

56
00:04:02.240 --> 00:04:05.220
nadawanych przez Polskie Towarzystwo Radiotechniczne,

57
00:04:05.220 --> 00:04:11.640
a druga data to jest 18 kwietnia 1926 roku, kiedy po prostu odezwało się Polskie Radio.

58
00:04:11.640 --> 00:04:17.920
Halo, halo, to Polskie Radio Warszawa na fali 480 metrów odezwała się Janina Stomkówna.

59
00:04:17.920 --> 00:04:24.000
I to jest jakby taki jeden z spornych kwestii wśród historyków radia,

60
00:04:24.220 --> 00:04:27.620
co właściwie należałoby uznać za tę pierwszą audycję.

61
00:04:28.180 --> 00:04:31.680
Większy z nich zgadza się, że jednak będzie to próbna audycja PTR,

62
00:04:32.820 --> 00:04:37.920
dlatego, że ona wyznaczyła pewne standardy i też sprawiła,

63
00:04:38.000 --> 00:04:41.320
że fenomen radia stał się jakby faktem społecznym,

64
00:04:41.520 --> 00:04:46.260
że jednak ludzie potrzebują radia i że to radio jest nam potrzebne.

65
00:04:46.700 --> 00:04:52.460
Natomiast ta druga audycja, ona już wyznaczała historię polskiego radia,

66
00:04:52.600 --> 00:04:57.380
czyli radia jako instytucji po prostu na ziemiach polskich.

67
00:04:58.360 --> 00:05:03.640
Polskie Radio, czyli medium, które kojarzymy przede wszystkim z tym medium narodowym,

68
00:05:03.720 --> 00:05:09.240
ale ty w swoim artykule wpisujesz powstanie polskiego radia w kontekst dużo szerszy.

69
00:05:09.440 --> 00:05:13.300
Co ma zatem wspólnego firma Marconi z Polskim Radiem?

70
00:05:13.760 --> 00:05:19.440
Tak naprawdę ten artykuł, który napisałam, on jest dla mnie taką trochę wycieczką na teren,

71
00:05:19.520 --> 00:05:23.280
która się zwykle nie udaje, ponieważ ja zajmuję się historią radia po II wojnie światowej.

72
00:05:23.280 --> 00:05:27.580
Ale to, co mnie zastanowiło bardzo, to kiedy czytałam początki,

73
00:05:27.880 --> 00:05:31.640
to trzecie rozpoczęcie historii Polskiego Radia po II wojnie światowej,

74
00:05:31.760 --> 00:05:36.540
kiedy udało się odbudować sprzęt nadawczy, trochę się tam właśnie udało zorganizować

75
00:05:36.540 --> 00:05:38.780
jakby podwaliny tej radiofonii na nowo.

76
00:05:39.400 --> 00:05:46.940
I znalazłam taki list Wilhelma Billiga, Dominica, który był wtedy, zajmował się gospodarką,

77
00:05:46.940 --> 00:05:54.360
w którym mówi tak, jeżeli za chwilę nie uzyskamy od firmy Marconi lamp nadawczych,

78
00:05:54.460 --> 00:05:59.960
to cały nasz wysiłek legnie w gruzach i wszystkie stacje nadawcze stanu,

79
00:06:00.040 --> 00:06:00.900
które w tej chwili mamy.

80
00:06:01.180 --> 00:06:05.820
I to mnie zastanowiło, jak bardzo to polskie radio było uzależnione jednak od tej firmy.

81
00:06:06.040 --> 00:06:10.920
I pomyślałam sobie, że może warto byłoby poszukać właśnie w archiwach Marconiego,

82
00:06:10.960 --> 00:06:14.840
czy nie ma jakichś materiałów dotyczących po prostu polskiego radia.

83
00:06:14.840 --> 00:06:22.560
No i faktycznie znalazłam tam takie dokumenty, które świadczyło o bardzo takich rozległych kontaktach

84
00:06:22.560 --> 00:06:24.020
tych dwóch podmiotów.

85
00:06:24.870 --> 00:06:29.700
I okazuje się, że tak naprawdę polskie radio nie zapunkcjonowałoby w tej formie,

86
00:06:29.740 --> 00:06:33.400
jaką my znamy z historii, gdyby nie firma Marconi.

87
00:06:33.760 --> 00:06:40.320
Twój artykuł nosi tytuł Wpływ Marconi Wireless Telegraph na powstanie radiofonii w przedwojennej Polsce.

88
00:06:40.320 --> 00:06:45.320
A zatem ten wpływ, jak rozumiem, dotyczył tylko albo aż technologii.

89
00:06:45.420 --> 00:06:50.820
Czy chodziło też o jakąś szerszą koncepcję w ogóle funkcjonowania radia i sposobu przekazu?

90
00:06:51.440 --> 00:06:56.240
W tym czasie, o którym mówimy, czyli to są lata dwudzieste,

91
00:06:56.840 --> 00:07:01.420
Polska jest już dosyć zacofanym krajem, jeżeli chodzi o rozwój radia.

92
00:07:01.700 --> 00:07:05.900
Znaczy nawet kraje takie ościenne, na przykład nie wiem, Czechosłowacja w tym czasie,

93
00:07:05.900 --> 00:07:09.380
już prawie, że dwa lata wcześniej mają już swoje radio założone.

94
00:07:09.560 --> 00:07:14.220
I w tym czasie kraje takie, które nie są bardzo mocno uprzemysłowione,

95
00:07:14.440 --> 00:07:20.320
one mają do wyboru tak naprawdę skorzystać z oferty kilku firm,

96
00:07:20.500 --> 00:07:21.640
które istnieją na rynku.

97
00:07:21.760 --> 00:07:23.220
Czyli na przykład mamy Marconiego,

98
00:07:23.980 --> 00:07:26.860
mamy Campanie General de Telefonie Sonfil,

99
00:07:28.000 --> 00:07:30.740
mamy Telefunkena albo Radio Corporation of America.

100
00:07:31.040 --> 00:07:33.940
I to jest tak zwany kapitalizm kartelowy,

101
00:07:33.940 --> 00:07:38.400
czyli te firmy podzieliły pomiędzy siebie rynek radiotechniczny

102
00:07:38.400 --> 00:07:42.980
i umówiły się, okej, my nie będziemy ze sobą konkurować,

103
00:07:43.620 --> 00:07:49.580
będziemy sprzedawać swoje jakby technologie w sposób taki monopolistyczny,

104
00:07:49.840 --> 00:07:52.240
ale jakby dzieląc się tym rynkiem.

105
00:07:53.020 --> 00:07:57.020
No i wiadomo, że Polska nigdy nie sięgnęła by po usługi Telefunken,

106
00:07:57.360 --> 00:08:01.760
bo to było z powodów jakby historycznych mało tak nieuzasadnione.

107
00:08:02.600 --> 00:08:06.740
Więc jakby ten Marconi stawał się pewnego rodzaju taką, nie wiem,

108
00:08:07.380 --> 00:08:10.760
jedną z bardziej takich dobrych ofert powiedziałabym.

109
00:08:11.720 --> 00:08:13.660
I też musimy wziąć pod uwagę to,

110
00:08:13.760 --> 00:08:16.400
że Polska w tym czasie jest bardzo słabym ekonomicznie krajem

111
00:08:16.400 --> 00:08:23.060
i też mało firm chce tak naprawdę inwestować w kraju klubu króla, tak?

112
00:08:23.420 --> 00:08:26.340
Nie wiadomo, czy on będzie istniał, czy nie, co się z nim stanie.

113
00:08:26.340 --> 00:08:30.640
Oczywiście jest to raczej wyjątek, raczej wskazuje się na to,

114
00:08:30.720 --> 00:08:35.400
że firmy chciały inwestować po to, żeby uzyskać szybko zysk,

115
00:08:35.480 --> 00:08:40.840
więc taka długofalowa inwestycja raczej należała do rzadkości.

116
00:08:41.140 --> 00:08:44.620
Budowa radiofonii to był niesamowity koszt.

117
00:08:45.040 --> 00:08:49.260
I było to widać w czasie, kiedy Polska budowała

118
00:08:49.260 --> 00:08:52.320
radiostację transatlantycką w Babicach.

119
00:08:52.320 --> 00:08:55.920
Wykrwawiło się polskie państwo na to, żeby po prostu ją wybudować.

120
00:08:56.100 --> 00:08:58.620
I też było to widać w innych krajach,

121
00:08:59.080 --> 00:09:03.540
które również miały problem ze zbudowaniem od początku broadcastingu,

122
00:09:03.620 --> 00:09:05.500
tak jak wtedy się o tym mówiło.

123
00:09:06.100 --> 00:09:08.480
Dlatego potrzebny był inwestor.

124
00:09:08.760 --> 00:09:12.140
I wydaje mi się, że właśnie tym inwestorem stał się

125
00:09:12.140 --> 00:09:13.620
Marconi Wireless Company,

126
00:09:14.020 --> 00:09:16.720
który nie tylko jakby użyczył swoich technologii,

127
00:09:16.720 --> 00:09:19.860
ale również, co ważniejsze, moim zdaniem załatwił kredyt

128
00:09:19.860 --> 00:09:22.420
w banku zachodnim.

129
00:09:23.140 --> 00:09:27.180
Gdzie uzyskanie tego kredytu dla takiego państwa jak Polska

130
00:09:27.180 --> 00:09:30.760
było trudne, trudne.

131
00:09:30.880 --> 00:09:32.920
Bo wiadomo było, że i faktycznie nawet Polska

132
00:09:32.920 --> 00:09:35.460
tak naprawdę nie spłaciła tego kredytu, szczerze mówiąc,

133
00:09:35.500 --> 00:09:37.680
przed rozpoczęciem II wojny światowej.

134
00:09:37.840 --> 00:09:41.420
I po II wojnie światowej Marconi próbował odzyskać nawet te długi,

135
00:09:41.520 --> 00:09:43.320
co faktycznie mu się chyba nie udało.

136
00:09:44.100 --> 00:09:46.420
Dlatego pokazuję to jakby w skalę tego,

137
00:09:46.680 --> 00:09:49.700
to jest po prostu wielkie przedsięwzięcie finansowe było, nie?

138
00:09:50.480 --> 00:09:52.220
To jest po prostu inniująca historia.

139
00:09:53.080 --> 00:09:55.480
Zastanawiam się, bo mówiłaś, że sięgnęłaś do archiwów,

140
00:09:55.960 --> 00:09:57.360
do dokumentów firmy Marconi.

141
00:09:57.460 --> 00:09:58.540
Gdzie je znalazłaś?

142
00:09:58.540 --> 00:10:00.760
Jak wyglądał ten proces, to twoje poszukiwanie,

143
00:10:00.860 --> 00:10:03.440
ta trochę taka detektywistyczna praca?

144
00:10:04.680 --> 00:10:07.720
Kilka lat temu Bodleian Library w Oksfordzie

145
00:10:07.720 --> 00:10:11.680
udostępniło katalog kolekcji, którą uzyskali.

146
00:10:11.680 --> 00:10:14.920
Była to właśnie kolekcja dokumentów związanych z Marconiem

147
00:10:14.920 --> 00:10:16.580
i z Marconią ALS.

148
00:10:16.860 --> 00:10:17.620
I tam po prostu.

149
00:10:19.100 --> 00:10:22.960
Akurat udało mi się dostać stypendium na taki właśnie niszowy temat,

150
00:10:23.340 --> 00:10:25.920
bo myślę, że oni lubią niszowe tematy.

151
00:10:26.860 --> 00:10:33.060
I spędziłam kilka tygodni na tym, żeby po prostu te dokumenty przeglądnąć.

152
00:10:33.060 --> 00:10:35.620
Więc tak, to jest taki właśnie paradoks,

153
00:10:35.780 --> 00:10:39.300
że my bardzo rzadko dostajemy nowe dokumenty do ręki.

154
00:10:39.540 --> 00:10:43.640
I mamy oczywiście naszym wybitnym historykiem radiofonii

155
00:10:43.640 --> 00:10:45.060
jest Maciej Józef Piatkowski,

156
00:10:45.920 --> 00:10:49.180
który napisał dwie wspaniałe książki

157
00:10:49.180 --> 00:10:54.000
o narodzinach Polskiego Radia i radiofonii warszawskiej.

158
00:10:54.000 --> 00:11:01.220
Ale jego badania były oparte głównie na gazetach radiowych

159
00:11:01.220 --> 00:11:06.580
oraz ponieważ zaczął swoją pracę w latach 50. w radiu, w biurze studiów,

160
00:11:06.820 --> 00:11:11.360
to również miał okazję przeprowadzić wywiady

161
00:11:11.360 --> 00:11:16.040
z po prostu pracownikami tej radiofonii przedwojenniej jeszcze.

162
00:11:16.040 --> 00:11:20.660
Ale wiemy również, że pamięć ludzka jest dosyć zawodna.

163
00:11:21.320 --> 00:11:24.060
I niestety to, co niesie ze sobą papier,

164
00:11:24.260 --> 00:11:26.040
to jest to, że mamy te dane,

165
00:11:26.320 --> 00:11:29.700
po prostu wiemy dokładnie, prawdopodobnie jak było.

166
00:11:30.060 --> 00:11:33.640
Natomiast ludzie zapominają różne rzeczy.

167
00:11:34.240 --> 00:11:37.320
I to jest ciekawe, że bardzo długo

168
00:11:37.320 --> 00:11:40.500
nie dało się po prostu z tą książką tak naprawdę dyskutować.

169
00:11:41.580 --> 00:11:43.060
A jakby tutaj mam wrażenie,

170
00:11:43.140 --> 00:11:45.280
że te dokumenty wniosły jakby nową perspektywę.

171
00:11:45.280 --> 00:11:47.820
Do tego pokazując, że radio nie było tylko

172
00:11:47.820 --> 00:11:49.760
wielkim patriotycznym czynem,

173
00:11:50.600 --> 00:11:53.800
ale było również okazją do zarobienia pieniędzy,

174
00:11:54.040 --> 00:11:56.120
bo radio było po prostu też biznesem

175
00:11:56.120 --> 00:11:58.920
dla wielu tych inwestorów, którzy w niej zainwestowali.

176
00:11:59.140 --> 00:12:02.980
Było również takim momentem,

177
00:12:03.080 --> 00:12:04.860
kiedy Polska została włączona

178
00:12:04.860 --> 00:12:08.040
do takiej komunikacji międzynarodowej w pewnym sensie.

179
00:12:08.180 --> 00:12:13.380
Bo tutaj się zaczęła wymiana międzynarodowa programów,

180
00:12:13.380 --> 00:12:17.260
tak, że nie wiem, tutaj Zygmunt Hamid bardzo mocno działał

181
00:12:17.260 --> 00:12:19.820
właśnie na rzecz tego, żeby właśnie taka wymiana,

182
00:12:20.060 --> 00:12:21.300
do takiej wymiany dochodziło,

183
00:12:21.360 --> 00:12:23.100
a to było możliwe dzięki technologii.

184
00:12:28.860 --> 00:12:31.280
Czy w książkach, o których wspomniałaś,

185
00:12:31.380 --> 00:12:33.540
Macieja Kwiatkowskiego, w ogóle jest mowa

186
00:12:33.540 --> 00:12:35.760
o firmie Markoni, o tych inspiracjach,

187
00:12:35.840 --> 00:12:37.640
o tych powiązaniach, czy o tym kredycie,

188
00:12:37.720 --> 00:12:38.920
o którym mówisz?

189
00:12:39.000 --> 00:12:41.260
Czy to jest tak naprawdę twoje odkrycie?

190
00:12:42.000 --> 00:12:43.420
Czy tak naprawdę dopiero teraz

191
00:12:43.420 --> 00:12:44.860
zaczynamy tę historię poznawać,

192
00:12:44.860 --> 00:12:47.080
a obchodzimy stulecie istnienia Polskiego Radia?

193
00:12:47.220 --> 00:12:50.760
U Kwiatkowskiego jest wspomniane o firmie Markoni,

194
00:12:50.860 --> 00:12:51.940
tak, no to nie da się tego,

195
00:12:52.040 --> 00:12:56.840
no bo nawet jak spojrzymy na studio warszawskie,

196
00:12:57.240 --> 00:12:58.760
jest taka fotografia,

197
00:12:58.820 --> 00:13:01.340
gdzie jest zajęta ona już przez okupantów

198
00:13:02.260 --> 00:13:04.800
i jest taka piękna fotografia tego studia

199
00:13:04.800 --> 00:13:06.660
i jest, nie wiem, jakiś tam,

200
00:13:06.680 --> 00:13:08.260
jakiś sprzęt, już nie pamiętam, co to jest,

201
00:13:08.320 --> 00:13:09.900
ale jest firma Markoni, tak,

202
00:13:09.960 --> 00:13:12.180
więc ona nawet na tych zdjęciach jest widoczna,

203
00:13:12.180 --> 00:13:13.920
więc jakby to jest częścią tej historii.

204
00:13:14.580 --> 00:13:17.060
Tylko, że Maciej Józef Kwiatkowski,

205
00:13:17.700 --> 00:13:20.220
jak pisze o początkach tego radia,

206
00:13:20.300 --> 00:13:22.020
to on pisze o pewnego rodzaju wyścigu

207
00:13:22.020 --> 00:13:24.340
między PTR-em, a Polskim Radiem.

208
00:13:25.160 --> 00:13:29.760
Pisze z bardzo dużą taką dozą sympatii do PTR-u

209
00:13:29.760 --> 00:13:32.880
i mówi, że jakby to, że PTR przegrał,

210
00:13:33.020 --> 00:13:35.640
bo PTR przez kilkanaście miesięcy

211
00:13:35.640 --> 00:13:37.380
prowadził po prostu próbne audycje.

212
00:13:37.380 --> 00:13:40.920
No i faktycznie one były słyszalne w Warszawie

213
00:13:40.920 --> 00:13:43.940
i już zaczęli jakby wprowadzać program,

214
00:13:44.160 --> 00:13:47.020
czyli, nie wiem, koncerty, odczyty,

215
00:13:47.400 --> 00:13:48.720
zapraszali solistów, tak,

216
00:13:49.160 --> 00:13:50.460
gwiazdy polskiej estrady.

217
00:13:50.720 --> 00:13:52.580
I nagle okazało się,

218
00:13:52.660 --> 00:13:56.180
że jak był ten taki konkurs o koncesję,

219
00:13:56.920 --> 00:13:59.560
to oni przegrali z jakąś zupełnie nieznaną

220
00:13:59.560 --> 00:14:02.020
nikomu bliżej spółką Polskie Radio.

221
00:14:02.740 --> 00:14:06.360
Specjalnie założono jakby do tego konkursu, tak?

222
00:14:07.180 --> 00:14:09.780
Piszesz o tym konkursie na koncesję

223
00:14:09.780 --> 00:14:11.700
w ten sposób, że wygrała, tak jak mówisz,

224
00:14:11.780 --> 00:14:13.160
spółka Polskie Radio,

225
00:14:13.360 --> 00:14:14.660
to był 25 rok

226
00:14:14.660 --> 00:14:16.180
i ta spółka wcześniej,

227
00:14:16.380 --> 00:14:18.000
Polskie Radio, i tu cudzysłów,

228
00:14:18.080 --> 00:14:19.760
żyło życiem utajonym.

229
00:14:20.000 --> 00:14:21.720
Czyli po prostu, no jak to wyglądało?

230
00:14:21.800 --> 00:14:23.760
Skąd się wzięło nagle Polskie Radio?

231
00:14:24.080 --> 00:14:25.540
Znaczy, Kwiatkowski tak pisze,

232
00:14:25.600 --> 00:14:26.980
że żyło życiem utajonym.

233
00:14:27.600 --> 00:14:28.500
To jest, Polskie Radio,

234
00:14:28.600 --> 00:14:30.720
to była taka spółka założona właśnie

235
00:14:30.720 --> 00:14:32.140
na potrzeby broadcastingu

236
00:14:32.140 --> 00:14:33.840
i tutaj używam tego słowa,

237
00:14:33.900 --> 00:14:35.020
bo to jest słowo epoki, tak?

238
00:14:35.160 --> 00:14:37.440
Nie mieliśmy jeszcze wtedy innego słowa,

239
00:14:37.520 --> 00:14:39.020
używano tego słowa angielskiego.

240
00:14:41.480 --> 00:14:44.280
I zainwestowało w nią taki koncert

241
00:14:44.280 --> 00:14:45.700
Siła i Światło,

242
00:14:46.260 --> 00:14:48.680
który był koncernem inwestującym

243
00:14:48.680 --> 00:14:50.440
w różne dziedziny

244
00:14:50.440 --> 00:14:52.820
związane z energetyką.

245
00:14:53.180 --> 00:14:55.500
Czyli na przykład z mojego rejonu

246
00:14:55.500 --> 00:14:57.480
to są to z Fabryka Kabli w Bydgoszczy,

247
00:14:57.480 --> 00:14:59.300
ale również różnego rodzaju tam,

248
00:14:59.300 --> 00:15:02.180
nie wiem, elektrownie na Śląsku i tak dalej.

249
00:15:02.340 --> 00:15:03.700
Więc taki koncern,

250
00:15:03.860 --> 00:15:04.920
który był oparty,

251
00:15:05.360 --> 00:15:06.860
jak twierdzi Kwiatkowski,

252
00:15:06.940 --> 00:15:08.640
chociaż też nie jestem do końca tego pewna,

253
00:15:09.140 --> 00:15:10.760
na polskich jakby udziałowcach,

254
00:15:10.900 --> 00:15:11.780
polskim kapitale.

255
00:15:12.400 --> 00:15:17.600
I to odróżniało Polskie Radio od PTR-u.

256
00:15:17.760 --> 00:15:20.740
Bo PTR był tak naprawdę,

257
00:15:21.340 --> 00:15:22.540
miał taką strukturę,

258
00:15:22.540 --> 00:15:26.540
która jedna trzecia udziałów

259
00:15:27.160 --> 00:15:29.680
należała do Marconi Wireless Telegraph Company,

260
00:15:30.640 --> 00:15:34.100
jedna trzecia należała do Société France Radio Electric,

261
00:15:34.500 --> 00:15:36.460
to jest taka spółka francuska,

262
00:15:37.160 --> 00:15:40.280
no i jedna trzecia należała w połowie

263
00:15:40.280 --> 00:15:42.220
do firmy Farad i Radioport.

264
00:15:42.360 --> 00:15:45.780
To były takie dwie pierwsze spółki

265
00:15:45.780 --> 00:15:47.720
przedsiębiorstwa radiotechniczne

266
00:15:47.720 --> 00:15:48.940
na ziemiach Polski.

267
00:15:48.940 --> 00:15:53.940
No i tutaj bardzo to się jakby nie podobało,

268
00:15:54.500 --> 00:15:57.660
że być może jak PTR to wygra,

269
00:15:57.920 --> 00:16:01.680
no to jakby cała radiofonia

270
00:16:01.680 --> 00:16:03.240
będzie oparta na upisem kapitale.

271
00:16:03.880 --> 00:16:06.080
No i to jest zastanawiające,

272
00:16:06.160 --> 00:16:08.480
no bo ostatecznie wygrało Polskie Radio,

273
00:16:08.660 --> 00:16:10.900
ale i tak miał ogromny dług,

274
00:16:11.080 --> 00:16:12.960
czyli i tak jakby ten kapitał,

275
00:16:13.100 --> 00:16:15.040
obecność tego kapitału była konieczna.

276
00:16:15.380 --> 00:16:17.360
No i zaczęłam się na tym jakby zastanawiać,

277
00:16:17.360 --> 00:16:20.120
jak to jest i wydaje mi się,

278
00:16:20.240 --> 00:16:21.420
że było trochę tak,

279
00:16:21.540 --> 00:16:23.580
że te po prostu spółki się dogadały

280
00:16:25.220 --> 00:16:29.700
i wystąpiły być może w tym konkursie razem,

281
00:16:29.860 --> 00:16:30.640
bo to też nie wiemy,

282
00:16:30.760 --> 00:16:32.240
kto tak naprawdę w tym konkursie

283
00:16:32.240 --> 00:16:33.620
o ten broadcasting startował,

284
00:16:33.660 --> 00:16:35.740
nie do końca to jest jasne,

285
00:16:37.120 --> 00:16:39.680
ale prawdopodobnie oni się dogadali,

286
00:16:39.800 --> 00:16:41.000
że wygra Polskie Radio,

287
00:16:41.160 --> 00:16:43.360
ale oni się po prostu mówią,

288
00:16:43.960 --> 00:16:46.500
kto będzie jakiej działki,

289
00:16:46.660 --> 00:16:47.240
powiedzmy nie wiem,

290
00:16:47.340 --> 00:16:48.560
za co będzie odpowiedzialny,

291
00:16:49.260 --> 00:16:50.500
bo też wydaje mi się,

292
00:16:50.580 --> 00:16:51.660
że Roman Rudniewski,

293
00:16:51.720 --> 00:16:52.600
który był odpowiedzialny

294
00:16:52.600 --> 00:16:55.520
za te trudne audycje w PTR-ze,

295
00:16:55.980 --> 00:16:56.840
on zorientował się,

296
00:16:56.860 --> 00:16:58.540
że to nie jest cała taka prosta praca

297
00:16:58.540 --> 00:17:01.060
i że trzeba tutaj dywersyfikacji,

298
00:17:01.140 --> 00:17:03.980
że muszą być firmy,

299
00:17:04.060 --> 00:17:05.780
które będą produkowały sprzęt,

300
00:17:05.780 --> 00:17:06.600
rady techniczny,

301
00:17:06.760 --> 00:17:08.380
a musi być osobna jakby instytucja,

302
00:17:09.100 --> 00:17:10.360
która będzie odpowiedzialna

303
00:17:10.360 --> 00:17:13.280
za po prostu za treść i za transmisję,

304
00:17:13.420 --> 00:17:16.780
że to nie może być jeden podmiot

305
00:17:16.780 --> 00:17:18.080
za to odpowiedzialny.

306
00:17:18.500 --> 00:17:22.800
No i też było to moim zdaniem bardzo ważne,

307
00:17:22.840 --> 00:17:24.760
że jednak polscy radiotechnicy

308
00:17:24.760 --> 00:17:28.040
zachłyśnięci byli radiofonią brytyjską.

309
00:17:28.380 --> 00:17:29.540
To widać po prostu,

310
00:17:29.680 --> 00:17:33.320
jak jest spotkanie radiotechników polskich,

311
00:17:33.860 --> 00:17:35.120
takiego stowarzyszenia,

312
00:17:35.400 --> 00:17:37.360
Stowarzyszenia Radiotechników Polskich

313
00:17:37.360 --> 00:17:39.500
i jest ono w ogóle na przykład

314
00:17:39.500 --> 00:17:41.740
w dziedzibie Siły Światła,

315
00:17:42.160 --> 00:17:44.080
które niby jest przeciwko PTR-owi,

316
00:17:44.160 --> 00:17:46.700
ale występują tam sami funkowie PTR-u

317
00:17:46.700 --> 00:17:47.820
i opowiadają o tym,

318
00:17:47.920 --> 00:17:49.940
jak wspaniała jest brytyjska radiofonia

319
00:17:50.440 --> 00:17:52.700
i dlaczego należy się na niej wzorować.

320
00:17:53.200 --> 00:17:54.160
Więc wydaje mi się,

321
00:17:54.220 --> 00:17:55.820
że to był wzór

322
00:17:55.820 --> 00:17:56.720
i nie dziwię się,

323
00:17:56.760 --> 00:17:57.520
że się za tym zachwycali,

324
00:17:58.000 --> 00:17:59.700
no bo czym mieli się zachwycać innym.

325
00:18:00.440 --> 00:18:03.120
To był najbliższy przykład,

326
00:18:03.900 --> 00:18:05.260
najlepszy i najlepiej w tym czasie,

327
00:18:05.280 --> 00:18:06.480
moim zdaniem, zorganizowany

328
00:18:06.480 --> 00:18:08.040
i bardziej zaawansowany

329
00:18:08.040 --> 00:18:09.520
pod względem technicznym.

330
00:18:10.400 --> 00:18:13.940
I też musimy spojrzeć na PTR

331
00:18:13.940 --> 00:18:17.840
w sposób taki bardziej jakby przyziemny,

332
00:18:17.900 --> 00:18:18.460
to oprócz tego,

333
00:18:18.580 --> 00:18:21.800
że oni zorganizowali te programy

334
00:18:21.800 --> 00:18:22.640
po prostu próbne,

335
00:18:22.800 --> 00:18:24.720
oni też byli właścicielami

336
00:18:24.720 --> 00:18:25.960
na terenie Polski

337
00:18:25.960 --> 00:18:27.060
wszystkich patentów

338
00:18:27.060 --> 00:18:28.480
wireless company,

339
00:18:29.860 --> 00:18:31.680
czyli że niemożliwe było,

340
00:18:31.860 --> 00:18:32.320
moim zdaniem,

341
00:18:32.320 --> 00:18:33.420
pominięcie ich

342
00:18:33.420 --> 00:18:34.940
w rozwoju

343
00:18:34.940 --> 00:18:36.100
po prostu

344
00:18:36.100 --> 00:18:36.820
broadcastingu.

345
00:18:38.680 --> 00:18:39.440
Zacytuję

346
00:18:39.440 --> 00:18:39.820
początek

347
00:18:40.600 --> 00:18:42.120
jednego z rozdziałów

348
00:18:42.120 --> 00:18:42.900
w Twoim artykule.

349
00:18:43.080 --> 00:18:44.240
Powstanie polskich zakładów

350
00:18:44.240 --> 00:18:44.720
Markoni.

351
00:18:44.800 --> 00:18:46.240
W Narodzinach Polskiego Radia

352
00:18:46.240 --> 00:18:47.120
Kwiatkowski pisze,

353
00:18:47.200 --> 00:18:48.020
że bankructwo

354
00:18:48.020 --> 00:18:48.840
PTR w roku

355
00:18:48.840 --> 00:18:49.320
28

356
00:18:49.320 --> 00:18:50.840
i powstanie w jego

357
00:18:50.840 --> 00:18:51.940
miejsce polskich zakładów

358
00:18:51.940 --> 00:18:52.320
Markoni

359
00:18:52.320 --> 00:18:53.340
potwierdziłyby

360
00:18:53.340 --> 00:18:54.320
zarówno słabość

361
00:18:54.320 --> 00:18:55.220
ekonomiczną PTR,

362
00:18:55.380 --> 00:18:56.480
jak i jego uzależnienie

363
00:18:56.480 --> 00:18:57.600
od obcych firm

364
00:18:57.600 --> 00:18:58.940
radiotechnicznych.

365
00:18:59.040 --> 00:18:59.640
To jest dokładnie to,

366
00:18:59.640 --> 00:19:01.000
o czym przed chwilą mówiłaś.

367
00:19:01.080 --> 00:19:02.360
Zatem jak funkcjonowały

368
00:19:02.360 --> 00:19:03.220
i w jaki sposób

369
00:19:03.220 --> 00:19:03.960
polskie zakłady

370
00:19:03.960 --> 00:19:04.900
Markoni powstały?

371
00:19:05.540 --> 00:19:06.280
Kwiatkowski pisze

372
00:19:06.280 --> 00:19:07.480
o upadku PTR-u.

373
00:19:07.620 --> 00:19:08.280
To znaczy, że pisze,

374
00:19:08.300 --> 00:19:08.920
że kiedy jakby

375
00:19:08.920 --> 00:19:10.000
skończyły się

376
00:19:10.940 --> 00:19:12.620
te jego kontrakty,

377
00:19:12.660 --> 00:19:13.980
PTR miał kontrakty

378
00:19:13.980 --> 00:19:14.920
takie dla wojska.

379
00:19:15.700 --> 00:19:16.940
No i tam budowali

380
00:19:16.940 --> 00:19:18.020
różne radiostacje

381
00:19:18.020 --> 00:19:18.700
polowe

382
00:19:18.700 --> 00:19:20.120
też dla agencji

383
00:19:20.120 --> 00:19:20.800
telegraficznych

384
00:19:20.800 --> 00:19:21.300
i tak dalej.

385
00:19:21.720 --> 00:19:22.840
No i w pewnym momencie,

386
00:19:22.880 --> 00:19:23.480
kiedy jakby

387
00:19:23.480 --> 00:19:24.640
w pewnym momencie jakby

388
00:19:24.640 --> 00:19:26.440
to przedsiębiorstwo

389
00:19:26.440 --> 00:19:26.940
upadło.

390
00:19:27.440 --> 00:19:28.820
No i przyjechał,

391
00:19:28.820 --> 00:19:29.880
a ponieważ było

392
00:19:29.880 --> 00:19:30.580
w jednej trzeciej

393
00:19:30.580 --> 00:19:31.220
należało do

394
00:19:31.220 --> 00:19:32.720
Markoniu Alei Skąpanej,

395
00:19:32.740 --> 00:19:33.320
to przyjechał

396
00:19:33.320 --> 00:19:34.920
jeden z pracowników

397
00:19:34.920 --> 00:19:36.140
tego przedsiębiorstwa

398
00:19:36.140 --> 00:19:36.820
no i po prostu

399
00:19:37.520 --> 00:19:38.660
doprowadził do upadku.

400
00:19:38.940 --> 00:19:40.400
Wykupili udziały

401
00:19:40.400 --> 00:19:41.140
tej firmy

402
00:19:41.140 --> 00:19:42.300
no i zostało to

403
00:19:42.300 --> 00:19:42.980
przekształcone

404
00:19:42.980 --> 00:19:43.880
w polskie zakłady

405
00:19:43.880 --> 00:19:44.340
Markoni.

406
00:19:44.760 --> 00:19:45.840
No i to jest jakby

407
00:19:45.840 --> 00:19:47.080
narracja o upadku.

408
00:19:47.280 --> 00:19:48.320
Natomiast ja widzę

409
00:19:48.320 --> 00:19:49.000
tą narrację

410
00:19:49.000 --> 00:19:49.780
zupełnie inaczej,

411
00:19:49.880 --> 00:19:50.640
ponieważ mi się wydaje,

412
00:19:50.760 --> 00:19:51.720
że to było

413
00:19:51.720 --> 00:19:52.960
przekształcenie

414
00:19:52.960 --> 00:19:55.360
i bardzo opłacalne,

415
00:19:55.480 --> 00:19:56.340
ponieważ było wiadomo

416
00:19:56.340 --> 00:19:56.940
już wtedy,

417
00:19:57.140 --> 00:19:59.100
że cała

418
00:19:59.100 --> 00:20:00.400
radiotechnika

419
00:20:00.400 --> 00:20:00.860
polska

420
00:20:00.860 --> 00:20:02.560
albo w 90%

421
00:20:02.560 --> 00:20:03.940
ona pracuje

422
00:20:03.940 --> 00:20:04.840
na sprzęcie

423
00:20:04.840 --> 00:20:05.640
Markoniego,

424
00:20:06.020 --> 00:20:07.380
a to, co było

425
00:20:07.380 --> 00:20:08.600
najbardziej kosztowne

426
00:20:08.600 --> 00:20:10.040
już po wybudowaniu

427
00:20:10.040 --> 00:20:10.840
tych wszystkich

428
00:20:10.840 --> 00:20:11.500
radiostacji,

429
00:20:11.620 --> 00:20:11.880
to były

430
00:20:11.880 --> 00:20:12.760
lampy nadawcze.

431
00:20:13.140 --> 00:20:14.240
Lampy nadawcze

432
00:20:14.240 --> 00:20:15.000
psuły się,

433
00:20:15.900 --> 00:20:16.320
one miały

434
00:20:16.320 --> 00:20:17.640
pewną swoją żywotność,

435
00:20:17.740 --> 00:20:18.340
ale trzeba było

436
00:20:18.340 --> 00:20:19.220
je ciągle jakby

437
00:20:19.220 --> 00:20:19.960
wymieniać

438
00:20:19.960 --> 00:20:21.720
i bardzo

439
00:20:22.580 --> 00:20:23.220
kosztowny

440
00:20:23.220 --> 00:20:24.080
był po prostu

441
00:20:24.080 --> 00:20:24.960
import

442
00:20:24.960 --> 00:20:26.180
tego sprzętu,

443
00:20:26.360 --> 00:20:26.700
ponieważ

444
00:20:26.700 --> 00:20:27.880
rząd polski

445
00:20:27.880 --> 00:20:29.140
nałożył na produkty

446
00:20:29.140 --> 00:20:29.940
radiotechniczne

447
00:20:29.940 --> 00:20:30.920
importowane

448
00:20:30.920 --> 00:20:31.760
z zagranicy

449
00:20:31.760 --> 00:20:32.400
duże cło.

450
00:20:33.200 --> 00:20:34.040
Czyli jakby

451
00:20:34.040 --> 00:20:34.860
nie opłacało się

452
00:20:34.860 --> 00:20:36.800
tego importować

453
00:20:36.800 --> 00:20:37.320
i to było

454
00:20:37.320 --> 00:20:37.820
zawsze

455
00:20:37.820 --> 00:20:39.000
jednym z takich

456
00:20:39.000 --> 00:20:40.060
jakby niewiadomych

457
00:20:40.060 --> 00:20:40.600
w budżecie

458
00:20:40.600 --> 00:20:41.440
polskiego radia.

459
00:20:41.540 --> 00:20:42.100
To nawet widać,

460
00:20:42.100 --> 00:20:42.680
bo pisze o tym

461
00:20:42.680 --> 00:20:43.360
Zygmunt Hamid,

462
00:20:43.380 --> 00:20:44.620
że nie jest w stanie

463
00:20:44.620 --> 00:20:45.680
tego jakby przewidzieć

464
00:20:45.680 --> 00:20:47.100
ile to będzie kosztowało.

465
00:20:47.400 --> 00:20:48.620
Ten moment jakby

466
00:20:48.620 --> 00:20:49.680
przegrany

467
00:20:49.680 --> 00:20:50.520
PTR-u

468
00:20:50.520 --> 00:20:51.740
on pisze o tym,

469
00:20:51.880 --> 00:20:52.900
że PTR

470
00:20:52.900 --> 00:20:53.740
stopniowo zaczął

471
00:20:53.740 --> 00:20:54.640
tracić kontrakty,

472
00:20:54.720 --> 00:20:55.220
które po prostu

473
00:20:55.220 --> 00:20:56.820
miał podpisane

474
00:20:56.820 --> 00:20:57.560
z wojskiem,

475
00:20:57.700 --> 00:20:58.460
z Polską Agencją

476
00:20:58.460 --> 00:20:59.120
Telegraficzną.

477
00:20:59.260 --> 00:20:59.600
Oni robili

478
00:20:59.600 --> 00:21:00.360
różnego rodzaju

479
00:21:00.360 --> 00:21:01.420
radiostacje polowe,

480
00:21:02.100 --> 00:21:02.560
nadajniki

481
00:21:02.560 --> 00:21:03.400
tego typu rzeczy

482
00:21:04.820 --> 00:21:06.840
i w pewnym momencie

483
00:21:06.840 --> 00:21:08.540
PTR zbankrutował

484
00:21:08.540 --> 00:21:09.540
i faktycznie

485
00:21:10.320 --> 00:21:11.000
przyjechał,

486
00:21:11.140 --> 00:21:12.480
ponieważ w 1-3

487
00:21:12.480 --> 00:21:13.380
należał do

488
00:21:13.380 --> 00:21:14.460
Marconi Wireless Company

489
00:21:14.460 --> 00:21:15.140
to przyjechał tutaj

490
00:21:15.140 --> 00:21:15.880
przedstawiciel

491
00:21:15.880 --> 00:21:17.060
tego

492
00:21:17.800 --> 00:21:18.480
towarzystwa

493
00:21:18.480 --> 00:21:20.600
i po prostu

494
00:21:20.600 --> 00:21:21.200
wykupił

495
00:21:21.200 --> 00:21:22.860
tą część udziałów

496
00:21:22.860 --> 00:21:23.220
i

497
00:21:23.220 --> 00:21:24.920
PTR został

498
00:21:24.920 --> 00:21:26.120
przekształcony

499
00:21:26.120 --> 00:21:26.960
w polskie zakłady

500
00:21:26.960 --> 00:21:27.600
Marconi.

501
00:21:28.020 --> 00:21:29.000
No i to jest taka

502
00:21:29.000 --> 00:21:30.600
narracja o upadku

503
00:21:30.600 --> 00:21:31.640
PTR-u,

504
00:21:31.740 --> 00:21:32.040
natomiast

505
00:21:32.040 --> 00:21:33.680
ja widzę ten

506
00:21:33.680 --> 00:21:35.360
proces inaczej,

507
00:21:35.480 --> 00:21:35.800
ponieważ

508
00:21:35.800 --> 00:21:37.060
postrzegam to

509
00:21:37.060 --> 00:21:37.580
bardziej jako

510
00:21:37.580 --> 00:21:38.400
przekształcenie.

511
00:21:38.700 --> 00:21:39.520
To, co

512
00:21:39.520 --> 00:21:40.580
było jakby

513
00:21:40.580 --> 00:21:41.780
taką najdroższą,

514
00:21:41.880 --> 00:21:43.180
najbardziej kosztowną

515
00:21:43.180 --> 00:21:44.000
częścią

516
00:21:44.000 --> 00:21:44.800
nadawania,

517
00:21:44.800 --> 00:21:45.500
po tym jak już się

518
00:21:45.500 --> 00:21:46.120
zbudowało

519
00:21:46.120 --> 00:21:46.880
infrastrukturę,

520
00:21:46.940 --> 00:21:47.760
to były

521
00:21:47.760 --> 00:21:48.660
lampy nadawcze.

522
00:21:49.000 --> 00:21:49.920
Lampy nadawcze

523
00:21:49.920 --> 00:21:50.380
trzeba było,

524
00:21:50.640 --> 00:21:51.120
one miały

525
00:21:51.120 --> 00:21:51.700
określoną

526
00:21:51.700 --> 00:21:52.180
żywotność

527
00:21:52.180 --> 00:21:52.980
i trzeba było je

528
00:21:52.980 --> 00:21:53.440
zmieniać,

529
00:21:53.560 --> 00:21:54.400
trzeba było śliczyć

530
00:21:54.400 --> 00:21:54.640
z tym,

531
00:21:54.740 --> 00:21:55.500
że one ulegną

532
00:21:55.500 --> 00:21:56.500
po prostu

533
00:21:57.700 --> 00:21:58.260
awarii

534
00:21:58.260 --> 00:21:59.440
i dodatkowo

535
00:21:59.440 --> 00:22:00.180
ich import był

536
00:22:00.180 --> 00:22:00.660
bardzo,

537
00:22:00.660 --> 00:22:01.480
bardzo,

538
00:22:01.480 --> 00:22:02.840
bardzo drogi,

539
00:22:02.860 --> 00:22:03.520
dlatego, że

540
00:22:03.520 --> 00:22:04.420
polski rząd

541
00:22:04.420 --> 00:22:05.480
nałożył bardzo wysokie

542
00:22:05.480 --> 00:22:06.000
cła na

543
00:22:06.640 --> 00:22:07.200
technologie

544
00:22:07.200 --> 00:22:08.000
sprowadzane

545
00:22:08.000 --> 00:22:09.120
z zagranicy

546
00:22:09.120 --> 00:22:10.440
i zbudowanie

547
00:22:10.440 --> 00:22:11.180
w Polsce

548
00:22:11.180 --> 00:22:12.200
fabryki

549
00:22:12.200 --> 00:22:13.220
lamp radiowych

550
00:22:13.220 --> 00:22:14.440
było

551
00:22:14.440 --> 00:22:16.000
bardzo dobrym

552
00:22:16.000 --> 00:22:16.840
posunięciem,

553
00:22:16.920 --> 00:22:17.840
ponieważ to

554
00:22:17.840 --> 00:22:19.100
stabilizowało

555
00:22:19.100 --> 00:22:20.240
budżet polskiego radia,

556
00:22:20.380 --> 00:22:21.180
oni dokładnie

557
00:22:21.180 --> 00:22:21.560
wiedzieli

558
00:22:21.560 --> 00:22:22.060
ile to będzie

559
00:22:22.060 --> 00:22:22.540
kosztować,

560
00:22:22.720 --> 00:22:23.380
ale również

561
00:22:23.380 --> 00:22:24.600
obniżało

562
00:22:24.600 --> 00:22:25.860
cenę

563
00:22:25.860 --> 00:22:26.100
tych

564
00:22:27.840 --> 00:22:28.560
lamp

565
00:22:28.560 --> 00:22:29.340
właśnie o

566
00:22:29.340 --> 00:22:30.480
po prostu

567
00:22:30.480 --> 00:22:30.920
to cło,

568
00:22:31.040 --> 00:22:31.660
którego nie trzeba

569
00:22:31.660 --> 00:22:32.020
było

570
00:22:33.040 --> 00:22:33.760
płacić

571
00:22:33.760 --> 00:22:34.620
i

572
00:22:35.620 --> 00:22:36.700
wydaje mi się,

573
00:22:36.760 --> 00:22:37.320
że również,

574
00:22:37.380 --> 00:22:38.520
że z punktu widzenia

575
00:22:38.520 --> 00:22:39.560
Marconi Wallis Company

576
00:22:39.560 --> 00:22:40.460
to było bardzo

577
00:22:40.460 --> 00:22:41.280
dobre posunięcie,

578
00:22:41.300 --> 00:22:42.440
dlatego, że

579
00:22:42.440 --> 00:22:43.380
już również

580
00:22:43.380 --> 00:22:44.920
ościnne radiofonie

581
00:22:44.920 --> 00:22:45.420
takie na przykład

582
00:22:45.420 --> 00:22:45.980
jak nie wiem

583
00:22:45.980 --> 00:22:46.760
Czechosłowacja

584
00:22:46.760 --> 00:22:47.920
czy Węgry

585
00:22:47.920 --> 00:22:48.700
czy Rumunia

586
00:22:48.700 --> 00:22:50.220
oni też kupowali

587
00:22:50.220 --> 00:22:50.920
od nich sprzęt

588
00:22:50.920 --> 00:22:51.520
i było to

589
00:22:51.520 --> 00:22:52.560
taka fabryka,

590
00:22:52.980 --> 00:22:53.800
która miała

591
00:22:53.800 --> 00:22:54.380
po prostu

592
00:22:54.380 --> 00:22:55.220
obsługiwać

593
00:22:55.220 --> 00:22:56.700
Europę Wschodnią

594
00:22:56.700 --> 00:22:57.680
jeżeli chodzi o

595
00:22:57.680 --> 00:22:58.660
produkcję

596
00:22:58.660 --> 00:22:59.360
lamp,

597
00:22:59.620 --> 00:23:00.640
bo ich fabryki

598
00:23:00.640 --> 00:23:01.060
po prostu

599
00:23:01.060 --> 00:23:01.860
w Champsport

600
00:23:01.860 --> 00:23:03.480
one nie były

601
00:23:03.480 --> 00:23:03.800
w stanie

602
00:23:03.800 --> 00:23:04.220
po prostu

603
00:23:04.220 --> 00:23:04.840
zaspokoić

604
00:23:04.840 --> 00:23:05.480
tych potrzeb

605
00:23:05.480 --> 00:23:05.780
jakby

606
00:23:06.560 --> 00:23:07.160
europejskich.

607
00:23:07.280 --> 00:23:07.980
Moim zdaniem

608
00:23:07.980 --> 00:23:09.100
to przekształcenie

609
00:23:09.100 --> 00:23:09.760
tych

610
00:23:09.760 --> 00:23:10.680
PTR-ów

611
00:23:10.680 --> 00:23:11.440
w polskie zakłady

612
00:23:11.440 --> 00:23:11.860
Marconi

613
00:23:11.860 --> 00:23:12.800
świadczyło o tym,

614
00:23:12.960 --> 00:23:13.960
że Polska

615
00:23:13.960 --> 00:23:14.900
była postrzegana

616
00:23:14.900 --> 00:23:16.200
przez Marconi Wallis Company

617
00:23:16.200 --> 00:23:17.940
jako taki podmiot,

618
00:23:18.100 --> 00:23:19.140
który można traktować

619
00:23:19.140 --> 00:23:19.720
poważnie,

620
00:23:19.840 --> 00:23:20.880
ponieważ to była

621
00:23:20.880 --> 00:23:21.440
rzadkość,

622
00:23:21.540 --> 00:23:22.600
że inwestor

623
00:23:22.600 --> 00:23:23.440
zagraniczny

624
00:23:23.440 --> 00:23:24.020
budował

625
00:23:24.020 --> 00:23:24.940
w Polsce

626
00:23:24.940 --> 00:23:25.500
fabrykę.

627
00:23:26.060 --> 00:23:26.620
Właściwie

628
00:23:26.620 --> 00:23:27.940
tak jak

629
00:23:27.940 --> 00:23:29.320
przyglądałam się

630
00:23:29.320 --> 00:23:30.320
historii gospodarczej

631
00:23:30.320 --> 00:23:30.940
tego okresu,

632
00:23:30.940 --> 00:23:32.080
to mamy tylko

633
00:23:32.080 --> 00:23:32.620
dwa takie

634
00:23:32.620 --> 00:23:33.320
przykłady,

635
00:23:33.360 --> 00:23:34.160
czyli PZM

636
00:23:34.160 --> 00:23:35.060
i fabrykę

637
00:23:35.060 --> 00:23:35.540
Philipsa,

638
00:23:35.760 --> 00:23:36.260
który również

639
00:23:36.260 --> 00:23:36.940
zdecydował się

640
00:23:36.940 --> 00:23:37.500
zbudować

641
00:23:37.500 --> 00:23:38.360
tutaj fabrykę

642
00:23:38.360 --> 00:23:38.780
w Polsce.

643
00:23:39.420 --> 00:23:40.100
Raczej

644
00:23:40.100 --> 00:23:40.800
chodziło o to,

645
00:23:40.880 --> 00:23:41.740
żeby zarobić

646
00:23:41.740 --> 00:23:42.200
i szybko

647
00:23:42.200 --> 00:23:42.780
wyprowadzić

648
00:23:42.780 --> 00:23:43.480
ten kapitał

649
00:23:43.480 --> 00:23:44.220
na zewnątrz.

650
00:23:44.840 --> 00:23:45.640
Fascynujące

651
00:23:45.640 --> 00:23:46.200
historie

652
00:23:46.200 --> 00:23:47.180
Polskiego

653
00:23:47.180 --> 00:23:47.820
Radia

654
00:23:47.820 --> 00:23:49.360
w kwartalniku

655
00:23:49.360 --> 00:23:49.860
Kultura

656
00:23:49.860 --> 00:23:50.580
Współczesna

657
00:23:50.580 --> 00:23:50.940
w jego

658
00:23:50.940 --> 00:23:51.880
numerze.

659
00:23:52.160 --> 00:23:52.760
Opowiadała o nich

660
00:23:52.760 --> 00:23:54.780
dr Joanna Walewska-Hoptiany.

661
00:23:54.900 --> 00:23:55.580
Bardzo dziękuję.

662
00:23:56.020 --> 00:23:57.200
Bardzo dziękuję

663
00:23:57.200 --> 00:23:57.760
za uwagę.

664
00:23:58.040 --> 00:23:58.800
Dziękujemy Państwu.

665
00:23:58.940 --> 00:23:59.520
Do usłyszenia.

666
00:24:00.960 --> 00:24:03.360
Audycje kulturalne

667
00:24:03.360 --> 00:24:05.340
w dobrym tonie.