WEBVTT

1
00:00:01.420 --> 00:00:05.080
Audycje kulturalne. W dobrym tonie.

2
00:00:05.400 --> 00:00:12.800
To są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant.

3
00:00:13.020 --> 00:00:18.140
Na pewno wielokrotnie słyszeliście o tym, że żyjemy w dobie dezinformacji.

4
00:00:18.340 --> 00:00:23.220
Być może, choć mam nadzieję, że nie, część z Was przekonała się na własnej skórze,

5
00:00:23.320 --> 00:00:28.020
jak ważne jest odsiewanie informacji prawdziwych od tych z niepewnych źródeł.

6
00:00:28.020 --> 00:00:32.060
Mówi się o tym wiele, nie tylko w kontekście tego, że to się po prostu dzieje,

7
00:00:32.200 --> 00:00:36.360
ale także w tym, żeby uczulić nas na to, skąd czerpiemy wiedzę.

8
00:00:36.460 --> 00:00:41.320
Żebyśmy każdej informacji, która do nas trafia, przyglądali się kilka razy,

9
00:00:41.500 --> 00:00:44.760
zanim w nią uwierzymy i zanim na jej podstawie wydamy osąd.

10
00:00:44.940 --> 00:00:50.520
Pewnie zastanowicie się, dlaczego właśnie taki wstęp towarzyszy nowemu odcinkowi audycji kulturalnych.

11
00:00:50.660 --> 00:00:55.440
Wszak to jest podcast dotyczący sztuki, kultury, ale te tematy się splatają,

12
00:00:55.440 --> 00:01:01.100
a to za sprawą wystawy, którą do listopada można oglądać w Muzeum II Wojny Światowej.

13
00:01:01.640 --> 00:01:06.260
Wystawa nazywa się Fake for Real. Historia fałszerstw i falsyfikatów.

14
00:01:06.460 --> 00:01:11.160
To jest bardzo ciekawa wystawa. Wystawa, można powiedzieć, wędrująca, międzynarodowa.

15
00:01:11.260 --> 00:01:16.480
Dlatego bardzo się cieszę, że zaproszenie do audycji kulturalnych przyjęła kuratorka tej ekspozycji,

16
00:01:16.920 --> 00:01:19.820
pani Joanna Urbanek. Witam w audycjach kulturalnych.

17
00:01:20.160 --> 00:01:21.900
Dzień dobry, dziękuję za zaproszenie.

18
00:01:21.900 --> 00:01:26.700
Nawiążę do tego, o czym powiedziałam przed momentem, od czego zaczęłam nasze spotkanie

19
00:01:26.700 --> 00:01:32.260
i zapytam trochę może paradoksalnie, dlaczego wystawa, która opowiada o historii,

20
00:01:32.400 --> 00:01:38.440
która cofa nas do czasów bardzo odległych, jest tak ważna dzisiaj, w tym momencie dziejowym.

21
00:01:38.680 --> 00:01:44.640
Wtedy, kiedy wystawa powstawała, kiedy dopiero tworzyliśmy jej ramy, treść.

22
00:01:44.640 --> 00:01:49.740
Na początku, jako muzeum historyczne, bo Dom Historii Europejskiej w Brukseli,

23
00:01:49.900 --> 00:01:55.940
w którym ta wystawa na początku była prezentowana, jest to muzeum historyczne, muzeum narracyjne.

24
00:01:56.140 --> 00:01:59.960
Muzea narracyjne opowiadają historię poprzez przedmioty.

25
00:02:00.440 --> 00:02:07.380
Nie są to muzea, które się tylko koncentrują na pięknych eksponatach, na wspaniałych rzeźbach czy obrazach,

26
00:02:07.380 --> 00:02:10.520
ale mówią o historii, często o historii trudnej.

27
00:02:10.920 --> 00:02:17.660
Chyba najważniejszym takim aspektem w nauce historii jest zrozumienie tego, z czym mamy do czynienia teraz.

28
00:02:18.960 --> 00:02:25.620
Zrozumienie zjawisk, które mają swoje źródła w przeszłości, ale mają też i wpływ na dzień dzisiejszy.

29
00:02:25.820 --> 00:02:30.100
I taka jest też oferta Domu Historii Europejskiej, naszych wystaw czasowych.

30
00:02:30.280 --> 00:02:31.880
Stąd też pomysł na wystawę.

31
00:02:31.880 --> 00:02:39.260
A dlaczego ona ewoluowała? Dlaczego od pomysłu i namysłu nad fałszerstwami historycznymi

32
00:02:39.260 --> 00:02:47.340
przeszliśmy do połączenia bardzo dawnych wątków z historii antyku, aż do czasów dzisiejszych?

33
00:02:47.580 --> 00:02:57.080
A to dlatego, że bodajże w 2019 czy 2020 roku za słowo roku uznane zostało słowo postprawda.

34
00:02:57.340 --> 00:03:01.540
Był to okres, w którym bardzo wiele mówiło się o fake newsach.

35
00:03:01.880 --> 00:03:03.940
Zresztą do tej pory mówi się o nich wiele.

36
00:03:04.260 --> 00:03:10.580
I myślę, że wszyscy czujemy się trochę niepewni w związku z rozwojem sztucznej inteligencji,

37
00:03:10.820 --> 00:03:15.940
w związku z pojawianiem się deepfake'ów, które są używane na coraz szerszą skalę.

38
00:03:16.320 --> 00:03:21.900
Więc żyjąc w takim świecie, w którym dezinformacja bywa też narzędziem politycznym,

39
00:03:22.160 --> 00:03:25.720
musimy wiedzieć, jak się przed tymi próbami bronić.

40
00:03:25.720 --> 00:03:32.420
Jakie narzędzia rozwinąć, aby lepiej sobie radzić z tą falą dezinformacji, która tak nas niepokoi.

41
00:03:32.420 --> 00:03:38.680
Wydaje mi się, że w tej odpowiedzi opisała Pani trochę rolę i misję muzeów,

42
00:03:38.840 --> 00:03:42.160
również instytucji związanych z kulturą, historią i sztuką.

43
00:03:42.280 --> 00:03:47.680
O tym, w jaki sposób one mogą nam trochę podpowiadać i mówić więcej o świecie.

44
00:03:47.880 --> 00:03:51.680
Ale tych nawiązań do współczesności wystawa ma w sobie więcej.

45
00:03:51.820 --> 00:03:55.720
I to w takim bardzo dosłownym znaczeniu, bo jest to wystawa interaktywna.

46
00:03:56.320 --> 00:04:00.220
Tam znajdują się elementy filmowe, a nawet elementy związane z grami.

47
00:04:00.220 --> 00:04:03.720
Wystawa jest pełna bardzo ciekawych eksponatów.

48
00:04:03.860 --> 00:04:04.900
Ponad 100, prawda?

49
00:04:05.240 --> 00:04:10.220
Tak, tak. Ponad 100 eksponatów z różnych krajów, z wielu krajów europejskich,

50
00:04:10.280 --> 00:04:15.140
z różnych instytucji, nie tylko z naszej kolekcji, ale też i wypożyczonych.

51
00:04:15.260 --> 00:04:21.580
Ale wtedy, kiedy mówimy o czasach dzisiejszych, to co się rozgrywa w przestrzeni publicznej

52
00:04:21.580 --> 00:04:28.980
i co dotyczy dezinformacji, ma miejsce w dużej mierze w sferze internetu, mediów społecznościowych.

53
00:04:28.980 --> 00:04:34.400
Dlatego uznaliśmy, że mądrzejszym wyborem będzie pozostanie w tej sferze.

54
00:04:34.460 --> 00:04:38.640
W sferze gier, w sferze różnych interaktywnych elementów.

55
00:04:39.400 --> 00:04:42.340
Jesteśmy tak bardzo bombardowani różnymi informacjami.

56
00:04:42.800 --> 00:04:46.460
Tych wątków pojawia się codziennie tyle w przestrzeni internetowej,

57
00:04:46.620 --> 00:04:51.600
że raczej nie tyle musimy zostać specjalistami we wszystkich dziedzinach,

58
00:04:51.600 --> 00:04:58.500
co rozwinąć w sobie pewne zdrowe nawyki, które pomogą nam oddzielać prawdę od fałszu,

59
00:04:58.940 --> 00:05:03.640
szukać informacji, weryfikować je, rozwijać zmysł krytyczny

60
00:05:03.640 --> 00:05:07.300
i też rozumieć mechanizmy, jakie stoją za dezinformacją,

61
00:05:07.980 --> 00:05:12.340
mechanizmy, które rządzą tymi, którzy próbują nas wprowadzić w błąd,

62
00:05:12.500 --> 00:05:17.320
ale też mechanizmy, które tkwią w nas samych, które czynią nas łatwym łupem,

63
00:05:17.320 --> 00:05:20.960
na przykład wtedy, kiedy informacja dotyka jakichś tematów,

64
00:05:21.060 --> 00:05:24.160
które są dla nas bardzo emocjonalne, bardzo ważne.

65
00:05:24.420 --> 00:05:28.140
W takich sytuacjach jesteśmy bardziej skłonni uwierzyć w coś,

66
00:05:28.200 --> 00:05:29.740
co być może nie jest prawdą.

67
00:05:30.220 --> 00:05:32.660
Wiedza na ten temat przychodzi z ćwiczeniem,

68
00:05:32.840 --> 00:05:36.040
przychodzi z konfrontacją, z tą rzeczywistością wirtualną,

69
00:05:36.520 --> 00:05:39.000
stąd też interaktywność wystawy.

70
00:05:39.100 --> 00:05:43.140
Troszkę już zaczęła Pani o tym mówić, uprzedzając, jak sądzę, moje pytanie,

71
00:05:43.140 --> 00:05:47.400
bo chciałam zapytać, jak Pani zdaniem ta funkcja fałszerstw,

72
00:05:47.560 --> 00:05:50.540
to dlaczego one były popełniane, przez kogo,

73
00:05:50.860 --> 00:05:53.340
jak to się na przestrzeni wieków zmieniło,

74
00:05:53.640 --> 00:05:57.420
czy intencja, która stoi za tym, czego my doświadczamy dzisiaj,

75
00:05:57.500 --> 00:06:00.960
jest bardzo różna od tego, co działo się kilka wieków temu?

76
00:06:01.320 --> 00:06:03.880
Myślę, że intencje pozostają te same.

77
00:06:04.140 --> 00:06:09.840
Cały czas ludzkość niestety kieruje się dążeniem do władzy,

78
00:06:09.840 --> 00:06:13.820
dążeniem do tego, by promować pewne racje,

79
00:06:14.180 --> 00:06:17.560
które czasem pochodzą z pobudek niskich.

80
00:06:18.120 --> 00:06:20.940
Bardzo często ludźmi rządzi chęć zysku,

81
00:06:21.340 --> 00:06:25.300
zdobycia sławy, popularności, czy też zniszczenia wrogów.

82
00:06:25.420 --> 00:06:28.840
To są najczęstsze motywy wprowadzania dezinformacji,

83
00:06:29.560 --> 00:06:31.100
czy tworzenia fałszerstw.

84
00:06:31.400 --> 00:06:34.200
Oczywiście poprzez wieki zmieniały się metody,

85
00:06:34.400 --> 00:06:36.500
jakich używali fałszerzy.

86
00:06:36.500 --> 00:06:39.520
I sytuacja historyczna sprawiała,

87
00:06:39.640 --> 00:06:42.720
że pewne fałszerstwa stawały się szczególnie popularne.

88
00:06:43.520 --> 00:06:44.820
Istnieje takie powiedzenie,

89
00:06:45.020 --> 00:06:48.580
że każda era fałszuje to, co najbardziej sobie ceni.

90
00:06:48.960 --> 00:06:51.280
Przykładem średniowieczne relikwie.

91
00:06:51.460 --> 00:06:54.660
W tym okresie religia odgrywała olbrzymią rolę

92
00:06:54.660 --> 00:06:57.900
w życiu społecznym i prywatnym ludzi w Europie.

93
00:06:58.280 --> 00:07:00.680
I nie jest oczywiście zaskoczeniem,

94
00:07:01.300 --> 00:07:04.080
że relikwie, które były szczególnie czczone

95
00:07:04.080 --> 00:07:06.640
w okresie średniowiecznym, które decydowały o tym,

96
00:07:06.800 --> 00:07:11.120
czy jakiś ośrodek religijny będzie bardziej lub mniej popularny,

97
00:07:11.620 --> 00:07:14.140
były przedmiotem częstego fałszowania.

98
00:07:14.320 --> 00:07:16.480
Fałszowano nie tylko same relikwie,

99
00:07:16.940 --> 00:07:18.380
ale i żywoty świętych.

100
00:07:18.760 --> 00:07:20.960
Historia zna takie przykłady.

101
00:07:21.220 --> 00:07:23.300
Pewien mnich, opat,

102
00:07:23.420 --> 00:07:24.340
gibert z nożą,

103
00:07:24.560 --> 00:07:25.900
napisał taki traktat,

104
00:07:26.000 --> 00:07:29.340
w którym opisywał przykłady relikwii fałszywych

105
00:07:29.340 --> 00:07:31.720
i tworzył taką klasyfikację,

106
00:07:32.260 --> 00:07:34.260
która miała pomóc czytelnikom

107
00:07:34.260 --> 00:07:35.880
odnaleźć się w tym świecie.

108
00:07:36.120 --> 00:07:39.580
Na przykład podawał argumenty zdroworozsądkowe.

109
00:07:39.940 --> 00:07:42.800
Mówił, że wiele klasztorów, kościołów

110
00:07:42.800 --> 00:07:46.380
szczyci się posiadaniem relikwii ciała różnych świętych.

111
00:07:46.480 --> 00:07:49.020
Tak gdyby połączyć te fragmenty,

112
00:07:49.160 --> 00:07:51.520
to otrzymalibyśmy kilka ciał,

113
00:07:51.680 --> 00:07:54.240
czy wręcz kilka głów należących do tego świętego.

114
00:07:54.560 --> 00:07:57.140
Znamy ten motyw książki Umberto Eco,

115
00:07:57.140 --> 00:07:57.800
o imię Róży.

116
00:07:58.360 --> 00:08:00.840
Prawdopodobnie Umberto Eco czytał ten traktat.

117
00:08:06.880 --> 00:08:09.780
Wspomniała Pani już o segmentach,

118
00:08:09.840 --> 00:08:11.080
z których składa się wystawa,

119
00:08:11.180 --> 00:08:12.200
jeżeli tak mogę powiedzieć.

120
00:08:12.400 --> 00:08:13.420
Ich jest sześć.

121
00:08:13.420 --> 00:08:15.540
Są ułożone chronologicznie.

122
00:08:15.760 --> 00:08:17.400
Zaczynamy od starożytności.

123
00:08:17.540 --> 00:08:18.820
Już od starożytności,

124
00:08:18.900 --> 00:08:21.470
co pokazuje, jak długa jest historia fałszerstw,

125
00:08:22.140 --> 00:08:22.490
falsyfikatów,

126
00:08:22.880 --> 00:08:25.680
o których dzisiaj za sprawą wystawy rozmawiamy.

127
00:08:26.260 --> 00:08:28.980
Zabieramy naszych zwiedzających w podróż

128
00:08:28.980 --> 00:08:31.500
od okresu starożytności,

129
00:08:31.500 --> 00:08:32.680
starożytnego Rzymu.

130
00:08:32.860 --> 00:08:35.400
Zaczynamy od damnatio memoria,

131
00:08:35.560 --> 00:08:37.680
czyli takiego aktu prawnego,

132
00:08:37.880 --> 00:08:40.200
który skazywał ludzi na zapomnienie.

133
00:08:40.540 --> 00:08:43.560
Oczywiście był to rodzaj nakazu,

134
00:08:43.760 --> 00:08:46.420
który dotyczył osób sławnych,

135
00:08:46.580 --> 00:08:47.880
które popadły w niełaskę.

136
00:08:48.020 --> 00:08:50.640
Wystawa pokazuje przykład Karakalli,

137
00:08:51.220 --> 00:08:52.980
który skazał na zapomnienie,

138
00:08:53.060 --> 00:08:53.920
tak byśmy powiedzieli,

139
00:08:54.460 --> 00:08:56.520
swojego brata oraz żonę.

140
00:08:56.520 --> 00:08:58.440
Zarówno żona, jak i brat

141
00:08:58.440 --> 00:09:00.460
zostali zamordowani.

142
00:09:01.040 --> 00:09:03.480
Karakalla nie chciał dzielić się władzą,

143
00:09:03.640 --> 00:09:04.240
żądami.

144
00:09:04.440 --> 00:09:07.120
Ze swoją żoną miał też bardzo trudne stosunki,

145
00:09:07.280 --> 00:09:09.400
więc pojawiła się pomiędzy nimi nienawiść.

146
00:09:09.780 --> 00:09:12.060
I nie tylko doprowadził do ich śmierci,

147
00:09:12.200 --> 00:09:14.220
ale też doprowadził Senat

148
00:09:14.220 --> 00:09:15.680
do wydania edyktu,

149
00:09:15.820 --> 00:09:18.020
który zabraniał wspominania

150
00:09:18.020 --> 00:09:19.380
o tych ludziach

151
00:09:19.380 --> 00:09:21.020
w źródłach historycznych,

152
00:09:21.160 --> 00:09:24.300
a nawet niszczył wszelkie ich wizerunki.

153
00:09:24.300 --> 00:09:26.920
Co ciekawe, te wizerunki były również

154
00:09:26.920 --> 00:09:28.320
zacierane na monetach.

155
00:09:28.700 --> 00:09:29.780
Także wizerunek Getty,

156
00:09:29.920 --> 00:09:31.520
który na początku znajdował się

157
00:09:31.520 --> 00:09:32.980
na monetach w Cesarstwie Rzymskich,

158
00:09:33.200 --> 00:09:35.240
był systematycznie niszczony.

159
00:09:35.600 --> 00:09:37.940
To pokazuje skalę tego zjawiska,

160
00:09:38.500 --> 00:09:40.100
skalę tej próby wymazania

161
00:09:40.100 --> 00:09:42.020
postaci historycznej z historii,

162
00:09:42.540 --> 00:09:43.800
z dziejów, z pamięci.

163
00:09:43.980 --> 00:09:45.880
Damnacja memoria to jest termin,

164
00:09:46.160 --> 00:09:48.040
który pojawia się w nowożytności

165
00:09:48.040 --> 00:09:49.800
jako interpretacja tego zjawiska,

166
00:09:50.040 --> 00:09:53.480
ale niewątpliwie chodziło tutaj o to,

167
00:09:53.480 --> 00:09:56.020
aby dana postać nie przetrwała

168
00:09:56.020 --> 00:09:57.180
w pamięci potomnych,

169
00:09:57.500 --> 00:09:59.460
aby została nie tylko potępiona,

170
00:09:59.620 --> 00:10:00.560
ale i zapomniana.

171
00:10:00.920 --> 00:10:03.060
Jest to więc rodzaj fałszowania

172
00:10:03.060 --> 00:10:05.800
prawdy o historii, o rzeczywistości.

173
00:10:06.020 --> 00:10:08.400
Wystawa składa się z sześciu części.

174
00:10:08.900 --> 00:10:11.260
Pierwsza z nich dotyczy religii,

175
00:10:11.560 --> 00:10:13.280
dotyczy tego, w jaki sposób

176
00:10:13.280 --> 00:10:15.760
religia i władza przenikały się

177
00:10:15.760 --> 00:10:17.760
i jak przedmioty religijne,

178
00:10:18.120 --> 00:10:20.840
czy dokumenty o wadze religijnej

179
00:10:20.840 --> 00:10:22.220
bywały fałszowane.

180
00:10:22.480 --> 00:10:25.280
Następną częścią jest taka sekcja

181
00:10:25.280 --> 00:10:27.500
zatytułowana Zrozumieć świat

182
00:10:27.500 --> 00:10:30.060
i w niej opisujemy historię

183
00:10:30.060 --> 00:10:31.280
fikcyjnych podróży,

184
00:10:31.760 --> 00:10:33.700
fałszerstw w dziedzinie naukowej,

185
00:10:34.180 --> 00:10:36.540
fałszywych opisów geograficznych,

186
00:10:36.700 --> 00:10:39.320
także fałszerstw, które przetrwały

187
00:10:39.320 --> 00:10:41.100
przez wieki na mapach.

188
00:10:41.560 --> 00:10:44.300
Następną częścią jest taka część

189
00:10:44.300 --> 00:10:45.960
dotycząca tworzenia się

190
00:10:45.960 --> 00:10:48.040
współczesnych państw

191
00:10:48.040 --> 00:10:50.220
i takiego zjawiska

192
00:10:50.220 --> 00:10:53.220
tworzenia jedności narodowej

193
00:10:53.220 --> 00:10:55.620
poprzez tworzenie historii narodowych.

194
00:10:55.780 --> 00:10:58.140
Wtedy niektórzy badacze

195
00:10:58.140 --> 00:11:00.630
pokusili się o odkrywanie

196
00:11:01.220 --> 00:11:02.520
dzieł starożytnych,

197
00:11:02.700 --> 00:11:03.500
które tak naprawdę

198
00:11:03.500 --> 00:11:05.220
z prawdą nie miały wiele wspólnego,

199
00:11:05.420 --> 00:11:07.740
ale pokazywały pewną prawdę

200
00:11:07.740 --> 00:11:09.800
o danym narodzie czy grupie społecznej

201
00:11:09.800 --> 00:11:11.600
jako o lepszej od innych.

202
00:11:11.900 --> 00:11:13.960
Jest to też czas afery Drejfusa,

203
00:11:13.960 --> 00:11:16.720
jest to też okres, kiedy pojawiają się

204
00:11:16.720 --> 00:11:18.420
protokoły męsców Syjonu,

205
00:11:18.540 --> 00:11:21.300
które z kolei są świadectwem

206
00:11:21.300 --> 00:11:23.860
definicji tworzenia wrogów

207
00:11:23.860 --> 00:11:25.880
i kreowania ich również

208
00:11:25.880 --> 00:11:28.000
dla potrzeb niestety politycznych.

209
00:11:28.140 --> 00:11:30.340
Następną częścią jest część

210
00:11:30.340 --> 00:11:31.900
poświęcona II wojnie światowej.

211
00:11:32.380 --> 00:11:34.220
I tutaj chyba szczególnie ważnym

212
00:11:34.220 --> 00:11:35.640
dla Polaków tematem jest

213
00:11:35.640 --> 00:11:37.460
temat kłamstwa katyńskiego,

214
00:11:38.060 --> 00:11:39.900
które sprawiało, że wiele osób

215
00:11:39.900 --> 00:11:42.360
niestety przez dziesięciolecia

216
00:11:42.360 --> 00:11:44.980
żyło bez wiedzy o swoich bliskich,

217
00:11:45.060 --> 00:11:46.860
którzy zostali zamordowani w Katyniu.

218
00:11:47.560 --> 00:11:48.700
Druga wojna światowa

219
00:11:48.700 --> 00:11:49.800
jest to też okres,

220
00:11:49.880 --> 00:11:51.280
w ogóle każda sytuacja

221
00:11:51.280 --> 00:11:52.440
konfliktu zbrojnego,

222
00:11:52.640 --> 00:11:54.520
w której pewna doza tego,

223
00:11:54.540 --> 00:11:55.940
co nazywamy decepcją,

224
00:11:56.040 --> 00:11:57.580
czy działaniami pozorowanymi,

225
00:11:57.700 --> 00:11:59.240
czy wręcz fałszerstwem,

226
00:11:59.340 --> 00:12:00.840
jest niezbędna

227
00:12:00.840 --> 00:12:02.560
i okazuje się bohaterstwem.

228
00:12:02.920 --> 00:12:04.800
Przykładem są fałszywe dokumenty

229
00:12:04.800 --> 00:12:07.120
tworzone w czasie okupacji niemieckiej,

230
00:12:07.160 --> 00:12:08.440
po to, by ratować życie,

231
00:12:08.440 --> 00:12:10.740
bądź też dokonywać aktów oporu.

232
00:12:10.960 --> 00:12:13.000
Wreszcie oczywiście na wystawie

233
00:12:13.000 --> 00:12:15.860
nie mogło zabraknąć takich historii,

234
00:12:16.220 --> 00:12:18.500
fałszerstw dokonanych z chęci zysku,

235
00:12:18.660 --> 00:12:19.940
czy to dzieł sztuki,

236
00:12:20.100 --> 00:12:22.020
czy produktów konsumpcyjnych,

237
00:12:22.140 --> 00:12:23.120
tak zwanych podróbek.

238
00:12:23.640 --> 00:12:24.740
No i ostatnia część to jest

239
00:12:24.740 --> 00:12:25.960
część multimedialna,

240
00:12:26.160 --> 00:12:28.740
która pokazuje rzeczywistość wokół nas,

241
00:12:28.880 --> 00:12:31.500
wirtualną i problemy z dezinformacją,

242
00:12:31.520 --> 00:12:34.060
także w kontekście wojny w Ukrainie.

243
00:12:34.060 --> 00:12:36.400
Piękne koło zatoczyła ta rozmowa,

244
00:12:36.460 --> 00:12:38.780
bo od tego, co dzieje się współcześnie

245
00:12:38.780 --> 00:12:41.000
pod kątem dezinformowania i fałszerstw,

246
00:12:41.080 --> 00:12:43.100
to spotkanie rozpoczęłyśmy.

247
00:12:43.380 --> 00:12:44.780
I mam nadzieję, że wszystko to,

248
00:12:44.800 --> 00:12:47.060
co padło w trakcie dzisiejszej rozmowy,

249
00:12:47.220 --> 00:12:48.860
przekona Was i zachęci do tego,

250
00:12:48.960 --> 00:12:50.520
żeby wystawę Fake for Real

251
00:12:50.520 --> 00:12:52.420
Historia Fałszerstw i Falsyfikatów

252
00:12:53.120 --> 00:12:55.880
w Muzeum II Wojny Światowej zobaczyć.

253
00:12:55.880 --> 00:12:58.620
Ona jest dostępna jeszcze do 2 listopada,

254
00:12:58.760 --> 00:13:01.240
a dzisiaj opowiadała o niej jej kuratorka,

255
00:13:01.400 --> 00:13:02.760
pani Joanna Urbanek.

256
00:13:02.760 --> 00:13:04.740
Bardzo pani dziękuję za to spotkanie.

257
00:13:04.920 --> 00:13:06.600
Bardzo dziękuję, ja również

258
00:13:06.600 --> 00:13:07.940
i zapraszam na wystawę.