WEBVTT

1
00:00:01.420 --> 00:00:05.140
Audycje kulturalne w dobrym tonie.

2
00:00:06.040 --> 00:00:10.800
Dzień dobry, słuchają Państwo podcastu Narodowego Centrum Kultury, przed mikrofonem Katarzyna Sanocka.

3
00:00:11.380 --> 00:00:18.660
Tematem naszej audycji będzie publikacja zatytułowana Żeromski Powroty pod redakcją profesor Marii Jolanty Olszewskiej,

4
00:00:19.080 --> 00:00:23.060
historyczki, historyczki literatury, profesor Uniwersytetu Warszawskiego.

5
00:00:23.180 --> 00:00:25.400
Pani profesor jest dziś naszym gościem. Dzień dobry.

6
00:00:25.720 --> 00:00:26.260
Dzień dobry.

7
00:00:26.260 --> 00:00:36.100
W 2024 roku przypadała 160. rocznica urodzin pisarza, a 20 listopada tego roku minie 100 lat od jego śmierci.

8
00:00:36.620 --> 00:00:44.560
Ta publikacja to jest zbiór esejów o Stefanie Żeromskim i swego rodzaju chyba możemy powiedzieć takie kompendium wiedzy na jego temat,

9
00:00:44.660 --> 00:00:53.000
na temat jego dorobku artystycznego, ale ja na samym początku jestem ciekawa, która z tych twarzy Stefana Żeromskiego dla pani profesor jest najbardziej inspirująca.

10
00:00:53.000 --> 00:01:02.880
Dla mnie największym zaskoczeniem jest to, że po edukacji szkolnej miałam takie wyobrażenie Żeromskiego jako pisarza bardzo jednostronnego.

11
00:01:03.300 --> 00:01:13.240
Właściwie społecznika, trochę nudziarza, trochę znałam jego biografię, wiedziałam o Nałęczowie, wiedziałam o Konstancinie,

12
00:01:13.240 --> 00:01:22.800
ale to był taki bardzo uproszczony obraz. Bardziej ten Żeromski był mitem, jakąś figurą, żeby nie powiedzieć jakimś fetyszem dosłownie.

13
00:01:23.460 --> 00:01:30.780
No i każdy z nas wiedział, że prędzej czy później spotka się albo na maturze próbnej, albo na maturze tej już właściwej

14
00:01:30.780 --> 00:01:40.120
z twórczością Stefana Żeromskiego w szkole ograniczoną do ludzi bezdomnych i do przedwiośnia oraz kilku wybranych opowiadań.

15
00:01:40.340 --> 00:01:46.860
Zwłaszcza przedwiośnie w PRL-u było omawiane bardzo jednostronnie i przyznam się, i to nie jest tylko moje zdanie,

16
00:01:47.120 --> 00:01:51.060
że większość moich znajomych przedwiośnia po prostu nie rozumiała.

17
00:01:51.420 --> 00:01:57.220
Nie mogłam zrozumieć, dlaczego to jest pochwała rewolucji, jeżeli tej pochwały tam w ogóle nie było.

18
00:01:57.220 --> 00:02:05.040
I kiedy zaczęłam współpracować z panią profesor Kwieryną Chantkę, która prowadziła taki zespół

19
00:02:05.040 --> 00:02:15.280
poświęcony słownikowi słownictwa pism Stefana Żeromskiego, nagle okazało się, że Żeromski jest postacią fascynującą.

20
00:02:15.620 --> 00:02:26.300
I do postaci Żeromskiego jako pisarza, do jego stylu pisarskiego, który był wpisany w takiej publicznym odbiorze,

21
00:02:26.300 --> 00:02:33.580
że jest to Żeromszczyzna, nagle się okazało, że jest to nie tylko fikcja, ale jest to po prostu nieprawda.

22
00:02:34.540 --> 00:02:41.340
I od tego czasu pracowałam w drugiej serii słownika pism Stefana Żeromskiego,

23
00:02:41.760 --> 00:02:46.180
bo pierwsza seria wyszła wcześniej i zapoznałam się z pierwszą.

24
00:02:46.180 --> 00:02:55.340
I potem uczestnicząc przez pięć lat w pracach nad słownikiem, badając słownictwo z zakresu meteorologii i astronomii,

25
00:02:55.900 --> 00:03:02.400
nagle się okazało, że Żeromski jest pisarzem fascynującym i fascynującym z różnych względów,

26
00:03:02.880 --> 00:03:04.600
również od strony językowej.

27
00:03:04.600 --> 00:03:08.980
A więc przede wszystkim dla mnie najpierw to spotkanie z Żeromskim,

28
00:03:09.100 --> 00:03:15.080
to było spotkanie z Żeromskim jako pisarzem i spotkanie z jego warsztatem pisarskim,

29
00:03:15.380 --> 00:03:22.800
który okazał się bardzo nowoczesny, ale jednocześnie niepozbawiony takich wpływów tradycyjnych,

30
00:03:22.880 --> 00:03:25.860
bo Żeromski nigdy od tradycji się nie odżegnywał.

31
00:03:26.540 --> 00:03:30.600
Świadectwem tego jest to, że u Żeromskiego jest bardzo mało neologizmów.

32
00:03:31.760 --> 00:03:36.960
Dużo jest słów zapożyczonych z gwary, z gwary małopolskiej

33
00:03:36.960 --> 00:03:43.460
i te wszystkie jakieś takie stwierdzenia mówiące o tym, że Żeromski tworzy neologizmy,

34
00:03:43.640 --> 00:03:44.760
okazały się nieprawdziwe.

35
00:03:45.540 --> 00:03:49.900
Co więcej, okazało się, i to było dla mnie tym największym odkryciem,

36
00:03:50.080 --> 00:03:52.620
że styl Żeromskiego to nie jest żeromszczyzna,

37
00:03:53.540 --> 00:03:58.400
tylko jest to styl impresjonistyczny, styl nerwowy,

38
00:03:58.400 --> 00:04:05.440
styl, który stworzyli bracia Gonkurtowie, pisząc swoje powieści

39
00:04:05.440 --> 00:04:10.960
i do tego stylu nawiązał w bardzo twórczy sposób potem Proust

40
00:04:10.960 --> 00:04:15.400
i my mamy, okazuje się, rzeczy, które pisze Żeromski,

41
00:04:15.700 --> 00:04:20.400
właśnie pisane takim stylem nerwowym, stylem impresjonistycznym,

42
00:04:21.560 --> 00:04:26.060
jakby pełnym niedopowiedzeń, wrażeniowości z jednej strony,

43
00:04:26.060 --> 00:04:30.600
a z drugiej strony Żeromski okazał się mistrzem ironii.

44
00:04:30.860 --> 00:04:35.740
Moim zdaniem nie ma drugiego takiego polskiego twórcy jak Żeromski,

45
00:04:36.180 --> 00:04:40.460
który by tak doskonale potrafił operować ironią.

46
00:04:40.640 --> 00:04:45.460
Już to się zaznacza w jego dziennikach, ale też w takim tekście,

47
00:04:45.640 --> 00:04:50.000
który jest tekstem szkolnym, przynajmniej kiedyś był tekstem szkolnym.

48
00:04:50.000 --> 00:04:56.120
Myślę o siłaczce. Oczywiście buduje się portret Stasi,

49
00:04:56.860 --> 00:05:03.680
która jest męczennicą sprawy, pozytywizmu, która idzie głosić oświatę do ludu,

50
00:05:03.800 --> 00:05:08.680
ale nikt nie zwrócił uwagi, jakim majstersztykiem jest to opowiadanie

51
00:05:08.680 --> 00:05:12.840
od strony warsztatu języka, a zwłaszcza ironii.

52
00:05:12.840 --> 00:05:19.560
I ta ironiczna postać Obareckiego, dosłownie poddana bardzo ostrej ironii,

53
00:05:19.740 --> 00:05:22.680
pokazuje nam niejednoznaczność tego świata.

54
00:05:22.940 --> 00:05:27.420
I co się okazuje, że zarówno siłaczka, doktor Piotr, mogiła,

55
00:05:27.500 --> 00:05:32.040
czyli te wszystkie teksty, które weszły do pierwszego tomu jego opowiadań,

56
00:05:32.220 --> 00:05:34.740
a potem zaraz do rozdziubią na skróki wrony,

57
00:05:34.760 --> 00:05:38.060
to są prawie dwa tomy, które wychodzą jednocześnie.

58
00:05:38.440 --> 00:05:42.400
Tudzież ludzie bezdomni, poprzedzeni promieniem chociażby,

59
00:05:42.840 --> 00:05:45.220
to jest mistrzostwo ironii.

60
00:05:45.700 --> 00:05:49.260
Nie ma drugiego, tak jak powiedziałam przed chwileczką, pisarza ironisty.

61
00:05:49.520 --> 00:05:53.560
I to oblicze właśnie pisarza od strony warsztatowej

62
00:05:53.560 --> 00:05:56.140
najbardziej mnie zafascynowało.

63
00:05:56.420 --> 00:06:02.320
No i potem te poszukiwania, które rozpoczął profesor Zdzisław Adamczyk,

64
00:06:02.560 --> 00:06:08.400
niestety nieżyjący, który zaczął dokumentować prawdę o Żeromskim

65
00:06:08.400 --> 00:06:11.900
jako człowieku. I zaczął zbierać jego dane biograficzne.

66
00:06:12.740 --> 00:06:17.900
To jest oczywiście kontynuowane, kontynuowane przez środowisko kieleckie,

67
00:06:18.080 --> 00:06:23.300
przez jego współpracownicy jak Beata Utkowska, czy Grażyna Legutko,

68
00:06:23.380 --> 00:06:28.060
a także przez środowisko nałęczowskie, bo mamy tam przecież muzeum,

69
00:06:28.240 --> 00:06:33.080
między innymi Monika Gabrys-Sławińska, którą tutaj mamy w tomie.

70
00:06:33.080 --> 00:06:38.200
I co się okazuje, że Żeromski jest człowiekiem, ja tutaj użyję takiego określenia,

71
00:06:38.560 --> 00:06:45.100
żywym. To nie jest pisarz martwy, to jest pisarz, który ma niezwykłą zupełnie biografię,

72
00:06:45.960 --> 00:06:52.720
którą nie da się wpisać wbrew temu, czego nas uczono w szkole, w jeden schemat.

73
00:06:53.020 --> 00:07:00.860
Okazuje się człowiekiem pełnym wątpliwości, pełnym resentymentów nawet,

74
00:07:00.860 --> 00:07:03.900
kompleksów, jakichś pęknięć psychicznych.

75
00:07:04.660 --> 00:07:07.700
No właśnie, bo wspomniała pani nazwisko Moniki Gabrys-Sławińskiej,

76
00:07:07.800 --> 00:07:09.540
która jest autorką eseju zatytułowanego

77
00:07:09.540 --> 00:07:11.980
Biografia Żeromskiego raz jeszcze odczytana.

78
00:07:12.080 --> 00:07:16.520
I rzeczywiście, kiedy przeczytałam ten esej, miałam takie poczucie,

79
00:07:16.600 --> 00:07:20.880
że nie podejrzewałabym Stefana Żeromskiego o to,

80
00:07:21.020 --> 00:07:24.940
że był właśnie człowiekiem pełnym kompleksu, czy takim, który wymaga zaopiekowania.

81
00:07:25.640 --> 00:07:30.280
A takiego go przedstawia autorka na podstawie opisów jego pasierbicy, Henryki.

82
00:07:30.280 --> 00:07:36.420
Tak. I tutaj ta postać pasierbicy zazwyczaj była gdzieś bardzo w tle.

83
00:07:36.660 --> 00:07:39.020
Pomimo, że on przecież ją zaadoptował.

84
00:07:39.180 --> 00:07:43.700
Dlatego, że kiedy Henryka była w wieku niemowlęcym,

85
00:07:43.780 --> 00:07:46.540
zmarł jej ojciec, Rodkiewicz.

86
00:07:46.680 --> 00:07:50.940
To był powstaniec, za którego Oktawia wyszła za mąż.

87
00:07:51.020 --> 00:07:53.400
No, ze względów patriotycznych. Nie oszukujmy się.

88
00:07:53.560 --> 00:07:55.460
Ta różnica w wieku była bardzo duża.

89
00:07:55.580 --> 00:07:57.120
Ona miała chyba 24 lata.

90
00:07:57.120 --> 00:08:01.040
On był już mocno po 50. Był mocno schorowany na serce.

91
00:08:01.300 --> 00:08:05.000
Zaraz umarł. I ona została sama z małą córeczką,

92
00:08:05.360 --> 00:08:07.260
którą bardzo Żeromski polubił.

93
00:08:07.380 --> 00:08:08.980
On był bardzo dobrym ojczymem.

94
00:08:09.180 --> 00:08:10.560
Właściwie był jej ojcem.

95
00:08:10.760 --> 00:08:14.100
Ale jednocześnie gdzieś, no i na tym się kończyło.

96
00:08:14.260 --> 00:08:18.200
Tak. I Monika Gabrys-Sławińska kapitalnie wydobyła z mroku

97
00:08:18.200 --> 00:08:24.140
tę niezwykłą postać, bo w tej chwili oczywiście jest odkłamywana postać Oktawii.

98
00:08:24.240 --> 00:08:27.340
Pokazane są różne jej problemy psychiczne.

99
00:08:27.520 --> 00:08:34.560
Ujawnia się prawdę o tym, że jej brat był współtwórcą Tworek,

100
00:08:34.680 --> 00:08:40.280
nie wiedząc, że jedną z kuracjuszek będzie jego siostra.

101
00:08:41.180 --> 00:08:44.240
I o tym właściwie się nigdy nie mówiło.

102
00:08:44.340 --> 00:08:45.760
Wiele rzeczy było przemilczanych.

103
00:08:46.480 --> 00:08:51.620
I taką prawdę o Oktawi się wydobywa jako kobiecie heroicznej,

104
00:08:51.780 --> 00:08:55.740
ale też kobiecie, która miała swoje problemy, problemy psychiczne.

105
00:08:55.900 --> 00:08:57.420
Przeżyła dwie tragedie.

106
00:08:57.580 --> 00:08:59.680
Najpierw śmierć pierwszego męża,

107
00:09:00.000 --> 00:09:03.720
no a potem tę wielką tragedię, jaką była śmierć Adasia.

108
00:09:04.120 --> 00:09:07.100
No i odejście Stefana z jej życia.

109
00:09:07.180 --> 00:09:08.880
Właśnie on nigdy nie odszedł z jej życia.

110
00:09:08.880 --> 00:09:14.100
I gdzieś ta Henia była, która wyszła za mąż za znanego architekta

111
00:09:14.100 --> 00:09:20.740
i śladów tej architektury Koszyca Witkiewicza jest bardzo dużo na Łęczowie.

112
00:09:20.880 --> 00:09:24.280
Ten na Łęczów jeszcze żyje takim duchem dziewiętnastowiecznym,

113
00:09:24.720 --> 00:09:26.100
ale tej Henii nigdy nie było.

114
00:09:26.280 --> 00:09:30.540
Bo był albo jej mąż, albo był jej ojczym, albo była jej matka.

115
00:09:30.720 --> 00:09:36.160
I nagle się okazuje, że z mroków takiej niewiedzy naszej

116
00:09:37.880 --> 00:09:41.360
wydobywamy postać dziewczyny niezwykłej, heroicznej,

117
00:09:42.340 --> 00:09:45.100
która wspomagała matkę, a potem ojczyma.

118
00:09:45.280 --> 00:09:49.060
I nie tylko Oktawia, która przepisywała popioły,

119
00:09:49.300 --> 00:09:54.640
która również wydobyła z cyrkuły popioły, rękopis popiołów,

120
00:09:54.680 --> 00:09:56.120
bo one były zarekwirowane.

121
00:09:56.280 --> 00:09:59.500
Ale właśnie ta Henia, ta szara myszka,

122
00:09:59.600 --> 00:10:01.280
przepraszam, że użyję takiego określenia,

123
00:10:01.280 --> 00:10:03.680
która się okazuje wcale nie szarą myszką,

124
00:10:03.940 --> 00:10:06.300
tylko osobą heroiczną,

125
00:10:06.720 --> 00:10:09.360
która właściwie wspomagała matkę

126
00:10:09.360 --> 00:10:12.460
w tym współżyciu z bardzo trudnym Stefanem,

127
00:10:12.540 --> 00:10:13.860
bo to współżycie było trudne.

128
00:10:13.920 --> 00:10:15.490
On był chory, miał gruźlicę.

129
00:10:16.420 --> 00:10:19.540
No jak wydobył to też profesor Adamczyk,

130
00:10:19.580 --> 00:10:20.680
tu się na niego powołam,

131
00:10:20.900 --> 00:10:22.540
był zarażony rzeżączką.

132
00:10:23.060 --> 00:10:25.640
I na przykład to, że była prawda o tym,

133
00:10:25.740 --> 00:10:28.060
że on był prześladowany w szkole

134
00:10:28.060 --> 00:10:29.700
i nie zdał dlatego matury,

135
00:10:29.900 --> 00:10:32.300
było przekłamaniem na rzecz rodziny,

136
00:10:32.640 --> 00:10:34.960
bo tak naprawdę zachorował na rzeżączkę.

137
00:10:35.620 --> 00:10:40.020
I ona walczy o prawdę o Żeromskim,

138
00:10:40.280 --> 00:10:42.600
ale jednocześnie o zachowanie jego spuścizny.

139
00:10:42.780 --> 00:10:46.760
Bo oczywiście Oktawia założyła muzeum w Nałęczowie,

140
00:10:47.260 --> 00:10:50.060
no ale całą spuściznę zachowała Henia,

141
00:10:50.220 --> 00:10:53.480
która stała mocno twardo u boku matki

142
00:10:53.480 --> 00:10:56.300
i u boku kochanego ojczyma, tak?

143
00:10:56.300 --> 00:10:58.820
Powiedziała pani, że Stefan Żeromski

144
00:10:58.820 --> 00:11:00.580
był schorowany, był człowiekiem,

145
00:11:00.720 --> 00:11:02.900
którym być może trudno się było opiekować

146
00:11:02.900 --> 00:11:05.800
i to wymagało od żony Oktawi i Pasierbicy,

147
00:11:05.860 --> 00:11:08.240
a później pewnie i córki Moniki

148
00:11:08.240 --> 00:11:10.140
i kolejnej, drugiej żony.

149
00:11:10.660 --> 00:11:11.360
Wiele wysiłku.

150
00:11:11.760 --> 00:11:15.120
Zastanawia mnie to, kiedy czytałam te eseje,

151
00:11:15.640 --> 00:11:17.780
skąd Stefan Żeromski czerpał siłę

152
00:11:17.780 --> 00:11:20.500
do tak wielkiej aktywności na wielu polach.

153
00:11:20.600 --> 00:11:21.560
Był przecież społecznikiem,

154
00:11:21.640 --> 00:11:22.920
był zaangażowany politycznie,

155
00:11:23.240 --> 00:11:24.740
był emocjonalnie zaangażowany

156
00:11:24.740 --> 00:11:26.520
w sprawy niepodległościowe.

157
00:11:26.640 --> 00:11:27.680
Co go napędzało?

158
00:11:27.740 --> 00:11:29.840
Jaka idea napędzała go do działania?

159
00:11:29.940 --> 00:11:31.240
Znaczy, moim zdaniem,

160
00:11:31.600 --> 00:11:33.120
powiem taką rzecz,

161
00:11:33.300 --> 00:11:34.280
która jest truizmem.

162
00:11:34.960 --> 00:11:38.280
To raz, że dostał ten dar,

163
00:11:39.720 --> 00:11:41.560
można powiedzieć, od losu,

164
00:11:41.680 --> 00:11:42.980
nazwijmy to w ten sposób.

165
00:11:44.240 --> 00:11:46.760
Stąd też zawsze nas fascynują

166
00:11:46.760 --> 00:11:48.600
te postacie takie jak Mickiewicz,

167
00:11:48.700 --> 00:11:49.160
Słowacki.

168
00:11:49.260 --> 00:11:51.200
Skąd oni mieli tyle siły,

169
00:11:51.320 --> 00:11:52.220
zwłaszcza Słowacki,

170
00:11:52.220 --> 00:11:53.140
tak ciężko chory.

171
00:11:53.340 --> 00:11:55.080
Chopin przecież umierając

172
00:11:55.080 --> 00:11:56.880
i tworzy te genialne dzieła

173
00:11:56.880 --> 00:11:59.020
pod koniec swojego życia przede wszystkim.

174
00:11:59.280 --> 00:12:01.620
Nie tylko w tym młodzieńczym okresie,

175
00:12:01.760 --> 00:12:03.820
ale potem te późne dzieła Chopina

176
00:12:03.820 --> 00:12:04.680
są niezwykłe.

177
00:12:04.820 --> 00:12:06.080
I tak samo było z Żeromskim.

178
00:12:06.220 --> 00:12:07.180
On z tego cierpienia,

179
00:12:07.340 --> 00:12:08.600
z własnej biografii

180
00:12:10.040 --> 00:12:12.400
uczynił źródło siły.

181
00:12:12.640 --> 00:12:14.140
To jest niesamowite,

182
00:12:14.380 --> 00:12:15.980
ale jednocześnie

183
00:12:15.980 --> 00:12:18.300
nie popadał w emocjonalizm

184
00:12:18.300 --> 00:12:19.800
i sentymentalizm,

185
00:12:20.220 --> 00:12:21.300
jakiś melodramatyzm,

186
00:12:21.920 --> 00:12:24.120
jakby się mogło wydawać,

187
00:12:24.280 --> 00:12:25.620
tak na przykład jak jest

188
00:12:25.620 --> 00:12:27.080
w Dziejach Grzechu,

189
00:12:27.180 --> 00:12:28.400
że ta fabuła jest melodramatyczna,

190
00:12:29.180 --> 00:12:30.180
ale właśnie to,

191
00:12:30.380 --> 00:12:31.540
że on się potrafi zdystansować

192
00:12:32.000 --> 00:12:33.720
przez wprowadzanie ironii

193
00:12:33.720 --> 00:12:37.260
i wprowadzenie tego efektu obcości,

194
00:12:37.400 --> 00:12:40.420
którym on kapitalnie potrafił operować.

195
00:12:40.720 --> 00:12:45.360
Sam Żeromski miał przekonanie o tym,

196
00:12:45.680 --> 00:12:47.620
że jego talent jest zmarnowany.

197
00:12:47.620 --> 00:12:49.560
On napisał taki tekst,

198
00:12:49.700 --> 00:12:51.360
mało znany, a szkoda,

199
00:12:51.920 --> 00:12:53.200
pod tytułem Pomyłki.

200
00:12:53.400 --> 00:12:54.460
I w tych pomyłkach

201
00:12:54.460 --> 00:12:56.240
on stwierdza wprost,

202
00:12:56.420 --> 00:12:59.520
zresztą nawiązując trochę

203
00:12:59.520 --> 00:13:00.740
do tego tekstu,

204
00:13:00.820 --> 00:13:01.930
do tego swojego wykładu,

205
00:13:02.780 --> 00:13:04.620
literatura, a życie polskie,

206
00:13:04.740 --> 00:13:08.020
które on wygłosił w sierpniu 1915 roku

207
00:13:08.020 --> 00:13:08.840
w Zakopanem,

208
00:13:09.300 --> 00:13:10.480
kiedy jemu się marzy,

209
00:13:10.560 --> 00:13:12.560
żeby zrzucić płaszcz Konrada

210
00:13:12.560 --> 00:13:15.880
i zacząć pisać tak jak wielcy pisarze.

211
00:13:15.880 --> 00:13:17.660
I on mówi gorzko,

212
00:13:17.760 --> 00:13:19.000
zawsze się myliłem.

213
00:13:19.460 --> 00:13:21.440
I jak czytamy recenzję,

214
00:13:21.540 --> 00:13:25.240
z jednej strony był uznany za sumienie narodu,

215
00:13:25.520 --> 00:13:27.460
z drugiej strony był,

216
00:13:27.660 --> 00:13:29.580
jak czytamy recenzję z tego,

217
00:13:29.580 --> 00:13:30.600
co on napisał,

218
00:13:30.860 --> 00:13:33.100
to rzeczywiście nie dziwimy się

219
00:13:33.100 --> 00:13:34.200
tym słowom,

220
00:13:34.320 --> 00:13:35.760
które padają w pomyłkach,

221
00:13:36.020 --> 00:13:37.800
że Żeromski zamilkł.

222
00:13:37.980 --> 00:13:39.540
Zamilkł na kilka lat

223
00:13:39.540 --> 00:13:40.960
i on przestał pisać

224
00:13:40.960 --> 00:13:42.960
odpływem ataków na siebie.

225
00:13:42.960 --> 00:13:45.380
Tutaj wystarczy przypomnieć

226
00:13:45.380 --> 00:13:48.960
zbiór recenzji po Róży,

227
00:13:49.640 --> 00:13:50.620
po wydaniu Róży,

228
00:13:50.760 --> 00:13:53.140
dramatu niescenicznego,

229
00:13:53.640 --> 00:13:56.200
który jest jednym z najciakawszych tekstów,

230
00:13:56.260 --> 00:13:56.920
aż dziwne,

231
00:13:56.980 --> 00:13:58.310
że się nikt nie pokusił,

232
00:13:58.660 --> 00:14:00.320
żeby go wystawić na scenie,

233
00:14:00.440 --> 00:14:02.130
dlatego, że to jest ta niejednoznaczność,

234
00:14:02.820 --> 00:14:06.320
która się pojawia w tym dramacie,

235
00:14:06.540 --> 00:14:10.960
której nie ma w dziełach wielkich romantyków.

236
00:14:10.960 --> 00:14:12.720
No właśnie, bo pani profesor,

237
00:14:12.760 --> 00:14:13.860
przepraszam, że wejdę w słowo,

238
00:14:14.020 --> 00:14:14.480
też pisze o tym,

239
00:14:14.560 --> 00:14:16.560
że Stefan Żeromski był wciąż rozdarty.

240
00:14:16.620 --> 00:14:18.140
Między czym, a czym on był rozdarty?

241
00:14:18.140 --> 00:14:20.040
No właśnie, pomiędzy posłannictwem,

242
00:14:20.580 --> 00:14:22.200
pomiędzy miłością do ojczyzny,

243
00:14:22.760 --> 00:14:24.260
którą można powiedzieć,

244
00:14:24.260 --> 00:14:26.180
miał we krwi,

245
00:14:26.820 --> 00:14:28.340
dlatego, że cała ta rodzina

246
00:14:28.340 --> 00:14:29.960
była bardzo mocno patriotyczna.

247
00:14:30.760 --> 00:14:33.140
Tutaj można przypomnieć ojca,

248
00:14:33.260 --> 00:14:35.040
który był zaangażowany w powstanie.

249
00:14:35.400 --> 00:14:36.180
Ta rodzina Saskich,

250
00:14:36.640 --> 00:14:37.760
przecież Wierna Rzeka,

251
00:14:37.860 --> 00:14:39.860
powstaje na podstawie opowieści rodzinnych.

252
00:14:39.860 --> 00:14:41.120
To jest klechda domowa.

253
00:14:41.320 --> 00:14:44.300
On jest wychowywany w górach świętokrzyskich,

254
00:14:44.660 --> 00:14:46.440
gdzie ślady powstania styczniowego

255
00:14:46.440 --> 00:14:48.000
są czytelne.

256
00:14:48.080 --> 00:14:49.260
Są te wszystkie mogiły

257
00:14:49.260 --> 00:14:51.680
po lasach gdzieś tam zagubione.

258
00:14:51.780 --> 00:14:53.200
Zresztą urodzi się w takim momencie

259
00:14:53.200 --> 00:14:54.040
tuż po, prawda?

260
00:14:54.220 --> 00:14:54.880
Dosłownie.

261
00:14:55.000 --> 00:14:56.200
1864 rok.

262
00:14:56.400 --> 00:14:58.780
I mówiono przez wiele lat,

263
00:14:58.800 --> 00:15:00.180
używano takiego określenia

264
00:15:00.180 --> 00:15:02.020
pogrobowiec powstania styczniowego.

265
00:15:02.780 --> 00:15:04.800
I dla niego ojczyzna była Bogiem.

266
00:15:04.800 --> 00:15:07.720
I była czymś najważniejszym.

267
00:15:07.860 --> 00:15:09.800
Można powiedzieć, że on przynależy

268
00:15:09.800 --> 00:15:12.040
do tego zakonu polskich pisarzy,

269
00:15:12.120 --> 00:15:13.660
o których my mówimy,

270
00:15:13.700 --> 00:15:15.660
że są opętani polskością

271
00:15:15.660 --> 00:15:17.780
i zakochani w polskości.

272
00:15:17.980 --> 00:15:19.640
On staje obok

273
00:15:19.640 --> 00:15:20.740
i Mickiewicza,

274
00:15:20.860 --> 00:15:21.520
słowackiego,

275
00:15:21.700 --> 00:15:22.480
krasińskiego,

276
00:15:22.640 --> 00:15:23.100
Norwida,

277
00:15:23.400 --> 00:15:24.820
obok Wyspiańskiego.

278
00:15:24.980 --> 00:15:25.980
To jest dwugłos.

279
00:15:26.560 --> 00:15:28.100
Jeszcze dojdzie ten głos

280
00:15:28.100 --> 00:15:28.920
Reymonta.

281
00:15:29.360 --> 00:15:30.200
Ten późny głos,

282
00:15:30.220 --> 00:15:31.020
zwłaszcza w czasie

283
00:15:31.020 --> 00:15:32.780
pierwszej wojny światowej.

284
00:15:32.780 --> 00:15:34.920
I on czuł taki ogromny obowiązek.

285
00:15:35.040 --> 00:15:36.020
Ale z drugiej strony,

286
00:15:36.240 --> 00:15:39.000
ten obowiązek był jakby osłabiany

287
00:15:39.000 --> 00:15:40.800
albo weryfikowany

288
00:15:40.800 --> 00:15:42.220
przez urodę życia.

289
00:15:42.480 --> 00:15:44.180
Czyli przez życie jako takie.

290
00:15:44.400 --> 00:15:46.580
Przez te wszystkie jego doświadczenia,

291
00:15:48.400 --> 00:15:49.760
których doznał,

292
00:15:50.060 --> 00:15:50.960
które przeżył.

293
00:15:51.060 --> 00:15:52.420
Wczesne sierodztwo.

294
00:15:52.600 --> 00:15:53.660
Najpierw umiera matka.

295
00:15:53.880 --> 00:15:55.700
Ojciec bardzo szybko się żeni.

296
00:15:55.880 --> 00:15:57.960
Wbrew temu, co podają

297
00:15:57.960 --> 00:15:59.480
w różnego rodzaju

298
00:15:59.480 --> 00:16:00.940
jakby nie do końca

299
00:16:00.940 --> 00:16:02.980
zweryfikowanych jego biografiach.

300
00:16:03.300 --> 00:16:04.260
Przychodzą różne

301
00:16:04.260 --> 00:16:06.720
te związane z sierodztwem

302
00:16:06.720 --> 00:16:08.340
i z nędzą materialną.

303
00:16:08.540 --> 00:16:09.940
Różnego rodzaju doświadczenia

304
00:16:09.940 --> 00:16:10.700
i pokusy.

305
00:16:11.280 --> 00:16:11.880
Również

306
00:16:11.880 --> 00:16:14.640
takie różne doświadczenia

307
00:16:14.640 --> 00:16:16.280
nie tylko związane

308
00:16:16.280 --> 00:16:17.920
z konspiracją,

309
00:16:18.020 --> 00:16:19.000
jakbyśmy powiedzieli,

310
00:16:19.160 --> 00:16:21.160
jak to mamy w syzyfowych pracach,

311
00:16:21.300 --> 00:16:22.160
ale też związane

312
00:16:22.160 --> 00:16:24.020
z kwestią dojrzewania

313
00:16:24.020 --> 00:16:26.500
i do dojrzewania erotycznego.

314
00:16:26.680 --> 00:16:28.180
Sfera życia erotycznego,

315
00:16:28.300 --> 00:16:28.880
żelomskiego,

316
00:16:28.880 --> 00:16:30.880
która jest teraz odkłamywana,

317
00:16:31.760 --> 00:16:33.240
ale też może budzić

318
00:16:33.240 --> 00:16:33.620
takie,

319
00:16:33.760 --> 00:16:34.300
takiego,

320
00:16:34.560 --> 00:16:36.180
to odkłamywanie

321
00:16:36.180 --> 00:16:36.780
może budzić

322
00:16:36.780 --> 00:16:38.380
różnego rodzaju zastrzeżenia,

323
00:16:38.620 --> 00:16:39.600
dlatego, że my się

324
00:16:39.600 --> 00:16:40.800
osuwamy w skandal

325
00:16:40.800 --> 00:16:42.200
i za moment zrobimy

326
00:16:42.200 --> 00:16:42.900
z Żeromskiego

327
00:16:42.900 --> 00:16:44.480
skandalisty i zboczeńca.

328
00:16:44.600 --> 00:16:45.840
Przepraszam za moje słowo,

329
00:16:46.040 --> 00:16:47.660
ale to nie o to chodziło,

330
00:16:47.760 --> 00:16:48.780
dlatego, że to była,

331
00:16:49.000 --> 00:16:50.140
była ta chęć życia,

332
00:16:50.820 --> 00:16:52.120
ta potrzeba życia,

333
00:16:52.980 --> 00:16:53.060
to,

334
00:16:53.320 --> 00:16:55.200
on użyła takiego pięknego

335
00:16:55.200 --> 00:16:55.840
określenia

336
00:16:55.840 --> 00:16:57.300
życiu radość,

337
00:16:58.140 --> 00:16:59.780
ale z jednej strony

338
00:16:59.780 --> 00:17:00.280
jest tak,

339
00:17:00.420 --> 00:17:02.100
że ten bohater jego,

340
00:17:02.540 --> 00:17:03.580
to jego alter ego

341
00:17:03.580 --> 00:17:04.300
najczęściej,

342
00:17:04.380 --> 00:17:05.680
odczuwa tą wielką radość

343
00:17:05.680 --> 00:17:06.140
życia,

344
00:17:06.340 --> 00:17:09.120
te wszystkie doznania

345
00:17:10.020 --> 00:17:11.240
przepływają przez niego,

346
00:17:11.320 --> 00:17:11.960
bo właśnie to jest

347
00:17:11.960 --> 00:17:13.100
ten impresjonizm,

348
00:17:13.460 --> 00:17:13.880
ta wrażeniowość

349
00:17:14.540 --> 00:17:15.100
tej prozy,

350
00:17:15.420 --> 00:17:16.120
sensualizm,

351
00:17:16.480 --> 00:17:17.140
można powiedzieć,

352
00:17:17.280 --> 00:17:17.960
że wręcz

353
00:17:17.960 --> 00:17:19.400
namacalnie czujemy

354
00:17:19.400 --> 00:17:20.920
piękno tego świata,

355
00:17:21.080 --> 00:17:21.920
no takich opisów

356
00:17:21.920 --> 00:17:22.560
tatrzańskich,

357
00:17:22.660 --> 00:17:23.380
jak w Popiołach,

358
00:17:23.380 --> 00:17:24.640
no to trudno znaleźć

359
00:17:24.640 --> 00:17:26.100
w polskiej literaturze,

360
00:17:26.200 --> 00:17:26.980
a on to widział

361
00:17:26.980 --> 00:17:27.960
na własne oczy.

362
00:17:28.100 --> 00:17:29.120
I w tej scenerii

363
00:17:29.120 --> 00:17:29.760
rozgrywa się

364
00:17:29.760 --> 00:17:31.300
miłość Rafała i Heleny,

365
00:17:31.600 --> 00:17:32.780
a to jest miłość

366
00:17:32.780 --> 00:17:36.680
jego i jego kochanki,

367
00:17:37.060 --> 00:17:38.640
to była siostra

368
00:17:38.640 --> 00:17:39.680
jego macochy

369
00:17:39.680 --> 00:17:41.100
i to był jeden

370
00:17:41.100 --> 00:17:42.480
z najbardziej gorących

371
00:17:42.480 --> 00:17:43.260
romansów,

372
00:17:43.460 --> 00:17:44.880
który miał miejsce

373
00:17:44.880 --> 00:17:45.600
w jego biografii,

374
00:17:46.340 --> 00:17:47.580
opisany szczegółowo

375
00:17:47.580 --> 00:17:48.740
w jego dzienniku,

376
00:17:48.880 --> 00:17:50.240
ale ten dziennik,

377
00:17:50.320 --> 00:17:50.880
i to też jest

378
00:17:50.880 --> 00:17:52.100
kapitalna historia,

379
00:17:52.100 --> 00:17:53.720
podlegał cenzurze.

380
00:17:53.980 --> 00:17:54.800
Nam się wydaje,

381
00:17:54.880 --> 00:17:56.220
że tylko patriotycznej,

382
00:17:56.400 --> 00:17:57.820
bynajmniej obyczajowej.

383
00:17:58.040 --> 00:17:58.720
A przez kogo?

384
00:17:58.920 --> 00:17:59.940
A przez rodzinę.

385
00:18:00.060 --> 00:18:01.200
I nie przez Oktawię,

386
00:18:01.500 --> 00:18:03.280
tylko przez drugą żonę,

387
00:18:03.480 --> 00:18:04.660
przez Annę Zawadzko,

388
00:18:04.800 --> 00:18:06.480
czy przez partnerkę życiową,

389
00:18:06.540 --> 00:18:07.200
bo to też jest

390
00:18:07.200 --> 00:18:08.500
taka kwestia,

391
00:18:08.500 --> 00:18:09.140
że zrobiono

392
00:18:09.140 --> 00:18:10.760
z Żeromskiego bigamista,

393
00:18:10.800 --> 00:18:11.740
a on się nigdy

394
00:18:11.740 --> 00:18:12.560
z Anną

395
00:18:12.560 --> 00:18:13.240
tak naprawdę

396
00:18:13.240 --> 00:18:14.040
nie ożenił,

397
00:18:14.220 --> 00:18:14.640
dlatego,

398
00:18:14.860 --> 00:18:15.520
że bał się,

399
00:18:16.020 --> 00:18:16.700
że Oktawia

400
00:18:16.700 --> 00:18:17.200
targnie się

401
00:18:17.200 --> 00:18:18.000
na swoje życie.

402
00:18:18.500 --> 00:18:20.020
Pełno jest

403
00:18:20.020 --> 00:18:20.680
w tej biografii

404
00:18:20.680 --> 00:18:21.840
właśnie takich elementów

405
00:18:21.840 --> 00:18:22.600
tragicznych,

406
00:18:22.720 --> 00:18:23.400
tak jak mówiłam,

407
00:18:23.820 --> 00:18:24.220
sierodztwo.

408
00:18:24.840 --> 00:18:25.920
Takie staczanie się

409
00:18:25.920 --> 00:18:26.660
na dno

410
00:18:26.660 --> 00:18:28.080
i za wszelką cenę

411
00:18:28.760 --> 00:18:29.340
podnoszenie się

412
00:18:29.340 --> 00:18:30.500
z tego dna,

413
00:18:30.540 --> 00:18:31.340
zwłaszcza w tym

414
00:18:31.340 --> 00:18:32.580
czasie szkolnym.

415
00:18:32.720 --> 00:18:33.360
On poznaje

416
00:18:33.360 --> 00:18:34.300
Antoniego Bema,

417
00:18:34.460 --> 00:18:34.920
który jest jego

418
00:18:34.920 --> 00:18:36.500
przewodnikiem życiowym.

419
00:18:36.660 --> 00:18:37.340
I to też

420
00:18:37.340 --> 00:18:38.520
nagle okazuje się,

421
00:18:38.700 --> 00:18:40.140
że Antoni Bem,

422
00:18:40.320 --> 00:18:41.560
który był dla niego wzorcem,

423
00:18:41.660 --> 00:18:42.040
to jest też

424
00:18:42.500 --> 00:18:43.300
biografia jeszcze

425
00:18:43.300 --> 00:18:44.280
do opracowania,

426
00:18:44.340 --> 00:18:45.000
bo to też jest

427
00:18:45.000 --> 00:18:45.620
biografia

428
00:18:46.100 --> 00:18:46.500
niezwykle

429
00:18:47.060 --> 00:18:47.460
tragiczna.

430
00:18:47.600 --> 00:18:47.960
On o tym

431
00:18:47.960 --> 00:18:48.500
tragizmie

432
00:18:48.500 --> 00:18:49.220
Bema

433
00:18:49.220 --> 00:18:50.320
pisze

434
00:18:50.320 --> 00:18:50.840
w swoich

435
00:18:50.840 --> 00:18:51.960
dziennikach.

436
00:18:52.140 --> 00:18:53.160
I tych postaci

437
00:18:53.160 --> 00:18:53.700
tragicznych

438
00:18:53.700 --> 00:18:54.960
jest bardzo wiele.

439
00:18:55.120 --> 00:18:55.500
Można powiedzieć,

440
00:18:55.560 --> 00:18:56.480
że to jest pisarz,

441
00:18:56.620 --> 00:18:57.900
który dostrzega,

442
00:18:58.040 --> 00:18:59.100
jest to taki rodzaj

443
00:18:59.100 --> 00:18:59.900
empatii,

444
00:19:00.500 --> 00:19:01.100
jakby wręcz

445
00:19:01.100 --> 00:19:02.020
dostrzega,

446
00:19:02.100 --> 00:19:03.060
ale i wczuwa się

447
00:19:03.060 --> 00:19:03.520
właśnie

448
00:19:03.520 --> 00:19:04.980
w to zło,

449
00:19:05.340 --> 00:19:06.440
w to okrucieństwo

450
00:19:06.440 --> 00:19:07.160
świata,

451
00:19:07.360 --> 00:19:08.760
w to niespełnienie,

452
00:19:09.180 --> 00:19:10.220
właśnie w to,

453
00:19:10.380 --> 00:19:11.880
że to poczucie

454
00:19:11.880 --> 00:19:12.560
braku,

455
00:19:13.240 --> 00:19:13.880
nieustające,

456
00:19:14.200 --> 00:19:15.180
czyli jest to

457
00:19:15.180 --> 00:19:16.140
taki rodzaj

458
00:19:16.140 --> 00:19:17.300
melancholii,

459
00:19:17.840 --> 00:19:18.140
ale nie

460
00:19:18.140 --> 00:19:19.080
dyrerowskiej,

461
00:19:19.200 --> 00:19:20.500
ale też jest pełno

462
00:19:20.500 --> 00:19:21.240
u niego

463
00:19:21.240 --> 00:19:22.220
nie tylko takich

464
00:19:22.220 --> 00:19:23.720
kwestii społecznikowskich,

465
00:19:24.120 --> 00:19:25.340
ale też i refleksji

466
00:19:25.340 --> 00:19:26.120
nad życiem.

467
00:19:26.920 --> 00:19:28.040
Są piękne sceny

468
00:19:28.040 --> 00:19:28.880
w dziejach grzechu,

469
00:19:28.940 --> 00:19:29.860
bo wszyscy skupiają się

470
00:19:29.860 --> 00:19:30.600
oczywiście na tym

471
00:19:30.600 --> 00:19:32.360
wątku skandalizującym,

472
00:19:32.560 --> 00:19:33.800
ale są takie piękne

473
00:19:34.760 --> 00:19:35.360
fragmenty,

474
00:19:35.700 --> 00:19:36.140
kiedy Ewa

475
00:19:36.140 --> 00:19:36.900
zastanawia się,

476
00:19:36.900 --> 00:19:38.200
dokąd płyną te obłoki,

477
00:19:38.320 --> 00:19:39.320
po co to wszystko.

478
00:19:39.520 --> 00:19:40.660
Mamy gdzieś tam

479
00:19:40.660 --> 00:19:41.600
w kontekście

480
00:19:41.600 --> 00:19:42.360
bardzo dużo

481
00:19:42.360 --> 00:19:43.620
z księgi

482
00:19:43.620 --> 00:19:44.300
Kocheleta,

483
00:19:44.560 --> 00:19:45.400
że przemija

484
00:19:45.400 --> 00:19:47.600
wielkość tego świata,

485
00:19:47.840 --> 00:19:48.720
przemija potęga

486
00:19:48.720 --> 00:19:49.520
tego świata,

487
00:19:49.620 --> 00:19:50.620
to wszystko płyni,

488
00:19:50.880 --> 00:19:51.240
mija

489
00:19:51.240 --> 00:19:52.300
i dokąd,

490
00:19:52.460 --> 00:19:52.880
po co.

491
00:19:53.300 --> 00:19:54.020
Jest to wiele

492
00:19:54.020 --> 00:19:55.140
takich pytań

493
00:19:55.140 --> 00:19:55.820
o charakterze

494
00:19:55.820 --> 00:19:56.920
egzystencjalnym

495
00:19:56.920 --> 00:19:57.360
u niego.

496
00:20:03.770 --> 00:20:04.950
Przytoczę cytat

497
00:20:04.950 --> 00:20:05.970
z pani eseju.

498
00:20:06.090 --> 00:20:06.630
Okazuje się,

499
00:20:06.730 --> 00:20:07.950
że pisarza charakteryzuje

500
00:20:07.950 --> 00:20:09.330
niekonwencjonalne podejście

501
00:20:09.330 --> 00:20:10.370
do wielu kwestii

502
00:20:10.370 --> 00:20:11.410
życia politycznego,

503
00:20:11.590 --> 00:20:12.090
społecznego,

504
00:20:12.190 --> 00:20:12.970
ekonomicznego.

505
00:20:13.170 --> 00:20:14.790
Prowadzi niekończący się,

506
00:20:14.950 --> 00:20:15.810
pełen ekspresji

507
00:20:15.810 --> 00:20:16.350
i bólu

508
00:20:16.350 --> 00:20:17.650
dialog z Bogiem,

509
00:20:17.870 --> 00:20:18.330
historią,

510
00:20:18.450 --> 00:20:18.910
tradycją,

511
00:20:19.050 --> 00:20:19.350
światem,

512
00:20:19.350 --> 00:20:21.270
ludźmi i samym sobą.

513
00:20:21.390 --> 00:20:22.370
To brzmi

514
00:20:22.370 --> 00:20:23.490
współcześnie.

515
00:20:23.710 --> 00:20:24.570
Pani profesor

516
00:20:24.570 --> 00:20:25.330
pisze o tym

517
00:20:25.330 --> 00:20:25.970
i w zasadzie

518
00:20:25.970 --> 00:20:27.150
temu też poświęcony

519
00:20:27.150 --> 00:20:27.970
jest cały ten tom,

520
00:20:28.050 --> 00:20:28.950
że Stefan Żeromski

521
00:20:28.950 --> 00:20:29.870
wbrew pozorom

522
00:20:29.870 --> 00:20:30.670
i wbrew tej naszej

523
00:20:30.670 --> 00:20:31.430
szkolnej wiedzy

524
00:20:31.430 --> 00:20:32.830
jest bardzo podatny

525
00:20:32.830 --> 00:20:33.830
na te nowe

526
00:20:33.830 --> 00:20:34.410
odczytania,

527
00:20:34.490 --> 00:20:35.750
bo on tak naprawdę

528
00:20:35.750 --> 00:20:36.790
miał bardzo

529
00:20:36.790 --> 00:20:38.190
nowoczesną wizję

530
00:20:38.190 --> 00:20:38.850
świata.

531
00:20:39.090 --> 00:20:40.030
Na czym ona polegała?

532
00:20:40.310 --> 00:20:41.210
Przede wszystkim

533
00:20:41.210 --> 00:20:42.670
to był świat w ruchu,

534
00:20:43.090 --> 00:20:43.990
świat dynamiczny,

535
00:20:44.090 --> 00:20:45.030
zmieniający się,

536
00:20:45.570 --> 00:20:46.310
ale świat,

537
00:20:46.310 --> 00:20:48.510
który wyszedł z formy,

538
00:20:48.690 --> 00:20:50.210
można powiedzieć w ten sposób

539
00:20:50.210 --> 00:20:51.730
po szekspirowsku

540
00:20:51.730 --> 00:20:53.590
i do tej formy

541
00:20:53.590 --> 00:20:54.370
nie chce wrócić.

542
00:20:54.530 --> 00:20:55.490
On za wszelką cenę

543
00:20:55.490 --> 00:20:57.210
tę formę chce znaleźć.

544
00:20:57.890 --> 00:20:58.170
Chce

545
00:20:58.170 --> 00:20:59.430
właśnie chociażby

546
00:20:59.430 --> 00:20:59.990
jego działanie

547
00:20:59.990 --> 00:21:01.030
społecznikowskie,

548
00:21:01.150 --> 00:21:01.270
to jest

549
00:21:01.270 --> 00:21:02.230
zapanowanie nad

550
00:21:02.230 --> 00:21:03.310
chaosem tego świata.

551
00:21:03.830 --> 00:21:05.550
I jego podejście

552
00:21:05.550 --> 00:21:06.490
do polityki

553
00:21:06.490 --> 00:21:07.030
też jest

554
00:21:07.030 --> 00:21:08.850
bardzo nowoczesne.

555
00:21:09.470 --> 00:21:11.250
To jest podejście,

556
00:21:11.370 --> 00:21:12.450
które wyrasta

557
00:21:12.450 --> 00:21:13.310
z myślenia

558
00:21:13.310 --> 00:21:14.590
Abramowskiego

559
00:21:14.590 --> 00:21:15.510
między innymi.

560
00:21:15.730 --> 00:21:16.650
Taki jest tekst

561
00:21:16.650 --> 00:21:17.330
Abramowskiego

562
00:21:17.330 --> 00:21:18.630
Etyka a Rewolucja,

563
00:21:19.170 --> 00:21:20.670
kiedy Abramowski mówi,

564
00:21:20.790 --> 00:21:21.270
że należy

565
00:21:21.270 --> 00:21:21.990
społeczeństwo

566
00:21:21.990 --> 00:21:23.150
budować oddolnie.

567
00:21:24.070 --> 00:21:25.510
Społeczeństwo obywatelskie.

568
00:21:25.570 --> 00:21:26.310
Dosłownie.

569
00:21:26.590 --> 00:21:26.990
I tutaj

570
00:21:26.990 --> 00:21:28.530
w przypadku Żeromskiego

571
00:21:28.530 --> 00:21:29.450
można z pełną

572
00:21:29.450 --> 00:21:30.530
odpowiedzialnością

573
00:21:30.530 --> 00:21:31.450
używać tego

574
00:21:31.450 --> 00:21:32.330
terminu

575
00:21:32.330 --> 00:21:33.850
właśnie

576
00:21:35.070 --> 00:21:35.950
społeczeństwo

577
00:21:35.950 --> 00:21:36.750
obywatelskie.

578
00:21:36.990 --> 00:21:37.830
On przecież

579
00:21:37.830 --> 00:21:38.710
zaangażował się

580
00:21:38.710 --> 00:21:39.750
w ruch współdzielczy,

581
00:21:39.950 --> 00:21:40.330
był jego

582
00:21:40.330 --> 00:21:41.370
współtwórcą

583
00:21:41.370 --> 00:21:43.050
i to on wymyślił

584
00:21:43.050 --> 00:21:43.530
to hasło

585
00:21:43.530 --> 00:21:44.130
z połem.

586
00:21:44.390 --> 00:21:45.170
Poza tym

587
00:21:45.170 --> 00:21:47.130
wierzył w oświatę,

588
00:21:47.330 --> 00:21:47.770
w te wszystkie

589
00:21:47.770 --> 00:21:49.090
towarzystwa oświatowe.

590
00:21:49.150 --> 00:21:49.690
On się oczywiście

591
00:21:49.690 --> 00:21:50.270
natychmiast

592
00:21:50.270 --> 00:21:52.130
ze wszystkimi skłócał,

593
00:21:52.310 --> 00:21:53.690
bo miał swoją wizję

594
00:21:53.690 --> 00:21:55.010
bardzo radykalną

595
00:21:55.010 --> 00:21:56.630
i nie chciał

596
00:21:56.630 --> 00:21:57.870
żadnych kompromisów.

597
00:21:58.070 --> 00:21:59.390
Stąd przecież

598
00:21:59.390 --> 00:22:00.590
chociażby już

599
00:22:00.590 --> 00:22:01.790
w ludziach bezdomnych

600
00:22:01.790 --> 00:22:02.850
on tym głosem

601
00:22:02.850 --> 00:22:03.350
Judyma

602
00:22:03.350 --> 00:22:04.030
oskarża

603
00:22:04.030 --> 00:22:05.030
w Nałęczowie,

604
00:22:05.170 --> 00:22:05.730
które przecież

605
00:22:05.730 --> 00:22:06.630
Nałęczów był wtedy

606
00:22:06.630 --> 00:22:07.430
bardzo takim

607
00:22:07.430 --> 00:22:08.230
popularnym

608
00:22:08.230 --> 00:22:09.090
kurortem.

609
00:22:09.730 --> 00:22:10.430
Przyjeżdżała tam

610
00:22:10.430 --> 00:22:12.150
cała elita intelektualna

611
00:22:12.150 --> 00:22:12.610
z Prusem

612
00:22:12.610 --> 00:22:13.210
włącznie.

613
00:22:13.390 --> 00:22:14.130
To też jakby

614
00:22:14.130 --> 00:22:15.010
na inną zupełnie

615
00:22:15.010 --> 00:22:15.910
rozmowę.

616
00:22:16.010 --> 00:22:16.790
A on pokazuje,

617
00:22:16.830 --> 00:22:17.210
wy macie

618
00:22:17.210 --> 00:22:18.430
brudny staw.

619
00:22:18.950 --> 00:22:19.590
Zobaczcie,

620
00:22:19.590 --> 00:22:20.550
jakie jest otoczenie.

621
00:22:20.890 --> 00:22:21.970
Weźcie się do pracy.

622
00:22:22.250 --> 00:22:22.670
Proza życia.

623
00:22:22.930 --> 00:22:23.570
Dosłownie.

624
00:22:24.010 --> 00:22:25.390
I ta kategoria pracy,

625
00:22:26.330 --> 00:22:27.210
idea pracy

626
00:22:27.210 --> 00:22:27.630
u niego

627
00:22:27.630 --> 00:22:28.390
jest niezwykle

628
00:22:28.390 --> 00:22:29.330
ważna,

629
00:22:29.410 --> 00:22:29.730
dlatego,

630
00:22:29.770 --> 00:22:31.010
że on

631
00:22:31.010 --> 00:22:32.150
do tego

632
00:22:32.150 --> 00:22:33.810
bardzo mocno

633
00:22:33.810 --> 00:22:34.490
nawiąże,

634
00:22:34.590 --> 00:22:34.970
nie tylko

635
00:22:34.970 --> 00:22:35.670
w tych

636
00:22:35.670 --> 00:22:36.670
pierwszych

637
00:22:36.670 --> 00:22:37.570
swoich tekstach,

638
00:22:37.850 --> 00:22:38.630
ale przede wszystkim

639
00:22:38.630 --> 00:22:39.990
w późnych tekstach,

640
00:22:40.130 --> 00:22:41.910
tutaj cały ten fragment

641
00:22:41.910 --> 00:22:42.370
właśnie

642
00:22:42.370 --> 00:22:43.610
literatura,

643
00:22:43.670 --> 00:22:44.590
życie polskie

644
00:22:44.590 --> 00:22:46.290
jest poświęcony

645
00:22:46.290 --> 00:22:47.990
owej idei pracy,

646
00:22:48.590 --> 00:22:48.790
która,

647
00:22:49.030 --> 00:22:49.570
co z tego,

648
00:22:49.770 --> 00:22:50.790
że przegrywasz,

649
00:22:51.270 --> 00:22:52.990
ale powinniśmy się

650
00:22:52.990 --> 00:22:53.630
wszyscy wiąść

651
00:22:53.630 --> 00:22:54.910
do wielkiej pracy,

652
00:22:55.010 --> 00:22:56.510
do wielkiego budowania.

653
00:22:56.830 --> 00:22:57.950
I on do tego

654
00:22:57.950 --> 00:22:58.850
budowania,

655
00:22:58.970 --> 00:23:00.090
tej idei budowania,

656
00:23:00.410 --> 00:23:01.370
którą nazwie potem

657
00:23:01.370 --> 00:23:02.230
idea polska,

658
00:23:02.690 --> 00:23:03.170
nawiąże

659
00:23:03.170 --> 00:23:04.350
między innymi

660
00:23:04.350 --> 00:23:05.330
w tych tekstach

661
00:23:05.330 --> 00:23:06.130
powojennych.

662
00:23:06.130 --> 00:23:07.430
Jest to tyle ciekawe,

663
00:23:07.590 --> 00:23:08.490
że w PRL-u

664
00:23:08.490 --> 00:23:09.050
te teksty

665
00:23:09.050 --> 00:23:10.010
poza przedwiośniem

666
00:23:10.010 --> 00:23:10.570
były mocno

667
00:23:10.570 --> 00:23:11.370
cenzurowane.

668
00:23:11.630 --> 00:23:12.190
I w ogóle

669
00:23:12.190 --> 00:23:13.550
tak naprawdę

670
00:23:13.550 --> 00:23:14.270
mało kto

671
00:23:14.270 --> 00:23:15.090
wiedział

672
00:23:15.090 --> 00:23:16.330
o takim

673
00:23:16.330 --> 00:23:16.970
dramacie

674
00:23:16.970 --> 00:23:17.790
ponad

675
00:23:17.790 --> 00:23:18.550
Śnieg Bielszym

676
00:23:18.550 --> 00:23:19.350
się stanę,

677
00:23:19.490 --> 00:23:20.850
czy takim

678
00:23:20.850 --> 00:23:21.570
tekście

679
00:23:21.570 --> 00:23:22.010
na

680
00:23:22.010 --> 00:23:22.810
plebanii

681
00:23:22.810 --> 00:23:23.610
w Wyszkowie,

682
00:23:24.350 --> 00:23:24.850
który to był

683
00:23:24.850 --> 00:23:25.230
tekst,

684
00:23:25.350 --> 00:23:26.490
który w latach

685
00:23:26.490 --> 00:23:27.290
osiemdziesiątych

686
00:23:27.290 --> 00:23:27.970
wyszedł w drugim

687
00:23:27.970 --> 00:23:28.530
obiegu.

688
00:23:28.750 --> 00:23:29.770
No i snobizm

689
00:23:29.770 --> 00:23:30.710
i postęp.

690
00:23:30.930 --> 00:23:31.670
Dopiero w latach

691
00:23:31.670 --> 00:23:32.750
dziewięćdziesiątych

692
00:23:32.750 --> 00:23:34.170
zostały te teksty

693
00:23:34.170 --> 00:23:35.130
przywrócone

694
00:23:35.130 --> 00:23:36.110
publiczności,

695
00:23:36.270 --> 00:23:37.550
odbiorcy

696
00:23:37.550 --> 00:23:38.350
polskiemu

697
00:23:38.350 --> 00:23:39.630
i słusznie

698
00:23:39.630 --> 00:23:41.250
i jednocześnie

699
00:23:41.250 --> 00:23:41.910
to, co zrobił

700
00:23:41.910 --> 00:23:42.830
profesor Adamczyk,

701
00:23:42.970 --> 00:23:43.970
czyli zebrał

702
00:23:43.970 --> 00:23:45.150
całą korespondencję

703
00:23:45.150 --> 00:23:45.970
Żeromskiego,

704
00:23:46.210 --> 00:23:46.930
a to nie była

705
00:23:46.930 --> 00:23:47.970
tylko korespondencja

706
00:23:47.970 --> 00:23:49.350
miłosna powiedzmy sobie,

707
00:23:49.570 --> 00:23:49.950
ale on

708
00:23:49.950 --> 00:23:51.450
prowadził korespondencję

709
00:23:51.450 --> 00:23:52.050
podobnie jako

710
00:23:52.050 --> 00:23:52.730
Rzeszkowa

711
00:23:52.730 --> 00:23:53.810
z różnymi

712
00:23:53.810 --> 00:23:54.430
ludźmi,

713
00:23:55.230 --> 00:23:55.770
ludzie

714
00:23:55.770 --> 00:23:56.810
instytucje

715
00:23:56.810 --> 00:23:57.530
i z tego

716
00:23:57.530 --> 00:23:58.350
wyłania się

717
00:23:58.350 --> 00:23:59.530
portret

718
00:23:59.530 --> 00:24:00.410
człowieka,

719
00:24:00.850 --> 00:24:01.510
który wierzy

720
00:24:01.510 --> 00:24:02.250
w wielką

721
00:24:02.250 --> 00:24:03.010
pracę

722
00:24:03.010 --> 00:24:05.050
i tę ideę pracy,

723
00:24:05.250 --> 00:24:05.790
on nazywa to

724
00:24:05.790 --> 00:24:06.850
ideą polskości,

725
00:24:07.250 --> 00:24:08.930
on przeciwstawia

726
00:24:10.170 --> 00:24:11.510
sowietyzacji Polski.

727
00:24:11.710 --> 00:24:12.970
On się strasznie bał,

728
00:24:13.290 --> 00:24:14.730
dosłownie można powiedzieć,

729
00:24:15.490 --> 00:24:16.550
strasznie się bał,

730
00:24:16.910 --> 00:24:19.050
że doktryna ze wschodu

731
00:24:19.050 --> 00:24:20.510
i tutaj te bardzo...

732
00:24:20.510 --> 00:24:21.150
Kłasło komunizmu,

733
00:24:21.210 --> 00:24:22.030
pisze pani profesor

734
00:24:22.030 --> 00:24:22.770
o tym w swoim

735
00:24:22.770 --> 00:24:23.110
nazwim.

736
00:24:23.490 --> 00:24:23.810
Kłasło komunizmu

737
00:24:23.810 --> 00:24:25.770
i to jest w postaciach

738
00:24:25.770 --> 00:24:26.530
tych

739
00:24:29.330 --> 00:24:29.890
przywódców

740
00:24:29.890 --> 00:24:31.830
tego nieformalnego rządu,

741
00:24:32.030 --> 00:24:33.490
który się objawił

742
00:24:33.490 --> 00:24:34.410
w Białymstoku,

743
00:24:34.610 --> 00:24:35.070
a potem

744
00:24:35.070 --> 00:24:36.190
on ślady

745
00:24:36.790 --> 00:24:37.350
działalności

746
00:24:37.350 --> 00:24:39.090
śledził w Wyszkowie

747
00:24:39.090 --> 00:24:40.350
w postaci tego

748
00:24:40.350 --> 00:24:41.470
smrodu benzyny,

749
00:24:41.570 --> 00:24:42.210
co zostało,

750
00:24:42.370 --> 00:24:43.130
smród benzyny

751
00:24:43.130 --> 00:24:44.030
i cukier,

752
00:24:44.150 --> 00:24:44.310
tak?

753
00:24:44.610 --> 00:24:45.230
I on mówi,

754
00:24:45.330 --> 00:24:46.270
że kto zdradził

755
00:24:46.270 --> 00:24:47.290
polską ziemię,

756
00:24:47.290 --> 00:24:48.570
nie jest godny

757
00:24:48.570 --> 00:24:48.970
do tego,

758
00:24:49.010 --> 00:24:49.910
żeby w polskiej ziemi

759
00:24:49.910 --> 00:24:50.750
być pochowany.

760
00:24:50.930 --> 00:24:51.490
Co więcej,

761
00:24:51.510 --> 00:24:52.390
on uważał,

762
00:24:52.670 --> 00:24:54.470
że ta zdrada

763
00:24:54.470 --> 00:24:55.670
to nie tylko jest

764
00:24:55.670 --> 00:24:56.750
opowiedzenie się

765
00:24:56.750 --> 00:24:58.570
po stronie komunizmu,

766
00:24:58.690 --> 00:24:59.710
ale również

767
00:24:59.710 --> 00:25:01.670
on pokazuje

768
00:25:01.670 --> 00:25:01.970
tę

769
00:25:03.230 --> 00:25:04.550
drugą twarz

770
00:25:04.550 --> 00:25:06.510
polskiej niepodległości.

771
00:25:06.730 --> 00:25:07.810
To nie jest ta...

772
00:25:07.810 --> 00:25:08.930
On przecież był

773
00:25:09.770 --> 00:25:10.430
prezydentem

774
00:25:11.310 --> 00:25:11.970
Zakopanego.

775
00:25:12.130 --> 00:25:13.170
No i z jednej strony

776
00:25:13.170 --> 00:25:14.030
można by powiedzieć,

777
00:25:14.130 --> 00:25:14.850
że to jest ta twarz

778
00:25:14.850 --> 00:25:15.570
heroiczna,

779
00:25:15.670 --> 00:25:16.410
bo dzięki niemu

780
00:25:16.410 --> 00:25:17.870
mamy i głodówkę

781
00:25:17.870 --> 00:25:18.790
i morskie oko,

782
00:25:18.930 --> 00:25:19.730
potem walczy

783
00:25:19.730 --> 00:25:20.770
o polski spisz,

784
00:25:21.490 --> 00:25:22.490
walczy o

785
00:25:22.490 --> 00:25:24.110
polski śląsk,

786
00:25:24.310 --> 00:25:25.530
o polskie wybrzeże,

787
00:25:25.590 --> 00:25:26.590
czyli polski Bałtyk.

788
00:25:26.650 --> 00:25:27.590
Zakochany w Bałtyku

789
00:25:27.590 --> 00:25:28.190
zresztą,

790
00:25:28.350 --> 00:25:29.390
nie tylko w Zakopanem.

791
00:25:29.610 --> 00:25:29.990
Oczywiście.

792
00:25:30.710 --> 00:25:32.390
I ta wielka miłość

793
00:25:32.390 --> 00:25:32.730
do Helu.

794
00:25:32.830 --> 00:25:33.550
Ja z dzieciństwa

795
00:25:33.550 --> 00:25:34.250
pamiętam

796
00:25:34.250 --> 00:25:35.510
sosnę

797
00:25:35.510 --> 00:25:36.710
Żeromskiego

798
00:25:36.710 --> 00:25:37.330
na Helu,

799
00:25:37.430 --> 00:25:38.090
już jej nie ma,

800
00:25:38.250 --> 00:25:39.610
ale te ślady

801
00:25:39.610 --> 00:25:40.430
były jeszcze

802
00:25:40.430 --> 00:25:41.110
w tych latach

803
00:25:41.110 --> 00:25:42.070
sześćdziesiątych

804
00:25:42.070 --> 00:25:42.950
bardzo mocno

805
00:25:42.950 --> 00:25:44.070
zauważalne

806
00:25:44.070 --> 00:25:44.590
i ten kult

807
00:25:44.590 --> 00:25:45.450
Żeromskiego

808
00:25:45.450 --> 00:25:46.130
był.

809
00:25:46.130 --> 00:25:47.550
No, ku wielkiej radości

810
00:25:47.550 --> 00:25:47.950
widzę, że

811
00:25:47.950 --> 00:25:48.390
w Orłowie

812
00:25:48.390 --> 00:25:49.370
jest odnowiony

813
00:25:49.370 --> 00:25:50.750
domek Żeromskiego,

814
00:25:50.950 --> 00:25:51.630
gdzie pisał tę

815
00:25:51.630 --> 00:25:53.030
wspaniałą rzecz,

816
00:25:53.150 --> 00:25:53.770
czyli wiatr

817
00:25:53.770 --> 00:25:54.690
od morza.

818
00:25:54.990 --> 00:25:56.830
I z jednej strony

819
00:25:56.830 --> 00:25:57.570
jest ten heroizm,

820
00:25:57.690 --> 00:25:58.470
ale z drugiej strony

821
00:25:58.470 --> 00:25:59.770
Żeromski ujawnia tę

822
00:26:01.330 --> 00:26:02.530
taką niewygodną,

823
00:26:02.650 --> 00:26:03.490
nazwijmy to,

824
00:26:04.210 --> 00:26:05.510
po prostu brudną,

825
00:26:05.590 --> 00:26:06.350
żeby nie powiedzieć,

826
00:26:06.710 --> 00:26:07.310
ohydną

827
00:26:07.310 --> 00:26:07.790
prawdę

828
00:26:07.790 --> 00:26:08.830
rzeczywistości

829
00:26:08.830 --> 00:26:10.470
polskiej.

830
00:26:10.590 --> 00:26:11.930
I on mówi tak,

831
00:26:12.010 --> 00:26:12.610
kiedy zeszły

832
00:26:12.610 --> 00:26:13.450
wody potopu,

833
00:26:13.850 --> 00:26:14.630
wtedy wyszło

834
00:26:14.630 --> 00:26:15.730
wszystkie robactwo.

835
00:26:15.930 --> 00:26:16.750
Najgorsze

836
00:26:16.750 --> 00:26:17.370
gady,

837
00:26:17.730 --> 00:26:18.270
płazy,

838
00:26:18.790 --> 00:26:19.330
robale,

839
00:26:19.790 --> 00:26:20.950
czyli paskarze,

840
00:26:21.770 --> 00:26:22.610
czyli

841
00:26:22.610 --> 00:26:23.910
różnego

842
00:26:23.910 --> 00:26:25.150
rodzaju

843
00:26:25.150 --> 00:26:26.310
konformiści,

844
00:26:26.770 --> 00:26:27.510
którzy

845
00:26:27.510 --> 00:26:28.450
na

846
00:26:28.450 --> 00:26:29.410
niepodległości

847
00:26:29.410 --> 00:26:29.970
polskiej

848
00:26:29.970 --> 00:26:30.830
chcą zbić

849
00:26:30.830 --> 00:26:31.410
interes,

850
00:26:32.010 --> 00:26:32.690
czyli chcą

851
00:26:32.690 --> 00:26:33.150
zbić

852
00:26:33.150 --> 00:26:33.850
majątki.

853
00:26:33.930 --> 00:26:34.170
To jest

854
00:26:34.170 --> 00:26:35.830
spekulowanie

855
00:26:35.830 --> 00:26:36.650
polską

856
00:26:36.650 --> 00:26:37.570
i polskością.

857
00:26:37.570 --> 00:26:39.150
I on

858
00:26:39.150 --> 00:26:39.610
potem

859
00:26:40.550 --> 00:26:41.310
słowami

860
00:26:41.310 --> 00:26:41.930
gajowca

861
00:26:41.930 --> 00:26:42.550
powie,

862
00:26:42.550 --> 00:26:43.370
nie o takiej

863
00:26:43.370 --> 00:26:44.030
Polsce

864
00:26:44.030 --> 00:26:45.110
marzyłem.

865
00:26:45.310 --> 00:26:46.170
To miała być

866
00:26:46.170 --> 00:26:46.990
wielka,

867
00:26:47.130 --> 00:26:48.210
wspaniała idea

868
00:26:48.210 --> 00:26:49.450
wcielona w życie.

869
00:26:49.630 --> 00:26:50.550
Zwolniliśmy się

870
00:26:50.550 --> 00:26:51.710
z wielkiej pracy

871
00:26:51.710 --> 00:26:52.530
na rzecz

872
00:26:52.530 --> 00:26:53.690
niepodległości.

873
00:26:53.950 --> 00:26:54.850
Teraz obrazem

874
00:26:54.850 --> 00:26:56.090
niepodległej Polski

875
00:26:56.090 --> 00:26:57.170
jest trumna

876
00:26:57.170 --> 00:26:58.150
Narutowicza,

877
00:26:58.430 --> 00:26:59.070
zastrzelonego

878
00:26:59.070 --> 00:26:59.790
prezydenta,

879
00:26:59.990 --> 00:27:00.830
ale jest jeszcze

880
00:27:00.830 --> 00:27:01.230
gorzej,

881
00:27:01.430 --> 00:27:01.690
dlatego,

882
00:27:01.850 --> 00:27:02.510
że jest dla niego

883
00:27:02.510 --> 00:27:03.510
granatowy

884
00:27:03.510 --> 00:27:04.190
policjant,

885
00:27:04.410 --> 00:27:05.410
który stoi na rogu

886
00:27:05.410 --> 00:27:06.870
i Polska

887
00:27:06.870 --> 00:27:07.850
z wielkiego

888
00:27:07.850 --> 00:27:09.030
państwa pracy

889
00:27:09.030 --> 00:27:09.750
zamieniła się

890
00:27:09.750 --> 00:27:10.190
w państwo

891
00:27:10.190 --> 00:27:10.950
policyjne.

892
00:27:11.190 --> 00:27:12.550
I powiem szczerze,

893
00:27:12.690 --> 00:27:13.630
że jeżeli dziś

894
00:27:13.630 --> 00:27:14.590
czytamy niektóre

895
00:27:14.590 --> 00:27:15.470
jego teksty,

896
00:27:16.170 --> 00:27:17.050
no to brzmią

897
00:27:17.050 --> 00:27:18.690
bardzo współcześnie,

898
00:27:18.770 --> 00:27:19.590
dlatego, że on był

899
00:27:19.590 --> 00:27:20.410
przeciwny

900
00:27:21.090 --> 00:27:21.710
partyjniactwu.

901
00:27:22.170 --> 00:27:23.250
Nigdy nie wstąpił też

902
00:27:23.250 --> 00:27:24.210
do żadnej partii,

903
00:27:24.330 --> 00:27:24.530
prawda?

904
00:27:24.690 --> 00:27:24.870
Tak.

905
00:27:25.010 --> 00:27:25.890
On się zbliżył

906
00:27:25.890 --> 00:27:26.890
do PPS-u,

907
00:27:27.450 --> 00:27:28.210
zbliżył się

908
00:27:28.210 --> 00:27:29.430
do Piłsudskiego,

909
00:27:29.430 --> 00:27:31.030
on nawet

910
00:27:31.030 --> 00:27:32.350
działał

911
00:27:32.350 --> 00:27:32.890
na rzecz

912
00:27:32.890 --> 00:27:34.390
PPS-u

913
00:27:34.390 --> 00:27:35.490
u progu

914
00:27:35.490 --> 00:27:37.210
XX wieku

915
00:27:37.210 --> 00:27:37.710
i potem

916
00:27:37.710 --> 00:27:38.630
na początku

917
00:27:38.630 --> 00:27:39.390
XX wieku,

918
00:27:39.470 --> 00:27:40.090
zwłaszcza w czasie

919
00:27:40.090 --> 00:27:40.650
rewolucji

920
00:27:40.650 --> 00:27:42.210
1905 roku

921
00:27:42.210 --> 00:27:43.890
i między innymi

922
00:27:43.890 --> 00:27:45.030
brał udział

923
00:27:45.030 --> 00:27:46.070
w tych spotkaniach

924
00:27:46.070 --> 00:27:47.110
zakopiańskich

925
00:27:47.110 --> 00:27:48.970
poświęconych

926
00:27:48.970 --> 00:27:49.610
właśnie

927
00:27:49.610 --> 00:27:50.330
skarbowi

928
00:27:50.330 --> 00:27:51.070
wojskowemu

929
00:27:51.070 --> 00:27:51.910
i na rzecz

930
00:27:51.910 --> 00:27:52.630
tego skarbu

931
00:27:52.630 --> 00:27:53.210
on

932
00:27:53.210 --> 00:27:54.790
odbył

933
00:27:54.790 --> 00:27:55.450
pielgrzymkę

934
00:27:55.450 --> 00:27:56.590
do Wyspiańskiego,

935
00:27:56.590 --> 00:27:58.030
prosząc go

936
00:27:58.030 --> 00:27:58.850
do słynnej

937
00:27:58.850 --> 00:27:59.450
szafirowej

938
00:27:59.450 --> 00:28:00.210
pracowni,

939
00:28:00.770 --> 00:28:01.610
która istnieje

940
00:28:01.610 --> 00:28:02.130
do dziś

941
00:28:02.130 --> 00:28:03.130
tutaj mogę to

942
00:28:03.130 --> 00:28:03.590
powiedzieć,

943
00:28:03.750 --> 00:28:04.050
bo miałam

944
00:28:04.050 --> 00:28:04.590
przyjemność

945
00:28:04.590 --> 00:28:04.950
być w tej

946
00:28:04.950 --> 00:28:05.630
pracowni

947
00:28:05.630 --> 00:28:06.410
i właśnie

948
00:28:06.410 --> 00:28:06.750
tam

949
00:28:06.750 --> 00:28:07.690
mówiliśmy sobie

950
00:28:07.690 --> 00:28:08.170
o tym

951
00:28:08.170 --> 00:28:08.750
spotkaniu

952
00:28:08.750 --> 00:28:09.310
Żeromski

953
00:28:09.310 --> 00:28:10.110
Wyspiański,

954
00:28:10.290 --> 00:28:10.930
kiedy on

955
00:28:10.930 --> 00:28:11.510
przybył do

956
00:28:11.510 --> 00:28:12.490
Wyspiańskiego

957
00:28:12.490 --> 00:28:13.670
i prosił go

958
00:28:13.670 --> 00:28:14.950
o jakiś datek

959
00:28:14.950 --> 00:28:15.450
na rzecz

960
00:28:15.450 --> 00:28:16.450
owego skarbu

961
00:28:16.450 --> 00:28:17.290
wojskowego,

962
00:28:17.810 --> 00:28:18.310
no to oczywiście

963
00:28:18.310 --> 00:28:18.850
się wszystko

964
00:28:18.850 --> 00:28:19.470
wywodziło

965
00:28:19.470 --> 00:28:20.550
z Ligi Polskiej

966
00:28:20.550 --> 00:28:21.890
i od

967
00:28:21.890 --> 00:28:22.450
Zygmunta

968
00:28:22.450 --> 00:28:23.110
Miłkowskiego,

969
00:28:23.310 --> 00:28:23.950
czyli Teodora

970
00:28:23.950 --> 00:28:24.410
Tomasza

971
00:28:24.410 --> 00:28:25.150
Jerza,

972
00:28:25.290 --> 00:28:25.510
którym

973
00:28:25.510 --> 00:28:26.470
Żeromski

974
00:28:26.470 --> 00:28:27.610
był zafascynowany,

975
00:28:27.750 --> 00:28:28.410
bo warto

976
00:28:28.410 --> 00:28:28.850
powiedzieć,

977
00:28:28.970 --> 00:28:29.310
że był

978
00:28:29.310 --> 00:28:30.290
zafascynowany

979
00:28:30.290 --> 00:28:30.710
myślą

980
00:28:30.710 --> 00:28:31.210
wielkiej

981
00:28:31.210 --> 00:28:32.370
emigracji,

982
00:28:32.430 --> 00:28:32.870
a zwłaszcza

983
00:28:32.870 --> 00:28:33.550
Towarzystwa

984
00:28:33.550 --> 00:28:34.610
Demokratycznego,

985
00:28:34.690 --> 00:28:35.010
z tym się

986
00:28:35.010 --> 00:28:35.570
zapominał

987
00:28:35.570 --> 00:28:37.130
w Rapperswilu,

988
00:28:37.270 --> 00:28:38.530
no i przekształcając,

989
00:28:38.630 --> 00:28:39.630
unowocześniając,

990
00:28:39.710 --> 00:28:40.910
bo to nie był

991
00:28:40.910 --> 00:28:41.670
jakiś epigon

992
00:28:41.670 --> 00:28:42.050
myśli

993
00:28:42.050 --> 00:28:43.290
emigracyjnej,

994
00:28:43.630 --> 00:28:44.190
tworzył tą

995
00:28:44.190 --> 00:28:44.930
nowoczesną

996
00:28:44.930 --> 00:28:45.830
politykę

997
00:28:45.830 --> 00:28:46.390
polską,

998
00:28:46.610 --> 00:28:47.070
która ma

999
00:28:47.070 --> 00:28:48.930
mieć przede wszystkim

1000
00:28:48.930 --> 00:28:49.430
źródła

1001
00:28:49.430 --> 00:28:50.470
w odnowionej

1002
00:28:50.470 --> 00:28:50.990
polskiej

1003
00:28:50.990 --> 00:28:51.770
duszy.

1004
00:28:51.950 --> 00:28:52.310
Tutaj

1005
00:28:52.310 --> 00:28:53.470
ja świadomie

1006
00:28:53.470 --> 00:28:54.590
używam tego

1007
00:28:55.610 --> 00:28:56.530
przymiotnika

1008
00:28:56.530 --> 00:28:58.030
polska,

1009
00:28:58.490 --> 00:28:58.730
dlatego,

1010
00:28:58.790 --> 00:28:59.910
że on

1011
00:28:59.910 --> 00:29:00.630
w swojej

1012
00:29:00.630 --> 00:29:01.410
twórczości

1013
00:29:01.410 --> 00:29:03.090
właśnie wyrażał

1014
00:29:03.090 --> 00:29:04.010
polską duszę.

1015
00:29:04.190 --> 00:29:04.850
To, co robili

1016
00:29:04.850 --> 00:29:06.170
romantycy,

1017
00:29:06.510 --> 00:29:07.430
on to

1018
00:29:07.430 --> 00:29:07.910
robił

1019
00:29:07.910 --> 00:29:08.810
doskonale,

1020
00:29:09.050 --> 00:29:10.590
ale nie zwalniał

1021
00:29:10.590 --> 00:29:11.410
jednocześnie.

1022
00:29:11.570 --> 00:29:11.950
To jest

1023
00:29:11.950 --> 00:29:12.590
też

1024
00:29:12.590 --> 00:29:13.990
taki prekursor

1025
00:29:13.990 --> 00:29:14.550
myślenia

1026
00:29:14.550 --> 00:29:15.830
Gombrowiczowskiego.

1027
00:29:16.170 --> 00:29:16.730
On

1028
00:29:16.730 --> 00:29:17.830
nienawidził

1029
00:29:17.830 --> 00:29:18.710
tych wszystkich,

1030
00:29:18.710 --> 00:29:19.390
którzy

1031
00:29:19.390 --> 00:29:20.230
przyprawiają

1032
00:29:20.230 --> 00:29:20.590
sobie

1033
00:29:20.590 --> 00:29:21.150
polską

1034
00:29:21.150 --> 00:29:21.750
gębę

1035
00:29:21.750 --> 00:29:22.990
i upupiają

1036
00:29:22.990 --> 00:29:23.910
za pomocą

1037
00:29:23.910 --> 00:29:24.850
polskości.

1038
00:29:26.090 --> 00:29:26.950
Fascynujący

1039
00:29:26.950 --> 00:29:27.490
portret,

1040
00:29:27.850 --> 00:29:28.270
a w zasadzie

1041
00:29:28.270 --> 00:29:29.150
wiele portretów

1042
00:29:29.150 --> 00:29:30.250
Stefana Żeromskiego

1043
00:29:30.250 --> 00:29:30.930
w publikacji

1044
00:29:30.930 --> 00:29:31.370
Narodowego

1045
00:29:31.370 --> 00:29:32.110
Centrum Kultury

1046
00:29:32.110 --> 00:29:32.930
zatytułowanej

1047
00:29:32.930 --> 00:29:33.630
Żeromski

1048
00:29:33.630 --> 00:29:34.450
Powroty.

1049
00:29:34.590 --> 00:29:35.130
To wydawnictwo

1050
00:29:35.130 --> 00:29:35.890
pod redakcją

1051
00:29:35.890 --> 00:29:36.890
pani profesor

1052
00:29:36.890 --> 00:29:38.130
Marii Jolanty Olszewskiej.

1053
00:29:38.530 --> 00:29:39.050
Bardzo dziękuję

1054
00:29:39.050 --> 00:29:39.870
za tę opowieść

1055
00:29:39.870 --> 00:29:40.890
o fascynującym

1056
00:29:40.890 --> 00:29:41.390
Żeromskim.

1057
00:29:41.470 --> 00:29:42.210
Tak, dziękuję

1058
00:29:42.210 --> 00:29:43.450
i zachęcam

1059
00:29:43.450 --> 00:29:44.150
do czytania,

1060
00:29:44.370 --> 00:29:44.890
bo

1061
00:29:44.890 --> 00:29:45.950
tak jak mówiłam,

1062
00:29:46.110 --> 00:29:46.790
myśmy mówiły

1063
00:29:46.790 --> 00:29:47.550
o nim jako

1064
00:29:47.550 --> 00:29:48.290
o pisarzu

1065
00:29:48.290 --> 00:29:49.070
patriocie,

1066
00:29:49.210 --> 00:29:49.890
ale na przykład

1067
00:29:49.890 --> 00:29:51.170
Żeromski

1068
00:29:51.170 --> 00:29:51.950
uczył się

1069
00:29:51.950 --> 00:29:52.670
na malarza,

1070
00:29:52.790 --> 00:29:53.990
był uczniem

1071
00:29:53.990 --> 00:29:55.230
Stanisława Witkiewicza

1072
00:29:55.230 --> 00:29:55.730
ojca.

1073
00:29:55.950 --> 00:29:56.510
Co więcej,

1074
00:29:56.810 --> 00:29:57.450
Żeromski był

1075
00:29:57.450 --> 00:29:58.750
pisarzem w podróży.

1076
00:29:58.930 --> 00:29:59.630
Podróżnikiem

1077
00:29:59.630 --> 00:30:00.290
i melomanem.

1078
00:30:00.370 --> 00:30:01.210
I melomanem.

1079
00:30:01.410 --> 00:30:02.210
Doskonale

1080
00:30:02.210 --> 00:30:03.890
orientował się

1081
00:30:03.890 --> 00:30:05.330
w muzyce

1082
00:30:05.330 --> 00:30:05.890
Chopina,

1083
00:30:06.030 --> 00:30:06.950
uwielbiał muzykę

1084
00:30:06.950 --> 00:30:07.390
Chopina,

1085
00:30:07.510 --> 00:30:08.090
tutaj zresztą

1086
00:30:08.090 --> 00:30:09.530
jest bardzo ciekawy

1087
00:30:09.530 --> 00:30:10.510
tekst

1088
00:30:10.510 --> 00:30:11.630
Michała Ceglarka,

1089
00:30:11.990 --> 00:30:12.370
ale też

1090
00:30:12.370 --> 00:30:13.570
spotykał się

1091
00:30:13.570 --> 00:30:14.670
z różnymi ludźmi

1092
00:30:14.670 --> 00:30:15.630
kultury,

1093
00:30:15.730 --> 00:30:16.290
wchodząc

1094
00:30:16.290 --> 00:30:17.290
w różnego rodzaju

1095
00:30:17.290 --> 00:30:18.730
kapitalne dyskusje,

1096
00:30:19.090 --> 00:30:19.910
o czym pisze na przykład

1097
00:30:19.910 --> 00:30:20.770
Karol Samsel

1098
00:30:20.770 --> 00:30:21.110
o tym

1099
00:30:21.110 --> 00:30:22.570
fascynującym

1100
00:30:22.570 --> 00:30:24.010
dosłownie spotkaniu

1101
00:30:24.010 --> 00:30:25.610
Żeromski-Konrad,

1102
00:30:26.130 --> 00:30:27.430
gdzie się okazało,

1103
00:30:27.430 --> 00:30:28.170
potem

1104
00:30:28.170 --> 00:30:29.310
Żeromski

1105
00:30:29.310 --> 00:30:30.690
napisał

1106
00:30:30.690 --> 00:30:31.210
wstęp

1107
00:30:31.210 --> 00:30:31.770
do pism

1108
00:30:31.770 --> 00:30:32.630
Konrada

1109
00:30:32.630 --> 00:30:34.150
i się okazało,

1110
00:30:34.210 --> 00:30:34.890
że ten Konrad

1111
00:30:34.890 --> 00:30:35.470
jest dla niego

1112
00:30:35.470 --> 00:30:36.370
bardzo ważnym

1113
00:30:36.370 --> 00:30:36.990
pisarzem,

1114
00:30:37.210 --> 00:30:38.170
a dla Konrada

1115
00:30:38.170 --> 00:30:39.090
Żeromski

1116
00:30:39.090 --> 00:30:40.050
jest bardzo ważnym

1117
00:30:40.050 --> 00:30:41.010
twórcą,

1118
00:30:41.150 --> 00:30:41.710
więc to nie jest

1119
00:30:41.710 --> 00:30:42.370
jakiś twórca

1120
00:30:42.370 --> 00:30:43.510
prowincjonalny,

1121
00:30:44.530 --> 00:30:45.130
zamykany

1122
00:30:45.130 --> 00:30:45.490
w jakieś

1123
00:30:45.490 --> 00:30:46.530
schematy,

1124
00:30:46.830 --> 00:30:47.430
no oczywiście

1125
00:30:47.430 --> 00:30:48.810
robi się z niego

1126
00:30:48.810 --> 00:30:49.730
jakiś tak jak mówiłam

1127
00:30:49.730 --> 00:30:50.510
preparat

1128
00:30:50.510 --> 00:30:51.070
bardziej,

1129
00:30:51.770 --> 00:30:52.210
ale kiedy

1130
00:30:52.210 --> 00:30:53.290
mam nadzieję,

1131
00:30:53.450 --> 00:30:53.990
że w końcu

1132
00:30:53.990 --> 00:30:54.590
wyjdą

1133
00:30:54.590 --> 00:30:55.770
wznowione dzienniki

1134
00:30:55.770 --> 00:30:56.610
w całości,

1135
00:30:57.010 --> 00:30:57.490
już nie te

1136
00:30:57.490 --> 00:30:58.570
ocenzurowane,

1137
00:30:58.790 --> 00:30:59.990
tylko to będą

1138
00:30:59.990 --> 00:31:01.130
w pełni

1139
00:31:01.870 --> 00:31:02.470
wydane,

1140
00:31:02.610 --> 00:31:02.910
czyli te

1141
00:31:02.910 --> 00:31:03.530
ileś chyba

1142
00:31:03.530 --> 00:31:04.470
siedem tomów

1143
00:31:04.470 --> 00:31:04.990
będzie,

1144
00:31:05.290 --> 00:31:06.570
czyli nie te pierwsze,

1145
00:31:06.690 --> 00:31:07.390
nie te drugie,

1146
00:31:07.510 --> 00:31:08.210
pigonioskie,

1147
00:31:08.370 --> 00:31:09.410
tylko zobaczymy

1148
00:31:09.410 --> 00:31:10.150
prawdziwą,

1149
00:31:10.310 --> 00:31:11.230
złożoną twarz

1150
00:31:11.230 --> 00:31:12.310
Żeromskiego

1151
00:31:12.310 --> 00:31:13.590
i możemy powiedzieć

1152
00:31:13.590 --> 00:31:14.510
o matko,

1153
00:31:14.770 --> 00:31:15.530
ale my mamy

1154
00:31:15.530 --> 00:31:16.430
pisarzy,

1155
00:31:16.610 --> 00:31:17.310
ale my mamy

1156
00:31:17.310 --> 00:31:18.590
literaturę

1157
00:31:18.590 --> 00:31:19.430
i no

1158
00:31:19.430 --> 00:31:20.390
nie dajmy sobie

1159
00:31:20.390 --> 00:31:21.230
jej po prostu

1160
00:31:21.230 --> 00:31:22.010
odebrać.

1161
00:31:22.110 --> 00:31:23.010
Warto do Żeromskiego

1162
00:31:23.010 --> 00:31:23.450
wracać,

1163
00:31:23.550 --> 00:31:24.850
okazja jest doskonała,

1164
00:31:25.010 --> 00:31:25.790
Żeromski Powroty

1165
00:31:25.790 --> 00:31:26.870
Wydawnictwo Narodowego

1166
00:31:26.870 --> 00:31:27.590
Centrum Kultury

1167
00:31:27.590 --> 00:31:28.470
pod redakcją

1168
00:31:28.470 --> 00:31:29.090
pani profesor

1169
00:31:29.090 --> 00:31:30.110
Marii Jolanta Olszewskiej.

1170
00:31:30.330 --> 00:31:31.070
Bardzo dziękuję.

1171
00:31:31.430 --> 00:31:32.130
Do widzenia.

1172
00:31:32.450 --> 00:31:33.750
Dziękuję Katarzyna Sanucka,

1173
00:31:33.870 --> 00:31:34.490
do usłyszenia.

1174
00:31:36.910 --> 00:31:38.350
Audycje kulturalne

1175
00:31:38.350 --> 00:31:40.270
w dobrym tonie.