WEBVTT

1
00:00:01.230 --> 00:00:05.170
Audycje kulturalne. W dobrym tonie.

2
00:00:05.370 --> 00:00:09.690
1 kwietnia mija 100 lat od narodzin Wojciecha Jerzego Hasa.

3
00:00:10.010 --> 00:00:14.650
Senat Rzeczypospolitej Polskiej jednogłośnie wybrał reżysera patronem tego roku.

4
00:00:14.890 --> 00:00:20.310
W ubiegłym tygodniu w siedzibie Senatu otwarto wystawę inaugurującą obchody jubileuszu.

5
00:00:20.510 --> 00:00:25.110
O tym poruszającym momencie rozmawialiśmy z Wandą Ziębicką Has.

6
00:00:25.550 --> 00:00:30.530
Dziennikarką, producentką, działaczką społeczną i wdową po reżyserze.

7
00:00:30.530 --> 00:00:44.710
Byłam tak wzruszona, że nie mogłam mówić i mam żal do siebie, bo ja jestem ta, która była przez kilka lat na ćwiczeniach w zespole Grotowskiego w grupie Zygmunta Molika,

8
00:00:44.870 --> 00:00:58.590
gdzie nauczyłam się oddychać, mówić na diapozonach różnych, a dziś patrząc na te wszystkie zdjęcia, gdzie uśmiechał się, ale on w życiu nie był uśmiechnięty.

9
00:00:58.590 --> 00:01:13.090
Has był osobny, zamknięty, cierpiący, jeśli tak można powiedzieć i dzisiaj to cierpienie jego przełożyło się na moje, że nie mógł doczekać takiego poszanowania.

10
00:01:13.090 --> 00:01:25.750
I tak obserwowałam go i ten smutek, taka trochę rozpacz niezrozumienia, a nie był polityczny w życiu, tak jak ja nie należałam do partii, do Has tym bardziej.

11
00:01:25.750 --> 00:01:37.950
Ale przecież to on miał zrobić wesele, przedłożył scenariusz, ale trzasnął drzwiami Wilhelmiemu, temu ministrowie kultury, który zginął w katastrofie Bułgarii i odcięli go.

12
00:01:37.950 --> 00:01:43.290
I dali, żeby napisał swój scenariusz Wajda. On nie umiał walczyć, może nie chciał, nie wiem.

13
00:01:43.610 --> 00:01:51.670
Był taki moment załamania, że gdyby nie szkoła filmowa, to albo by się zapił na śmierć, albo popełnił samobójstwo, albo wyskoczył oknem,

14
00:01:51.670 --> 00:01:58.410
albo kiedyś mówił, wiesz, będę jechał szybko samochodem, no i tam za horyzont pojadę.

15
00:01:58.850 --> 00:02:10.910
Ale w ogóle fajnie jeździliśmy po świecie na te przeglądy filmów. Najpiękniejsza przygoda to była 1988, niezwykła podróż Balca Zara-Kobera,

16
00:02:11.110 --> 00:02:18.610
gdzie towarzyszył nam w drodze samochodem z przystankiem w Austrii. Grzegorz Kędzierski, operator zdjęć.

17
00:02:18.610 --> 00:02:29.730
No i potem ten aplauz, no ale co z tego, nie dostał lwa. Niezwykła podróż Balca Zara-Kobera była w 1988 w Wenecji w konkursie.

18
00:02:29.910 --> 00:02:36.690
Cieszę się, że przez ten rok hasa, no to po pierwsze niech pani popatrzy, tego hasa jest tak dużo.

19
00:02:37.170 --> 00:02:42.690
Ja się muszę zapytać, do kogo to będzie należało, bo ja bym to wykupiła, wszystko.

20
00:02:42.690 --> 00:02:52.710
Także i chciałabym mieć to w domu. Czasami bym sobie właśnie wieszała w sypialnię takie zdjęcie uśmiechniętego albo takie zdjęcie,

21
00:02:53.290 --> 00:03:01.770
który w zadumie jakby idzie, jakby skrzywdzony szedł po odmowie kolejnego filmu, bo nie zrobił czerwonych tarcz.

22
00:03:02.290 --> 00:03:07.010
Pokazali mu Żydów zamienić na Cyganów i tak dalej. Nie zgodził się.

23
00:03:07.010 --> 00:03:12.510
Inni byli bardziej potulni. No nie był to potulny artysta.

24
00:03:12.870 --> 00:03:18.990
Chciał zrobić osła grającego na liże. Wszystko było dopięte i przyszedł stan wojenny.

25
00:03:19.110 --> 00:03:29.390
Pięć dni przed stanem wojennym się dowiedziano, że wszystko cofają, wprowadzono stan wojenny i nie zdążył wyjechać do Francji podpisać umowy.

26
00:03:29.390 --> 00:03:37.730
A ciągle mi opowiadał jak ten film miałby wyglądać, bo tytuł co nieco dziwny. Osio grający na liże.

27
00:03:37.830 --> 00:03:43.230
Wszystkie filmy stworzone przez Wojciecha Jerzego Hasa przypomina ekspozycja prezentowana w Senacie.

28
00:03:43.850 --> 00:03:53.750
Wystawa Has. Terytoria czasu i przestrzeni została zorganizowana przez Narodowe Centrum Kultury we współpracy z Narodowym Centrum Kultury Filmowej w Łodzi.

29
00:03:53.750 --> 00:04:02.570
To jak zapowiada Robert Piaskowski, dyrektor NCK, dopiero początek wydarzeń poświęconych twórczości wybitnego reżysera.

30
00:04:02.730 --> 00:04:09.470
Spotkamy się także 26 maja na Krakowskim Festiwalu Filmowym i Festiwalu Muzyki Filmowej w Krakowie,

31
00:04:09.610 --> 00:04:17.210
gdzie zobaczymy rękopis znaleziony w Saragosie z muzyką na żywo, wykonywaną przez orkiestrę, ale także małe instrumenty.

32
00:04:17.210 --> 00:04:26.210
No i też już teraz Państwa zapraszam na wystawę bardzo inspirowaną lalką i Warszawą Hasa we warszawskiej Kordegardzie.

33
00:04:27.290 --> 00:04:31.290
Ta wystawa będzie kolejnym takim ważnym punktem naszych działań.

34
00:04:31.670 --> 00:04:35.890
Cieszy mnie też to, że retrospektywy filmów Hasa odbywają się na całym świecie.

35
00:04:36.050 --> 00:04:46.630
Instytut Adama Mickiewicza współpracuje tutaj w ramach polskiej prezydencji w Unii Europejskiej z czołowymi festiwalami kina artystycznego na całym świecie.

36
00:04:46.630 --> 00:04:54.450
Te retrospektywy odbywają się i w Japonii, i w Argentynie, i w Stanach Zjednoczonych, oczywiście we Włoszech, Francji, Niemczech.

37
00:04:55.370 --> 00:05:05.090
Także na polskich, tych najważniejszych festiwalach odbywają się retrospektywy i wydarzenia związane z dziełem Hasa,

38
00:05:05.230 --> 00:05:12.790
by wymienić Krakowski Festiwal Filmowy, Festiwal Nowe Horyzonty czy Festiwal Filmów Fabularnych w Gdyni.

39
00:05:12.790 --> 00:05:22.990
Żyjemy w takich czasach, że czasami tej prawdy objawianej przez sztukę, przez filmy, teatr nie lubimy akceptować.

40
00:05:22.990 --> 00:05:33.140
Także wierzę w to, że to jest dzisiaj początek tego jakby odrodzenia twórczości Hasa, ale powiem Pani, że był doceniany.

41
00:05:33.770 --> 00:05:38.630
To Bunuel pisał o nim w swojej książce, jakim jest polskim twórcą.

42
00:05:38.630 --> 00:05:51.490
To Skorz Zizek mu pomagał. Czy inni amerykańscy, bo ja w 1997 roku towarzyszyłam Wojciechowi Jerzemu Hasowi na festiwalu otwarcia jego filmów w Nowym Jorku.

43
00:05:51.610 --> 00:06:01.410
Z Nowego Jorku pojechaliśmy do San Francisco, gdzie żyła największa krytyczka filmowa świata, prowadząc na uniwersytecie w San Francisco.

44
00:06:01.410 --> 00:06:10.720
Jako Pani Kramer, nawet syn Miłosza był jakby naszym opiekunem i tłumaczem, chociaż Wojciech Has mówił bardzo dobrze po angielsku i po francusku.

45
00:06:12.040 --> 00:06:21.490
I potem pojechaliśmy do Los Angeles, gdzie gilda się otwierała reżyserów jako stowarzyszenie amerykańskich.

46
00:06:21.490 --> 00:06:26.770
I on jako pierwszy polski reżyser został tam zaproszony i był przegląd jego filmów.

47
00:06:26.870 --> 00:06:35.860
Mnie się podoba jego przede wszystkim ta oniryczno-surealistyczna momentami opowieść w drodze, ta szyfracja kodów.

48
00:06:36.630 --> 00:06:45.810
Każdy kadr filmu jest właśnie szkatułkowy, prawie jak szkatułkowa powieść słynnego rękopisu znalezionego w Saragosie.

49
00:06:45.810 --> 00:06:57.810
Moim pierwszym filmem Hasa było oczywiście Sanatorium pod Klebscydrą i to był ten etap mojego dojrzewania, kiedy rozmawialiśmy o Szulcu, kiedy byłem zafascynowany jego prozą,

50
00:06:58.810 --> 00:07:10.710
tym takim rozkwitającym stylem i pisania, i lokowania światów wyobrażonych w różnych archetypach, w różnych symbolach głęboko osadzonych w kulturze.

51
00:07:10.710 --> 00:07:20.050
Moim zdaniem właśnie Hasowi udało się schwytać też ten świat szulcowski w jakąś niebywałą wtedy i dla mnie inspirującą wyobraźnią.

52
00:07:20.570 --> 00:07:24.970
No ale oczywiście rękopis znaleziony w Saragosie pozostaje jakimś niedoścignionym wzorem.

53
00:07:25.630 --> 00:07:30.630
Może dlatego, że adaptował jedno z najważniejszych jednak dzieł literatury.

54
00:07:31.550 --> 00:07:35.710
No jednak Potocki stworzył arcydzieło gatunku powieści szkatułkowej.

55
00:07:35.710 --> 00:07:41.670
To był jeden właściwie z tych dzieł polskiej literatury, choć napisanej po francusku w oryginale,

56
00:07:42.390 --> 00:07:47.710
który był najczęściej przekładanym dziełem polskiego pisarza przez wiele, wiele epok.

57
00:07:48.470 --> 00:07:58.010
I zrobienie z tego dzieła czegoś tak na wskroś uniwersalnego, szlachetnego, pozbawionego ówczesnych mód filmowych,

58
00:07:58.010 --> 00:08:04.110
a dzięki temu pozostającego arcydziełem nie tylko gatunku, ale w ogóle światowej kinematografii,

59
00:08:04.230 --> 00:08:06.950
dziełem docenianym zarówno przez Scorsese czy Buñuela.

60
00:08:07.830 --> 00:08:15.310
No i też to dzieło jakby jest śladem, jak wyjątkowa była kultura filmowa tamtego czasu.

61
00:08:15.450 --> 00:08:20.030
Przecież muzykę tworzył jeden z najwybitniejszych kompozytorów, mistrz światowej awangardy,

62
00:08:20.030 --> 00:08:26.930
Krzysztof Penderecki i nawet jeśli jego miniatury w dawnym stylu są stylizowane na wczesny klasycyzm,

63
00:08:27.050 --> 00:08:34.830
późny barok, to jednak są rozszerzane znaczeniowo przez eksperymenty Laboratorium Polskiego Radia

64
00:08:34.830 --> 00:08:37.730
i tych trzasków interpretacyjnych.

65
00:08:37.730 --> 00:08:47.970
W Krakowie zobaczymy, co z tego zrobią małe instrumenty, czy uda się to odtworzyć maksymalnie wiernie do oryginału.

66
00:08:48.110 --> 00:08:54.830
Tak jest nasz zamysł, ale też bardzo nam zależało, żeby to dzieło żyło w kontakcie z żywą publicznością

67
00:08:54.830 --> 00:09:03.810
i też było inspiracją dla nowych form odbioru sztuki, w tym właśnie popularnego odbioru filmu z muzyką wykonywaną na żywo.

68
00:09:03.810 --> 00:09:08.230
W październiku minie także 25 lat od śmierci reżysera.

69
00:09:08.390 --> 00:09:16.530
Szczególne miejsce w tym roku zajmą oczywiście projekcje jego filmów, ale pamięć może być pielęgnowana na rozmaite sposoby.

70
00:09:17.010 --> 00:09:25.270
Dzięki staraniom Wandy Ziębickiej-Has artysta symbolicznie znalazł się wśród nas w wielu miejscach związanych z jego życiem twórczym.

71
00:09:25.270 --> 00:09:37.130
Pierwsza tablica pamiątkowa, duża, z brązu, z głową, twarzą Wojciecha Jerzego Hasa zawisła na murach Wrocławskiej Wytwórni Filmowej w 2006 roku.

72
00:09:37.350 --> 00:09:44.930
I w tym roku dałam pierwszą nagrodę Markowi Lekkiemu, który zrobił fabularny film Moje Miasto.

73
00:09:44.930 --> 00:09:55.150
Może nie było to arcydzieło, ale jak ja pomyślałam sobie, że młody dwudziestokilkuletni absolwent szkoły filmowej robi film fabularny,

74
00:09:55.990 --> 00:10:02.250
a Has zrobił dziesięciominutowy film po wojnie o Krakowie pod tytułem Moje Miasto.

75
00:10:02.530 --> 00:10:06.770
Wtenczas ministrem kultury był pan Tadeusz Cibor-Rylski.

76
00:10:07.550 --> 00:10:17.950
I tak się to zaczęło. Poza tym zaczęłam walczyć, żeby nie był samotny, tak jak był w życiu i w twórczości, osobny, niedoceniany, nienagradzany.

77
00:10:18.330 --> 00:10:23.510
On się odrodził po tych stu latach i szkoda, że tak późno.