WEBVTT 1 00:00:01.390 --> 00:00:05.110 Audycje kulturalne. W dobrym tonie. 2 00:00:05.570 --> 00:00:11.970 Dziś w audycjach kulturalnych zapraszamy Państwa na rozmowę o Patronie 2025 roku, 3 00:00:12.130 --> 00:00:15.610 którym Senat ogłosił reżysera Wojciecha Jerzego Hasa. 4 00:00:16.230 --> 00:00:19.810 1 kwietnia minie 100 lat od jego narodzin. 5 00:00:20.430 --> 00:00:25.070 Ja nazywam się Martyna Matwiejuka, Państwa i moim gościem w tym podcaście jest Rafał Syska, 6 00:00:25.650 --> 00:00:30.970 historyk filmu, wykładowca akademicki, dyrektor Narodowego Centrum Kultury Filmowej w Łodzi. 7 00:00:30.970 --> 00:00:31.750 Dzień dobry. 8 00:00:31.970 --> 00:00:32.870 Dzień dobry Pani. 9 00:00:33.310 --> 00:00:40.090 Takim wydarzeniem, które symbolicznie rozpoczyna rok Hasa jest wystawa prezentowana w Senacie. 10 00:00:40.790 --> 00:00:44.790 Wystawa zatytułowana Has, terytoria czasu i przestrzeni. 11 00:00:45.230 --> 00:00:51.010 I na tych terytoriach spróbujemy się dziś skupić, bo oczywiście nie sposób opowiedzieć o wszystkich filmach, 12 00:00:51.030 --> 00:00:54.170 jakie zostawił nam Wojciech Has w jednym podcaście. 13 00:00:54.990 --> 00:01:00.590 Takim motywem, który odnajdziemy w wielu jego dziełach jest droga. 14 00:01:00.590 --> 00:01:04.190 Jest migracja, podróż, tułaczka. 15 00:01:04.350 --> 00:01:15.310 I podobnie jego bohaterowie to bardzo często są właśnie przesiedleńcy, uciekinierzy, podróżnicy, ludzie będący w drodze, a w każdym razie nie będący u siebie. 16 00:01:15.310 --> 00:01:23.190 I to może nasuwać pewne skojarzenia z życiorysem reżysera, które rozpięte było pomiędzy trzema miastami. 17 00:01:23.330 --> 00:01:25.650 To Kraków, Łódź oraz Wrocław. 18 00:01:25.790 --> 00:01:34.250 Wszystkie z nich były istotne z różnych powodów, ale trudno pewnie byłoby wskazać to jego miasto, to najważniejsze, to stałe. 19 00:01:34.250 --> 00:01:45.930 Czy możemy zatem uznać, że ten motyw wędrówki, poszukiwania, przemieszczania się to jest coś, co na różnych poziomach przenikałoby jego twórczość? 20 00:01:45.930 --> 00:01:56.470 Tak, bez wątpienia. Też to doświadczenie całego narodu polskiego się przez twórczość Wojciecha Jerzego Hasa w nim się odbija, 21 00:01:56.490 --> 00:02:07.990 bo Has do kina dociera już jako wprawdzie bardzo młody człowiek, bo zaledwie 20-letni, kiedy uczestniczył w pierwszych kursach filmowych w Krakowie, 22 00:02:07.990 --> 00:02:19.950 bo w latach 45-46 działał w takiej, jak to nazywano, prafilmówce, czyli w szkole filmowej, którą założono na kilka miesięcy w Krakowie. 23 00:02:20.270 --> 00:02:27.370 Więc on wszedł do kina jako bardzo młody człowiek, ale wszedł także w bardzo trudnym momencie dla historii polskiej, 24 00:02:27.430 --> 00:02:36.850 bo to właśnie był moment, kiedy zakończyła się wojna i kiedy te migracje przez całą Polskę przechodziły wzdłuż i wszerz, 25 00:02:36.850 --> 00:02:48.090 kiedy bardzo wiele osób musiało zmienić swoje miejsce zamieszkania, kiedy w domach pozbawionych żydowskich wcześniejszych właścicieli 26 00:02:48.090 --> 00:02:54.130 zaczęli mieszkać inni ludzie, kiedy wielu Polaków musiało wyemigrować za granicę. 27 00:02:54.290 --> 00:03:01.330 I to doświadczenie wędrówki, bezdomności, ciągłej migracji i ciągłego bycia w takim nie do końca własnym domu 28 00:03:01.330 --> 00:03:10.610 i zarazem wspominania tego własnego domu, wyobrażania go sobie, to był motyw, który był stały dla twórczości Wojciecha Jerzego Hasa 29 00:03:10.610 --> 00:03:17.510 i widzimy go przez całą jego twórczość od początku, aż po jego ostatnie filmy, które są takimi pięknymi, potężnymi, 30 00:03:18.230 --> 00:03:24.630 uniwersalnymi alegoriami podróży, bo one są wątkiem wiodącym w jego także tych finalnych filmach. 31 00:03:24.630 --> 00:03:34.250 Także podróż tak, podróż bohaterów, podróż Polaków i podróż samego Hasa, który po tym okresie pobytu w Krakowie 32 00:03:34.250 --> 00:03:44.630 wyjeżdża najpierw na chwilkę do Łodzi, potem przemieszkuje w różnych innych miastach, wreszcie osiada na dłuższy okres czasu we Wrocławiu, 33 00:03:44.710 --> 00:03:50.590 gdzie w tamtejszej wytwórni filmów fabularnych kręci swoje filmy, aż wreszcie w latach 70. przeprowadza się do Łodzi, 34 00:03:50.590 --> 00:03:58.150 zostaje rektorem szkoły filmowej i tam także umiera, ale cały czas mając mieszkanie w Krakowie, 35 00:03:58.310 --> 00:04:05.570 więc do tego Krakowa też co chwilę wracając. To była twórczość człowieka, który był cały czas w podróży. 36 00:04:05.970 --> 00:04:10.750 To spójrzmy jeszcze szerzej na to pokolenie polskich reżyserów, do którego należy Has. 37 00:04:10.970 --> 00:04:17.650 Trochę już pan o tym powiedział. Pokolenie ludzi, którzy doświadczyli po pierwsze całej tragedii II wojny światowej, 38 00:04:17.650 --> 00:04:23.630 no ale później też w tej powojennej, o cenzurowanej nieraz rzeczywistości przyszło im tworzyć filmy. 39 00:04:24.110 --> 00:04:28.770 Często wspomina się o tym, że Has był nieugięty wobec swoich pomysłów. 40 00:04:28.890 --> 00:04:34.590 Wiemy, że po filmie Sanatorium pod Klepsydrą na prawie 10 lat musi zamilknąć. 41 00:04:34.790 --> 00:04:39.230 Jak lubi pan myśleć o Hasie na tle właśnie tego pokolenia reżyserów? 42 00:04:39.230 --> 00:04:44.050 To po pierwsze był twórca, który był jednak dość osobnym reżyserem. 43 00:04:44.310 --> 00:04:52.510 On wpisywał się jakoś w tak zwaną Polską Szkołę Filmową, bo debiutuje pełnometrażownym filmem w tym czasie, 44 00:04:52.530 --> 00:04:56.730 kiedy debiutuje i Andrzej Mung i Jerzy Kawalerowicz, Kawalerowicz troszeczkę wcześniej, 45 00:04:57.390 --> 00:04:59.490 ale Andrzej Wajda także czy Kazimierz Kuc. 46 00:04:59.490 --> 00:05:05.010 A ze względu jest to fantastyczne, cudowne pokolenie, które ma dwadzieścia kilka, trzydzieści, 47 00:05:05.450 --> 00:05:09.110 maksymalnie kilka lat, kiedy wchodzi w kinematografię. 48 00:05:09.330 --> 00:05:14.670 Nie tylko polską, ale naprawdę światową, bo Polska Szkoła Filmowa to chyba jeden z najbardziej rozpoznawalnych 49 00:05:14.670 --> 00:05:17.630 nurtów polskiego kina na całym świecie. 50 00:05:17.930 --> 00:05:21.330 Bardzo różnorodny też, trzeba na to zwrócić uwagę. 51 00:05:21.830 --> 00:05:24.610 I has tej różnorodności jest szczególnie osobny, 52 00:05:24.610 --> 00:05:31.850 bo jego kino jest niby wpisane w te wszystkie tematy, które są typowe dla polskiej kinematografii, 53 00:05:31.890 --> 00:05:38.430 czyli kwestia wojny na przykład, kwestia poszukiwania dla siebie także miejsca i tożsamości 54 00:05:38.430 --> 00:05:40.810 w tej powojennej rzeczywistości. 55 00:05:41.090 --> 00:05:48.670 Ale has jest reżyserem, który nawet kiedy sięga po największe osiągnięcia literatury polskiej, 56 00:05:48.730 --> 00:05:50.390 jak na przykład Lalka Bolesława Prusa, 57 00:05:50.390 --> 00:05:54.450 to zawsze w tych filmach wprowadza jakieś elementy, 58 00:05:54.610 --> 00:06:00.590 które są odrębne od takiego jednak dość realistycznego modelu kinna, 59 00:06:00.650 --> 00:06:04.590 na którym najczęściej zasadzaliśmy swoją specyfikę filmową, 60 00:06:04.630 --> 00:06:06.830 przynajmniej w okresie Szkoły Polskiej. 61 00:06:06.910 --> 00:06:13.450 My byliśmy jako filmowcy silnie związani z realizmem włoskim, 62 00:06:13.570 --> 00:06:17.590 bo z niego ogromnym stopniu wydobyliśmy się w latach 50. 63 00:06:17.590 --> 00:06:20.970 Potem fantastycznie weszliśmy w nowofalowe kino, 64 00:06:21.230 --> 00:06:26.310 a has zawsze to były takie wizjonerskie, baśniowe, alegoryczne, 65 00:06:27.170 --> 00:06:29.730 niezwykle wysmakowane wizualnie filmy, 66 00:06:29.790 --> 00:06:33.490 które układały się w rodzaj takiej uniwersalnej, 67 00:06:33.590 --> 00:06:36.650 ale jednak paraboli, pełnej metafor, symboli, 68 00:06:36.910 --> 00:06:39.070 tak jakby has miał świadomość, 69 00:06:39.130 --> 00:06:43.750 że trzeba się trochę od tego świata, w którym tkwi, odseparować. 70 00:06:43.750 --> 00:06:49.170 I to też spowodowało ten jego konflikt z cenzurą 71 00:06:49.170 --> 00:06:52.450 wspomniany przez Panią, czyli sanatorium pod klepsydrą. 72 00:06:53.250 --> 00:06:55.010 Has potrzebował wielkich budżetów, 73 00:06:55.290 --> 00:06:56.870 bo to też trzeba zwrócić uwagę, 74 00:06:57.010 --> 00:06:58.750 to nie był łatwy reżyser dla kinematografii. 75 00:06:59.990 --> 00:07:01.750 On potrzebował rozmachu inscenizacyjnego, 76 00:07:02.430 --> 00:07:04.020 scenografii, kostiumu, rekwizytu. 77 00:07:04.650 --> 00:07:06.570 To były bardzo kosztowne filmy. 78 00:07:07.090 --> 00:07:09.250 Scenografia do lalki była w swoim czasie 79 00:07:09.250 --> 00:07:11.230 największą w historii polskiego kina. 80 00:07:11.230 --> 00:07:16.130 We Wrocławiu has zbudował dużą część Warszawy XIX-wiecznej. 81 00:07:16.750 --> 00:07:18.570 Sanatorium pod klepsydrą było bardzo podobnie. 82 00:07:18.670 --> 00:07:22.890 Też trzeba było zbudować, zrekonstruować miasteczko żydowskie, 83 00:07:23.030 --> 00:07:27.270 galicyjskie z początku XX wieku. 84 00:07:27.450 --> 00:07:29.530 I to też kosztowało ogromne pieniądze, 85 00:07:29.690 --> 00:07:32.690 ale pokazało też jedną fundamentalną rzecz u hasa, 86 00:07:32.750 --> 00:07:35.230 że has był rekonstruktorem światów utraconych, 87 00:07:35.890 --> 00:07:37.970 niebyłych, zniszczonych w czasie, 88 00:07:37.970 --> 00:07:42.010 zwłaszcza II wojny światowej, nadwątlonych przez czas. 89 00:07:42.450 --> 00:07:47.610 I to dla władz PRL-u nie było szczególnie atrakcyjne wtedy, 90 00:07:47.930 --> 00:07:52.050 kiedy ta rekonstrukcja dotyczyła historii narodu żydowskiego. 91 00:07:52.190 --> 00:07:55.390 Mamy 1972, trzeci rok, kiedy has kręci 92 00:07:55.390 --> 00:07:56.710 sanatorium pod klepsydrą. 93 00:07:56.990 --> 00:08:00.490 Jeszcze te rany 68 roku marca, 94 00:08:00.870 --> 00:08:04.990 zmuszenia żydowskich mieszkańców polskich do emigracji 95 00:08:04.990 --> 00:08:06.910 jeszcze nie zabliźniły się. 96 00:08:07.170 --> 00:08:09.790 I to spowodowało, że has nakręcił film, 97 00:08:09.930 --> 00:08:12.670 który był jednak dość krytycznie oceniony 98 00:08:12.670 --> 00:08:15.150 przez dużą część, bo przecież nie wszystkich, 99 00:08:15.390 --> 00:08:18.130 to też była różnorodna grupa ludzi, 100 00:08:18.410 --> 00:08:20.970 ale dużą część władz partyjnych i cenzorskich. 101 00:08:21.070 --> 00:08:24.230 I has po prostu miał z tego tytułu dość spore problemy. 102 00:08:24.410 --> 00:08:26.730 Znamy go przede wszystkim jako twórcę 103 00:08:26.730 --> 00:08:29.210 tych wielkich dzieł realizowanych 104 00:08:29.210 --> 00:08:31.230 z niespotykanym dotąd rozmachem, 105 00:08:31.310 --> 00:08:32.330 o których pan mówił, 106 00:08:32.330 --> 00:08:34.670 z bardzo rozbudowaną scenografią, 107 00:08:34.790 --> 00:08:36.050 z ogromną liczbą detali. 108 00:08:36.210 --> 00:08:38.410 Tutaj oczywiście rękopis znaleziony w Saragosie, 109 00:08:38.470 --> 00:08:40.410 czy lalka byłyby tymi przykładami. 110 00:08:41.030 --> 00:08:43.790 Ale jest też twórcą kina 111 00:08:43.790 --> 00:08:46.520 trochę bardziej intymnego, kameralnego, 112 00:08:47.030 --> 00:08:48.810 również oszczędniejszego w środkach. 113 00:08:49.110 --> 00:08:50.350 I zastanawiam się, 114 00:08:50.370 --> 00:08:53.730 co łączy te dwie grupy jego filmów. 115 00:08:53.890 --> 00:08:56.330 Co zbudowało ich ponadczasowość? 116 00:08:57.250 --> 00:08:58.310 Tak, to prawda. 117 00:08:58.470 --> 00:09:00.110 Bo rzeczywiście, gdy ogląda się filmy hasa, 118 00:09:00.110 --> 00:09:02.150 to z jednej strony pamięta się te potężne, 119 00:09:02.370 --> 00:09:04.570 epickie freski, jak rękopis wspomniany, 120 00:09:04.630 --> 00:09:07.790 jak lalka, jak Santorum pod klepsydrą, 121 00:09:07.850 --> 00:09:09.310 jak te finalne jego filmy, 122 00:09:09.690 --> 00:09:12.250 które też były takimi potężnymi freskami, 123 00:09:12.590 --> 00:09:15.490 zrobionymi często w międzynarodowej koprodukcji. 124 00:09:15.850 --> 00:09:19.910 Ale jednak też has to jest ogromna wrażliwość, 125 00:09:20.090 --> 00:09:24.070 intymność, psychologiczna introspekcja, 126 00:09:24.250 --> 00:09:25.510 która wiąże się zwłaszcza wtedy, 127 00:09:25.670 --> 00:09:28.330 kiedy mamy do czynienia z filmami opowiadającymi często 128 00:09:28.330 --> 00:09:30.450 o jakimś jednym bohaterze, 129 00:09:30.630 --> 00:09:33.170 który jest udręczony przez historię, 130 00:09:33.270 --> 00:09:34.390 przez swoje emocje, 131 00:09:34.550 --> 00:09:37.310 przez często swoje problemy życiowe, 132 00:09:37.390 --> 00:09:39.130 jak na przykład alkoholizm w pętli, 133 00:09:39.270 --> 00:09:40.770 czy nieszczęśliwe zakochanie, 134 00:09:40.910 --> 00:09:42.270 jak w filmie, jak być kochaną. 135 00:09:42.610 --> 00:09:44.970 I to są filmy, które wymagają od hasa 136 00:09:44.970 --> 00:09:47.730 wówczas o wiele takiej intymniejszej, 137 00:09:47.910 --> 00:09:50.770 bardziej bliskiej bohaterowi perspektywy. 138 00:09:50.890 --> 00:09:54.330 Mniej tam jest tych otoczeń audiowizualnych, 139 00:09:54.330 --> 00:09:58.150 które są tak wysmakowane w jego epickich filmach. 140 00:09:58.810 --> 00:10:04.830 Ale wtedy has wybrzmiewa najpełniej takim tragizmem, 141 00:10:05.010 --> 00:10:07.630 który jest też bardzo dla niego charakterystyczny. 142 00:10:07.710 --> 00:10:10.710 Bo has to jest opowieść o bohaterach, 143 00:10:10.750 --> 00:10:13.570 którzy są zderzeni z jakąś sytuacją, 144 00:10:13.870 --> 00:10:18.550 która nie pozwala im na normalne funkcjonowanie w rzeczywistości, 145 00:10:18.630 --> 00:10:19.550 w której się znajdują. 146 00:10:19.950 --> 00:10:21.850 Zmusza ich bardzo często do jakiejś ucieczki. 147 00:10:21.850 --> 00:10:25.170 Stąd też często bohaterowie hasa są w jakiejś wspomnianej 148 00:10:25.170 --> 00:10:26.530 już przez nas wcześniej podróży. 149 00:10:26.730 --> 00:10:28.910 Są zmuszeni do jakiegoś eskapizmu. 150 00:10:29.670 --> 00:10:32.290 Nawet w takich filmach bardziej rozrywkowych, 151 00:10:32.430 --> 00:10:35.250 jak na przykład Złoto hasa, 152 00:10:35.410 --> 00:10:36.490 to jest też opowieść o człowieku, 153 00:10:36.570 --> 00:10:38.930 który ucieka przed policją, milicją jeszcze, 154 00:10:39.030 --> 00:10:39.870 nie wiadomo dlaczego. 155 00:10:40.270 --> 00:10:41.970 Ucieka na ziemię odzyskane, 156 00:10:42.110 --> 00:10:46.950 ucieka do budowanej wtedy gdzieś na rogu polskim, 157 00:10:47.070 --> 00:10:49.860 bogatyni kopalni i elektrowni. 158 00:10:49.860 --> 00:10:52.840 Jak bohater westernowych filmów, 159 00:10:53.020 --> 00:10:56.260 bo jest cały czas w takiej właśnie ucieczce przed czymś, 160 00:10:56.260 --> 00:10:59.740 co jest dla niego jakimś zagrożeniem. 161 00:10:59.820 --> 00:11:02.160 I tak jest w wielu filmach hasa, 162 00:11:02.300 --> 00:11:05.180 pokazujących bohaterów zatrzaśniętych 163 00:11:05.720 --> 00:11:09.380 w jakimś niespełnieniu, samotności, bezradności, 164 00:11:10.620 --> 00:11:14.980 nierzadko pchających ich do nawet kroków samobójczych, 165 00:11:14.980 --> 00:11:18.600 tak jak to jest w pętli czy z bohaterem 166 00:11:18.600 --> 00:11:21.180 granym przez Cyburskiego w Jak być kochaną. 167 00:11:21.720 --> 00:11:23.780 Także tak, to jest piękne kino, 168 00:11:23.920 --> 00:11:27.760 które balansuje między tą epiką i kameralistyką. 169 00:11:28.080 --> 00:11:31.500 A gdzie w tych wszystkich opowieściach ukrywa się sam has? 170 00:11:33.060 --> 00:11:34.760 Zastanawiam się, czy wiedząc, 171 00:11:34.840 --> 00:11:36.640 jak potoczył się jego życiorys, 172 00:11:37.340 --> 00:11:40.300 ale też jak jest wspominany dzisiaj jako wykładowca, 173 00:11:40.460 --> 00:11:42.100 jako rektor szkoły filmowej, 174 00:11:42.100 --> 00:11:45.580 czy odnajduje pan gdzieś hasa między klatkami jego filmów? 175 00:11:45.760 --> 00:11:51.400 Wydaje mi się, że zawsze trudno abstrahować od biografii, 176 00:11:51.460 --> 00:11:52.900 od doświadczeń życiowych. 177 00:11:53.140 --> 00:11:57.980 W wypadku hasa jest podobnie jak z innymi reżyserami filmowymi. 178 00:11:58.440 --> 00:12:03.160 Oczywiście oni nie tworzą tak jednoznacznie biograficznych filmów, 179 00:12:03.300 --> 00:12:04.440 czy też autobiograficznych, 180 00:12:04.460 --> 00:12:09.580 które byłyby łatwe do analizowania, interpretowania, 181 00:12:09.580 --> 00:12:13.280 ale myślę, że jest kilka takich wątków, 182 00:12:13.600 --> 00:12:15.800 które się stale u hasa powtarzają. 183 00:12:15.920 --> 00:12:18.940 To jest po pierwsze ta wspomniana podróż i bezdomność, 184 00:12:19.420 --> 00:12:22.500 bardzo charakterystyczny motyw w jego kinie. 185 00:12:22.680 --> 00:12:26.420 To jest skłonność do ucieczki od światów nas otaczających 186 00:12:26.420 --> 00:12:29.820 do jakichś światów baśniowych, czyli wyimaginowanych. 187 00:12:30.260 --> 00:12:33.760 Proszę pamiętać, że pierwszym kontaktem hasa ze sztuką 188 00:12:33.760 --> 00:12:37.240 to nie był film, tylko to była ilustracja do książek, 189 00:12:37.460 --> 00:12:39.120 baśni dla dzieci, bajek dla dzieci, 190 00:12:39.260 --> 00:12:41.520 wydawanych jeszcze w okresie okupacji niemieckiej. 191 00:12:42.080 --> 00:12:43.720 I has tam jako jeszcze nastolatek, 192 00:12:43.760 --> 00:12:45.380 bo on jeszcze nie miał nawet 20 lat, 193 00:12:46.960 --> 00:12:48.580 rysował napis w czernie i bienie, 194 00:12:48.740 --> 00:12:52.760 a potem w kolorze różnego rodzaju rysuneczki, 195 00:12:52.900 --> 00:12:56.120 które potem trafiły jako ilustracje do tych książek. 196 00:12:56.680 --> 00:12:58.740 Więc to były najczęściej właśnie takie bajki, 197 00:12:58.920 --> 00:13:02.240 które na przykład opowiadały w jakichś światach niedostępnych. 198 00:13:02.240 --> 00:13:05.460 I has do tych światów niedostępnych uciekał 199 00:13:05.460 --> 00:13:08.240 w swoim tym wspaniałym imaginarium, 200 00:13:08.420 --> 00:13:13.200 tej wyobraźni, tych swoich różnego rodzaju eskapizmach. 201 00:13:13.940 --> 00:13:17.680 Więc tam na pewno też has pięknie wybrzmiewa. 202 00:13:17.900 --> 00:13:19.320 Has to jest też czas, 203 00:13:20.010 --> 00:13:24.160 dlatego że zawsze ten wątek czasu jest u niego fundamentalnie istotny. 204 00:13:24.260 --> 00:13:28.020 Czas, który nie jest linearny, tylko jest zapętlony. 205 00:13:28.280 --> 00:13:29.740 Czasami jest szkatułkowy, 206 00:13:29.740 --> 00:13:32.980 tak jak to jest w filmie Rękopis znaleziony w Saragosie. 207 00:13:33.140 --> 00:13:36.380 Czasami jeszcze bardziej utrudniona jest jego jakaś struktura, 208 00:13:36.400 --> 00:13:38.280 jak w sanatorium pod klepsydrom. 209 00:13:38.600 --> 00:13:41.100 To są jakieś te dziwne takie elipsy czasowe, 210 00:13:41.200 --> 00:13:43.840 kiedy nagle pojawia się jakaś luka w wydarzeniach. 211 00:13:44.260 --> 00:13:46.100 Przeskakujemy gdzieś indziej, gdzieś dalej. 212 00:13:46.760 --> 00:13:47.660 Has to uwielbia. 213 00:13:48.100 --> 00:13:50.120 Jakby pokazuje, że człowiek jest zakładnikiem 214 00:13:50.120 --> 00:13:52.140 różnego rodzaju procesów, 215 00:13:52.280 --> 00:13:54.760 które nie są związane z historią, 216 00:13:54.880 --> 00:13:55.820 która jest linearna, 217 00:13:56.440 --> 00:13:58.260 jakaś taka hierarchiczna, 218 00:13:58.380 --> 00:14:00.040 tylko jest to raczej pamięć, 219 00:14:00.200 --> 00:14:02.000 wspomnienie, coś bardziej indywidualnego, 220 00:14:02.140 --> 00:14:02.820 subiektywnego. 221 00:14:03.000 --> 00:14:04.760 Jest mistrzem narracji subiektywnej, 222 00:14:04.940 --> 00:14:06.140 jest mistrzem wyobraźni. 223 00:14:07.340 --> 00:14:09.940 Jakieś tęską w jakiejś pracy pamięci 224 00:14:09.940 --> 00:14:10.820 to jest właśnie has. 225 00:14:11.140 --> 00:14:13.820 Wydaje mi się, że to jest też coś, 226 00:14:13.840 --> 00:14:15.460 co wybrzmiewa w jego filmach, 227 00:14:15.600 --> 00:14:17.760 a na pewno musiało wynikać także 228 00:14:17.760 --> 00:14:20.140 z jego własnej osobowości, 229 00:14:20.240 --> 00:14:21.640 z jego własnego charakteru. 230 00:14:22.180 --> 00:14:24.520 A jeśli chodzi o wspomnianą przez Panią 231 00:14:24.520 --> 00:14:25.640 szkołę filmową, to myślę, 232 00:14:25.760 --> 00:14:27.900 że takim znakiem obecności hasa 233 00:14:27.900 --> 00:14:29.280 było to, w jaki sposób on pracował 234 00:14:29.280 --> 00:14:30.120 ze studentami. 235 00:14:30.660 --> 00:14:32.860 I w szkole filmowej taką legendą 236 00:14:33.440 --> 00:14:35.360 otoczone są tak zwane hasówki. 237 00:14:35.660 --> 00:14:37.560 Hasówki to były takie krótkie filmiki, 238 00:14:37.700 --> 00:14:38.840 które były realizowane 239 00:14:40.180 --> 00:14:41.760 bodaj chyba na drugim roku. 240 00:14:42.480 --> 00:14:44.240 Studenci wtedy musieli mieć obowiązek 241 00:14:44.240 --> 00:14:45.500 nakręcenia takiej etiudy, 242 00:14:45.980 --> 00:14:47.400 który kluczowym elementem było to, 243 00:14:47.460 --> 00:14:48.800 że miało nie być dialogów. 244 00:14:48.920 --> 00:14:50.580 Jeśli jakieś słowo się pojawiało, 245 00:14:50.660 --> 00:14:51.760 to ono miało charakter taki 246 00:14:51.760 --> 00:14:53.980 nieinformacyjny po prostu się gdzieś 247 00:14:53.980 --> 00:14:54.940 musiało pojawić. 248 00:14:55.120 --> 00:14:57.240 Ale sumarycznie pracowaliśmy obrazem, 249 00:14:57.840 --> 00:15:00.600 rytmem, narracją, dźwiękiem. 250 00:15:01.120 --> 00:15:03.740 I ta hasówka to było takie ćwiczenie 251 00:15:03.740 --> 00:15:05.940 warsztatowe w narracji, 252 00:15:06.100 --> 00:15:07.360 która właśnie nieoparta była 253 00:15:07.360 --> 00:15:09.140 na jakimś ciągu zdarzeń, 254 00:15:09.280 --> 00:15:12.940 tylko bardziej na jakimś emocjonalnym 255 00:15:12.940 --> 00:15:15.700 doświadczeniu rzeczywistości, 256 00:15:15.820 --> 00:15:17.680 często rzeczywistości wewnętrznej, 257 00:15:17.780 --> 00:15:19.360 przefiltrowanej przez osobowość 258 00:15:19.360 --> 00:15:20.940 jakiegoś narratora. 259 00:15:21.080 --> 00:15:22.240 I to są te hasówki, 260 00:15:22.240 --> 00:15:23.560 które ćwiczyli studenci 261 00:15:23.560 --> 00:15:24.480 szkoły filmowej, 262 00:15:24.640 --> 00:15:27.480 które pewnie niejednokrotnie 263 00:15:27.480 --> 00:15:28.680 stawały się podstawą 264 00:15:28.680 --> 00:15:30.680 do rozwoju twórczości 265 00:15:30.680 --> 00:15:33.040 wielu dziś działających 266 00:15:33.040 --> 00:15:34.060 twórców filmowych, 267 00:15:34.100 --> 00:15:35.780 więc to jest taka ciągła obecność 268 00:15:35.780 --> 00:15:37.620 hasa opaczającym nas w świecie. 269 00:15:38.240 --> 00:15:39.980 To wrócę jeszcze na koniec 270 00:15:39.980 --> 00:15:42.680 do wystawy prezentowanej w Senacie, 271 00:15:43.040 --> 00:15:45.440 bo wspominał Pan o tym wysmakowaniu 272 00:15:45.940 --> 00:15:47.360 wizualnym filmów 273 00:15:47.360 --> 00:15:48.940 Wojciecha Jerzego Hasa. 274 00:15:49.100 --> 00:15:50.720 I na tej wystawie znalazły się 275 00:15:50.720 --> 00:15:52.200 także materialne pamiątki 276 00:15:52.200 --> 00:15:53.540 związane z jego filmami. 277 00:15:53.960 --> 00:15:55.600 To są m.in. kostiumy, 278 00:15:55.740 --> 00:15:57.200 ale także rekwizyty, 279 00:15:57.360 --> 00:15:59.200 elementy scenografii do jego filmów. 280 00:15:59.820 --> 00:16:01.440 Czy ma Pan wśród nich 281 00:16:01.440 --> 00:16:03.040 jakiś swój ulubiony obiekt, 282 00:16:03.900 --> 00:16:04.880 taki, za którym może 283 00:16:04.880 --> 00:16:06.880 stoi jakaś niezwykła historia, 284 00:16:06.880 --> 00:16:09.080 albo który po prostu symbolizuje 285 00:16:09.760 --> 00:16:11.660 to, czym jest kino 286 00:16:11.660 --> 00:16:13.100 stworzone przez hasa? 287 00:16:13.100 --> 00:16:14.820 Myśmy na tej wystawie 288 00:16:14.820 --> 00:16:16.540 próbowali zebrać 289 00:16:16.540 --> 00:16:17.920 materiałów 290 00:16:17.920 --> 00:16:19.580 jak najwięcej, 291 00:16:19.720 --> 00:16:21.020 ale z inwentarza 292 00:16:21.020 --> 00:16:22.660 bardzo, bardzo niewielkiego 293 00:16:22.660 --> 00:16:23.280 niestety, 294 00:16:23.830 --> 00:16:25.540 bo twórczość hasa, 295 00:16:25.720 --> 00:16:26.600 taka materialna, 296 00:16:27.360 --> 00:16:28.720 bardzo mocno się rozproszyła, 297 00:16:28.800 --> 00:16:29.400 wręcz nawet 298 00:16:29.400 --> 00:16:30.840 unicestwiła się, 299 00:16:30.900 --> 00:16:31.520 tak jak często 300 00:16:31.520 --> 00:16:33.200 w jego filmach bywało. 301 00:16:33.480 --> 00:16:34.360 Trochę to inaczej, 302 00:16:34.440 --> 00:16:36.060 jak np. w wypadku Andrzeja Wajdy, 303 00:16:36.180 --> 00:16:36.960 który był bardzo 304 00:16:36.960 --> 00:16:38.620 świadomym twórcą 305 00:16:38.620 --> 00:16:39.960 i wiele elementów 306 00:16:39.960 --> 00:16:41.680 ze swojego dorobku 307 00:16:41.680 --> 00:16:42.200 zbierał, 308 00:16:42.300 --> 00:16:42.920 katalogował, 309 00:16:43.040 --> 00:16:43.800 archiwizował. 310 00:16:44.100 --> 00:16:45.240 Wojciech Jerzy Has 311 00:16:45.240 --> 00:16:46.040 był twórcą, 312 00:16:46.160 --> 00:16:46.940 no pewnie też 313 00:16:46.940 --> 00:16:48.100 z racji tego, 314 00:16:48.180 --> 00:16:49.020 że tak zmieniał 315 00:16:49.020 --> 00:16:50.080 miejsca pobytu, 316 00:16:50.620 --> 00:16:52.280 mniej do tego przywiązany, 317 00:16:52.500 --> 00:16:54.060 ale tym wspaniale jest 318 00:16:55.120 --> 00:16:55.800 dotknąć 319 00:16:55.800 --> 00:16:56.960 tego materialnego 320 00:16:56.960 --> 00:16:57.940 dziedzictwa hasa. 321 00:16:58.020 --> 00:16:58.480 Są oczywiście 322 00:16:58.480 --> 00:16:59.800 te wspaniałe kostiumy, 323 00:17:00.180 --> 00:17:01.220 które szczęśliwie 324 00:17:01.220 --> 00:17:02.160 zachowały się 325 00:17:02.160 --> 00:17:03.100 do naszych czasów 326 00:17:03.100 --> 00:17:03.860 z jego filmów 327 00:17:03.860 --> 00:17:04.860 i rękopis znaleziony 328 00:17:04.860 --> 00:17:05.720 w Saragosie 329 00:17:05.720 --> 00:17:07.220 i lalka. 330 00:17:07.380 --> 00:17:08.320 To były wielkie 331 00:17:08.320 --> 00:17:09.280 przedsięwzięcia 332 00:17:09.280 --> 00:17:10.620 inscenizacyjne, 333 00:17:10.740 --> 00:17:12.380 więc te kostiumy 334 00:17:12.380 --> 00:17:13.100 nie niszczono 335 00:17:13.100 --> 00:17:14.940 po realizacji filmu, 336 00:17:14.960 --> 00:17:15.700 tylko co najbliżej 337 00:17:15.700 --> 00:17:16.320 przeszywano 338 00:17:16.320 --> 00:17:17.120 i wykorzystywano 339 00:17:17.120 --> 00:17:18.040 do innych filmów, 340 00:17:18.160 --> 00:17:19.260 więc się zachowały. 341 00:17:19.580 --> 00:17:20.180 Z rekwizytami 342 00:17:20.180 --> 00:17:21.180 wielokroć trudniej 343 00:17:21.180 --> 00:17:21.640 to było. 344 00:17:21.780 --> 00:17:22.780 Rekwizyty najczęściej 345 00:17:22.780 --> 00:17:23.600 były pożyczane 346 00:17:23.600 --> 00:17:24.340 z muzeów, 347 00:17:24.760 --> 00:17:25.600 więc do tych muzeów 348 00:17:25.600 --> 00:17:26.880 trafiały z powrotem. 349 00:17:27.500 --> 00:17:28.420 Te, które były 350 00:17:28.420 --> 00:17:29.420 realizowane 351 00:17:29.420 --> 00:17:30.400 dla potrzeb filmu 352 00:17:30.400 --> 00:17:30.980 często były 353 00:17:30.980 --> 00:17:32.480 bardzo kruchej jakości 354 00:17:32.480 --> 00:17:33.820 i ulegały 355 00:17:33.820 --> 00:17:35.220 zniszczeniu 356 00:17:35.220 --> 00:17:36.980 i prawdę mówiąc 357 00:17:36.980 --> 00:17:38.240 tych rekwizytów 358 00:17:38.240 --> 00:17:38.900 za wiele 359 00:17:38.900 --> 00:17:39.880 niestety nie ma, 360 00:17:40.000 --> 00:17:41.000 natomiast bardzo pięknie 361 00:17:41.000 --> 00:17:41.880 jest reprezentowany 362 00:17:41.880 --> 00:17:42.880 proces twórczy, 363 00:17:43.080 --> 00:17:44.420 czyli to w jaki sposób 364 00:17:44.420 --> 00:17:45.600 Has przygotowywał się 365 00:17:45.600 --> 00:17:46.920 do pracy nad filmem. 366 00:17:47.120 --> 00:17:49.480 Od najwcześniejszego, 367 00:17:49.640 --> 00:17:50.000 malutkiego, 368 00:17:50.140 --> 00:17:50.500 krótkiego 369 00:17:50.500 --> 00:17:51.280 treatmentu 370 00:17:51.280 --> 00:17:52.700 przez scenariusz, 371 00:17:52.840 --> 00:17:53.820 potem scenopis, 372 00:17:53.920 --> 00:17:54.680 więc to widzimy 373 00:17:54.680 --> 00:17:56.540 w kilku kolejnych 374 00:17:56.540 --> 00:17:57.180 wersjach, 375 00:17:57.220 --> 00:17:59.000 jak Has pracował. 376 00:17:59.280 --> 00:18:00.500 Widzimy książki, 377 00:18:01.020 --> 00:18:01.680 które są pełne 378 00:18:01.680 --> 00:18:02.980 różnego rodzaju zakładek, 379 00:18:03.680 --> 00:18:04.300 podkreśleń, 380 00:18:04.440 --> 00:18:05.060 skreśleń 381 00:18:05.060 --> 00:18:05.860 pokazujące, 382 00:18:05.880 --> 00:18:06.780 które fragmenty, 383 00:18:06.820 --> 00:18:07.660 na przykład lalki 384 00:18:07.660 --> 00:18:09.320 pojawią się w filmie, 385 00:18:09.340 --> 00:18:09.900 a które nie. 386 00:18:10.580 --> 00:18:11.780 Jest maszyna do pisania 387 00:18:11.780 --> 00:18:12.720 jedna z dwóch, 388 00:18:12.920 --> 00:18:14.100 która służyła 389 00:18:14.100 --> 00:18:14.540 Hasowi 390 00:18:14.540 --> 00:18:15.680 do pisania scenariuszy, 391 00:18:15.740 --> 00:18:16.800 bo w większości wykładków 392 00:18:16.800 --> 00:18:18.360 był także autorem scenariusza, 393 00:18:18.480 --> 00:18:19.040 bo przynajmniej 394 00:18:19.040 --> 00:18:19.900 przy nich 395 00:18:19.900 --> 00:18:20.920 bardzo intensywnie 396 00:18:22.060 --> 00:18:22.540 współpracował. 397 00:18:23.300 --> 00:18:24.320 No są też nagrody, 398 00:18:24.480 --> 00:18:25.860 które Has dostawał, 399 00:18:25.980 --> 00:18:26.820 ale zobaczmy, 400 00:18:26.880 --> 00:18:27.900 że ich jest niewiele, 401 00:18:28.000 --> 00:18:29.240 bo Has nie miał 402 00:18:29.240 --> 00:18:31.440 tego łatwego kontaktu 403 00:18:31.440 --> 00:18:32.680 z międzynarodowym rynkiem, 404 00:18:32.820 --> 00:18:33.400 tak jak na przykład 405 00:18:33.400 --> 00:18:34.800 to jest w wypadku 406 00:18:34.800 --> 00:18:35.480 Andrzeja Wajdy, 407 00:18:35.560 --> 00:18:36.620 którego filmy często 408 00:18:36.620 --> 00:18:38.420 na festiwale jeździły. 409 00:18:38.580 --> 00:18:40.540 Has chyba największą nagrodę, 410 00:18:40.560 --> 00:18:41.280 jaką dostał, 411 00:18:41.320 --> 00:18:42.960 to jest albo San Francisco 412 00:18:42.960 --> 00:18:44.540 za jak być kochaną, 413 00:18:44.580 --> 00:18:46.400 gdzie wygrał ten festiwal, 414 00:18:46.480 --> 00:18:47.520 ale nie mógł nawet pojechać 415 00:18:47.520 --> 00:18:48.220 na ten festiwal, 416 00:18:48.320 --> 00:18:49.200 więc dopiero po latach 417 00:18:49.200 --> 00:18:50.420 mu tę nagrodę wręczono. 418 00:18:50.920 --> 00:18:52.420 No i jedna specjalna jury 419 00:18:52.420 --> 00:18:55.020 na festiwale filmowym w Cannes 420 00:18:55.020 --> 00:18:56.720 za sanatorium pod klepsydrą, 421 00:18:56.780 --> 00:18:57.820 takie dwie najbardziej 422 00:18:57.820 --> 00:18:58.880 doniosłe nagrody, 423 00:18:59.080 --> 00:19:00.640 jakie Has otrzymał. 424 00:19:00.760 --> 00:19:01.760 A rękopis na przykład 425 00:19:01.760 --> 00:19:03.280 nie dostał tych nagród 426 00:19:03.280 --> 00:19:04.460 jakoś dużo, 427 00:19:04.620 --> 00:19:05.660 mimo że tak bardzo 428 00:19:05.660 --> 00:19:07.460 przecież na nie zasłużył. 429 00:19:07.620 --> 00:19:08.560 I to są te obiekty, 430 00:19:08.660 --> 00:19:10.060 które na tej wystawie będą, 431 00:19:10.200 --> 00:19:11.520 więc taka różnorodność, 432 00:19:11.720 --> 00:19:12.560 ale dodałbym do tego 433 00:19:12.560 --> 00:19:14.180 jeszcze jeden taki element, 434 00:19:14.340 --> 00:19:14.860 to znaczy taką 435 00:19:14.860 --> 00:19:15.860 audiowizualność 436 00:19:15.860 --> 00:19:16.560 tej wystawy, 437 00:19:16.660 --> 00:19:18.020 bo tam wprowadziliśmy jednak 438 00:19:18.020 --> 00:19:19.940 też ten element audiowizualny, 439 00:19:19.940 --> 00:19:21.900 pokazujemy fragmenty filmów 440 00:19:21.900 --> 00:19:23.160 zamienione w taki kolaż 441 00:19:23.160 --> 00:19:24.280 i one rzeczywiście 442 00:19:24.280 --> 00:19:27.140 są absolutnie zachwycające, 443 00:19:27.360 --> 00:19:28.140 też dlatego, 444 00:19:28.240 --> 00:19:29.480 że wszystkie filmy Hasa 445 00:19:29.480 --> 00:19:30.780 uległy rekonstrukcji 446 00:19:30.780 --> 00:19:32.040 i dziś oglądamy je 447 00:19:32.040 --> 00:19:33.770 w tak wspaniałych wersjach, 448 00:19:33.770 --> 00:19:37.670 że to jest absolutny miód na serce, 449 00:19:37.770 --> 00:19:38.990 kiedy widzimy każdy detal, 450 00:19:39.190 --> 00:19:40.030 każdy szczegół, 451 00:19:40.610 --> 00:19:41.790 każdy najdrobniejszy element 452 00:19:41.790 --> 00:19:43.710 w takiej ostrości pięknie, 453 00:19:44.090 --> 00:19:45.770 jak tylko możemy sobie to 454 00:19:45.770 --> 00:19:48.250 w najpiękniejszych snach wyobrazić. 455 00:19:48.570 --> 00:19:50.330 To jest wielka radość, 456 00:19:50.350 --> 00:19:51.410 że możemy dzisiaj Hasa 457 00:19:51.410 --> 00:19:53.290 tak pięknie kontemplować 458 00:19:53.290 --> 00:19:55.430 w tych zrekonstruowanych kopiach, 459 00:19:55.550 --> 00:19:56.950 więc to chyba najważniejsze, 460 00:19:56.970 --> 00:19:58.290 żeby to właśnie przeżyć 461 00:19:58.290 --> 00:20:00.010 w tym 2025 roku. 462 00:20:00.010 --> 00:20:02.130 Ta wystawa Has, 463 00:20:02.450 --> 00:20:04.130 terytoria czasu i przestrzeni 464 00:20:04.130 --> 00:20:05.470 prezentowana w Senacie 465 00:20:05.470 --> 00:20:07.090 rozpoczyna obchody roku 466 00:20:07.090 --> 00:20:08.370 Wojciecha Jerzego Hasa. 467 00:20:09.070 --> 00:20:10.350 Do jego twórczości 468 00:20:10.350 --> 00:20:12.170 na pewno będziemy jeszcze sięgać 469 00:20:12.170 --> 00:20:13.490 w audycjach kulturalnych. 470 00:20:14.070 --> 00:20:15.250 Organizatorem wystawy 471 00:20:15.250 --> 00:20:16.870 jest Narodowe Centrum Kultury, 472 00:20:16.950 --> 00:20:18.310 a partnerem merytorycznym 473 00:20:18.310 --> 00:20:20.730 Narodowe Centrum Kultury Filmowej w Łodzi, 474 00:20:21.150 --> 00:20:22.130 którego dyrektor, 475 00:20:22.270 --> 00:20:23.110 Rafał Syska, 476 00:20:23.290 --> 00:20:24.490 był dziś Państwa 477 00:20:24.490 --> 00:20:25.650 i moim gościem. 478 00:20:25.890 --> 00:20:26.910 Bardzo, bardzo dziękuję. 479 00:20:26.910 --> 00:20:28.230 Bardzo dziękuję Pani, 480 00:20:28.330 --> 00:20:29.030 dziękuję Państwu. 481 00:20:30.500 --> 00:20:32.500 Audycje kulturalne 482 00:20:32.500 --> 00:20:34.480 w dobrym tonie.