WEBVTT

1
00:00:01.390 --> 00:00:05.110
Audycje kulturalne. W dobrym tonie.

2
00:00:05.650 --> 00:00:12.730
Przy mikrofonie Martyna Matwiejuk. Słuchają Państwo cyklu Ojczysty Nieoczywisty i wyjątkowo to nie głos Mateusza Adamczyka.

3
00:00:12.930 --> 00:00:20.850
Płynie teraz z Państwa głośników lub słuchawek, ale za chwilę wszystko się wyjaśni, ponieważ tym razem Mateusz Adamczyk jest gościem tej rozmowy.

4
00:00:20.930 --> 00:00:21.730
Dzień dobry, witaj.

5
00:00:21.850 --> 00:00:23.130
Dzień dobry, dzień dobry Państwu.

6
00:00:23.470 --> 00:00:27.030
Wydaje mi się, że na przestrzeni tego cyklu nie przedstawiłeś się jeszcze.

7
00:00:27.030 --> 00:00:32.090
Ja wiem, że to jest dość niezręcznie mówić o sobie, więc zrobię to za Ciebie dzisiaj.

8
00:00:32.190 --> 00:00:32.550
Dziękuję.

9
00:00:32.910 --> 00:00:46.370
Mateusz jest popularyzatorem wiedzy o polszczyźnie, mistrzem mowy polskiej w OX Populi 2023, członkiem zespołu retoryki i komunikacji publicznej Rady Języka Polskiego przy prezydium Polskiej Akademii Nauk,

10
00:00:46.370 --> 00:00:57.270
a także, co jest myślę nie bez znaczenia dla naszej dzisiejszej rozmowy, jesteś psychoterapeutą w trakcie szkolenia w Instytucie Integralnej Psychoterapii Gestalt.

11
00:00:57.570 --> 00:01:06.490
Bardzo się cieszę, że zgodziłeś się domknąć nasz cykl o języku włączającym i komunikacji inkluzywnej właśnie w roli gościa.

12
00:01:06.490 --> 00:01:17.950
Będziemy dziś rozmawiać o temacie, który od lat jest podejmowany i dyskutowany, a mimo to budzi chyba wciąż wiele emocji, może nawet kontrowersji.

13
00:01:18.510 --> 00:01:22.210
Tematem tym są feminatywy, czyli żeńskie formy gramatyczne.

14
00:01:22.210 --> 00:01:33.010
Ale dotkniemy dziś też zagadnienia będącego, mam poczucie, takim prawdziwym wyzwaniem dla języka polskiego, czyli rodzaju neutralnego oraz form określających osoby niebinarne.

15
00:01:33.670 --> 00:01:38.110
Zacznę od tego, co nie jest niczym nowym w języku polskim, czyli od feminatywów.

16
00:01:38.250 --> 00:01:46.610
To są takie słowa, które już były obecne w polszczyźnie, później w wyniku maskulinizacji języka część z nich wyszła z użycia.

17
00:01:46.610 --> 00:01:51.450
Dzisiaj dokonuje się pewna ich rewitalizacja, jeśli można tak powiedzieć.

18
00:01:51.610 --> 00:02:00.690
Powstają też nowe słowa, które wypełniają pewną lukę językową wynikającą ze zmieniającej się po prostu sytuacji społecznej i zawodowej kobiet.

19
00:02:01.010 --> 00:02:15.930
Więc z jednej strony nie jest to nic nowego, a z drugiej strony zastanawiam się, jak to jest, że dla wielu, również dla kobiet, te męskoosobowe formy wydają się poważniejsze rangą, brzmią poważniej.

20
00:02:15.930 --> 00:02:22.330
Myślę tutaj głównie o takich stanowiskach, jak na przykład dyrektorka, prezeska, reżyserka, kierowniczka.

21
00:02:22.450 --> 00:02:27.890
To w końcu są stanowiska równie odpowiedzialne, co ich męskie odpowiedniki. Jak to jest?

22
00:02:28.110 --> 00:02:31.010
Język w zasadzie tutaj nie ma wiele do powiedzenia.

23
00:02:31.270 --> 00:02:39.910
Można było tak to określić, dlatego że to nie jest sprawa językowa na dobrą sprawę, tylko sprawa naszych skojarzeń i takiego kontekstu kulturowego.

24
00:02:39.910 --> 00:02:45.830
A kontekst kulturowy wciąż niestety jest taki, że my uznajemy, że kobiety są mniej kompetentne.

25
00:02:46.070 --> 00:02:56.510
To znaczy, że jeżeli na przykład właśnie mamy takie stanowisko, taką pracę jak reżyser, to mężczyzna będzie tutaj sprawniejszy, lepszy, bardziej kompetentny niż kobieta.

26
00:02:56.650 --> 00:02:59.510
I te skojarzenia przyklejają się do słów.

27
00:02:59.590 --> 00:03:04.210
A przyklejają się do słów, które jednoznacznie i bardzo precyzyjnie wskazują na żeńskość.

28
00:03:04.210 --> 00:03:05.830
I to są właśnie feminatywy.

29
00:03:05.990 --> 00:03:11.870
Do tej pary trzeba by było dołożyć jeszcze jedne formy, które wydają się wielu osobom bardziej poważne.

30
00:03:12.010 --> 00:03:17.090
Dlatego, że mamy na przykład takie połączenie jak pani plus rzeczownik rodzaju męskiego.

31
00:03:17.190 --> 00:03:21.990
Choć on w tym połączeniu, i to jest bardzo ważne, bo to często wprowadza nas w błąd.

32
00:03:22.050 --> 00:03:25.970
W tym połączeniu pani reżyser, reżyser jest rodzaju żeńskiego.

33
00:03:26.110 --> 00:03:32.590
Nawet jeżeli kończy się na spółgłoskę i znamy ze szkoły takie zasady, które mówią o tym, że jeżeli rzeczownik kończy się na spółgłoskę,

34
00:03:32.590 --> 00:03:36.930
to jest rodzaju męskiego, jeżeli na A to żeńskiego, jeżeli na OE to rodzaju nijakiego.

35
00:03:37.070 --> 00:03:39.890
Ale to jest taka, powiedziałbym, gramatyka dla początkujących.

36
00:03:40.010 --> 00:03:41.970
Tak się uczy też bardzo często obcokrajowców.

37
00:03:42.310 --> 00:03:44.890
No bo po co okomplikować sprawę, szczególnie na początku.

38
00:03:45.170 --> 00:03:50.150
Natomiast rodzaj ustalamy na podstawie tego, jak się słowo zachowuje w zdaniu i w połączeniach z innymi wyrazami.

39
00:03:50.230 --> 00:03:54.350
Czyli jak powiem, pani reżyser wyreżyserowała, stworzyła film,

40
00:03:54.510 --> 00:03:58.890
no to wyreżyserowała, stworzyła i pani wskazują na to, że reżyser jest rodzaju żeńskiego.

41
00:03:58.890 --> 00:04:03.570
Ale co do tej powagi i niepowagi feminatywów, to trzeba zwrócić uwagę na to,

42
00:04:03.630 --> 00:04:08.310
że w tych połączeniach pani reżyser czy pani dyrektor, pani pełni podwójną funkcję.

43
00:04:08.510 --> 00:04:13.770
Dlatego, że po pierwsze wskazuje na żeńskość, a po drugie jest honoryfikatywne,

44
00:04:13.850 --> 00:04:16.790
tak to się mówi w językoznawstwie, czyli właśnie dodaje szacunku.

45
00:04:16.990 --> 00:04:21.690
No bo gdybyśmy zestawili takie połączenia jak pan doktor i pani doktor,

46
00:04:21.870 --> 00:04:25.670
to one są sobie tą rangą szacunku równe.

47
00:04:25.670 --> 00:04:30.690
Mówimy oczywiście czasami doktor czy doktorze i one są trochę, zawierają trochę mniej szacunku

48
00:04:30.690 --> 00:04:33.870
i tak samo byłoby właśnie doktorko albo doktoro.

49
00:04:34.290 --> 00:04:37.270
I tutaj już znowu właśnie ten kontekst społeczny wchodzi,

50
00:04:37.790 --> 00:04:41.990
więc wydaje mi się, że feminatywy trochę, posłużę się kolokwializmem,

51
00:04:42.170 --> 00:04:43.310
obrywają z obu stron.

52
00:04:43.590 --> 00:04:47.930
To znaczy ze stron i form męskich, które wydają się w ogóle kulturowo bardzo poważne

53
00:04:47.930 --> 00:04:51.710
i w związku z tym, że w połączeniach pani plus rzeczownik,

54
00:04:51.890 --> 00:04:54.390
to pani jeszcze nam dodaje trochę powagi.

55
00:04:54.610 --> 00:04:58.370
No i w świetle tych dwóch form feminatywy w naszych wyobrażeniach

56
00:04:58.370 --> 00:05:03.230
wypadają dość niepoważnie, chociaż to kwestia przyzwyczajenia w zasadzie.

57
00:05:03.490 --> 00:05:08.010
Bo to jest tak, że nasze skojarzenia się zmieniają w miarę, jak używamy języka

58
00:05:08.010 --> 00:05:11.670
i w miarę tego, kiedy i w jakich sytuacjach używamy języka.

59
00:05:11.670 --> 00:05:15.970
Bo jeżeli będziemy używać feminatywów właśnie w takich kontekstach,

60
00:05:16.530 --> 00:05:20.870
które pokazują na pewną niepowagę, czyli no tam doktorka i ksieńska

61
00:05:20.870 --> 00:05:22.530
to tak leczy, nie leczy, prawda?

62
00:05:22.710 --> 00:05:26.970
To rzeczywiście wtedy utrwalimy ten stereotyp feminatywów

63
00:05:26.970 --> 00:05:30.190
jako takich form niepoważnych, ale gdyby używać tego serio,

64
00:05:30.430 --> 00:05:33.270
na przykład w mediach publicznych, i to jest niezwykle ważne,

65
00:05:33.390 --> 00:05:36.610
bo ten przekaz publiczny kształtuje naszą polszczyznę w dużej mierze,

66
00:05:36.870 --> 00:05:39.130
to wtedy przestaniemy mieć takie skojarzenia

67
00:05:39.130 --> 00:05:42.370
i te formy będą odbierane tak jak pani dyrektor,

68
00:05:42.730 --> 00:05:46.870
jak dyrektor Kowalska i jak dyrektorka Kowalska w konsekwencji.

69
00:05:47.050 --> 00:05:49.290
A propos mediów, czy często zdarza ci się,

70
00:05:49.490 --> 00:05:52.830
by osoby, z którymi prowadzisz wywiady,

71
00:05:53.010 --> 00:05:58.290
nie życzyły sobie być nazywane gościnią, psycholożką?

72
00:05:58.730 --> 00:06:02.410
Zastanawiam się też nad tym, w jakiej sytuacji, w którym momencie

73
00:06:02.410 --> 00:06:07.070
i w jaki sposób najlepiej określić właśnie te zasady komunikacji,

74
00:06:07.070 --> 00:06:10.670
zawrzeć ten kontrakt, jak o sobie mówimy, jak się przedstawiamy?

75
00:06:10.890 --> 00:06:16.110
Ja zawsze pytam przed audycją, zawsze pytam właśnie kobietę,

76
00:06:16.130 --> 00:06:18.450
czy chcę być gościnią, czy chcę być gościem.

77
00:06:18.590 --> 00:06:19.710
I różnie bywa.

78
00:06:20.110 --> 00:06:23.470
Zauważam, że raczej większość kobiet, które zapraszam do audycji,

79
00:06:23.490 --> 00:06:26.910
chcą być gościniami, psycholożkami, profesorkami,

80
00:06:27.070 --> 00:06:31.290
ale są też takie, które wolą być gościem, profesorem, czy panią profesor.

81
00:06:31.290 --> 00:06:36.250
I ja to zwyczajnie szanuję, bo wydaje mi się, że wpadliśmy w pewną pułapkę

82
00:06:36.250 --> 00:06:41.150
takiego binarnego myślenia, że albo tylko feminatywy, albo wcale feminatywy.

83
00:06:41.290 --> 00:06:43.290
A na dobrą sprawę rozmawiamy o języku niewykluczającym,

84
00:06:44.150 --> 00:06:46.370
który to język ma być różnorodny.

85
00:06:46.730 --> 00:06:50.470
Na tyle różnorodny, żeby właśnie każda osoba posługująca się polszczyzną

86
00:06:50.470 --> 00:06:54.710
mogła dopasować do siebie taką postać, jaka jej najbardziej odpowiada.

87
00:06:55.010 --> 00:06:57.290
I oczywiście rozmawiamy też o takiej sytuacji,

88
00:06:57.290 --> 00:07:01.330
kiedy mamy sposobność zapytać tę drugą osobę o to, jak chce być nazywana.

89
00:07:01.430 --> 00:07:03.710
Ale ja często nie wiem, jak ktoś chce być nazywany,

90
00:07:03.870 --> 00:07:06.410
bo nie mam z tą osobą kontaktu bezpośredniego.

91
00:07:06.870 --> 00:07:10.130
I wtedy, no tutaj znowu, co zrobić, prawda?

92
00:07:10.330 --> 00:07:13.970
Ja uważam, że w związku z tym, że kontekst społeczny jest taki,

93
00:07:14.050 --> 00:07:15.690
że kobiety wciąż są niedoceniane,

94
00:07:15.830 --> 00:07:19.610
to należy w komunikatach ogólnych, takich kierowanych do osób,

95
00:07:19.690 --> 00:07:21.950
których nie znamy, używać jednak feminatywów.

96
00:07:22.290 --> 00:07:23.590
I tu znowu mała gwiazdka.

97
00:07:23.590 --> 00:07:28.290
Bo być może będzie tak, że będą takie panie, które przeczytawszy taki komunikat,

98
00:07:28.430 --> 00:07:31.470
pomyślą, ja tutaj nie jestem żadną, nie wiem, obywatelką,

99
00:07:31.550 --> 00:07:35.590
albo nie jestem żadną petentką, albo nie jestem żadną, no i tutaj,

100
00:07:35.650 --> 00:07:37.590
dyrektorką, reżyserką i tak dalej, i tak dalej.

101
00:07:37.730 --> 00:07:42.150
Tyle tylko, że język ogólny nie ma i nigdy nie miał za zadanie

102
00:07:42.690 --> 00:07:45.910
zaspokoić wszystkich naszych prywatnych potrzeb komunikacyjnych.

103
00:07:46.190 --> 00:07:49.910
My musimy powrócić do pewnego porządku, który się zaciera współcześnie,

104
00:07:50.030 --> 00:07:52.390
bo do tego nas zachęcają m.in. media społecznościowe.

105
00:07:52.390 --> 00:07:55.410
Media społecznościowe zakłamują rzeczywistość w ten sposób,

106
00:07:55.550 --> 00:07:58.670
że nam się wydaje, że każdy komunikat, który do nas dociera,

107
00:07:58.830 --> 00:08:01.070
jest skierowany bezpośrednio do mnie.

108
00:08:01.250 --> 00:08:04.030
Bo to są wszystkie te filmiki,

109
00:08:04.430 --> 00:08:07.830
cześć, dobrze cię widzieć, mam dla ciebie, i tak dalej, i tak dalej.

110
00:08:07.970 --> 00:08:10.070
I nasz mózg, i nasz umysł się tego uczy.

111
00:08:10.290 --> 00:08:12.910
W związku z tym wydaje nam się, że nawet te publiczne,

112
00:08:13.590 --> 00:08:14.910
instytucjonalne na przykład komunikaty,

113
00:08:15.070 --> 00:08:16.990
też muszą być, jak to się teraz modnie mówi,

114
00:08:17.930 --> 00:08:20.950
spersonalizowane i trafiać bezpośrednio do mnie i o mnie.

115
00:08:21.470 --> 00:08:24.490
Nie, tak nie jest, nie było i nie będzie.

116
00:08:24.610 --> 00:08:26.110
I bardzo dobrze, że tak nie jest.

117
00:08:26.310 --> 00:08:29.990
Bo jeżeli mamy ten wyraźny podział na język ogólny, publiczny

118
00:08:29.990 --> 00:08:34.550
i na język prywatny, to możemy się tymi naszymi cudownościami

119
00:08:34.550 --> 00:08:37.030
prywatnymi nacieszyć w kontakcie z drugą osobą,

120
00:08:37.050 --> 00:08:38.770
taką przestrzenią bardzo prywatną.

121
00:08:38.850 --> 00:08:39.970
I z tego możemy korzystać.

122
00:08:40.030 --> 00:08:43.170
I tutaj dostać te tak zwane psychologiczne głaski,

123
00:08:43.310 --> 00:08:44.870
a w języku ogólnym tego nie będzie.

124
00:08:45.010 --> 00:08:46.770
To, co jest zadaniem języka ogólnego,

125
00:08:46.770 --> 00:08:49.650
a przynajmniej naszym zadaniem, żeby ten język tak ukształtować,

126
00:08:49.970 --> 00:08:52.210
żeby nie wykluczał innych osób.

127
00:08:52.370 --> 00:08:54.090
Na przykład grup narażonych na wykluczenie,

128
00:08:54.170 --> 00:08:55.270
czy grup mniejszościowych.

129
00:08:55.410 --> 00:08:57.790
Chociaż tutaj to jest takie ryzykowne stwierdzenie,

130
00:08:57.850 --> 00:08:59.250
bo przecież kobiet jest więcej w Polsce,

131
00:08:59.470 --> 00:09:01.870
a jednak są narażone na wykluczenie.

132
00:09:01.970 --> 00:09:05.070
To jest taki niestety paradoks tej całej sytuacji.

133
00:09:05.470 --> 00:09:08.990
Więc dlatego ja też wolę na przykład mówić o języku niewykluczającym,

134
00:09:09.210 --> 00:09:10.790
a nie języku włączającym.

135
00:09:10.790 --> 00:09:17.350
Bo język włączający, to ja w tym widzę jakieś działanie za mnie.

136
00:09:17.590 --> 00:09:19.630
A może ja nie chcę być włączony językowo.

137
00:09:19.930 --> 00:09:22.410
Może właśnie, tak jak wiele kobiet,

138
00:09:22.590 --> 00:09:25.790
nie chcę być nazywany, czy nazywana reżyserką,

139
00:09:25.870 --> 00:09:26.870
tylko panią reżyser.

140
00:09:27.150 --> 00:09:28.150
I w porządku.

141
00:09:28.310 --> 00:09:29.690
Nie ma najmniejszego problemu.

142
00:09:29.950 --> 00:09:31.990
To włączanie czasami odbywa się na siłę.

143
00:09:32.110 --> 00:09:34.910
I ja bardzo długo zastanawiałem się nad tymi argumentami

144
00:09:34.910 --> 00:09:37.230
przeciwników i przeciwniczych feminatywów,

145
00:09:37.230 --> 00:09:41.150
którzy i które mówią, że to jest na siłę wymysł sztuczny.

146
00:09:41.390 --> 00:09:43.990
I ja mam takie podejście, że zanim uznam,

147
00:09:44.070 --> 00:09:46.670
że to jest bzdurny argument, to się mu poprzyglądam.

148
00:09:46.830 --> 00:09:51.790
I o ile uważam, że to jest trochę taki argument zbyt rozbuchany,

149
00:09:51.970 --> 00:09:53.230
to jest w nim część prawdy.

150
00:09:54.350 --> 00:09:57.770
Bo widziałem wiele razy takie sytuacje na forach internetowych,

151
00:09:58.090 --> 00:10:00.390
kiedy na przykład jedna osoba do drugiej mówi

152
00:10:00.390 --> 00:10:03.550
nie możesz nazywać się feministką, bo nie używasz feminatywów.

153
00:10:03.550 --> 00:10:07.350
No, ja nie widzę w tym nic tak bardzo dalekiego

154
00:10:07.350 --> 00:10:09.030
od wypominania sobie błędów językowych,

155
00:10:09.110 --> 00:10:11.170
na które to też sarkamy bardzo społecznie.

156
00:10:11.270 --> 00:10:12.390
I cieszę się, że to robimy.

157
00:10:12.570 --> 00:10:15.150
Natomiast nie można rozliczać drugiej osoby z języka,

158
00:10:15.190 --> 00:10:18.110
którego używa, chyba że to, jak używa języka,

159
00:10:18.110 --> 00:10:19.290
przekracza nasze granice.

160
00:10:19.390 --> 00:10:20.750
To jest sytuacja zupełnie inna.

161
00:10:21.130 --> 00:10:25.430
Zwłaszcza też, że są kobiety, które chciałyby być nazywane

162
00:10:26.070 --> 00:10:28.670
językoznawczyniami, ale jednocześnie paniami profesor,

163
00:10:28.830 --> 00:10:29.850
a nie profesorkami.

164
00:10:29.970 --> 00:10:30.530
Jak najbardziej. No pewnie.

165
00:10:30.610 --> 00:10:31.970
I właśnie to jest ta różnorodność.

166
00:10:31.970 --> 00:10:34.890
Można z tego korzystać, można sobie to zamieniać,

167
00:10:35.030 --> 00:10:36.430
plątać i tak dalej, i tak dalej.

168
00:10:36.630 --> 00:10:38.070
Język nas nie ogranicza.

169
00:10:38.210 --> 00:10:39.970
To raczej my ograniczamy język.

170
00:10:40.210 --> 00:10:42.770
No też ryzykowne stwierdzenie, ale język naprawdę

171
00:10:42.770 --> 00:10:46.050
jest takim narzędziem, które w zasadzie ma nieskończone możliwości.

172
00:10:46.230 --> 00:10:48.190
I to my czasami mamy różne wątpliwości

173
00:10:48.190 --> 00:10:50.130
i korzystamy z niego na różne sposoby,

174
00:10:50.470 --> 00:10:52.630
ale sama polszczyzna da radę,

175
00:10:52.950 --> 00:10:54.190
nawet nas trochę wesprze,

176
00:10:54.230 --> 00:10:56.190
bo już pewne narzędzia ma wypracowane.

177
00:10:56.550 --> 00:10:59.570
To ja powtórzę jeszcze raz to, co powiedziałeś.

178
00:10:59.570 --> 00:11:03.630
Język niewykluczający nie nakazuje używania feminatywów.

179
00:11:04.030 --> 00:11:08.410
Język niewykluczający jest narzędziem szacunku i tolerancji po prostu.

180
00:11:09.150 --> 00:11:12.710
Wrócę do argumentów przeciwko feminatywom, o których wspomniałeś.

181
00:11:12.810 --> 00:11:16.810
Tu zazwyczaj pojawia się po pierwsze temat utrwalonych zwyczajów.

182
00:11:16.810 --> 00:11:20.970
Oczywiście też trudne do wymówienia zbitki głosek w niektórych feminatywach

183
00:11:20.970 --> 00:11:25.050
albo wydłużenie wypowiedzi poprzez właśnie stosowanie feminatywów.

184
00:11:25.130 --> 00:11:27.530
Można by pewnie szukać w nieskończoność.

185
00:11:27.810 --> 00:11:29.370
Wolałabym cię chyba zapytać o to,

186
00:11:29.410 --> 00:11:33.690
dlaczego w ogóle podjęcie próby zmiany naszych nawyków językowych

187
00:11:33.690 --> 00:11:36.650
jest, mówiąc kolokwialnie, warte zachodu.

188
00:11:37.320 --> 00:11:40.850
Jakie korzyści mogą płynąć ze stosowania feminatywów?

189
00:11:40.850 --> 00:11:44.910
Pierwszy taki podstawowy cel stosowania feminatywów jest taki,

190
00:11:45.130 --> 00:11:48.570
żeby uwidocznić kobiety, kobiecość, żeńskość.

191
00:11:48.750 --> 00:11:53.270
Bo mówię o kobiecości i żeńskości raczej jako o pewnego rodzaju tożsamości,

192
00:11:53.350 --> 00:11:56.310
bo na przykład niektóre osoby niebinarne także używają feminatywów

193
00:11:56.310 --> 00:11:59.010
i nie czują się kobietami, prawda?

194
00:11:59.030 --> 00:12:00.330
Są osobami niebinarnymi.

195
00:12:00.510 --> 00:12:01.790
Więc to jest podstawowy cel.

196
00:12:01.970 --> 00:12:03.550
I rzeczywiście warto o to zadbać,

197
00:12:03.670 --> 00:12:08.470
bo dotychczas w męsko-centrycznej kulturze mężczyźni są na pierwszym miejscu

198
00:12:08.470 --> 00:12:14.290
i ja bardzo bym chciał, żeby państwo nie usłyszeli tego jako zarzutu,

199
00:12:14.790 --> 00:12:17.810
jako jakiegoś wezwania do odpowiedzialności,

200
00:12:18.410 --> 00:12:20.370
obarczania winą i tak dalej, i tak dalej,

201
00:12:20.470 --> 00:12:23.410
bo to nie jest niczynią winą, że się mężczyzną urodził.

202
00:12:23.670 --> 00:12:24.550
Tak po prostu jest.

203
00:12:24.970 --> 00:12:27.490
I ta kultura, która się kształtowała przez wieki,

204
00:12:27.890 --> 00:12:29.590
kształtowała się w taki, a nie inny sposób

205
00:12:29.590 --> 00:12:31.230
i oczywiście może nam się to nie podobać

206
00:12:31.230 --> 00:12:32.390
i wielu osobom się nie podoba

207
00:12:32.390 --> 00:12:34.030
i mnie też się do końca nie podoba.

208
00:12:34.450 --> 00:12:37.710
Natomiast nie można teraz tworzyć nowego kodu kulturowego

209
00:12:37.710 --> 00:12:40.490
w opozycji do grupy, która jest uprzywilejowana.

210
00:12:40.670 --> 00:12:40.790
Nie.

211
00:12:41.210 --> 00:12:42.670
Można pokazać tej grupie,

212
00:12:42.890 --> 00:12:44.230
zobaczcie, macie przywileje

213
00:12:44.230 --> 00:12:47.110
i dobrze by było, żeby te przywileje stały się prawem,

214
00:12:47.170 --> 00:12:48.430
a jeżeli staną się prawem,

215
00:12:48.530 --> 00:12:50.530
to znaczy, że dotyczą wszystkich osób,

216
00:12:50.710 --> 00:12:52.630
które na przykład posługują się polszczyzną.

217
00:12:53.030 --> 00:12:55.350
I ja myślę, że taki sposób ustawiania tej sytuacji

218
00:12:55.350 --> 00:12:57.170
w ogóle ma szansę na powodzenie.

219
00:12:57.310 --> 00:12:58.730
Pozostałe niestety nie,

220
00:12:58.950 --> 00:13:00.250
a może stety nie.

221
00:13:01.010 --> 00:13:02.510
No tak bywa czasami,

222
00:13:02.690 --> 00:13:05.570
że ty biały, heteroseksualny, cis płciowy mężczyzna

223
00:13:05.570 --> 00:13:06.930
powyżej metra osiemdziesięciu,

224
00:13:07.110 --> 00:13:08.470
jesteś grzechem tego świata.

225
00:13:09.470 --> 00:13:11.230
No ja trochę żartuję, oczywiście,

226
00:13:11.570 --> 00:13:12.750
ale i przerysowuję,

227
00:13:12.830 --> 00:13:14.250
ale tak trochę jest.

228
00:13:14.550 --> 00:13:17.230
To znaczy, że obarczamy winą mężczyzną

229
00:13:17.230 --> 00:13:18.150
i co się wtedy dzieje?

230
00:13:18.210 --> 00:13:19.570
Polaryzuje się społeczeństwo,

231
00:13:19.750 --> 00:13:20.390
a więc polaryzuje się język.

232
00:13:20.390 --> 00:13:21.770
Kolejna grupa wykluczona powstaje.

233
00:13:21.770 --> 00:13:21.870
Właśnie.

234
00:13:22.110 --> 00:13:23.870
Więc nie róbmy tego samego,

235
00:13:23.970 --> 00:13:25.650
przeciwko czemu chcemy działać.

236
00:13:25.790 --> 00:13:27.870
I to jest taki mój w zasadzie postulat.

237
00:13:27.910 --> 00:13:29.390
Rzadko się zdobywam na postulaty,

238
00:13:29.590 --> 00:13:31.670
ale chyba teraz myślę, że warto

239
00:13:31.670 --> 00:13:33.570
się zdobyć na taki postulat.

240
00:13:33.570 --> 00:13:35.030
Więc to jest jedna rzecz,

241
00:13:35.170 --> 00:13:36.510
czyli uwidocznienie kobiet,

242
00:13:36.670 --> 00:13:37.870
żeńskości i kobiecości.

243
00:13:38.030 --> 00:13:39.630
Ale są też takie korzyści

244
00:13:39.630 --> 00:13:40.790
czysto komunikacyjne.

245
00:13:41.170 --> 00:13:42.930
Na przykład to, że feminatywy są

246
00:13:42.930 --> 00:13:44.290
bardziej precyzyjne,

247
00:13:44.470 --> 00:13:46.390
bo od razu wyrażają żeńskość.

248
00:13:46.710 --> 00:13:47.650
To znaczy, nasz mózg

249
00:13:47.650 --> 00:13:48.710
musi się mniej namęczyć,

250
00:13:48.710 --> 00:13:49.950
odczytując jakiś tekst,

251
00:13:50.090 --> 00:13:51.830
żeby wiedzieć, że chodzi o kobietę,

252
00:13:52.130 --> 00:13:53.690
a nie odczytywać tej kobiecości

253
00:13:54.170 --> 00:13:55.970
ze składni, czyli z budowy zdania.

254
00:13:56.110 --> 00:13:57.070
Czyli na przykład dyrektor

255
00:13:58.170 --> 00:13:59.670
Departamentu Finansów bla, bla, bla

256
00:13:59.670 --> 00:14:00.270
powiedziała.

257
00:14:00.370 --> 00:14:02.390
Czyli zobacz, że od dyrektor do powiedziała

258
00:14:02.390 --> 00:14:03.590
jest jeszcze trochę wyrazów

259
00:14:03.590 --> 00:14:05.410
i dopiero potem sobie w głowie składamy.

260
00:14:05.510 --> 00:14:07.430
A jak powiem, dyrektorka Departamentu

261
00:14:07.430 --> 00:14:08.350
od razu mam informację,

262
00:14:08.410 --> 00:14:09.130
że to jest kobieta.

263
00:14:09.310 --> 00:14:11.410
Czyli nie muszę tego składać wtórnie.

264
00:14:11.790 --> 00:14:13.270
Od razu mam ją podaną na tacy.

265
00:14:13.750 --> 00:14:14.510
Trzecia rzecz,

266
00:14:14.630 --> 00:14:15.770
to jest to, że jednak

267
00:14:15.770 --> 00:14:16.970
feminatywy są krótsze,

268
00:14:17.050 --> 00:14:18.590
niż na przykład formy pani dyrektor.

269
00:14:18.710 --> 00:14:19.610
I to ma znaczenie.

270
00:14:19.690 --> 00:14:20.410
W tym sensie,

271
00:14:20.810 --> 00:14:22.090
że kiedy myślimy na przykład

272
00:14:22.090 --> 00:14:23.750
o postulatach prostej polszczyzny,

273
00:14:24.030 --> 00:14:26.510
która zakłada również krótkość tekstu,

274
00:14:26.910 --> 00:14:29.390
żeby on był łatwy do zrozumienia,

275
00:14:29.390 --> 00:14:31.610
to nam daje korzyści.

276
00:14:31.790 --> 00:14:34.230
Choć ten argument akurat ma dwie strony.

277
00:14:34.490 --> 00:14:37.230
Bo jeżeli będziemy używać feminatywów,

278
00:14:37.450 --> 00:14:39.850
to najczęściej stosujemy tak zwany

279
00:14:39.850 --> 00:14:41.490
po staropolsku splitting.

280
00:14:41.890 --> 00:14:43.770
Czyli na przykład

281
00:14:43.770 --> 00:14:46.950
drodzy czytelnicy, drogie czytelniczki.

282
00:14:47.270 --> 00:14:50.270
I wtedy, jeżeli mamy taki wybór językowy,

283
00:14:50.350 --> 00:14:52.630
no to musimy najczęściej podzielić

284
00:14:52.630 --> 00:14:54.090
bardzo wiele innych form,

285
00:14:54.190 --> 00:14:55.990
także czasownikowych i przymiotnikowych.

286
00:14:56.770 --> 00:14:58.810
No bo czas przeszły,

287
00:14:58.970 --> 00:15:00.710
czy w dużej części przyszły,

288
00:15:01.030 --> 00:15:02.430
ujawnia rodzaj gramatyczny,

289
00:15:02.610 --> 00:15:03.650
no więc ujawnia płeć.

290
00:15:03.830 --> 00:15:06.110
I teraz jest kilka sposobów na to,

291
00:15:06.150 --> 00:15:06.910
jak temu zaradzić.

292
00:15:07.070 --> 00:15:08.210
Czyli na przykład na początku

293
00:15:08.210 --> 00:15:09.610
dać znać o tym właśnie,

294
00:15:09.790 --> 00:15:11.950
drodzy czytelnicy, drogie czytelniczki,

295
00:15:12.170 --> 00:15:13.510
ale potem już pisać

296
00:15:13.510 --> 00:15:15.650
tak zwanym uniwersalnym rodzajem męskim.

297
00:15:15.830 --> 00:15:17.090
I ja zachęcam jeszcze do tego,

298
00:15:17.170 --> 00:15:18.250
żeby dać taką gwiazdkę

299
00:15:18.250 --> 00:15:20.130
i powiedzieć o swojej decyzji,

300
00:15:20.690 --> 00:15:23.950
że chcieliśmy zaznaczyć na początku tekstu,

301
00:15:23.950 --> 00:15:25.830
że dotyczy on wszystkich osób,

302
00:15:25.950 --> 00:15:26.610
które nas czytają.

303
00:15:26.670 --> 00:15:28.430
Bo to może być jeszcze drodzy czytelnicy,

304
00:15:28.590 --> 00:15:29.390
drogie czytelniczki

305
00:15:29.390 --> 00:15:31.070
i drogie osoby czytelnicze.

306
00:15:31.250 --> 00:15:32.470
Więc nam się jeszcze bardziej

307
00:15:32.470 --> 00:15:34.750
ten tekst rozbudowuje

308
00:15:34.750 --> 00:15:36.370
i staje się tym samym trudniejszy

309
00:15:36.370 --> 00:15:37.310
do odbioru,

310
00:15:37.350 --> 00:15:39.090
na przykład dla osób neuroróżnorodnych.

311
00:15:39.270 --> 00:15:40.590
Na przykład dla osób

312
00:15:40.590 --> 00:15:42.810
z niepełnosprawnościami wzrokowymi

313
00:15:42.810 --> 00:15:43.950
albo intelektualnymi.

314
00:15:44.190 --> 00:15:45.290
Nie o to nam chodzi

315
00:15:45.290 --> 00:15:46.290
w przekazie publicznym.

316
00:15:46.450 --> 00:15:48.110
Więc ja bym zachęcał do tego,

317
00:15:48.210 --> 00:15:49.870
żeby eksperymentować,

318
00:15:50.150 --> 00:15:52.030
żeby próbować na różne sposoby.

319
00:15:52.030 --> 00:15:54.050
I na przykład, kiedy podejmiemy

320
00:15:54.050 --> 00:15:55.530
taką decyzję, że tylko na początku,

321
00:15:55.770 --> 00:15:56.990
to dać informację o tym.

322
00:15:57.250 --> 00:15:58.410
Tutaj chcemy zaznaczyć,

323
00:15:58.410 --> 00:15:59.410
że to jest tekst dla wszystkich.

324
00:15:59.790 --> 00:16:01.250
Dalej, aby był on zrozumiały,

325
00:16:01.390 --> 00:16:02.610
korzystamy z tak zwanego

326
00:16:02.610 --> 00:16:04.850
uniwersalnego rodzaju męskiego,

327
00:16:05.110 --> 00:16:07.070
ale przyjmujemy taką strategię,

328
00:16:07.110 --> 00:16:08.430
że on dotyczy wszystkich osób.

329
00:16:09.950 --> 00:16:11.710
Bo przywiązywanie się na siłę do tego,

330
00:16:11.750 --> 00:16:13.970
że język jest tak zlepiony

331
00:16:13.970 --> 00:16:14.910
z rzeczywistością,

332
00:16:15.310 --> 00:16:17.470
że na pewno, kiedy ja powiem do kogoś

333
00:16:17.470 --> 00:16:19.510
dyrektor, to ta kobieta nie zrozumie,

334
00:16:19.550 --> 00:16:20.290
że chodzi o nią.

335
00:16:20.290 --> 00:16:23.050
No i jest z punktu widzenia języka fałszywe,

336
00:16:23.210 --> 00:16:25.230
a z punktu widzenia relacji z drugim człowiekiem

337
00:16:25.230 --> 00:16:27.410
trochę zakłada niskie kompetencje komunikacyjne.

338
00:16:28.090 --> 00:16:30.570
Wolałbym nie zakładać tych niskich kompetencji u nikogo,

339
00:16:30.650 --> 00:16:32.530
bo to jest często obraźliwe po prostu.

340
00:16:33.090 --> 00:16:34.390
Język jest abstrakcyjny,

341
00:16:34.530 --> 00:16:35.690
ale z drugiej strony też to,

342
00:16:35.730 --> 00:16:36.750
o czym wspomniałeś,

343
00:16:36.870 --> 00:16:40.270
silnie wpływa na nasz sposób myślenia o świecie.

344
00:16:40.370 --> 00:16:41.330
I tu pomyślałam o tym,

345
00:16:41.770 --> 00:16:43.330
że forma generyczna jest,

346
00:16:43.330 --> 00:16:45.370
no dalece nieidealna,

347
00:16:45.450 --> 00:16:46.930
no bo jednak jest to rodzaj męski,

348
00:16:47.130 --> 00:16:49.210
używany w określeniu do wszystkich.

349
00:16:49.210 --> 00:16:52.050
I mężczyzn, i kobiet, i osób niebinarnych.

350
00:16:52.550 --> 00:16:54.770
Masz swoje ulubione feminatywy,

351
00:16:54.830 --> 00:16:56.990
że tak się jeszcze przy nich na chwilę zatrzymam?

352
00:16:57.610 --> 00:17:00.650
Tak, bardzo lubię te, które się trudno wymawia.

353
00:17:01.350 --> 00:17:01.910
Chirurszka.

354
00:17:01.990 --> 00:17:03.850
Chirurszka na przykład, albo adiunktka.

355
00:17:04.490 --> 00:17:05.810
Ja już trochę ćwiczyłem,

356
00:17:05.890 --> 00:17:07.570
więc teraz przed państwem się popisuję.

357
00:17:07.570 --> 00:17:07.830
Możesz się popisać.

358
00:17:08.030 --> 00:17:10.610
Tak, chociaż zdarza mi się oczywiście pomylić.

359
00:17:11.110 --> 00:17:14.710
Natomiast właśnie ten argument też jest takim argumentem,

360
00:17:14.970 --> 00:17:16.670
który ja uznaję za zasadny.

361
00:17:16.670 --> 00:17:18.690
To są wyrazy trudne do wymówienia.

362
00:17:19.010 --> 00:17:20.870
I nie ma co oszukiwać, że nie są.

363
00:17:21.070 --> 00:17:23.690
Natomiast język jest takim narzędziem,

364
00:17:23.790 --> 00:17:25.730
który poddaje się głównej sile,

365
00:17:25.850 --> 00:17:28.890
czyli to się bardzo ładnie nazywa w językoznawstwie,

366
00:17:29.690 --> 00:17:30.690
ekonomizacji wysiłku.

367
00:17:30.810 --> 00:17:32.170
Czyli mówiąc po ludzku lenistwu.

368
00:17:33.410 --> 00:17:34.950
No więc w racji tego,

369
00:17:35.010 --> 00:17:36.950
że my jesteśmy istotami dość leniwymi,

370
00:17:37.010 --> 00:17:38.030
nasze mózgi takie są,

371
00:17:38.110 --> 00:17:39.270
no bo muszą oszczędzać energię,

372
00:17:39.310 --> 00:17:40.850
a są bardzo energożerne,

373
00:17:41.130 --> 00:17:44.930
w związku z tym język też się upraszcza w pewien sposób.

374
00:17:44.930 --> 00:17:46.630
To nie znaczy, że staje się prostacki.

375
00:17:46.830 --> 00:17:47.570
Od razu zaznaczam,

376
00:17:47.630 --> 00:17:48.970
bo to też jest obawa wielu osób.

377
00:17:49.710 --> 00:17:52.370
Natomiast jeśli chodzi o te trudne formy do wymówienia,

378
00:17:52.470 --> 00:17:54.110
to one prawdopodobnie się uproszczą.

379
00:17:54.450 --> 00:17:56.210
Czyli nie będzie chirurżki,

380
00:17:56.390 --> 00:17:57.670
tylko chirurżka na przykład.

381
00:17:58.670 --> 00:18:00.470
Albo architekta też może być.

382
00:18:00.590 --> 00:18:02.930
Zresztą tak też tworzymy współcześnie feminatywy.

383
00:18:03.010 --> 00:18:04.990
Nie tylko dodając ten przyrostek k,

384
00:18:05.170 --> 00:18:07.730
ale także właśnie końcówkę tym razem a.

385
00:18:07.930 --> 00:18:10.190
Czyli mamy na przykład profesora,

386
00:18:11.610 --> 00:18:12.650
doktora, gościa,

387
00:18:12.650 --> 00:18:14.090
i tak dalej, i tak dalej.

388
00:18:14.310 --> 00:18:15.850
Wszystko jest do zrobienia.

389
00:18:16.190 --> 00:18:19.390
Język nam tutaj naprawdę stwarza najmniej problemów.

390
00:18:19.510 --> 00:18:20.910
Trzeba poszukać w sobie

391
00:18:20.910 --> 00:18:22.870
i znaleźć to, co nam odpowiada.

392
00:18:23.270 --> 00:18:24.930
I od nas też tylko zależy,

393
00:18:24.970 --> 00:18:27.550
czy z bogactwa tego języka

394
00:18:27.550 --> 00:18:29.150
zechcemy skorzystać w pełni.

395
00:18:29.330 --> 00:18:30.670
Zostawmy może feminatywy,

396
00:18:30.850 --> 00:18:31.730
bo wydaje mi się,

397
00:18:31.790 --> 00:18:33.490
że większe wyzwania pojawiają się

398
00:18:33.490 --> 00:18:35.770
w przypadku osób niebinarnych,

399
00:18:35.950 --> 00:18:37.110
które też przecież walczą

400
00:18:37.110 --> 00:18:38.270
o swoje miejsce w języku,

401
00:18:38.370 --> 00:18:39.770
o swoją obecność w języku,

402
00:18:39.770 --> 00:18:43.790
o rodzaj neutralny i formy neutralne płciowo.

403
00:18:44.010 --> 00:18:47.510
Czy z mnogości tych zaproponowanych dotąd rozwiązań,

404
00:18:48.110 --> 00:18:50.710
któreś wydaje ci się najmniej wadliwe?

405
00:18:50.890 --> 00:18:51.830
Trudne pytanie.

406
00:18:53.070 --> 00:18:54.990
Nie jestem w stanie odpowiedzieć na to pytanie

407
00:18:54.990 --> 00:18:56.870
z pełną odpowiedzialnością,

408
00:18:56.910 --> 00:18:59.050
dlatego, że zależy od której strony

409
00:18:59.050 --> 00:19:00.210
spojrzymy na te formy.

410
00:19:00.410 --> 00:19:01.890
Ja myślę o tym w ten sposób,

411
00:19:02.310 --> 00:19:04.090
że, a to jest moje wyobrażenie

412
00:19:04.090 --> 00:19:06.510
i zawsze wspominam słowa

413
00:19:06.510 --> 00:19:08.330
profesora Walerego Pisarka,

414
00:19:08.550 --> 00:19:09.890
nazywałem go zawsze w głowie

415
00:19:09.890 --> 00:19:11.790
z Dumbledorem językoznawstwa,

416
00:19:12.450 --> 00:19:13.570
który kiedyś na konferencji

417
00:19:13.570 --> 00:19:14.650
został zapytany o to,

418
00:19:14.730 --> 00:19:16.030
czy można przewidywać zmiany

419
00:19:16.030 --> 00:19:17.430
zachodzące w języku.

420
00:19:17.670 --> 00:19:18.850
Tak się chwilę zamyślił

421
00:19:18.850 --> 00:19:19.350
i powiedział,

422
00:19:19.490 --> 00:19:20.390
można,

423
00:19:20.630 --> 00:19:22.670
ale te przewidywania się nigdy nie sprawdzają.

424
00:19:23.710 --> 00:19:25.510
Więc ja też mogę coś przewidywać

425
00:19:25.510 --> 00:19:26.910
na podstawie swojej intuicji,

426
00:19:26.950 --> 00:19:28.110
a moja intuicja jest taka,

427
00:19:28.330 --> 00:19:30.770
że im bliższe coś o głowi,

428
00:19:31.030 --> 00:19:32.270
tym ma większe szanse na to,

429
00:19:32.350 --> 00:19:34.250
że wejdzie do takiej

430
00:19:34.250 --> 00:19:35.670
powszechnej praktyki językowej.

431
00:19:36.090 --> 00:19:37.150
I tak właśnie myślę na przykład

432
00:19:37.150 --> 00:19:38.270
o rodzaju neutralnym,

433
00:19:38.730 --> 00:19:40.450
który w tradycyjnej gramatyce

434
00:19:40.450 --> 00:19:42.150
nazywany jest rodzajem nijakim,

435
00:19:42.270 --> 00:19:43.210
ale to określenie,

436
00:19:43.730 --> 00:19:44.990
no należy go unikać,

437
00:19:45.090 --> 00:19:46.290
bo nijaki kojarzy się źle.

438
00:19:46.630 --> 00:19:47.290
A tu już mówimy

439
00:19:47.290 --> 00:19:48.970
nie tylko o młodych istotach,

440
00:19:49.050 --> 00:19:50.110
o zwierzętach, o rzeczach,

441
00:19:50.270 --> 00:19:51.270
ale mówimy o ludziach.

442
00:19:51.450 --> 00:19:52.450
W związku z tym,

443
00:19:52.670 --> 00:19:55.170
należałoby używać rodzaju neutralnego.

444
00:19:55.330 --> 00:19:55.870
Ale właśnie,

445
00:19:56.030 --> 00:19:57.030
to są takie formy jak

446
00:19:57.030 --> 00:19:59.530
poszłom, byłoś, widziałom,

447
00:19:59.690 --> 00:20:00.870
nie wiem, śpiewałośmy

448
00:20:00.870 --> 00:20:02.430
i tak dalej, i tak dalej.

449
00:20:02.650 --> 00:20:04.470
Do tego oczywiście dochodzą także rzeczowniki.

450
00:20:04.650 --> 00:20:06.290
Rzeczowniki, które mogą być zakończone

451
00:20:06.290 --> 00:20:07.730
na OE albo UM.

452
00:20:08.090 --> 00:20:09.490
I to może być filologum,

453
00:20:09.870 --> 00:20:11.470
to może być to terapeuto.

454
00:20:11.970 --> 00:20:13.930
I w zdaniu pewnie brzmiałoby to

455
00:20:13.930 --> 00:20:15.490
ja i moje terapeuto

456
00:20:15.490 --> 00:20:17.970
odbyłośmy ostatnio sesję na Bali.

457
00:20:18.130 --> 00:20:19.430
Nie wiem, czemu mi to przyszło do głosu,

458
00:20:19.530 --> 00:20:20.550
ale chciałbym chyba mieć sesję

459
00:20:20.550 --> 00:20:21.550
terapeutyczną na Bali.

460
00:20:21.630 --> 00:20:22.030
Niech będzie.

461
00:20:22.030 --> 00:20:24.270
Nagrywamy tę rozmowę w połowie grudnia.

462
00:20:24.390 --> 00:20:26.390
Tak, stąd tęsknota za słońcem.

463
00:20:27.350 --> 00:20:29.010
A a propos słońca właśnie,

464
00:20:29.250 --> 00:20:31.190
to dotychczas te formy pojawiały się

465
00:20:31.190 --> 00:20:33.110
najczęściej w bajkach dla dzieci.

466
00:20:33.290 --> 00:20:35.650
I tam właśnie słońce mówiło,

467
00:20:35.710 --> 00:20:36.430
że świeciło,

468
00:20:37.070 --> 00:20:39.070
wzeszło i tak dalej, i tak dalej.

469
00:20:39.190 --> 00:20:40.810
I nawet jakiś czas temu,

470
00:20:40.910 --> 00:20:42.130
bo to już dość dawno,

471
00:20:42.510 --> 00:20:43.450
kilkanaście lat temu,

472
00:20:43.670 --> 00:20:45.570
pewna osoba zadała pytanie

473
00:20:45.570 --> 00:20:46.610
Radzie Języka Polskiego,

474
00:20:46.690 --> 00:20:48.010
czy takie formy są poprawne.

475
00:20:48.010 --> 00:20:49.950
I Rada Języka Polskiego już wtedy

476
00:20:50.650 --> 00:20:52.590
odpisała, że są poprawne gramatycznie,

477
00:20:52.630 --> 00:20:53.150
jak najbardziej.

478
00:20:53.370 --> 00:20:54.990
Tylko zadała takie pytanie,

479
00:20:55.070 --> 00:20:55.890
czy są osoby,

480
00:20:56.190 --> 00:20:57.610
do których można tak mówić

481
00:20:57.610 --> 00:20:59.510
i które same o sobie tak będą mówiły.

482
00:20:59.610 --> 00:21:01.170
I jak wiemy, są takie osoby.

483
00:21:01.350 --> 00:21:02.750
Że ten czas pomijania

484
00:21:02.750 --> 00:21:04.550
w społeczeństwie osób niebinarnych

485
00:21:04.550 --> 00:21:05.830
na szczęście mamy za sobą.

486
00:21:05.830 --> 00:21:07.170
W związku z tym właśnie

487
00:21:07.170 --> 00:21:08.310
ten rodzaj neutralny

488
00:21:08.310 --> 00:21:09.630
może nam służyć

489
00:21:09.630 --> 00:21:10.750
do takiej komunikacji.

490
00:21:11.030 --> 00:21:12.030
I wydaje mi się,

491
00:21:12.130 --> 00:21:12.630
że w związku z tym,

492
00:21:12.690 --> 00:21:14.190
że my znamy metodę,

493
00:21:14.470 --> 00:21:15.770
system językowy

494
00:21:15.770 --> 00:21:17.510
i metodę tworzenia takich form,

495
00:21:17.650 --> 00:21:18.790
to będzie nam to najbliższe.

496
00:21:18.870 --> 00:21:19.910
Ale propozycji jest dużo.

497
00:21:20.090 --> 00:21:21.730
Są dukaizmy i dukatywy na przykład.

498
00:21:21.930 --> 00:21:22.750
Jacek Dukaj

499
00:21:22.750 --> 00:21:24.350
w perfekcyjnej niedoskonałości

500
00:21:24.350 --> 00:21:26.030
zaproponował zamianę

501
00:21:26.030 --> 00:21:28.250
A na U w żeńskich formach.

502
00:21:28.290 --> 00:21:30.010
To są te dukatywy i dukaizmy,

503
00:21:30.090 --> 00:21:30.990
o których wspomniałeś.

504
00:21:31.210 --> 00:21:32.650
Spotykasz się ze stosowaniem ich

505
00:21:32.650 --> 00:21:33.690
rzeczywiście w praktyce?

506
00:21:33.690 --> 00:21:36.330
W mowie żywej chyba nigdy.

507
00:21:36.530 --> 00:21:37.810
Czasami w tekstach.

508
00:21:37.970 --> 00:21:38.090
Tak.

509
00:21:38.450 --> 00:21:40.110
Szczególnie w internecie oczywiście.

510
00:21:40.510 --> 00:21:42.110
Dlatego, że teksty internetowe,

511
00:21:42.190 --> 00:21:43.150
no ich jest mnóstwo,

512
00:21:43.390 --> 00:21:45.570
więc, ale one są też tekstami

513
00:21:45.570 --> 00:21:46.370
bardzo prywatnymi.

514
00:21:46.810 --> 00:21:48.510
W mediach publicznych,

515
00:21:48.650 --> 00:21:50.050
takich ogólnopolskich,

516
00:21:50.050 --> 00:21:51.710
nie spotkałem się jeszcze.

517
00:21:52.010 --> 00:21:53.350
Spotkałem się natomiast właśnie

518
00:21:53.350 --> 00:21:54.990
z rodzajem neutralnym.

519
00:21:55.130 --> 00:21:57.690
Mówiłeś o rodzaju neutralnym,

520
00:21:57.870 --> 00:21:59.550
ale mamy też inne rozwiązanie,

521
00:21:59.750 --> 00:22:02.050
czyli formy niewskazujące na płeć.

522
00:22:02.050 --> 00:22:03.710
Tak, i to są takie formy,

523
00:22:03.850 --> 00:22:05.990
które dotyczą zarówno kobiet,

524
00:22:06.090 --> 00:22:07.550
mężczyzn, jak i osób niebinarnych.

525
00:22:07.670 --> 00:22:09.250
To znaczy właściwie one nie wskazują

526
00:22:09.250 --> 00:22:10.650
na tę tożsamość płciową.

527
00:22:10.790 --> 00:22:12.530
I najczęściej wykorzystywane są

528
00:22:12.530 --> 00:22:13.630
tak zwane osobatywy,

529
00:22:13.770 --> 00:22:15.530
czyli połączenie rzeczownika osoba

530
00:22:15.530 --> 00:22:16.670
z przymiotnikiem,

531
00:22:16.670 --> 00:22:19.030
albo z imię słowem.

532
00:22:19.130 --> 00:22:20.690
I znamy je bardzo dobrze.

533
00:22:20.910 --> 00:22:22.190
To jest osoba towarzysząca,

534
00:22:22.430 --> 00:22:24.650
to jest osoba wysiadająca z pociągu,

535
00:22:24.710 --> 00:22:26.270
na przykład w komunikatach PKP,

536
00:22:26.490 --> 00:22:27.990
to jest osoba pracująca,

537
00:22:28.090 --> 00:22:29.910
a współcześnie osoba studiująca,

538
00:22:29.910 --> 00:22:30.970
czy osoba studencka.

539
00:22:31.210 --> 00:22:33.250
To są osoby pacjenckie,

540
00:22:33.270 --> 00:22:34.870
zamiast pacjentów i pacjentek.

541
00:22:35.570 --> 00:22:37.530
I ten rodzaj komunikacji właśnie

542
00:22:37.530 --> 00:22:40.890
ma w ogóle z naszego życia publicznego,

543
00:22:40.990 --> 00:22:42.390
z naszej komunikacji publicznej,

544
00:22:42.810 --> 00:22:45.630
usunąć, czy przestać zwracać uwagi na płeć,

545
00:22:45.670 --> 00:22:47.150
no bo jeżeli płeć jest czynnikiem,

546
00:22:47.230 --> 00:22:48.870
który powoduje dyskryminację,

547
00:22:49.090 --> 00:22:50.790
to o nim nie mówmy w pewien sposób.

548
00:22:51.030 --> 00:22:52.550
Nie włączajmy tego do komunikacji.

549
00:22:53.010 --> 00:22:54.350
Czy to jest dobre rozwiązanie,

550
00:22:54.370 --> 00:22:55.770
czy to nie jest dobre rozwiązanie?

551
00:22:55.950 --> 00:22:57.570
Nie jestem w stanie na to odpowiedzieć,

552
00:22:57.570 --> 00:23:00.250
bo ja bym wolał chyba, żebyśmy wyrównali po prostu

553
00:23:00.250 --> 00:23:01.990
prawa wszystkich osób,

554
00:23:02.210 --> 00:23:03.190
niezależnie od płci

555
00:23:03.190 --> 00:23:05.390
i nie pudrowali tego językiem.

556
00:23:05.690 --> 00:23:08.930
No ale jeżeli to jest jakieś jedno z wielu narzędzi,

557
00:23:09.190 --> 00:23:11.310
które ma nas prowadzić właśnie do tej równości,

558
00:23:11.430 --> 00:23:12.930
bo jeżeli zatrzymamy się tylko na języku,

559
00:23:13.030 --> 00:23:14.870
to daleko nie zajdziemy niestety.

560
00:23:15.310 --> 00:23:17.710
Ale jeżeli to jest jedno z wielu narzędzi,

561
00:23:17.830 --> 00:23:19.950
to jak najbardziej popieram ten pomysł

562
00:23:19.950 --> 00:23:22.530
i sam zresztą czasami używam takich form.

563
00:23:22.530 --> 00:23:25.790
Wspomniałeś o tym rozdzieleniu mowy i pisma

564
00:23:25.790 --> 00:23:27.950
i tutaj dochodzimy do kolejnej rzeczy,

565
00:23:27.990 --> 00:23:29.450
bo pojawia się wiele rozwiązań,

566
00:23:29.550 --> 00:23:33.110
które właśnie mogą funkcjonować tylko w formie pisanej.

567
00:23:33.210 --> 00:23:37.370
Dochodzimy w pewnym sensie do paradoksu języka włączającego,

568
00:23:37.830 --> 00:23:40.890
który na przykład staje się niemożliwy do wypowiedzenia

569
00:23:40.890 --> 00:23:42.030
albo do przeczytania,

570
00:23:42.420 --> 00:23:43.990
co pojawiło się w jednej z twoich rozmów,

571
00:23:44.070 --> 00:23:47.450
przez czytnik odczytujący tekst

572
00:23:47.450 --> 00:23:49.170
dla osób z dysfunkcjami wzroku,

573
00:23:49.170 --> 00:23:50.190
osób niewidomych.

574
00:23:50.410 --> 00:23:53.570
Coś, co włącza jednych, może wyłączać drugich.

575
00:23:53.810 --> 00:23:54.570
Tak, niestety.

576
00:23:54.690 --> 00:23:56.830
I dlatego właśnie trzeba chyba pomyśleć

577
00:23:56.830 --> 00:24:00.210
o języku niewykluczającym jako nieidealnym,

578
00:24:00.390 --> 00:24:01.850
bo język nie jest idealny

579
00:24:01.850 --> 00:24:03.050
i nigdy nie będzie idealny.

580
00:24:03.330 --> 00:24:06.110
Nigdy nie będzie zaspokajał naszych potrzeb w stu procentach.

581
00:24:06.310 --> 00:24:08.870
Natomiast właśnie, jeżeli na przykład użyjemy takich form

582
00:24:08.870 --> 00:24:11.450
z podłogą tak zwaną albo z podkreślnikiem

583
00:24:11.450 --> 00:24:14.230
i polega to na tym, że na przykład mamy wyraz doktor,

584
00:24:14.470 --> 00:24:16.790
potem właśnie ten podkreślik i k,

585
00:24:17.110 --> 00:24:18.950
żeby wiedzieć, że to jest doktor i doktorka,

586
00:24:19.170 --> 00:24:22.210
a pomiędzy, czyli to, co daje nam ten podkreślik,

587
00:24:22.330 --> 00:24:24.290
jest taka przestrzeń, symboliczna przestrzeń

588
00:24:24.290 --> 00:24:25.690
dla osób, które się nie mieszczą

589
00:24:25.690 --> 00:24:27.810
w tym binarnym podziale na płeć,

590
00:24:27.930 --> 00:24:29.270
na kobiety i mężczyzn.

591
00:24:29.470 --> 00:24:32.750
I to wydaje się całkiem sprytnym posunięciem.

592
00:24:32.850 --> 00:24:34.710
Natomiast nagromadzenie tych form w tekście,

593
00:24:34.910 --> 00:24:37.730
nawet dla osoby, która nie korzysta z czytnika,

594
00:24:37.730 --> 00:24:39.410
może być trudne do przyswojenia.

595
00:24:39.670 --> 00:24:41.630
Oczywiście, że nasz mózg jest plastyczny,

596
00:24:41.690 --> 00:24:43.770
więc się po pewnym czasie przyzwyczai do tego,

597
00:24:43.970 --> 00:24:46.390
ale nie wszystkie osoby mają taką możliwość,

598
00:24:46.390 --> 00:24:48.650
bo na przykład właśnie korzystają z czytnika,

599
00:24:48.790 --> 00:24:49.890
który sobie z tym nie poradzi,

600
00:24:49.950 --> 00:24:51.850
albo mają niepełnosprawność wzrokową,

601
00:24:51.930 --> 00:24:53.770
w związku z tym sobie z tym nie poradzą do końca,

602
00:24:53.850 --> 00:24:55.490
a na pewno ten tekst będzie w nich o wiele,

603
00:24:55.570 --> 00:24:57.590
o wiele trudniejszy do przyswojenia,

604
00:24:57.890 --> 00:25:00.690
niż do osoby, która nie ma takiej niepełnosprawności.

605
00:25:01.170 --> 00:25:03.430
Więc no właśnie, z jednej strony włącza,

606
00:25:03.510 --> 00:25:04.890
z drugiej strony wyklucza.

607
00:25:05.070 --> 00:25:07.630
Nie ma jeszcze na to żadnego rozwiązania takiego do końca.

608
00:25:07.730 --> 00:25:08.570
To znaczy ja uważam,

609
00:25:08.710 --> 00:25:09.330
i nie wiem dlaczego,

610
00:25:09.470 --> 00:25:11.950
może teraz podzielę się jakimś super genialnym pomysłem,

611
00:25:12.430 --> 00:25:13.770
trochę sobie tam chyba słodzę,

612
00:25:13.770 --> 00:25:16.450
którymi ktoś podbierze i z pienięży, co gorsza.

613
00:25:16.850 --> 00:25:19.010
Ale wydaje mi się, że jest to do zrobienia,

614
00:25:19.070 --> 00:25:22.650
chociaż pytałem kilku programistów i informatyków,

615
00:25:22.730 --> 00:25:24.230
i oni tak trochę kręcą nosem.

616
00:25:24.530 --> 00:25:25.090
No bo popatrz,

617
00:25:25.230 --> 00:25:27.070
jeżeli wchodzimy na stronę urzędu na przykład,

618
00:25:27.350 --> 00:25:29.370
i mamy do wypełnienia jakiś formularz,

619
00:25:29.730 --> 00:25:33.570
to ten formularz zazwyczaj jest takim formularzem uniwersalnym,

620
00:25:33.670 --> 00:25:35.730
to znaczy każda osoba, która siada przed tym formularzem,

621
00:25:35.850 --> 00:25:37.590
dostaje dokładnie taki sam egzemplarz.

622
00:25:37.590 --> 00:25:39.310
Ale przecież mógłbym,

623
00:25:39.610 --> 00:25:41.190
zanim dostanę ten formularz,

624
00:25:41.590 --> 00:25:42.310
wybrać sobie,

625
00:25:42.590 --> 00:25:44.490
jakich form używam wobec siebie

626
00:25:44.490 --> 00:25:46.770
i wyświetla mi się taka wersja formularza,

627
00:25:46.890 --> 00:25:48.590
która jest dopasowana do mnie.

628
00:25:48.770 --> 00:25:50.670
To chyba nie jest jakieś takie bardzo skomplikowane,

629
00:25:50.790 --> 00:25:53.130
tym bardziej, że jeżeli te formularze są tworzone

630
00:25:53.130 --> 00:25:54.910
zgodnie z zasadami prostej polszczyzny,

631
00:25:55.090 --> 00:25:56.310
to nie są bardzo rozwlekłe,

632
00:25:56.350 --> 00:25:56.890
bo nie mogą być.

633
00:25:57.430 --> 00:25:59.090
No więc uważam, że to jest do zrobienia,

634
00:25:59.230 --> 00:26:00.770
ale być może nawet właśnie,

635
00:26:01.250 --> 00:26:01.710
w związku z tym,

636
00:26:01.790 --> 00:26:03.150
że tego się nie da spieniężyć,

637
00:26:03.550 --> 00:26:04.590
to nikt mnie jest tym zainteresował.

638
00:26:04.590 --> 00:26:05.090
Zainteresował.

639
00:26:06.270 --> 00:26:07.450
Dochodzimy chyba do tego,

640
00:26:07.570 --> 00:26:09.170
że najłatwiej,

641
00:26:09.250 --> 00:26:10.750
zamiast przewidywać,

642
00:26:10.950 --> 00:26:12.630
jak język się rozwinie,

643
00:26:13.230 --> 00:26:14.930
jakie nowe rozwiązania zaproponuję

644
00:26:14.930 --> 00:26:17.110
w odpowiedzi na nowe potrzeby,

645
00:26:17.450 --> 00:26:19.110
najłatwiej chyba po prostu zapytać

646
00:26:19.110 --> 00:26:21.770
o to, jak zwracać się do drugiej osoby.

647
00:26:21.930 --> 00:26:23.030
Tak, ale to powiem ci jeszcze,

648
00:26:23.090 --> 00:26:25.350
że to pytanie też jest ryzykowne,

649
00:26:25.410 --> 00:26:27.490
bo zobacz, kontaktujesz się z osobą

650
00:26:27.490 --> 00:26:30.170
i teraz, no właśnie, jak zapytasz?

651
00:26:30.590 --> 00:26:31.730
Jakich zaimków,

652
00:26:31.890 --> 00:26:33.210
jakich form mam używać

653
00:26:33.210 --> 00:26:34.450
w rozmowie z panem, panią?

654
00:26:34.590 --> 00:26:36.810
Nie wiadomo, być może to jest osoba niebinarna.

655
00:26:36.950 --> 00:26:38.310
Albo, jakich zaimków,

656
00:26:38.410 --> 00:26:39.930
czy form mam używać w rozmowie z tobą?

657
00:26:40.050 --> 00:26:41.270
Jeszcze nie jesteśmy na ty.

658
00:26:41.730 --> 00:26:43.230
Więc to też jest dość trudne,

659
00:26:43.370 --> 00:26:44.690
ale ja wymyśliłem takie zdanie,

660
00:26:44.810 --> 00:26:46.290
więc się chętnie z państwem podzielę.

661
00:26:46.430 --> 00:26:47.110
Bardzo prosimy.

662
00:26:47.290 --> 00:26:48.790
Jakich form gramatycznych,

663
00:26:48.850 --> 00:26:50.230
jakich zaimków mam używać

664
00:26:50.230 --> 00:26:51.110
w naszej rozmowie?

665
00:26:51.250 --> 00:26:52.550
Mamy problem z głowy.

666
00:26:52.970 --> 00:26:54.750
Chciałam powiedzieć najpierw trochę bezosobowo,

667
00:26:55.310 --> 00:26:56.630
ale jednak nasza rozmowa się pojawia.

668
00:26:56.630 --> 00:26:59.230
I od razu jak ładnie i uwspólniająco, zobacz.

669
00:26:59.530 --> 00:27:00.030
Tak jest.

670
00:27:00.030 --> 00:27:02.510
Mateusz Adamczyk był dziś gościem

671
00:27:02.510 --> 00:27:04.090
cyklu Ojczysty, Nieoczywisty.

672
00:27:04.430 --> 00:27:05.790
Bardzo, bardzo ci dziękuję

673
00:27:05.790 --> 00:27:09.270
za to posłowie do wszystkich rozmów,

674
00:27:09.390 --> 00:27:11.530
które miałeś okazję przeprowadzić.

675
00:27:11.610 --> 00:27:12.110
Wielkie dzięki.

676
00:27:12.270 --> 00:27:13.030
Dziękuję pięknie.

677
00:27:13.030 --> 00:27:18.370
Audycje kulturalne w dobrym tonie.
