WEBVTT 1 00:00:01.390 --> 00:00:05.090 Audycje kulturalne. W dobrym tonie. 2 00:00:05.410 --> 00:00:12.310 To są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant. 3 00:00:12.490 --> 00:00:22.290 Dzisiaj będziemy rozmawiać o Warszawie. Nie oszukujmy się, Warszawa jest częstą bohaterką naszych spotkań, naszych rozmów, ale też bardzo często pojawia się w wielu tekstach kultury. 4 00:00:22.390 --> 00:00:26.690 To mogą być wystawy, to mogą być filmy, książki, no i to mogą być także komiksy. 5 00:00:26.690 --> 00:00:54.510 Można powiedzieć, że komiks o historii Warszawy nie jest wielkim nowym na rynku wydawniczym, jednak wydaje mi się, że sposób w jaki nasz dzisiejszy gość opisuje Warszawę, Warszawę powojenną, Warszawę w momencie tuż przed odbudową, a jednak po powstaniu warszawskim jest unikatowy, bo to jest taki wycinek historii, o którym myślimy, mówimy, rozmawiamy trochę rzadziej, a jak się okazuje zupełnie niesłusznie, dlatego że to również jest czas niezwykłych historii. 6 00:00:54.510 --> 00:01:05.850 Chciałam powiedzieć wielkich, ugryzłam się w język, a potem pomyślałam sobie, że owszem, to są wielkie historie, historie przez duże H, bo chyba nie zawsze chodzi o to, żeby mierzyć je w rozgłosie czy w liczbie uczestników. 7 00:01:05.930 --> 00:01:11.950 Czasem to są codzienne ludzkie historie, które tak naprawdę najlepiej odzwierciedlają swój moment dziejowy. 8 00:01:11.950 --> 00:01:24.990 Ale o komiksie Brzask nie ja będę dzisiaj mówić, a będzie mówić jego autor, czyli Jacek Świedziński, który jest twórcą komiksów, no i pewnie kojarzycie go z komiksu Festiwalza, który został nagrodzony paszportem polityki. 9 00:01:25.110 --> 00:01:32.610 Ja dodam tutaj tylko, że to była pierwsza w historii sytuacja, kiedy ta wyróżnienia, ta nagroda powędrowała do twórcy komiksu. 10 00:01:32.710 --> 00:01:34.010 Witam w audycjach kulturalnych. 11 00:01:34.170 --> 00:01:34.550 Dzień dobry. 12 00:01:34.970 --> 00:01:41.490 Zacznijmy od tytułu, bo tak się mówi, że nie oceniamy książki po okładce. Oczywiście, że nie, ale tytuł często może być dla nas wskazówką. 13 00:01:41.630 --> 00:01:47.270 Może być podpowiedzią, czego dotyczy treść książki czy komiksu, czy jakiejkolwiek publikacji, co znajdziemy w środku. 14 00:01:47.590 --> 00:01:51.610 Tutaj mamy Brzask, a na okładce wydłużają się cienie. 15 00:01:52.050 --> 00:01:59.770 Tak, faktycznie w wypadku komiksu, w ogóle pewnie okładek trzeba myśleć o tytule zawsze jakoś w kontekście też tego, co jest na tej okładce. 16 00:01:59.770 --> 00:02:07.750 I tutaj właśnie tak sobie pomyślałem o tym, że z jednej strony Brzask to będzie oczywiście nadzieja po wojnie, już po końcu wojny. 17 00:02:07.850 --> 00:02:11.450 Znaczy to nie jest koniec wojny ogólnie, ale kiedy był koniec wojny drugiej? 18 00:02:11.570 --> 00:02:13.170 No to w każdym miejscu był kiedy indziej. 19 00:02:13.450 --> 00:02:17.210 W Warszawie mniej więcej wtedy, także kiedy dzieje się ten komiks. 20 00:02:17.290 --> 00:02:25.650 Natomiast oprócz tej nadziei, którą daje jakby ten Brzask, to jest też opis po prostu fabuły tego komiksu, który dzieje się od świtu do świtu przez jedną dobę. 21 00:02:25.650 --> 00:02:38.530 Ale też właśnie na tej okładce są ludzie siedzący przy świeczce, która jest takim właśnie jakimś ironicznym, czy nie wiem, jakimś takim trochę potwornym w wypadku fabuły tego komiksu Brzaskiem, czyli jakimś takim, no oni tutaj siedzą. 22 00:02:38.690 --> 00:02:41.590 Mogę to zdradzić, jako autor w sumie uznaje zasypani. 23 00:02:41.630 --> 00:02:42.430 Jako autor może pan wszystko. 24 00:02:42.670 --> 00:02:46.790 Tak, tak. Zasypani w piwnicy przy jednej świeczce, nie wiedzą czy z niej wyjdą. 25 00:02:47.210 --> 00:02:50.090 Stąd te długie cienie, które też są tutaj symboliczne. 26 00:02:50.090 --> 00:03:01.910 Ale jednocześnie ten tytuł też mi się kojarzył z tym czasem, z tytułami typu, nie wiem, Brzask, takimi już socjalistycznymi, takim tym idzie nowe Brzask, na przykład organ prasowy młodzieży harcerskiej, coś takiego. 27 00:03:02.630 --> 00:03:08.710 Także różne takie skojarzenia mi chodziły i miałem parę tytułów w głowie, ale ostatecznie ten Brzask był najlepszy. 28 00:03:08.710 --> 00:03:17.150 Brzask wydaje mi się, że też bardzo dobrze odpowiada, przynajmniej w takim moim myśleniu i w mojej interpretacji, temu momentowi historycznemu, w którym komiks jest osadzony. 29 00:03:17.270 --> 00:03:27.450 Bo ta doba, o której pan mówi, to jest 18 stycznia 1945 roku, no czyli jesteśmy właściwie w momencie tak zwanego wyzwolenia Warszawy przez Armię Czerwoną. 30 00:03:27.450 --> 00:03:38.410 Mówię tak zwanego dlatego, że po bardzo wielu latach propagandowego ogłoszenia sukcesu, tak naprawdę nie musimy już ukrywać, czym okupione było to wyzwolenie i z czym ono się wiązało. 31 00:03:38.810 --> 00:03:47.750 Tak naprawdę jesteśmy w momencie, kiedy ludzie trochę zbierają się z gruzów, podnoszą się z tego wszystkiego, co się wydarzyło i też zderzają się historie. 32 00:03:47.750 --> 00:04:00.810 Tutaj zderzają się losy czwórki osób. Tak naprawdę piątki, ale jedna z nich nie mówi. No i w tle jest jeszcze chyba jedyna postać poniekąd komiczna, taki element, nie wiem, czy lekkiego obroknięcia okiem, czyli Benita. 33 00:04:01.070 --> 00:04:13.910 No Benita jest, może nie mówmy, kim jest Benita, natomiast faktycznie tak. Chciałem właśnie, żeby ten komiks był taki dość skondensowany i czytając najróżniejsze historie o ludziach wracających do Warszawy, 34 00:04:13.910 --> 00:04:23.590 też o powstaniu, no bo on powiedzmy, że jest w takim momencie historii, dzieje się przez te 24 godziny, jeszcze w takim momencie powiedzmy psychologicznym, że ci ludzie są z jednej strony wychyleni już do przodu. 35 00:04:23.690 --> 00:04:36.390 Co będzie? Co tu można by jeszcze jakoś odzyskać, zrobić? Ale też ciągle siedzą w przeszłości, czyli opowiadają historię z powstania warszawskiego albo z tego, co im się przydarzyło zaraz po powstaniu albo w trakcie powstania. 36 00:04:36.390 --> 00:04:46.230 No i właśnie szukałem jakichś takich postaci, których zderzenie ze sobą mogłyby pokazać jakoś przekrój, czy to właśnie społeczny, czy nawet przekrój bardziej losów, 37 00:04:46.290 --> 00:04:50.110 no bo akurat to, z jakiej byłeś warstwy społecznej, to w tym momencie nie było już takie istotne. 38 00:04:50.450 --> 00:05:00.630 Wracałeś po prostu do gruzów, czy byłeś bogatym dość antykwariuszem, jak u mnie właśnie w komiksie, czy harcerką, czy matką dzieci mieszkającej w dawnym śródmieściu, 39 00:05:00.630 --> 00:05:06.530 powiedzmy dawnym, no bo teraz to już są same gruzy, czy jakimś takim cwaniakiem warszawskim, który tutaj też się pojawia. 40 00:05:07.110 --> 00:05:17.570 No i tak, no i chciałem właśnie, żeby ich historie ze sobą jakoś, z jednej strony one są opowiedziane nam dość wprost, są dość dokładne i wydaje się, że są dość szczere. 41 00:05:18.070 --> 00:05:27.610 Natomiast potem tam też jest piąta historia, która jest opowiedziana w zasadzie tylko warstwy wizualnej, która troszeczkę może jakoś zmienia punkt widzenia na te historie, które są opowiedziane. 42 00:05:27.610 --> 00:05:39.710 No nie wiem, to już wchodzę w jakąś formę bardziej tego komiksu, natomiast faktycznie chciałem sobie wycisnąć soki, wziąć tylko parę postaci i je tak sprasować jak w strzykawce, albo w takiej sokowyciskarce, żeby z nich jak najwięcej wyciekło. 43 00:05:45.540 --> 00:05:56.100 Coś w tym jest, bo też tak leustrofobiczna przestrzeń, w której pan ich w pewnym momencie tej historii zamknął, no rzeczywiście chyba sprzyja temu, żeby być szczerym, żeby opowiadać, żeby być ze sobą. 44 00:05:56.100 --> 00:06:06.800 No nie chcę iść za daleko w interpretacjach, ale kiedy mówimy o odbudowie Warszawy, to też mówimy trochę o odbudowie pewnej wspólnoty i tutaj w jakimś mikrowymiarze ta wspólnota się buduje. 45 00:06:07.320 --> 00:06:15.460 Później widzimy ją w takiej szerszej skali, kiedy zaczynamy widzieć Warszawę, która wraca do życia, to może jest jeszcze za wcześnie, jeżeli mówimy o 18 stycznia, 46 00:06:15.460 --> 00:06:29.080 ale no gdzieś ta świeczka, ten płomień, ta iskra zaczyna się pojawiać, bo przecież postaci, które stoją w kolejce do pompy, które coś niosą, które coś wynoszą, które gdzieś idą, kogoś przytrzymują, no też już się potem na powierzchni pojawiają. 47 00:06:29.220 --> 00:06:39.260 Tak, no ludzie do Warszawy z lewobrzeżnej zaczęli wracać już 17, czyli już w dniu samego, bo ja umieściłem trochę później, czyli dzień po wyzwoleniu powiedzmy, czy wkurzoczeniu Armii Wojska Polskiego, 48 00:06:39.260 --> 00:06:49.180 natomiast oni wracali już 17 jak tylko mogli, jak tylko zobaczyli, że front ucichł, jak były jakieś pierwsze informacje, że Niemcy faktycznie wyszli, no bo to nie było jasne od samego początku, 49 00:06:49.600 --> 00:06:59.140 to zaczęli przechodzić i faktycznie ludzie, którzy to robili, wspominali to potem w ten sposób, że jakby widzieli te w sumie tłumy ludzi idących po lodzie, po zamarzniętej Wiśle, 50 00:06:59.220 --> 00:07:07.820 bo mosty były zburzone, ale akurat tej zimy był tak mocny mróz, że Wisła zamarzła na tyle, że nawet samochodami przejeżdżali, opancerzonymi tam wojskowi 51 00:07:07.820 --> 00:07:15.880 i zaraz potem jeszcze powstał most pontonowy, więc ludzie przechodzili na dziko, bo nie można było przechodzić, to była jakby strefa zamknięta, 52 00:07:15.900 --> 00:07:23.180 nie było wiadomo, co tam nas spotka, znaczy nas, boże, ludzi. Warszawa zresztą była zaminowana, no to był główny powód, dla którego armia nie wpuszczała tam, 53 00:07:23.600 --> 00:07:31.960 próbowała nie wpuścić tam ludzi, natomiast nie dało się tego powstrzymać, po prostu są zdjęcia, filmy, jak ludzie idą przy zburzonym moście Kierbedzia po lodzie, 54 00:07:32.040 --> 00:07:35.980 jak takie mróweczki i właśnie jak zobaczyłem ten film, to sam chciałem odtworzyć to w moim komiksie, 55 00:07:35.980 --> 00:07:40.700 więc ta pierwsza postać, którą widzimy na początku, idzie jak taka jedna mrówka, zostawiając za sobą ślady 56 00:07:40.700 --> 00:07:45.880 i z czasem w ostatniej scenie, żeby była taka klamra, to mrowisko się trochę zagęszcza właśnie 57 00:07:45.880 --> 00:07:49.480 i tam jest coraz więcej tych mrówek, które faktycznie się urządzają. 58 00:07:49.900 --> 00:07:55.260 Zdaje się, że już w styczniu były jakieś pierwsze próby takiego przywrócenia życia w rodzaju, 59 00:07:55.480 --> 00:07:59.680 żeby stworzyć restaurację na lewym brzegu Warszawy w jakimś wagonie czy coś takiego, 60 00:07:59.680 --> 00:08:06.560 także ludzie naprawdę zaczynali tam wracać i próbować ratować cokolwiek, po prostu co się dało. 61 00:08:06.680 --> 00:08:11.820 Oczywiście to też wiązało się z szabrem, nie tylko ratować, ale też po prostu pozyskać z tego miejsca. 62 00:08:12.180 --> 00:08:12.920 Natomiast no... 63 00:08:12.920 --> 00:08:18.760 I taka scena może nie samego szabru, ale scena próby pozyskania również w komiksie się pojawia. 64 00:08:18.920 --> 00:08:22.740 Bohaterowie się również umawiają, jak ewentualny łup zostanie podzielony. 65 00:08:22.740 --> 00:08:25.840 To jest tak, że oczywiście są szabry i szabry, no powiedzmy. 66 00:08:25.960 --> 00:08:29.700 W momencie, gdy mamy do czynienia z tego rodzaju szabrem, że ktoś przychodzi do mieszkania, 67 00:08:29.780 --> 00:08:35.580 w którym już zamieszkała jakaś pani, która kiedyś tam mieszkała i ją wyrzuca z niego i zaczyna okradać, 68 00:08:35.600 --> 00:08:36.580 po prostu jest bandytą. 69 00:08:36.680 --> 00:08:40.580 Natomiast jak czytałem i słuchałem a relacje z archiwum mówionego, 70 00:08:40.760 --> 00:08:44.520 archiwum historii mówionej, Domów Spotkań z Historią, bo na tym głównie oparłem ten komiks, 71 00:08:45.140 --> 00:08:47.700 no to byli ludzie, którzy mówili, no szabrowałem na potęgę, 72 00:08:48.060 --> 00:08:51.700 ale chodziło o to, że po prostu przychodzisz do miejsca, gdzie nie ma twojego mieszkania, 73 00:08:51.700 --> 00:08:56.340 nie ma twojej ulicy nawet, mieszkasz gdziekolwiek, czyli w jakimś tam ostatnim skrawku, 74 00:08:56.420 --> 00:08:59.940 znajdujesz inne miejsce, gdzie coś tam jeszcze zostało i nikogo tam nie ma, 75 00:09:00.000 --> 00:09:04.400 no to naprawdę wzięcie stamtąd garnka albo sztućców to już jest coś, 76 00:09:04.440 --> 00:09:07.560 czego nie jestem w stanie moralnie ocenić, ani tym bardziej potępić. 77 00:09:07.940 --> 00:09:11.380 Także ten szaber, tak zwany w cudzysłowie, był na porządku dziennym. 78 00:09:11.820 --> 00:09:15.000 Oczywiście też były osoby, które przyjeżdżały to rożką, tam jakąś bryczką 79 00:09:15.000 --> 00:09:17.340 i ładowały wszystko, co się dało i wywoziły. 80 00:09:17.460 --> 00:09:21.440 Natomiast to też zostało jakoś tam w miarę szybko przez władzę zatrzymane. 81 00:09:21.440 --> 00:09:24.820 To był sam początek, jak jeszcze naprawdę nie było wiadomo, co tam nas czeka, 82 00:09:25.320 --> 00:09:26.940 nas znowu ludzi po prostu. 83 00:09:27.240 --> 00:09:31.160 Też były oczywiście głosy na temat bandytów, którzy tam się od razu pojawili. 84 00:09:31.440 --> 00:09:33.820 Były jakieś takie miejsca, gdzie nie należy chodzić, 85 00:09:33.880 --> 00:09:36.360 bo tam grasuje szajka tego i tego. 86 00:09:36.480 --> 00:09:37.360 I było wiadomo kogo. 87 00:09:38.100 --> 00:09:40.820 Znajdowano zastrzelone osoby na ulicy, okradzione po prostu, 88 00:09:40.940 --> 00:09:44.720 jakieś wory im zabierano z tym, co tam mieli, jak się sprowadzali z powrotem do Warszawy. 89 00:09:44.720 --> 00:09:48.960 Ale tu mówię, w sumie, przepraszam, zszedłem na rozbijanie tej wspólnoty. 90 00:09:49.100 --> 00:09:52.960 Natomiast rozbić można było wspólnotę, która już tam po prostu zaczęła się pojawiać 91 00:09:52.960 --> 00:09:54.160 i jakby zawiązywać. 92 00:09:54.240 --> 00:09:58.780 I faktycznie ta wspólnota już 17 stycznia były jakieś takie... 93 00:09:58.780 --> 00:10:02.040 Ci ludzie wracali tam z jakąś nadzieją, że może kogoś tam spotkają, 94 00:10:02.140 --> 00:10:04.660 że może znajdą, że może ich mieszkanie, dom nadal jest. 95 00:10:04.840 --> 00:10:06.720 No bo wiadomo, że technologia nie była tak rozwinięta 96 00:10:07.240 --> 00:10:10.100 i oni nie wiedzieli do końca, jak zniszczona jest ta Warszawa. 97 00:10:10.100 --> 00:10:13.660 No i wracając tam nie spodziewali się aż takich zniszczeń najczęściej. 98 00:10:14.280 --> 00:10:16.760 No niektórzy mieli szczęście i ich mieszkanie na przykład stało. 99 00:10:16.880 --> 00:10:17.880 To się też zdarzało. 100 00:10:18.000 --> 00:10:20.360 Po prostu wracali i po prostu chcieli też... 101 00:10:20.860 --> 00:10:23.640 Też to było takie powroty, żeby pilnować, tak mi się wydaje. 102 00:10:23.740 --> 00:10:26.260 Niektóre relacje były takie, że wracam, bo muszę. 103 00:10:26.480 --> 00:10:28.260 Nawet nie to, że chcę, ale po prostu muszę, 104 00:10:28.320 --> 00:10:31.520 bo inaczej to, co tu zostało, to, co tu jeszcze być może jakoś jest, 105 00:10:31.680 --> 00:10:32.260 to przepadnie. 106 00:10:32.380 --> 00:10:34.380 Także najróżniejsze motywacje... 107 00:10:34.380 --> 00:10:36.560 Ja też starałem się to wszystko jakoś tutaj zawrzeć 108 00:10:36.560 --> 00:10:39.980 na tych dość lapidarnych kilkudziesięciu stronach. 109 00:10:40.100 --> 00:10:42.160 Co z tą wspólnotą faktycznie mi chodziło po głowie 110 00:10:42.160 --> 00:10:44.460 i też myślałem o takich rzeczach, także to jest trafne. 111 00:10:44.860 --> 00:10:45.800 Bardzo się cieszę. 112 00:10:46.020 --> 00:10:48.140 Bardzo się cieszę również dlatego, że ja nie jestem 113 00:10:48.140 --> 00:10:51.440 znawczynią komiksu i tak sobie coś w głowie interpretuję, 114 00:10:51.460 --> 00:10:53.660 nie zawsze będąc pewną, czy idę w dobrą stronę. 115 00:10:53.820 --> 00:10:56.360 Myślę też cały czas o tym momencie historycznym, 116 00:10:56.800 --> 00:10:59.720 który zawarł pan na kartach komiksu, 117 00:10:59.800 --> 00:11:02.100 dlatego, że kiedy mówimy o odbudowie Warszawy, 118 00:11:02.200 --> 00:11:03.580 to myślimy o trochę innym momencie, 119 00:11:03.660 --> 00:11:05.180 o tym, co się dzieje kilka lat później, 120 00:11:05.280 --> 00:11:07.920 o tym, jak rosną mosty, o tym, jak powstają kamienice, 121 00:11:07.920 --> 00:11:11.700 o tym, jak powstaje starówka, rosną kolejne osiedla. 122 00:11:11.860 --> 00:11:14.100 Słyszymy pewnie w głowie różne melodie i piosenki, 123 00:11:14.320 --> 00:11:18.060 które miały zagrzewać do pomocy i do działania w tym zakresie. 124 00:11:18.140 --> 00:11:20.540 I pewnie o tym trochę myślimy z przymrużeniem oka, 125 00:11:20.800 --> 00:11:22.520 z jakimś takim lekkim uśmieszkiem, 126 00:11:22.580 --> 00:11:24.240 że to wszystko było trochę siermiężne, 127 00:11:24.360 --> 00:11:26.040 cały nastrój zbudowany wokół tego. 128 00:11:26.160 --> 00:11:28.580 Natomiast to jest taki, powiedziałabym, moment zero, 129 00:11:28.760 --> 00:11:30.380 kiedy rzeczywiście to życie wraca, 130 00:11:30.960 --> 00:11:33.280 zalążki życia się pojawiają, można powiedzieć. 131 00:11:33.520 --> 00:11:35.640 Cały do tego tygiel różnych oczekiwań, 132 00:11:35.640 --> 00:11:38.920 bo też bohaterowie komiksu, oni się znajdują w tym miejscu, 133 00:11:38.960 --> 00:11:40.420 dlatego, że mają jakieś oczekiwania, 134 00:11:40.500 --> 00:11:42.740 jakoś wyobrażają sobie to, co tu będzie potem. 135 00:11:42.920 --> 00:11:45.320 Nawet jeżeli to są dość pesymistyczne wyobrażenia, 136 00:11:45.480 --> 00:11:47.160 to jakieś spojrzenie na to mają. 137 00:11:47.320 --> 00:11:48.540 I właśnie o to chciałam zapytać. 138 00:11:48.660 --> 00:11:49.860 Dlaczego akurat ten moment? 139 00:11:50.100 --> 00:11:53.220 Można powiedzieć, że to jest takie punktowe podejście, 140 00:11:53.520 --> 00:11:55.060 nawet trochę węższe niż to, 141 00:11:55.180 --> 00:11:57.380 które mogli zaobserwować czytelnicy festiwalu, 142 00:11:57.440 --> 00:11:59.300 bo tam przecież też mówi, pan opowiada, 143 00:11:59.420 --> 00:12:01.800 o pewnym konkretnym momencie w historii. 144 00:12:01.920 --> 00:12:03.480 Tam to właściwie prawie miesiąc. 145 00:12:03.480 --> 00:12:05.520 Natomiast tutaj mówimy o dobie. 146 00:12:05.740 --> 00:12:08.040 Chwilę myślałem o tym komiksie, o brzasku, 147 00:12:08.100 --> 00:12:09.460 jeszcze nie nazywał się brzask. 148 00:12:09.700 --> 00:12:12.720 I wtedy faktycznie w głowie miałem coś takiego bardziej jak festiwal, 149 00:12:12.860 --> 00:12:16.300 czyli taki kilkusetstronicowy, obszerny fresk, 150 00:12:16.460 --> 00:12:19.460 który pokazuje najróżniejsze jakieś sytuacje powrotowe, 151 00:12:19.940 --> 00:12:21.860 już budowanie nowego i tak dalej. 152 00:12:22.420 --> 00:12:23.800 Ale z czasem doszedłem do wniosku, 153 00:12:23.860 --> 00:12:26.420 że jednak najbardziej chciałbym tego takiego ukłucia, 154 00:12:26.520 --> 00:12:28.160 takiego znaleźć taki płodny punkt, 155 00:12:28.360 --> 00:12:29.880 który właśnie będzie tak skompresowany 156 00:12:29.880 --> 00:12:32.980 i będzie jednocześnie zawierał w sobie całą przeszłość 157 00:12:32.980 --> 00:12:34.080 i całą tę przyszłość. 158 00:12:34.260 --> 00:12:36.340 I wtedy uznałem, że to będzie ta jedna doba 159 00:12:36.340 --> 00:12:38.160 po wyjściu Niemców z Warszawy. 160 00:12:38.700 --> 00:12:39.920 No oczywiście to jest też tak, 161 00:12:40.000 --> 00:12:41.880 że jak zacząłem o tym czytać, 162 00:12:42.200 --> 00:12:43.500 szukać jakichś materiałów, 163 00:12:43.740 --> 00:12:45.620 to ze zdziwieniem doszedłem do tego, 164 00:12:45.680 --> 00:12:47.140 że faktycznie jest o tym niewiele. 165 00:12:47.380 --> 00:12:48.680 To też motywuje do tego, 166 00:12:48.740 --> 00:12:50.360 żeby coś w końcu zrobić na ten temat. 167 00:12:50.740 --> 00:12:53.040 Oczywiście, znaczy nie, nawet serial Dom, 168 00:12:53.180 --> 00:12:55.620 który być może od razu przychodzi do głowy pierwszy sezon, 169 00:12:55.620 --> 00:12:57.620 to i tak on się zaczyna z tego, co pamiętam. 170 00:12:57.760 --> 00:13:00.440 Obejrzałem sobie cały w marcu albo w maju. 171 00:13:00.540 --> 00:13:02.880 Jakiś miesiąc na M w każdym razie. 172 00:13:03.180 --> 00:13:04.820 Natomiast no to nie jest styczeń. 173 00:13:04.900 --> 00:13:06.800 To nie jest zaraz po wyjściu Niemców. 174 00:13:06.900 --> 00:13:08.800 Tamci ludzie są już troszkę bardziej zadomowieni 175 00:13:08.800 --> 00:13:09.700 w tej rzeczywistości. 176 00:13:09.820 --> 00:13:11.800 Jakoś na czymś to życie sobie zbudowali. 177 00:13:12.000 --> 00:13:12.740 Kamienica żyje. 178 00:13:12.820 --> 00:13:15.260 Tak, nie ma tego tak naprawdę dużo. 179 00:13:15.520 --> 00:13:17.640 A ten moment nawet z punktu widzenia 180 00:13:17.640 --> 00:13:19.800 jakiejś takiej, nie wiem, tego, co jest modne 181 00:13:20.160 --> 00:13:21.800 i literatury jakiejś popularnej, 182 00:13:22.340 --> 00:13:24.560 to jak tak pomyśleć w historii XX wieku 183 00:13:24.560 --> 00:13:26.940 takiej powiedzmy do objęcia jakąś pamięcią 184 00:13:26.940 --> 00:13:28.100 czy choćby historyczną. 185 00:13:28.200 --> 00:13:29.660 Czymś, co jest nam bliskie w miarę jeszcze 186 00:13:29.660 --> 00:13:31.020 o takich czasach myślę. 187 00:13:31.220 --> 00:13:33.200 To jest taki moment post-apo po prostu 188 00:13:33.200 --> 00:13:34.240 w historii Polski. 189 00:13:34.420 --> 00:13:36.180 I miejsce i moment po prostu ludzie, 190 00:13:36.300 --> 00:13:39.560 którzy wracają do gruzów zaminowanych, 191 00:13:39.740 --> 00:13:40.720 gdzie nikogo nie ma, 192 00:13:41.020 --> 00:13:43.960 gdzie zwierzęta uciekły albo zostały zjedzone, 193 00:13:44.460 --> 00:13:45.660 gdzie są bandyci, 194 00:13:45.820 --> 00:13:48.060 gdzie są ludzie, którzy próbują cokolwiek znaleźć 195 00:13:48.060 --> 00:13:50.520 po tym, co tam było, jakby wrócić ze swoich rzeczy. 196 00:13:50.720 --> 00:13:52.220 Też tutaj historia, życie rzeczy 197 00:13:52.220 --> 00:13:54.640 też jest istotne jakoś tam, jak o tym myślałem. 198 00:13:55.480 --> 00:13:57.340 Jednocześnie zaprowadzany jest system nowy, 199 00:13:57.800 --> 00:14:00.360 totalitarny, także naprawdę mamy tu taki klimat. 200 00:14:00.580 --> 00:14:01.480 Jeszcze to przetrwanie. 201 00:14:01.620 --> 00:14:03.120 Ci ludzie na przykład zaczynali mieszkać 202 00:14:03.120 --> 00:14:05.280 w jakichś takich skrawkach budynków, 203 00:14:05.360 --> 00:14:06.760 co było skrajnie niebezpieczne, 204 00:14:06.820 --> 00:14:07.760 bo to się zawalało, 205 00:14:08.460 --> 00:14:09.640 rozmarzało i zawalało się. 206 00:14:09.720 --> 00:14:11.820 Były takie właśnie relacje na ten temat, 207 00:14:11.860 --> 00:14:12.480 że ktoś wnalazł. 208 00:14:12.760 --> 00:14:13.960 To mnie też zainspirowało właśnie 209 00:14:13.960 --> 00:14:14.660 przy tym komiksie. 210 00:14:14.780 --> 00:14:16.280 Relacja o dziewczynie, która poszła 211 00:14:16.280 --> 00:14:17.560 jako tak na zwiad, 212 00:14:17.700 --> 00:14:18.880 czy tam w ogóle można zamieszkać 213 00:14:18.880 --> 00:14:20.060 i znalazła super mieszkanie, 214 00:14:20.200 --> 00:14:21.400 które było w świetnym stanie. 215 00:14:21.960 --> 00:14:23.140 Rozpaliła ogień w kominku, 216 00:14:23.260 --> 00:14:24.460 żeby się nagrzało, 217 00:14:24.500 --> 00:14:25.720 jak pójdzie po resztę rodziny, 218 00:14:25.800 --> 00:14:26.740 żeby ich tam przyprowadzić. 219 00:14:26.800 --> 00:14:28.620 Jak wróciła, to już było zawalone, 220 00:14:28.840 --> 00:14:30.220 bo po prostu rozmarzło 221 00:14:30.220 --> 00:14:31.200 i się zawaliło. 222 00:14:31.300 --> 00:14:33.120 Te gruzy trzymał tylko ten mróz 223 00:14:33.120 --> 00:14:34.060 w tym momencie. 224 00:14:34.480 --> 00:14:36.060 Też były takie relacje o tym, 225 00:14:36.180 --> 00:14:37.660 to było chyba nawet już miesiąc później, 226 00:14:38.140 --> 00:14:40.120 że była jakaś duża wichura nad Warszawą. 227 00:14:40.200 --> 00:14:40.980 Nie jakaś pewnie ekstremalna, 228 00:14:41.520 --> 00:14:42.340 po prostu wichura 229 00:14:42.340 --> 00:14:44.260 i tam jakieś setki ludzi zginęły, 230 00:14:44.320 --> 00:14:46.320 bo po prostu te sterczyny się zawalały 231 00:14:46.320 --> 00:14:46.820 na tych ludzi, 232 00:14:46.820 --> 00:14:48.140 którzy już tam zaczynali mieszkać. 233 00:14:48.260 --> 00:14:49.480 Więc w takich warunkach, 234 00:14:49.560 --> 00:14:51.840 w warunkach, gdzie zdobycie naczynia na wodę 235 00:14:51.840 --> 00:14:53.460 jest czymś dużym osiągnięciem, 236 00:14:53.520 --> 00:14:54.580 a jeszcze pod tym śniegiem 237 00:14:54.580 --> 00:14:55.720 leżą na przykład trupy. 238 00:14:55.820 --> 00:14:56.480 To jest po prostu 239 00:14:56.480 --> 00:14:58.720 jakaś niewyobrażalna sytuacja, 240 00:14:58.960 --> 00:15:00.820 która dla osób piszących 241 00:15:01.540 --> 00:15:02.840 czy rysujących komiksy 242 00:15:02.840 --> 00:15:03.980 aż dziwna, 243 00:15:04.020 --> 00:15:05.320 że nie była inspirująca, 244 00:15:05.360 --> 00:15:06.460 no bo jednak stawianie ludzi 245 00:15:06.460 --> 00:15:08.320 w sytuacjach ekstremalnych, 246 00:15:08.400 --> 00:15:09.140 no może to jest po prostu 247 00:15:09.140 --> 00:15:10.320 aż za trudne, 248 00:15:10.360 --> 00:15:11.160 żeby to poruszać. 249 00:15:11.280 --> 00:15:12.280 Także zastanawiałem się, 250 00:15:12.380 --> 00:15:13.820 dlaczego nie ma dużo dzieł 251 00:15:13.820 --> 00:15:14.940 na temat tego momentu. 252 00:15:14.940 --> 00:15:16.920 Natomiast oczywiście ten moment 253 00:15:16.920 --> 00:15:18.040 no i trzy miesiące wcześniej. 254 00:15:18.220 --> 00:15:19.120 No to były dwie rzeczy, 255 00:15:19.140 --> 00:15:20.060 które siedziały w mojej głowie, 256 00:15:20.080 --> 00:15:22.020 jak myślałem o czym zrobić ten komiks. 257 00:15:22.140 --> 00:15:23.380 Czy o Robinsonie warszawskim, 258 00:15:23.480 --> 00:15:24.620 który ukrywa się w gruzach 259 00:15:24.620 --> 00:15:25.280 przed Niemcami, 260 00:15:25.420 --> 00:15:26.700 którzy już po powstaniu 261 00:15:26.700 --> 00:15:27.440 przez trzy miesiące 262 00:15:27.440 --> 00:15:28.380 burzyli Warszawę 263 00:15:28.380 --> 00:15:29.240 i ją, prawda, 264 00:15:29.320 --> 00:15:29.840 rabowali. 265 00:15:29.920 --> 00:15:31.060 Czy jednak już powroty. 266 00:15:31.140 --> 00:15:32.000 No i jednak ta nadzieja 267 00:15:32.000 --> 00:15:33.320 związana z tym brzaskiem 268 00:15:33.320 --> 00:15:34.040 i z tym nowym 269 00:15:34.040 --> 00:15:34.680 zwyciężyła 270 00:15:34.680 --> 00:15:35.060 i uznałem, 271 00:15:35.140 --> 00:15:36.220 że jednak to będą powroty. 272 00:15:36.220 --> 00:15:38.160 Ta nadzieja mnie trochę ukoiła, 273 00:15:38.220 --> 00:15:39.460 dlatego, że kiedy powiedział Pan 274 00:15:39.460 --> 00:15:41.260 o tym skojarzeniu z światem 275 00:15:41.260 --> 00:15:42.660 czy rzeczywistością post-apo, 276 00:15:42.800 --> 00:15:44.180 to aż mnie przyszedł dreszcz, 277 00:15:44.200 --> 00:15:45.420 dlatego, że to kojarzymy 278 00:15:45.420 --> 00:15:46.680 z powieściami science fiction, 279 00:15:46.860 --> 00:15:47.660 z filmami fantasy, 280 00:15:47.860 --> 00:15:48.600 natomiast to, 281 00:15:48.640 --> 00:15:49.920 co znajdujemy w brzasku, 282 00:15:50.200 --> 00:15:50.720 to jest historia, 283 00:15:50.800 --> 00:15:51.540 która się wydarzyła. 284 00:15:51.660 --> 00:15:52.400 To jest coś, 285 00:15:52.500 --> 00:15:53.200 co miało miejsce, 286 00:15:53.220 --> 00:15:54.960 nie jest wytworem niczej wyobraźni. 287 00:15:55.080 --> 00:15:56.480 Na sam koniec chciałam zapytać 288 00:15:56.480 --> 00:15:57.040 o kolory, 289 00:15:57.260 --> 00:15:59.120 dlatego, że no przecież mówimy 290 00:15:59.120 --> 00:16:00.540 o komiksie, 291 00:16:00.660 --> 00:16:01.240 o rysunkach, 292 00:16:01.360 --> 00:16:02.480 które się tutaj pojawiają. 293 00:16:02.580 --> 00:16:03.260 Kolory są trzy. 294 00:16:03.480 --> 00:16:04.520 Biały, czarny 295 00:16:04.520 --> 00:16:05.420 i pomarańczowy. 296 00:16:05.520 --> 00:16:06.380 I o ten pomarańczowy 297 00:16:06.380 --> 00:16:07.480 chciałam zapytać, 298 00:16:07.620 --> 00:16:08.700 bo chyba znów jesteśmy 299 00:16:08.700 --> 00:16:10.400 przy tych okładkowych skojarzeniach 300 00:16:10.400 --> 00:16:11.420 z płomieniem świecy, 301 00:16:11.540 --> 00:16:12.660 z jakimś ciepłem. 302 00:16:13.020 --> 00:16:14.360 No, z drugiej strony 303 00:16:14.360 --> 00:16:16.340 to raczej czerwony jest kolorem, 304 00:16:16.500 --> 00:16:17.460 który nam się kojarzy 305 00:16:17.460 --> 00:16:18.960 z takimi historiami 306 00:16:18.960 --> 00:16:20.260 trudnymi i krwawymi. 307 00:16:20.380 --> 00:16:21.000 Zgadza się. 308 00:16:21.080 --> 00:16:21.880 Na początku myślałam 309 00:16:21.880 --> 00:16:23.360 o białym, czarnym i czerwonym, 310 00:16:23.920 --> 00:16:25.300 ale ostatecznie uznałem, 311 00:16:25.380 --> 00:16:26.000 że z jednej strony, 312 00:16:26.080 --> 00:16:27.980 że on może jest aż zbyt symboliczny, 313 00:16:28.220 --> 00:16:29.400 może trochę wyeksploatowany 314 00:16:29.400 --> 00:16:31.000 i nawet mógłby się otrzeć o kicz 315 00:16:31.000 --> 00:16:33.200 w związku z barwami narodowymi, 316 00:16:33.200 --> 00:16:34.520 więc to mogłoby być już takie 317 00:16:34.520 --> 00:16:35.780 zbyt mocne 318 00:16:35.780 --> 00:16:36.640 i wtedy też mi właśnie 319 00:16:36.640 --> 00:16:37.720 przyszedł ten pomarańczowy. 320 00:16:37.920 --> 00:16:38.860 Trzy skojarzenia. 321 00:16:38.940 --> 00:16:40.140 Pierwszy to właśnie ten brzask, 322 00:16:40.280 --> 00:16:41.400 czyli taki wschód słońca, 323 00:16:41.480 --> 00:16:43.180 też ta świeca taka migająca 324 00:16:43.180 --> 00:16:44.520 na tych piwnicznych ścianach. 325 00:16:45.200 --> 00:16:46.200 Drugi to cegły, 326 00:16:47.200 --> 00:16:48.080 skruszony cegły, 327 00:16:48.200 --> 00:16:48.720 które wtedy, 328 00:16:49.040 --> 00:16:49.720 no był ceglany, 329 00:16:50.040 --> 00:16:51.400 wprawdzie być może nie zimą, 330 00:16:51.600 --> 00:16:52.460 nie w styczniu, 331 00:16:52.520 --> 00:16:52.860 które było, 332 00:16:53.000 --> 00:16:53.980 wszystko było skuterodem, 333 00:16:54.020 --> 00:16:55.620 no ale na pewno te sterczyny 334 00:16:55.620 --> 00:16:56.440 spod tego śniegu 335 00:16:56.440 --> 00:16:57.500 były właśnie pomarańczowe, 336 00:16:57.580 --> 00:16:58.180 więc mogłem sobie 337 00:16:58.180 --> 00:16:59.220 w zasadzie realistycznie 338 00:16:59.220 --> 00:17:00.240 odtworzyć tę Warszawę, 339 00:17:00.240 --> 00:17:01.140 mając biały, czarny 340 00:17:01.140 --> 00:17:02.360 i ten pomarańczowy, 341 00:17:02.480 --> 00:17:03.180 ceglany kolor. 342 00:17:03.280 --> 00:17:04.200 No i trzeci to jest 343 00:17:04.200 --> 00:17:05.340 skojarzenie już 344 00:17:05.340 --> 00:17:06.800 stricte poligraficzne. 345 00:17:06.920 --> 00:17:07.800 Bardzo dużo druków 346 00:17:07.800 --> 00:17:08.320 takich pierwszych, 347 00:17:08.880 --> 00:17:09.820 jakichś takich tanich, 348 00:17:09.960 --> 00:17:10.940 robionych na maszynach, 349 00:17:11.040 --> 00:17:11.800 które przetrwały 350 00:17:11.800 --> 00:17:13.120 w latach czterdziestych, 351 00:17:13.220 --> 00:17:13.620 po wojnie, 352 00:17:13.740 --> 00:17:14.780 było właśnie z użyciem 353 00:17:14.780 --> 00:17:15.500 jednego koloru 354 00:17:15.500 --> 00:17:16.160 i bardzo często 355 00:17:16.160 --> 00:17:17.440 to był kolor pomarańczowy. 356 00:17:17.700 --> 00:17:18.340 Także uznałem, 357 00:17:18.440 --> 00:17:18.920 że takim też 358 00:17:18.920 --> 00:17:20.420 designerskim tropem pójdę 359 00:17:20.420 --> 00:17:21.900 i jako komiksarz 360 00:17:21.900 --> 00:17:22.800 też muszę tak myśleć. 361 00:17:22.920 --> 00:17:23.980 Także te trzy skojarzenia 362 00:17:23.980 --> 00:17:24.360 sprawiły, 363 00:17:24.400 --> 00:17:25.660 że to jednak musiało być pomarańczowe. 364 00:17:25.760 --> 00:17:26.260 Jak widzicie, 365 00:17:26.260 --> 00:17:27.220 wszystko ma znaczenie, 366 00:17:27.360 --> 00:17:28.820 zwłaszcza w publikacjach, 367 00:17:28.940 --> 00:17:29.780 które są tak 368 00:17:29.780 --> 00:17:31.360 astetycznie stworzone. 369 00:17:31.480 --> 00:17:32.380 Wszystko ma znaczenie 370 00:17:32.380 --> 00:17:33.680 i wszystko warto 371 00:17:33.680 --> 00:17:34.560 brać pod uwagę. 372 00:17:34.920 --> 00:17:35.500 Publikacja, 373 00:17:35.520 --> 00:17:36.620 o której dzisiaj rozmawialiśmy, 374 00:17:36.620 --> 00:17:38.140 to jest komiks Brzask, 375 00:17:38.300 --> 00:17:39.800 wydany przez Muzeum Karykatury 376 00:17:39.800 --> 00:17:40.600 we współpracy 377 00:17:40.600 --> 00:17:41.640 z dzielnicą Śródmieście 378 00:17:41.640 --> 00:17:43.080 Miasta Stołecznego Warszawy. 379 00:17:43.220 --> 00:17:44.140 Autorem tej publikacji 380 00:17:44.140 --> 00:17:45.120 jednocześnie gościem 381 00:17:45.120 --> 00:17:46.500 naszego dzisiejszego spotkania 382 00:17:46.500 --> 00:17:47.820 był Jacek Świedziński, 383 00:17:48.000 --> 00:17:48.920 twórca komiksów, 384 00:17:48.980 --> 00:17:49.480 komiksiarz, 385 00:17:49.560 --> 00:17:50.660 bardzo mi się podoba to słowo, 386 00:17:50.800 --> 00:17:52.280 sama nie miałam odwagi go użyć. 387 00:17:52.400 --> 00:17:53.740 Także autor komiksu Festival, 388 00:17:53.940 --> 00:17:55.920 za który został nagrodzony 389 00:17:56.260 --> 00:17:57.000 Sportem Polityki. 390 00:17:57.100 --> 00:17:58.100 Bardzo panu dziękuję 391 00:17:58.100 --> 00:17:59.320 za to spotkanie 392 00:17:59.320 --> 00:18:00.560 no i za taką możliwość, 393 00:18:00.600 --> 00:18:01.820 żeby naszym słuchaczom 394 00:18:01.820 --> 00:18:02.960 i słuchaczkom opowiedzieć 395 00:18:02.960 --> 00:18:04.040 o historii, 396 00:18:04.100 --> 00:18:05.120 o której, tak jak pan mówił, 397 00:18:05.240 --> 00:18:06.600 dosyć rzadko opowiadamy. 398 00:18:06.780 --> 00:18:07.020 Dziękuję.