WEBVTT

1
00:00:01.390 --> 00:00:05.110
Audycje kulturalne. W dobrym tonie.

2
00:00:05.890 --> 00:00:07.190
Mateusz Adamczyk, dzień dobry.

3
00:00:07.450 --> 00:00:11.470
Witam Państwa w kolejnym odcinku podcastu Ojczysty Nieoczywisty.

4
00:00:11.690 --> 00:00:15.650
A dziś porozmawiamy o języku wobec osób chorujących psychicznie.

5
00:00:15.870 --> 00:00:19.650
A powiedziałem porozmawiamy, bo jest ze mną w studiu dr Marcin Kuna,

6
00:00:19.850 --> 00:00:25.030
lekarz w trakcie specjalizacji psychiatrycznej z Mazowieckiego Specjalistycznego Centrum Zdrowia w Pruszkowie.

7
00:00:25.130 --> 00:00:25.830
Dzień dobry, cześć.

8
00:00:26.050 --> 00:00:27.450
Dzień dobry, cześć, bardzo mi miło.

9
00:00:27.450 --> 00:00:33.730
Zanim o języku, to chciałbym przyjrzeć się razem z tobą stereotypowi osób chorujących psychicznie,

10
00:00:33.830 --> 00:00:38.470
bo wydaje mi się, że większość kłopotów z komunikacją wynika właśnie z tego stereotypu.

11
00:00:38.930 --> 00:00:39.610
Jaki on jest?

12
00:00:39.870 --> 00:00:44.410
Ja myślę, że żeby odpowiedzieć na to pytanie, najlepiej muszę sięgnąć do czasów,

13
00:00:44.530 --> 00:00:47.290
kiedy sam jeszcze żyłem takimi stereotypami.

14
00:00:47.590 --> 00:00:54.030
Kiedy pierwszy raz miałem zadane takie pytanie jako pewnego rodzaju zadanie do wykonania na warsztatach,

15
00:00:54.030 --> 00:01:01.210
no to na pewno wyobrażałem sobie osobę zaniedbaną, takie też zresztą częściowo miałem doświadczenia,

16
00:01:01.290 --> 00:01:07.930
bo czasami tak również bywa, że w wyniku nieleczonej choroby pacjenci rzeczywiście zaniedbują się.

17
00:01:08.170 --> 00:01:12.870
Natomiast inne takie słowa, które mi przychodzą do głowy, to jest osoba agresywna,

18
00:01:13.230 --> 00:01:17.730
osoba z niepełnosprawnością intelektualną, osoba nieprzewidywalna.

19
00:01:17.730 --> 00:01:25.150
Coś, co myślę jest bardzo ciekawe, że same osoby chorujące psychicznie mają bardzo dużo stereotypów

20
00:01:25.150 --> 00:01:27.410
na temat innych osób chorujących psychicznie.

21
00:01:27.550 --> 00:01:30.430
To się bardzo zmienia w momencie, kiedy trafiają do szpitala.

22
00:01:30.490 --> 00:01:36.170
I widzą, że szpital i osoby tam przebywające różnią się bardzo od ich wcześniejszych wyobrażeń.

23
00:01:36.390 --> 00:01:40.450
Ta nieprzewidywalność, o której wspominasz, powoduje w nas lęk.

24
00:01:40.610 --> 00:01:45.130
I jak sądzę, z tego względu także właśnie wybieramy kilka dróg poradzenia sobie z tym lękiem.

25
00:01:45.130 --> 00:01:48.050
Jedno to pewnie jest obśmianie albo obrażanie.

26
00:01:48.290 --> 00:01:51.130
Na pewno boimy się tego, co nie rozumiemy.

27
00:01:51.370 --> 00:01:54.230
Jeżeli nie rozumiemy, czym jest choroba psychiczna,

28
00:01:54.410 --> 00:01:59.970
to też będziemy bardziej skłonni do tego, żeby używać określeń ich dotyczących

29
00:01:59.970 --> 00:02:04.450
w nieprawidłowy sposób, w nieprawidłowym kontekście, jako obrażenie.

30
00:02:04.710 --> 00:02:09.510
Co jest nieprawidłowe, bo tak samo jak choruje wątroba, serce, trzustka,

31
00:02:09.670 --> 00:02:11.370
tak samo może zachorować mózg.

32
00:02:11.530 --> 00:02:15.010
I to jest ciekawe, bo tutaj mamy określenia i takie medyczne,

33
00:02:15.130 --> 00:02:16.350
ale też te niemedyczne.

34
00:02:16.410 --> 00:02:19.530
Ja sam sobie przypominam, jak byłem dzieciakiem i z innymi dzieciakami

35
00:02:19.530 --> 00:02:23.350
wyzywaliśmy się od czubków, świrów, kopniętych, nierówno pod sufitem.

36
00:02:23.810 --> 00:02:25.650
Polszczyzna bogata jest w takie określenia, prawda?

37
00:02:26.690 --> 00:02:29.870
Tak, a szkoda, bo mamy dużo innych pięknych słów,

38
00:02:30.010 --> 00:02:33.130
które moglibyśmy w takich sytuacjach również użyć.

39
00:02:33.310 --> 00:02:36.570
Na przykład, nie wiem, dlaczego nie używamy częściej słowa niefrasobliwy.

40
00:02:36.870 --> 00:02:38.470
A, to ładne słowo, rzeczywiście.

41
00:02:38.470 --> 00:02:42.470
Tylko używamy takich słów, no też pochodzących z czasów,

42
00:02:42.590 --> 00:02:45.430
kiedy bardzo, bardzo nie rozumieliśmy chorób psychicznych.

43
00:02:45.750 --> 00:02:50.150
Kiedy ludziom wydawało się, że to jest jakiegoś rodzaju opętanie,

44
00:02:50.670 --> 00:02:51.770
działanie sił nieczystych.

45
00:02:52.450 --> 00:02:54.130
Teraz mamy inną wiedzę na ten temat,

46
00:02:54.190 --> 00:02:57.810
więc na szczęście obserwuję, że zdarza się to rzadziej,

47
00:02:57.810 --> 00:03:00.370
ale niestety jeszcze dalej się zdarza.

48
00:03:00.690 --> 00:03:04.130
Niestety zdarza się nawet w środkach masowego przekazu.

49
00:03:04.310 --> 00:03:09.650
Co mnie martwi, to to, że pomimo zwiększającej się świadomości

50
00:03:09.650 --> 00:03:12.490
na temat języka, jaki powinniśmy używać

51
00:03:12.490 --> 00:03:14.270
w odniesieniu do osób chorujących psychicznie

52
00:03:14.270 --> 00:03:16.210
i do samych chorób psychicznych,

53
00:03:16.370 --> 00:03:19.050
nawet jeżeli w niektórych programach informacyjnych,

54
00:03:19.190 --> 00:03:21.810
w niektórych mediach są programy nakreślające ten problem,

55
00:03:22.130 --> 00:03:25.550
to jednocześnie w tym samym programie są używane słowa

56
00:03:25.550 --> 00:03:27.350
niepasujące do kontekstu.

57
00:03:27.810 --> 00:03:29.550
Jakie na przykład to są określenia?

58
00:03:29.990 --> 00:03:34.770
Najczęściej myślę, że schizofrenia jest używana jako wymówka

59
00:03:34.770 --> 00:03:38.770
dla niezrozumiałych zachowań, dla złych zachowań,

60
00:03:39.570 --> 00:03:42.350
a to, że ktoś jest zły, na pewno nie oznacza, że jest chory.

61
00:03:42.670 --> 00:03:45.490
Sam przypominam sobie takie określenia z dziedziny polityki,

62
00:03:45.590 --> 00:03:48.510
na przykład partia o schizofrenicznych poglądach.

63
00:03:48.690 --> 00:03:51.990
Tak, czyli jakich? No właśnie.

64
00:03:52.270 --> 00:03:55.630
No właśnie, niespójnych, a przez to pewnie właśnie ocenianych jako złych.

65
00:03:56.670 --> 00:04:00.530
Samo słowo schizofrenia oznacza rozszczepiony umysł.

66
00:04:01.010 --> 00:04:02.750
Jednym z takich objawów jest ambiwalencja,

67
00:04:02.950 --> 00:04:08.370
czyli jednocześnie wygłaszanie sądów, które są ze sobą sprzeczne.

68
00:04:08.710 --> 00:04:11.550
Ale ja myślę, że w takiej partii te osoby robią to specjalnie.

69
00:04:11.910 --> 00:04:13.250
Tak? W jakimś celu.

70
00:04:13.250 --> 00:04:17.590
I wcale to nie jest wtedy schizofreniczne, tylko celowe.

71
00:04:18.030 --> 00:04:18.630
Manipulacyjne.

72
00:04:18.930 --> 00:04:19.530
Manipulacyjne.

73
00:04:19.970 --> 00:04:22.670
To odnieśmy się do samych osób chorujących.

74
00:04:22.850 --> 00:04:26.670
I tutaj właśnie pada kilka propozycji, jak o takich osobach mówić.

75
00:04:26.770 --> 00:04:29.650
Czy jako o osobach z doświadczeniem, na przykład schizofrenii,

76
00:04:29.730 --> 00:04:31.570
czy osobach chorujących na schizofrenię,

77
00:04:31.650 --> 00:04:33.890
czy osobach z diagnozą schizofrenii,

78
00:04:34.090 --> 00:04:35.730
czy cierpiących na schizofrenię.

79
00:04:36.050 --> 00:04:38.990
Które z tych określeń będzie, twoim zdaniem, najwłaściwsze?

80
00:04:39.570 --> 00:04:43.070
Zacznę od drugiej strony, że wszystkie z tych określeń są lepsze,

81
00:04:43.130 --> 00:04:48.390
niż te, które bezpośrednio łączą tożsamość pacjenta z jego chorobą.

82
00:04:48.530 --> 00:04:51.910
Wszystkie z tych, które wymieniłeś, w jakiś sposób są prawidłowe.

83
00:04:52.190 --> 00:04:57.890
Chociaż ja najczęściej bym użył określenia osoby chorującej na coś.

84
00:04:58.270 --> 00:05:02.670
Nie przepadam za sformułowaniem osoba cierpiąca na daną chorobę.

85
00:05:02.750 --> 00:05:06.910
Bo to, że ktoś ma chorobę psychiczną lub zaburzenie psychiczne,

86
00:05:06.970 --> 00:05:08.030
wcale nie oznacza, że cierpi.

87
00:05:08.030 --> 00:05:11.690
Jest dużo stanów, kiedy pacjent nie odczuwa cierpienia.

88
00:05:12.070 --> 00:05:12.790
Wręcz przeciwnie.

89
00:05:13.110 --> 00:05:14.110
W manii na przykład?

90
00:05:14.350 --> 00:05:15.210
Na przykład w manii.

91
00:05:15.470 --> 00:05:19.050
Z drugiej strony osoba, która choruje dalej na schizofrenię,

92
00:05:19.890 --> 00:05:21.770
wcale nie musi być osobą cierpiącą.

93
00:05:21.950 --> 00:05:27.070
Może być osobą szczęśliwą, radosną, spełnioną, zadowoloną ze swojego życia.

94
00:05:27.350 --> 00:05:30.750
A z drugiej strony myślę jeszcze o takim używaniu w każdym kontekście.

95
00:05:30.830 --> 00:05:33.310
Bo pewnie, tak jak mówisz, one są wymienne.

96
00:05:33.610 --> 00:05:37.250
I należałoby je używać adekwatnie do tego, o czym w zasadzie mówimy.

97
00:05:37.970 --> 00:05:40.270
Ale jeżeli uprzemy się na jedno z tych określeń,

98
00:05:40.330 --> 00:05:44.350
a widzę, że właśnie taka tendencja funkcjonuje na przykład w mediach publicznych,

99
00:05:44.490 --> 00:05:48.290
czyli uprzemy się na określenie osoby z doświadczeniem,

100
00:05:48.970 --> 00:05:50.570
tutaj choćby schizofrenii,

101
00:05:50.970 --> 00:05:54.630
to wydaje mi się, że to trochę powoduje taką znieczulicę.

102
00:05:54.790 --> 00:05:56.550
Daję taki cudzysłów do tego słowa.

103
00:05:56.730 --> 00:05:59.150
No bo jeżeli słyszę o osobie chorującej,

104
00:05:59.270 --> 00:06:01.130
to pobudza we mnie jakąś strunę empatii.

105
00:06:01.570 --> 00:06:04.450
Ja jako obywatel mogę wtedy pomyśleć,

106
00:06:04.530 --> 00:06:07.630
że środki publiczne powinny na przykład pójść na psychiatrię,

107
00:06:07.730 --> 00:06:10.330
czy to osób dorosłych, czy psychiatrię dziecięcą.

108
00:06:10.490 --> 00:06:12.110
A jeżeli to jest osoba z doświadczeniem,

109
00:06:12.170 --> 00:06:14.050
to ja w zasadzie nie wiem, jakie jest jej doświadczenie

110
00:06:14.050 --> 00:06:15.890
i dlaczego mnie ma to obchodzić.

111
00:06:15.890 --> 00:06:19.350
Zgadza się i też nie popadajmy w zbytnie skrajności

112
00:06:20.190 --> 00:06:23.290
i w jakimś sensie jednak pomimo tego,

113
00:06:23.370 --> 00:06:26.270
że nie możemy utożsamiać osób z chorobami psychicznymi,

114
00:06:26.510 --> 00:06:30.710
no to nie możemy całkowicie wyrywać z kontekstu tej choroby

115
00:06:30.710 --> 00:06:32.850
u danego pacjenta, u danej osoby.

116
00:06:33.130 --> 00:06:35.810
Dlatego, że ona ma pewne również implikacje.

117
00:06:36.030 --> 00:06:39.050
Natomiast w większości przypadków,

118
00:06:39.270 --> 00:06:40.990
może w ogóle nie trzeba używać takiego sformułowania,

119
00:06:41.690 --> 00:06:43.030
dlaczego nie powiedzieć po prostu osoba.

120
00:06:43.230 --> 00:06:43.630
No właśnie.

121
00:06:43.630 --> 00:06:47.910
Chyba, że mówimy stricte na jakiś temat medyczny.

122
00:06:48.010 --> 00:06:50.430
Ale tutaj jest już też kolejna kwestia,

123
00:06:50.570 --> 00:06:52.530
czyli medykalizacja języka.

124
00:06:52.730 --> 00:06:55.890
Czyli nie używajmy sformułowań dotyczących medycyny

125
00:06:56.270 --> 00:06:58.930
w sytuacji, która medyczna całkowicie nie jest.

126
00:06:59.050 --> 00:07:01.890
Tak jak wspomniana przez ciebie wcześniej partia

127
00:07:01.890 --> 00:07:04.110
o poglądach tak zwanych schizofrenicznych.

128
00:07:04.370 --> 00:07:06.890
To jest bardzo ciekawe, bo jak mi się wydaje,

129
00:07:06.950 --> 00:07:10.690
współczesna polszczyzna bardzo mocno czerpie z języka naukowego,

130
00:07:11.670 --> 00:07:14.670
a to żywe zainteresowanie teraz zdrowiem psychicznym,

131
00:07:14.750 --> 00:07:16.050
które przynosi bardzo wiele korzyści,

132
00:07:16.170 --> 00:07:18.250
powoduje także, że my czerpiemy właśnie ten język

133
00:07:18.250 --> 00:07:20.050
i zaczynamy się wzajemnie chyba diagnozować.

134
00:07:20.090 --> 00:07:21.490
I to widać w mediach społecznościowych.

135
00:07:21.510 --> 00:07:22.370
Nie masz takiego wrażenia?

136
00:07:22.470 --> 00:07:25.190
Powiem przekonnie, że nie, dlatego, że nie używam mediów społecznościowych

137
00:07:25.190 --> 00:07:26.330
za dużo w ostatnim czasie.

138
00:07:27.970 --> 00:07:33.570
Tak, natomiast na pewno na tyle, na ile korzystam z tych mediów społecznościowych

139
00:07:33.570 --> 00:07:36.510
i na tyle, na ile w nich w przeszłości siedziałem,

140
00:07:37.090 --> 00:07:40.730
rzeczywiście taki trend jest, że ludzie diagnozują się sami,

141
00:07:41.390 --> 00:07:45.090
diagnozują innych i widzę w tym bardzo dużo niebezpieczeństw.

142
00:07:45.230 --> 00:07:48.330
Przede wszystkim dalej mąci to definicje.

143
00:07:48.630 --> 00:07:50.610
Definicje, które są sztywne.

144
00:07:50.750 --> 00:07:53.410
Sztywne w danym czasie, bo one się mogą zmieniać.

145
00:07:53.410 --> 00:07:57.610
Każdy gdzieś tam naukowiec, profesor może mieć odrobinę,

146
00:07:57.810 --> 00:07:59.930
odmienną definicję danego zjawiska,

147
00:08:00.230 --> 00:08:03.370
ale one co do zasady powinny być takie same.

148
00:08:03.970 --> 00:08:07.750
Osoby, które nie są specjalistami w dziedzinie zdrowia psychicznego

149
00:08:07.750 --> 00:08:09.210
i które używają takich słów,

150
00:08:09.350 --> 00:08:14.430
bardzo mącą, rozmydlają, rozwadniają te pojęcia.

151
00:08:15.270 --> 00:08:18.690
A jeżeli czegoś używamy za często, jakiegoś sformułowania,

152
00:08:18.810 --> 00:08:20.050
no to traci ono znaczenie.

153
00:08:20.270 --> 00:08:21.450
Jest mnóstwo takich słów.

154
00:08:21.770 --> 00:08:22.450
Trauma.

155
00:08:22.450 --> 00:08:27.530
A propos traumy, ponieważ dzisiaj pojawił mi się post na Facebooku

156
00:08:27.530 --> 00:08:31.590
i pomyślałem, że jest dość zabawny, ale jakoś symptomatyczny

157
00:08:31.590 --> 00:08:32.630
dla tego, o czym mówimy.

158
00:08:32.990 --> 00:08:33.990
Wyskoczył mi taki nagłówek.

159
00:08:34.610 --> 00:08:37.250
Matematyka, najbardziej straumatyzowany przedmiot w szkole.

160
00:08:37.590 --> 00:08:38.430
Jak ją polubić?

161
00:08:38.570 --> 00:08:40.350
Już pomijam to, że to jest błędne użycie,

162
00:08:40.430 --> 00:08:42.850
bo to powinno być traumatyzujący, a nie straumatyzowany.

163
00:08:43.110 --> 00:08:45.870
No chyba, że to słowo tak rozszerzyło już swoje znaczenie,

164
00:08:45.970 --> 00:08:48.190
że i przedmiot szkolny może być straumatyzowany.

165
00:08:48.450 --> 00:08:50.050
Ale to jest chyba to, o czym mówisz, prawda?

166
00:08:50.050 --> 00:08:52.230
Ta trauma przejawia się w wielu różnych kontekstach

167
00:08:52.230 --> 00:08:56.150
i zastanawiam się, jakie są skutki takiego używania tego słowa.

168
00:08:56.150 --> 00:09:02.050
Skutki mogą być na przykład takie, że osoby, które faktycznie mają doświadczenie takiej traumy,

169
00:09:02.610 --> 00:09:05.610
nagle sobie myślą, może wcale nie jest tak źle.

170
00:09:06.030 --> 00:09:08.730
Może to, co mnie spotkało, było błahe.

171
00:09:09.330 --> 00:09:16.210
Może nie warto się tym zajmować, skoro dla innych trauma to jest coś występującego cały czas.

172
00:09:16.650 --> 00:09:21.670
A to nie jest tak, że trauma występuje u każdego w każdym momencie.

173
00:09:21.670 --> 00:09:25.630
Trauma to jest coś już naprawdę mocnego.

174
00:09:25.890 --> 00:09:27.850
Kilka rodzajów traum możemy wyróżnić.

175
00:09:28.130 --> 00:09:31.470
Trauma typu pierwszego, taka najbardziej pasująca do definicji,

176
00:09:31.770 --> 00:09:33.970
związana z klasycznym PTSD,

177
00:09:34.470 --> 00:09:37.530
to taka, kiedy dzieje się jakieś jedno duże wydarzenie.

178
00:09:37.650 --> 00:09:40.150
Pożar, trzęsienie ziemi, wojna.

179
00:09:40.450 --> 00:09:43.730
Trauma typu drugiego to taka, która się powtarza w czasie.

180
00:09:44.050 --> 00:09:46.590
Mogą to być małe rzeczy, ale się powtarzają.

181
00:09:46.590 --> 00:09:49.230
Często takim przykładem jest przemoc domowa.

182
00:09:49.490 --> 00:09:53.370
Jest posiadanie rodzica uzależnionego od alkoholu.

183
00:09:53.590 --> 00:09:57.370
No i trzecia forma traumy to może być taka trauma,

184
00:09:57.710 --> 00:10:01.170
którą odczuwamy w wyniku pomagania osobie z traumą.

185
00:10:01.530 --> 00:10:05.490
Czyli poniekąd ta trauma przechodzi na nas jako na osoby pomagające.

186
00:10:05.710 --> 00:10:09.670
Natomiast nie możemy powiedzieć, że dostanie jedynki z matematyki

187
00:10:09.670 --> 00:10:12.310
i jest sytuacją traumatyczną.

188
00:10:12.650 --> 00:10:14.930
Oczywiście taka sytuacja może się zdarzyć.

189
00:10:14.930 --> 00:10:18.730
Natomiast musiałyby zajść określone okoliczności,

190
00:10:18.930 --> 00:10:20.670
żeby wtedy o takiej traumie mówić.

191
00:10:21.050 --> 00:10:24.030
I ta trauma musiałaby pozostawić jakieś piętno.

192
00:10:24.250 --> 00:10:27.350
To może lepiej mówmy, że to było trudne doświadczenie,

193
00:10:27.570 --> 00:10:32.330
albo frustrujące, albo złoszczące, bo radosne to chyba nie.

194
00:10:32.830 --> 00:10:35.570
Innym takim słowem, które często mnie zastanawia

195
00:10:35.570 --> 00:10:38.690
w kontekście tego, o czym rozmawiamy, jest depresja.

196
00:10:39.390 --> 00:10:43.210
Mało tego, depresja doczekała się też takiego wyrazu pochodnego,

197
00:10:43.210 --> 00:10:45.810
jak deprecha, które już w ogóle pokazuje,

198
00:10:45.970 --> 00:10:49.290
że my tak w zasadzie to traktujemy jako coś zupełnie potocznego.

199
00:10:49.570 --> 00:10:51.330
Mam dziś deprechę, nie wstaję z łóżka,

200
00:10:51.510 --> 00:10:52.870
bo za oknem pada deszcz na przykład.

201
00:10:53.270 --> 00:10:56.770
No i na pewno to też umniejsza znaczeniu tego słowa.

202
00:10:57.110 --> 00:10:58.930
Depresja jest chorobą ciężką,

203
00:10:59.150 --> 00:11:00.270
często nawracającą.

204
00:11:00.450 --> 00:11:01.950
Bywa, że również śmiertelną.

205
00:11:01.950 --> 00:11:04.070
I dalej, tak jak rozmawialiśmy o traumie,

206
00:11:04.250 --> 00:11:07.550
jeżeli każdy by mówił, że ma depresję,

207
00:11:07.570 --> 00:11:10.690
dlatego że nie chce się mu się wstać z łóżka przez jeden dzień,

208
00:11:11.010 --> 00:11:13.190
no to wtedy ono też by straciło na znaczeniu.

209
00:11:13.470 --> 00:11:16.910
Z drugiej strony też nikt z nas nie ma prawa do tego,

210
00:11:16.930 --> 00:11:18.890
żeby w drugą stronę komuś mówić,

211
00:11:18.910 --> 00:11:19.890
nie, ty nie masz depresji.

212
00:11:20.330 --> 00:11:22.970
Bo ta depresja wcale może nie być tak widoczna

213
00:11:22.970 --> 00:11:24.270
dla postronnej osoby.

214
00:11:24.670 --> 00:11:27.990
Depresja ma też różne postaci, różne twarze,

215
00:11:28.690 --> 00:11:29.850
różnie dotyka różnych osób.

216
00:11:29.850 --> 00:11:32.230
Znowu wracając do tego, o czym mówiłem wcześniej.

217
00:11:32.530 --> 00:11:33.950
Nie powinniśmy używać słów,

218
00:11:33.950 --> 00:11:35.490
których znaczenia nie znamy

219
00:11:35.490 --> 00:11:37.930
lub które są słownictwem należącym

220
00:11:37.930 --> 00:11:40.350
do jakiegoś naukowego świata.

221
00:11:40.870 --> 00:11:43.650
Zresztą historia języka zna takie przypadki

222
00:11:43.650 --> 00:11:45.510
i mam tutaj na myśli określenia

223
00:11:45.510 --> 00:11:47.450
debilizm, kretynizm czy idiotyzm,

224
00:11:47.590 --> 00:11:50.770
które dawniej były chyba określeniami naukowymi, prawda?

225
00:11:50.990 --> 00:11:51.410
Oczywiście.

226
00:11:51.450 --> 00:11:55.470
W książkach takich z początku XX wieku,

227
00:11:55.810 --> 00:11:58.070
a nawet jeszcze późniejszych,

228
00:11:58.230 --> 00:11:59.710
nawet z lat 70.,

229
00:11:59.710 --> 00:12:01.990
znajdziemy takie określenia, jak najbardziej.

230
00:12:02.170 --> 00:12:04.970
Stało się z nimi właśnie to, o czym rozmawiamy,

231
00:12:05.010 --> 00:12:07.170
czyli zostały użyte w sposób potoczny,

232
00:12:07.350 --> 00:12:09.250
w tym przypadku także obraźliwy.

233
00:12:09.870 --> 00:12:12.770
No i nauka musiała z nich zrezygnować po pewnym czasie.

234
00:12:13.390 --> 00:12:14.410
Stety, niestety, tak.

235
00:12:14.810 --> 00:12:16.450
Wróćmy jeszcze na chwilę do określeń

236
00:12:16.450 --> 00:12:18.210
samych osób chorujących psychicznie,

237
00:12:18.270 --> 00:12:19.690
bo właśnie używamy takich określeń

238
00:12:19.690 --> 00:12:22.550
osoba chorująca, osoba z doświadczeniem,

239
00:12:22.690 --> 00:12:23.530
osoba z diagnozą,

240
00:12:24.030 --> 00:12:26.810
ale czasami spotyka się także w tekstach publicystycznych

241
00:12:26.810 --> 00:12:28.950
takie określenia, jak border, borderka,

242
00:12:29.470 --> 00:12:31.070
schizofrenik, schizofreniczka.

243
00:12:31.070 --> 00:12:34.930
I chyba tych określeń należałoby unikać,

244
00:12:34.950 --> 00:12:37.170
a tak przynajmniej wynika z rozmaitych poradników

245
00:12:37.170 --> 00:12:38.970
dotyczących języka niewykluczającego.

246
00:12:39.150 --> 00:12:40.090
Dlaczego tak jest?

247
00:12:40.470 --> 00:12:42.090
Dlaczego należy tych słów unikać?

248
00:12:42.750 --> 00:12:45.330
Po to, żeby nie utożsamiać tych osób

249
00:12:45.330 --> 00:12:47.390
z daną jednostką chorobową,

250
00:12:47.510 --> 00:12:48.990
bo one, te osoby,

251
00:12:49.270 --> 00:12:51.470
mają dużo więcej wymiarów.

252
00:12:51.590 --> 00:12:53.230
Poza tym, że chorują na schizofrenię,

253
00:12:53.830 --> 00:12:54.810
to pracują jako

254
00:12:54.810 --> 00:12:57.690
polityk, prawnik, lekarz, dziennikarz,

255
00:12:57.830 --> 00:12:59.700
mają rodziny w różnych formatach,

256
00:13:00.630 --> 00:13:01.830
nie powinny być określane

257
00:13:01.830 --> 00:13:03.150
tylko mianem swojej choroby.

258
00:13:03.350 --> 00:13:05.190
Oczywiście też to, o czym wspominałem wcześniej,

259
00:13:05.330 --> 00:13:07.430
nie możemy całkowicie unikać

260
00:13:08.610 --> 00:13:09.770
używania sformułowań

261
00:13:09.770 --> 00:13:11.630
określających choroby,

262
00:13:11.870 --> 00:13:12.990
dlatego że, tak jak mówiłem,

263
00:13:13.470 --> 00:13:14.910
daje to różne implikacje,

264
00:13:15.190 --> 00:13:16.330
głównie medyczne.

265
00:13:17.650 --> 00:13:19.610
Natomiast nie powinniśmy też

266
00:13:19.610 --> 00:13:21.050
całkowicie utożsamiać.

267
00:13:21.210 --> 00:13:23.090
Tak samo jak nie powinniśmy używać słów

268
00:13:23.090 --> 00:13:24.510
cukrzyk czy bezdomny,

269
00:13:24.690 --> 00:13:27.010
bo te osoby są kimś więcej

270
00:13:27.010 --> 00:13:28.470
niż tylko swoją chorobą

271
00:13:28.470 --> 00:13:30.630
czy sytuacją, w jakiej się znalazły.

272
00:13:30.790 --> 00:13:32.690
Czyli na pierwszym miejscu osoba,

273
00:13:32.850 --> 00:13:35.190
a potem dopiero jedna z jej cech,

274
00:13:35.290 --> 00:13:37.410
doświadczeń, chorób w zasadzie też.

275
00:13:37.450 --> 00:13:38.090
Zdecydowanie.

276
00:13:38.770 --> 00:13:40.370
Zawsze na pierwszym miejscu osoba,

277
00:13:40.490 --> 00:13:42.630
a dopiero później przymiotniki określające ją.

278
00:13:42.950 --> 00:13:44.550
Myślę, że nawet częściej niż

279
00:13:45.350 --> 00:13:47.230
borderka i schizofrenik

280
00:13:47.230 --> 00:13:49.690
określenia, które często występują,

281
00:13:49.690 --> 00:13:51.430
to narkoman i alkoholik.

282
00:13:51.430 --> 00:13:53.710
I tutaj ta sama sytuacja.

283
00:13:53.990 --> 00:13:55.210
To, że te osoby

284
00:13:55.210 --> 00:13:57.650
są uzależnione od jakichś substancji,

285
00:13:57.790 --> 00:13:59.790
nie oznacza, że są tylko

286
00:13:59.790 --> 00:14:01.190
tym uzależnieniem.

287
00:14:01.370 --> 00:14:03.910
Osoby chorujące nie są tylko chorobą.

288
00:14:04.110 --> 00:14:05.730
Są kimś znacznie, znacznie więcej.

289
00:14:05.950 --> 00:14:07.610
I ta choroba to jest tylko mały fragment

290
00:14:08.330 --> 00:14:09.350
tej osoby.

291
00:14:09.510 --> 00:14:11.870
Na pewno nie klasyfikujący ją

292
00:14:11.870 --> 00:14:12.730
w żaden sposób

293
00:14:13.370 --> 00:14:13.930
społecznie.

294
00:14:14.110 --> 00:14:15.390
I myślę, że też ważne jest,

295
00:14:15.470 --> 00:14:16.790
żeby nie być

296
00:14:17.450 --> 00:14:19.690
cały czas na szpilkach.

297
00:14:19.690 --> 00:14:21.990
I to nie jest tak, że musimy

298
00:14:21.990 --> 00:14:23.170
cały czas

299
00:14:23.950 --> 00:14:24.770
pilnować się,

300
00:14:25.110 --> 00:14:26.270
żeby używać

301
00:14:26.990 --> 00:14:28.030
odpowiednich określeń.

302
00:14:28.430 --> 00:14:29.970
Ważne jest to przede wszystkim,

303
00:14:30.030 --> 00:14:31.650
żebyśmy zwracali uwagę na to,

304
00:14:31.670 --> 00:14:33.450
rzeczywiście, że je używamy.

305
00:14:33.770 --> 00:14:35.150
Jeżeli to zauważamy,

306
00:14:35.350 --> 00:14:36.030
to wtedy możemy

307
00:14:36.030 --> 00:14:37.290
coś z tym robić.

308
00:14:37.470 --> 00:14:37.970
Możemy coś

309
00:14:37.970 --> 00:14:38.850
zmieniać.

310
00:14:39.050 --> 00:14:39.950
Tak samo, jeżeli

311
00:14:39.950 --> 00:14:41.170
sami nie używamy

312
00:14:41.170 --> 00:14:42.010
określeń

313
00:14:42.010 --> 00:14:42.690
tych stygmatyzujących,

314
00:14:43.410 --> 00:14:44.270
to nie bądźmy

315
00:14:44.270 --> 00:14:45.690
wielkimi bohaterami,

316
00:14:45.690 --> 00:14:47.010
którzy będą

317
00:14:47.010 --> 00:14:48.230
inne osoby

318
00:14:48.230 --> 00:14:49.210
krytykować

319
00:14:49.210 --> 00:14:50.010
nadmiarowo za to,

320
00:14:50.050 --> 00:14:51.090
że takich sformułowań

321
00:14:51.090 --> 00:14:52.090
używają.

322
00:14:52.430 --> 00:14:53.330
Tylko wtedy

323
00:14:53.330 --> 00:14:54.370
może wytłumaczmy,

324
00:14:54.470 --> 00:14:55.490
dlaczego nie powinno się.

325
00:14:55.730 --> 00:14:56.170
Dlaczego

326
00:14:56.170 --> 00:14:58.130
jest to stygmatyzujące,

327
00:14:58.210 --> 00:14:59.110
dlaczego robi to

328
00:14:59.110 --> 00:14:59.950
źle

329
00:14:59.950 --> 00:15:00.730
nam wszystkim.

330
00:15:01.070 --> 00:15:01.950
Bo my wszyscy

331
00:15:01.950 --> 00:15:02.770
jesteśmy narażeni

332
00:15:02.770 --> 00:15:03.850
na choroby psychiczne.

333
00:15:04.610 --> 00:15:05.670
Doświadczenie psychozy

334
00:15:05.670 --> 00:15:06.450
może spotkać

335
00:15:06.450 --> 00:15:07.430
każdego z nas.

336
00:15:07.670 --> 00:15:08.270
Jak my wtedy

337
00:15:08.270 --> 00:15:09.010
byśmy się czuli?

338
00:15:09.310 --> 00:15:09.850
Jak my wtedy

339
00:15:09.850 --> 00:15:10.950
chcielibyśmy być

340
00:15:10.950 --> 00:15:11.750
określani

341
00:15:11.750 --> 00:15:12.330
i nazywani?

342
00:15:12.410 --> 00:15:13.290
Czy chcielibyśmy być

343
00:15:13.290 --> 00:15:14.070
wtedy utożsamiani

344
00:15:14.070 --> 00:15:14.890
z tą chorobą?

345
00:15:15.030 --> 00:15:16.410
Czy jest to właśnie

346
00:15:16.410 --> 00:15:17.290
coś, co się nam

347
00:15:17.290 --> 00:15:18.270
przydarzyło?

348
00:15:18.430 --> 00:15:19.290
Że jest to coś,

349
00:15:19.310 --> 00:15:20.190
z czym żyjemy.

350
00:15:20.430 --> 00:15:21.590
Natomiast to nie

351
00:15:21.590 --> 00:15:22.250
jesteśmy my.

352
00:15:22.450 --> 00:15:23.090
Czyli jak już

353
00:15:23.090 --> 00:15:24.270
wielokrotnie okazywało się

354
00:15:24.270 --> 00:15:25.230
w naszych rozmowach

355
00:15:25.230 --> 00:15:26.330
najlepszym wyjściem

356
00:15:26.330 --> 00:15:26.970
jest przyjęcie

357
00:15:26.970 --> 00:15:28.650
postawy empatycznej

358
00:15:28.650 --> 00:15:29.190
po prostu

359
00:15:29.190 --> 00:15:30.430
i zobaczenia człowieka

360
00:15:30.430 --> 00:15:31.510
w człowieku.

361
00:15:31.810 --> 00:15:33.030
Bardzo Ci dziękuję

362
00:15:33.030 --> 00:15:33.790
za tę rozmowę.

363
00:15:33.950 --> 00:15:34.970
Moim gościem był

364
00:15:34.970 --> 00:15:35.950
Marcin Kuna,

365
00:15:36.310 --> 00:15:36.990
lekarz psychiatra

366
00:15:36.990 --> 00:15:38.270
w trakcie specjalizacji

367
00:15:38.270 --> 00:15:39.270
z Mazowieckiego

368
00:15:39.270 --> 00:15:40.050
Specjalistycznego

369
00:15:40.050 --> 00:15:40.850
Centrum Zdrowia

370
00:15:40.850 --> 00:15:41.730
w Pruszkowie.

371
00:15:41.910 --> 00:15:42.590
Bardzo dziękuję

372
00:15:42.590 --> 00:15:43.090
za rozmowę.

373
00:15:44.070 --> 00:15:46.430
Audycje kulturalne

374
00:15:46.430 --> 00:15:48.430
w dobrym tonie.