WEBVTT

1
00:00:01.420 --> 00:00:05.120
Audycje kulturalne. W dobrym tonie.

2
00:00:05.700 --> 00:00:09.720
Przy mikrofonie Martyna Matwiejuk. Słuchają Państwo audycji kulturalnych.

3
00:00:09.900 --> 00:00:13.000
W studiu podcastu Narodowego Centrum Kultury dziś Katarzyna Haber,

4
00:00:13.580 --> 00:00:17.440
kuratorka wystawy zatytułowanej Podwójna Jednorodność, Władysław Strzemiński.

5
00:00:17.560 --> 00:00:21.760
To wystawa aktualnie prezentowana w Kordygardzie Galerii Narodowego Centrum Kultury.

6
00:00:22.100 --> 00:00:25.640
Dziś o tej wystawie chciałybyśmy Państwu opowiedzieć. Dzień dobry Kasiu.

7
00:00:25.760 --> 00:00:26.300
Dzień dobry.

8
00:00:26.640 --> 00:00:31.160
Na ekspozycji zobaczymy 24 prace Władysława Strzemińskiego.

9
00:00:31.420 --> 00:00:36.160
Wykonane w różnych technikach. To jest wystawa, która ma charakter przekrojowy.

10
00:00:36.420 --> 00:00:41.440
Można powiedzieć, że jest okazją do tego, by prześledzić drogę twórczą artysty,

11
00:00:41.560 --> 00:00:45.360
bo najstarsze dzieło pochodzi z 1929 roku.

12
00:00:45.980 --> 00:00:49.220
Najnowsze zostało wykonane rok przed śmiercią Strzemińskiego.

13
00:00:50.000 --> 00:00:54.480
I zanim może o samej sztuce, to zacznę od tego, co najtrudniejsze,

14
00:00:54.600 --> 00:00:59.080
co odcisnęło największe piętno na zdrowiu, sprawności,

15
00:00:59.080 --> 00:01:02.260
i pewnie też psychice artysty, czyli od pierwszej wojny światowej.

16
00:01:03.100 --> 00:01:08.300
Władysław Strzemiński zaczyna dorosłe życie od walki na froncie.

17
00:01:08.600 --> 00:01:10.660
Cudem tak naprawdę uchodzi z życiem.

18
00:01:11.040 --> 00:01:14.920
Ale kiedy też spojrzymy na to, co działo się później, po wojnie,

19
00:01:15.100 --> 00:01:17.920
to można odnieść takie wrażenie, że to jest ciągła walka,

20
00:01:17.980 --> 00:01:22.520
to jest bycie w poprzek, to jest niezgoda na system, niezgoda na socrealizm.

21
00:01:22.600 --> 00:01:24.060
To jest biografia pełna zmagania.

22
00:01:24.060 --> 00:01:29.400
To rzeczywiście taka biografia, którą można by obdzielić kilka osób co najmniej.

23
00:01:29.680 --> 00:01:35.980
Niesamowicie heroiczne wydarzenia związane z życiem Strzemińskiego.

24
00:01:36.360 --> 00:01:43.320
Anny jako dwunastolatek zostaje zawieziony do takiej prestiżowej szkoły kadetów w Moskwie

25
00:01:43.320 --> 00:01:47.490
przez swojego ojca, polskiego szlachcica pochodzącego spod Mińska.

26
00:01:47.490 --> 00:01:55.170
I kontynuuje tę karierę wojskową później na studiach inżynierskich w Petersburgu.

27
00:01:55.310 --> 00:02:02.070
Dostaje się takie bardzo rzeczywiście prestiżowe, bardzo elitarne studia do szkoły inżynieryjnej.

28
00:02:02.230 --> 00:02:05.330
To jest tak zwany zamek inżynieryjny w Petersburgu.

29
00:02:05.410 --> 00:02:07.590
To jest właściwie taka elita elit.

30
00:02:07.950 --> 00:02:14.710
Zresztą po Powstaniu Stoczniowym Polacy mają tam dość ciężko po represjach popowstaniowych.

31
00:02:14.710 --> 00:02:18.730
Polacy stanowią w tej szkole bardzo nikły procent.

32
00:02:19.150 --> 00:02:26.030
I to, że Strzemiński się tam dostał prawdopodobnie zawdzięczał po prostu niesamowitej sile charakteru

33
00:02:26.030 --> 00:02:28.390
i bardzo dobrym wynikom w nauce.

34
00:02:28.610 --> 00:02:32.350
To było praktycznie dla Polaków niedostępne.

35
00:02:32.570 --> 00:02:37.230
Kończy szkołę dosłownie w maju 1914 roku.

36
00:02:37.810 --> 00:02:40.050
Za chwileczkę wybucha I wojna światowa.

37
00:02:40.050 --> 00:02:46.450
Wszyscy uważają, że to jest wojna, która skończy się maksymalnie po roku,

38
00:02:46.750 --> 00:02:49.690
że raczej będzie miała taki ospały charakter.

39
00:02:49.970 --> 00:02:53.150
Tymczasem następuje eskalacja działań wojennych.

40
00:02:53.310 --> 00:03:00.850
No i przede wszystkim zostaje użyte w czasie wojny po raz pierwszy ta broń masowej zagłady,

41
00:03:00.970 --> 00:03:03.110
czyli po prostu gazy bojowe.

42
00:03:03.110 --> 00:03:07.450
Niemcy używają tych gazów bojowych po raz pierwszy pod IPR.

43
00:03:07.970 --> 00:03:12.350
I to jest w ogóle taki moment, kiedy nikt nie jest przygotowany.

44
00:03:12.470 --> 00:03:15.510
Nikt nie wie nawet jakiego rodzaju to jest broń.

45
00:03:15.710 --> 00:03:19.370
Tylko i wyłącznie takie osady brązowe na mundurach świadczą o tym,

46
00:03:19.510 --> 00:03:23.850
że zostały użyte właśnie jakieś środki chemiczne.

47
00:03:24.130 --> 00:03:26.570
No i to jest użyty po prostu chlor i brom.

48
00:03:26.570 --> 00:03:32.530
Ale z relacji angielskich, z tego pierwszego ataku pod IPR wynika,

49
00:03:32.690 --> 00:03:37.110
że oni zobaczyli wycefujących się w takim absolutnym chaosie Francuzów,

50
00:03:37.210 --> 00:03:40.650
którzy się trzymali za głowy, biegali rozproszeni.

51
00:03:40.810 --> 00:03:42.970
W ogóle nie wiadomo było co się z nimi dzieje.

52
00:03:43.390 --> 00:03:46.210
Niedobitki dotarły do okopów angielskich,

53
00:03:46.210 --> 00:03:52.690
ale obserwacja tych właściwie masowych zgonów spowodowała,

54
00:03:52.850 --> 00:03:58.290
że rząd angielski w ciągu dosłownie 36 godzin

55
00:03:58.290 --> 00:04:02.830
zarządził taką mobilizację i wyprodukowano pierwsze maski gazowe.

56
00:04:03.210 --> 00:04:06.670
Pierwsze takie tampony nasączone jakimkolwiek płynem,

57
00:04:06.770 --> 00:04:08.950
żeby po prostu chronić żołnierzy.

58
00:04:09.430 --> 00:04:13.110
Tam jest oczywiście na terenie Imperium Rosyjskiego.

59
00:04:13.110 --> 00:04:16.410
Ta informacja była niejawna.

60
00:04:16.570 --> 00:04:17.990
To docierało bardzo późno.

61
00:04:18.510 --> 00:04:21.330
Żołnierze nawet nie wiedzieli, że taka broń została użyta.

62
00:04:21.490 --> 00:04:24.230
I kolejny atak nastąpił pod Bolimowym.

63
00:04:24.350 --> 00:04:27.930
Pod Bolimowym użyte gazów, podobnie jak pod IPR.

64
00:04:28.490 --> 00:04:33.450
Natomiast tutaj oczywiście armia rosyjska została zdziesiątkowana,

65
00:04:33.730 --> 00:04:36.850
ale te straty nie były tak dotkliwe jak pod IPR.

66
00:04:36.950 --> 00:04:38.670
Po prostu pogoda nie sprzyjała.

67
00:04:38.810 --> 00:04:41.950
Ten chlor rozpuszczał się w porannej rosie,

68
00:04:41.950 --> 00:04:46.030
w związku z czym nie było aż tak wielkich strat w ludziach.

69
00:04:46.510 --> 00:04:50.630
Ale też ranni, którzy zostali dowiezieni do szpitali w Warszawie.

70
00:04:50.750 --> 00:04:54.310
Właściwie lekarze pozostawali wobec nich bezradni.

71
00:04:54.490 --> 00:05:00.270
I kolejny atak to jest broniony m.in. przez Szemińskiego.

72
00:05:00.570 --> 00:05:04.350
Taki punkt strategiczny nad Biebrzą, czyli twierdza o Sowiec.

73
00:05:04.490 --> 00:05:07.670
Szemiński zostaje tam wysłany jako młody chłopak.

74
00:05:07.670 --> 00:05:13.590
On ma dosłownie 22 lata w momencie, kiedy jest oficerem w Osowcu.

75
00:05:13.750 --> 00:05:18.270
O Sowiec jest taką twierdzą, jedną z najnowocześniejszych w ówczesnej Rosji.

76
00:05:18.450 --> 00:05:22.630
To jest miejsce, które jest bardzo istotne właśnie ze względów strategicznych.

77
00:05:22.790 --> 00:05:25.390
Jest to malutka twierdza, ale bardzo nowoczesny.

78
00:05:25.390 --> 00:05:29.350
No i robi wrażenie, że jest to punkt nie do zdobycia.

79
00:05:29.770 --> 00:05:35.550
Szemiński zresztą jeszcze na początku sierpnia ma tam takie wybitne zasługi,

80
00:05:35.570 --> 00:05:38.970
dlatego że m.in. wysadza tory kolejowe.

81
00:05:39.490 --> 00:05:45.390
Również konstruuje takie miotacze min, które zostają po prostu według jego projektu zrealizowane

82
00:05:45.390 --> 00:05:49.730
i wydają się bronią niesłychanie skuteczną.

83
00:05:49.890 --> 00:05:55.790
Tymczasem Niemcy używają po raz kolejny, po raz trzeci gazów bojowych.

84
00:05:56.370 --> 00:06:00.470
I tutaj straty po stronie rosyjskiej są przerażające.

85
00:06:00.610 --> 00:06:05.630
Właściwie wszyscy, którzy są na zewnątrz, wszyscy, którzy są w okopach giną.

86
00:06:06.010 --> 00:06:11.890
Natomiast też po prostu nie ma instrukcji, jak zachować się wobec użytych gazów.

87
00:06:11.890 --> 00:06:16.950
Ludzie nie wiedzą, że jedynym ratunkiem jest wspięcie się wyżej na drzewo,

88
00:06:17.030 --> 00:06:18.310
wejście na dach budynku.

89
00:06:18.490 --> 00:06:20.350
Po prostu nie mają świadomości.

90
00:06:20.550 --> 00:06:25.210
Ale też Szemiński opisywał, że w momencie, kiedy oni zostali zaatakowani,

91
00:06:25.390 --> 00:06:29.490
a atak nastąpił w nocy, te gazy dostały się do samej twierdzy.

92
00:06:29.650 --> 00:06:33.110
I ten gaz rozpełzał się po pomieszczaniach w twierdzy.

93
00:06:33.270 --> 00:06:37.710
Zabijał właściwie wszystko, bo ginęły zwierzęta, ginęły ptaki.

94
00:06:37.710 --> 00:06:44.050
Wszystko, co było żywe, obumarło do tego stopnia, że obumarła trawa,

95
00:06:44.170 --> 00:06:48.310
obumarły rośliny, które były w twierdzy, drzewa, straciły liście.

96
00:06:48.870 --> 00:06:52.150
No to dosłownie taki krajobraz po katastrofie.

97
00:06:52.370 --> 00:06:55.090
Ale co się dzieje wtedy sam z Szemiński?

98
00:06:55.270 --> 00:07:01.030
On przebywa jeszcze w momencie tego pierwszego ataku gazem w budynku twierdzy.

99
00:07:01.030 --> 00:07:08.090
I zostaje wysłany, zostaje utworzony taki prowizoryczny oddział,

100
00:07:08.690 --> 00:07:11.110
który ma dokonać kontrataku.

101
00:07:11.350 --> 00:07:13.250
I to jest dosłownie garstka ludzi.

102
00:07:13.390 --> 00:07:16.950
To jest stół żywych, którzy ocaleli.

103
00:07:17.130 --> 00:07:25.070
I ani w takim desperackim ataku rzucają się na Niemców pod dowództwem Szemińskiego,

104
00:07:25.070 --> 00:07:30.750
ponieważ oficer, który prowadził ten atak, zostaje śmiertelnie ranny

105
00:07:30.750 --> 00:07:33.030
i przekazuje dowództwo Szemińskiemu.

106
00:07:33.150 --> 00:07:37.190
I on prowadzi tych desperatów, którzy dławią się,

107
00:07:38.250 --> 00:07:41.630
właściwie plują własnymi płucami, plują krwią,

108
00:07:41.870 --> 00:07:46.530
ale w takim szale bitewnym ruszają na Niemców.

109
00:07:46.850 --> 00:07:49.470
Tak jak wspomniałam, to są dosłownie niedobitki,

110
00:07:49.610 --> 00:07:54.050
ponieważ ta załoga twierdzy podobno liczyła około 1600 osób.

111
00:07:54.050 --> 00:07:58.490
Natomiast w tym ostatnim ataku uczestniczyło stóż żołnierzy.

112
00:07:58.850 --> 00:08:03.950
Szemiński w ogóle nie mówił o tych działaniach związanych z twierdzą o sowiecach.

113
00:08:04.090 --> 00:08:06.950
On w ogóle nie podnosił tego w późniejszym życiu.

114
00:08:07.070 --> 00:08:12.750
Myślę, że to też było związane z cenzurą, która obowiązywała Rosji sowieckiej.

115
00:08:13.150 --> 00:08:17.370
Ponieważ był to jednak wyczyn carskiej armii,

116
00:08:17.410 --> 00:08:20.030
to o SOW-cu po prostu nie można było mówić.

117
00:08:20.170 --> 00:08:23.190
Tam pierwsze wzmianki pojawiły się w latach 30-tych.

118
00:08:23.190 --> 00:08:29.430
Natomiast tak naprawdę ta informacja zaczęła się przebijać do takiej masowej świadomości

119
00:08:29.430 --> 00:08:34.170
dopiero w latach 80-tych, a w zasadzie realnie do popkultury

120
00:08:34.170 --> 00:08:36.610
trafiło to dopiero w latach 2000-tych.

121
00:08:37.250 --> 00:08:41.970
No i mało kto wie, że właśnie Szemiński był dowódcą tego kontrataku.

122
00:08:42.210 --> 00:08:47.030
To dodajmy, że w tym roku przypada 110. rocznica wybuchu I wojny światowej

123
00:08:47.030 --> 00:08:50.290
i wokół tej rocznicy również powstała ta wystawa.

124
00:08:50.550 --> 00:08:55.030
To w takim razie Katarzyna Kobro wprowadziła sztukę do życia Strzemińskiego?

125
00:08:55.230 --> 00:08:58.590
Nie. Wydaje się, że on ze sztuką miał do czynienia wcześniej.

126
00:08:58.970 --> 00:09:04.570
I myślę, że taki pierwszy kontakt ze sztuką nastąpił jeszcze w tej szkole kadetów w Moskwie.

127
00:09:04.570 --> 00:09:08.410
Dlatego, że po pierwsze oni mieli zajęcia z rysunku.

128
00:09:08.670 --> 00:09:13.210
I to były zajęcia obowiązkowe, podobnie jak zajęcia z muzyki.

129
00:09:13.370 --> 00:09:16.630
My nie wiemy na przykład na jakim instrumencie uczył się grać Strzemiński.

130
00:09:17.170 --> 00:09:20.570
Natomiast wiemy, że on wcześniej jako dziecko praktycznie nie rysował.

131
00:09:20.690 --> 00:09:24.090
I prawdopodobnie ten pierwszy kontakt właśnie z rysunkiem

132
00:09:24.090 --> 00:09:26.330
następuje w momencie, kiedy ma 12 lat.

133
00:09:26.330 --> 00:09:30.310
Też jest to szkoła elitarna, więc oni muszą chodzić na wystawy,

134
00:09:30.450 --> 00:09:36.410
muszą chodzić do teatrów, muszą uczestniczyć w tym życiu kulturalnym Moskwy.

135
00:09:36.590 --> 00:09:41.370
A potem kolejny etap, czyli studia inżynierskie w Petersburgu.

136
00:09:41.490 --> 00:09:43.370
Kiedy po pierwsze są w tym zamku inżynieryjnym.

137
00:09:43.990 --> 00:09:46.830
To jest niesamowita siedzibę.

138
00:09:47.130 --> 00:09:50.410
Po prostu jeden z największych, najwspanialszych pałaców w Petersburgu.

139
00:09:50.410 --> 00:09:58.010
Syn Katarzyny II, Paweł, tylko przez rok cieszył się tą wspaniałą siedzibą,

140
00:09:58.130 --> 00:10:00.910
tym zamkiem, który wystawił w Petersburgu.

141
00:10:01.130 --> 00:10:07.530
Został po roku zamordowany i przez 15 lat ten pałac w ogóle nie był użytkowany.

142
00:10:07.710 --> 00:10:10.730
I w momencie, kiedy tam powstaje szkoła inżynierska,

143
00:10:11.590 --> 00:10:14.010
tam są zachowane niesamowite wnętrze.

144
00:10:14.110 --> 00:10:16.490
Tam są plafony, tam są freski.

145
00:10:16.630 --> 00:10:19.570
To wszystko musi oddziaływać na wyobraźnię Strzemińskiego.

146
00:10:19.570 --> 00:10:24.770
On po prostu te najważniejsze lata życia spędza w otoczeniu wielkiej sztuki.

147
00:10:24.990 --> 00:10:28.930
W latach dwudziestych, dwudziestego wieku przyjeżdża z Rosji do Polski.

148
00:10:29.290 --> 00:10:31.770
Poznawszy wcześniej tamtejszą awangardę,

149
00:10:31.850 --> 00:10:34.950
tutaj zaczyna gromadzić wokół siebie środowiska artystyczne.

150
00:10:35.070 --> 00:10:36.290
Zakłada grupy artystyczne.

151
00:10:36.430 --> 00:10:39.570
Pod koniec lat dwudziestych ogłasza też własną teorię unizmu.

152
00:10:39.950 --> 00:10:42.610
Jak sądzisz, jak wiele on zaczerpnął od rosyjskich awangardzistów?

153
00:10:43.190 --> 00:10:46.230
Wiemy, że był przez chwilę asystentem Kazimierza Malewicza.

154
00:10:46.230 --> 00:10:53.370
Tak, tutaj prawdopodobnie już na początku rewolucji październikowej

155
00:10:53.370 --> 00:10:58.810
Strzemiński zaczyna wiązać się z tym środowiskiem artystycznym.

156
00:10:59.230 --> 00:11:04.050
Wiemy, że on w ogóle jest bardzo poważnie okaleczony,

157
00:11:04.150 --> 00:11:09.110
bo tutaj nie wspomniałam jeszcze, że udział w obronie twierdzy o sowiec

158
00:11:09.110 --> 00:11:13.350
spowodował zatrucie chemiczne i prawdopodobnie poparzenia,

159
00:11:13.550 --> 00:11:18.390
których skutkiem była konieczność amputacji lewej dłoni i prawej nogi.

160
00:11:18.710 --> 00:11:23.310
On prawdopodobnie nie może w tych ostatnich miesiącach wojny wrócić na front.

161
00:11:23.570 --> 00:11:29.150
Tymczasem wybucha rewolucja i w efekcie on, leczony jeszcze w Lazarecie,

162
00:11:29.150 --> 00:11:31.510
ma kontakt z Katarzyną Kobro.

163
00:11:31.650 --> 00:11:37.210
Prawdopodobnie ona wprowadza go w środowisko tej awangardowej śmietanki

164
00:11:37.210 --> 00:11:44.610
artystycznej Rosji sowieckiej, bo przypuszczalnie Kobro jest studentką Malewicza.

165
00:11:45.070 --> 00:11:48.470
Malewicz zaprzyjaźni się ze Strzemińskim.

166
00:11:48.530 --> 00:11:51.380
Strzemiński będzie przez jakiś czas asystentem Malewicza.

167
00:11:51.380 --> 00:11:57.780
I tu w ogóle pierwszy kontakt z suprematyzmem, pierwszy kontakt właśnie z taką awangardą rosyjską,

168
00:11:57.900 --> 00:11:59.820
również pierwszy kontakt z Tatlinem.

169
00:12:00.060 --> 00:12:04.560
I między innymi obserwowanie sporu między Malewiczem i Tatlinem,

170
00:12:05.240 --> 00:12:11.200
czyli między suprematyzmem i założeniami produktywistycznymi Tatlina.

171
00:12:11.440 --> 00:12:16.540
Kobro i Strzemiński zdecydowanie stoją po stronie suprematyzmu.

172
00:12:17.260 --> 00:12:20.100
Dla nich produktywizm jest martwą drogą.

173
00:12:20.100 --> 00:12:25.880
I potem już na gruncie polskim, kiedy z kolei będą między innymi

174
00:12:25.880 --> 00:12:32.140
środzełożycieli ugrupowania blok, zetkną się z tymi koncepcjami produktywizmu

175
00:12:32.140 --> 00:12:36.980
i uznają, że to jest absolutnie taka martwa ścieżka,

176
00:12:37.140 --> 00:12:39.620
która ich skłoni do wycofania się z bloku.

177
00:12:40.080 --> 00:12:46.740
Natomiast Strzemiński przyjedzie do, najpierw drogą przez Wilno w XXI,

178
00:12:46.740 --> 00:12:51.220
ostatecznie trafi z Katarzyną Kobrą do Łodzi.

179
00:12:51.560 --> 00:12:55.820
Być może zresztą, że to będzie taki przystanek w dalszych ich planach,

180
00:12:55.860 --> 00:12:57.980
żeby pojechać na zachód.

181
00:12:58.200 --> 00:13:02.360
Natomiast tutaj w Łodzi oni stworzą takie niesamowicie prażne,

182
00:13:02.520 --> 00:13:04.920
bardzo awangardowe środowiska artystyczne.

183
00:13:04.920 --> 00:13:09.360
W gruncie rzeczy to, z czym oni się tutaj w Polsce spotkają,

184
00:13:09.380 --> 00:13:13.220
to przede wszystkim środowisko kapistów,

185
00:13:13.460 --> 00:13:17.200
którzy są jednak bardziej konserwatywni,

186
00:13:17.360 --> 00:13:21.020
bardziej tradycyjni niż to, co głosi Strzemiński.

187
00:13:21.100 --> 00:13:26.240
A Strzemiński chce wprowadzić w Polsce rzeczywiście taką niesamowicie

188
00:13:26.240 --> 00:13:28.100
awangardową sztukę.

189
00:13:28.360 --> 00:13:32.360
Rozwinąć suprematyzm Malewicza, iść dosłownie krok dalej.

190
00:13:32.360 --> 00:13:37.520
I to, co wprowadza to unizm, tworzy właśnie taką teorię unizmu,

191
00:13:37.620 --> 00:13:41.240
ale dochodzi do niej, tworząc najpierw obrazy,

192
00:13:41.380 --> 00:13:46.000
które są wyraźnie kubizujące, jeszcze wcześniej sezanowskie,

193
00:13:46.300 --> 00:13:50.940
ale w pewnym momencie w ogóle wchodzi w abstrakcję geometriczną.

194
00:13:51.120 --> 00:13:55.000
I jednak z tej abstrakcji geometricznej wycofuje się na rzecz

195
00:13:55.000 --> 00:13:58.660
bardziej radykalnej teorii, czyli właśnie unizmu,

196
00:13:58.660 --> 00:14:01.880
który wydaje się najbardziej radykalną w ogóle teorią

197
00:14:01.880 --> 00:14:04.360
w polskiej sztuce awangardowej.

198
00:14:04.820 --> 00:14:05.780
Czym jest ten unizm?

199
00:14:05.920 --> 00:14:09.180
To jest trochę przeciwstawienie się sztucy barokowej,

200
00:14:09.440 --> 00:14:12.740
w której generalnie mówi się o dynamicy.

201
00:14:13.020 --> 00:14:16.340
Strzemiński chce zrezygnować z jakichś takich wyraźnych,

202
00:14:17.640 --> 00:14:19.880
kompozycyjnych, dynamicznych układów,

203
00:14:20.040 --> 00:14:24.440
które powodowałyby, że wzrok widza na obrazie

204
00:14:24.440 --> 00:14:28.080
koncentruje się tylko i wyłącznie w określonych miejscach.

205
00:14:28.420 --> 00:14:32.040
On uważa, że ten czworobok płótna powinien być traktowany

206
00:14:32.040 --> 00:14:35.460
absolutnie równorzędnie w każdym centymetrze kwadratowym.

207
00:14:35.660 --> 00:14:39.340
I powstaje sztuka, która jest sztuką taką,

208
00:14:39.900 --> 00:14:44.420
właściwie można powiedzieć, że jest to abstrakcja organiczna.

209
00:14:44.860 --> 00:14:48.260
Czyta się trochę w tych obrazach unistycznych,

210
00:14:48.720 --> 00:14:52.540
takie warstwice ziemi, jakieś mapy topograficzne.

211
00:14:52.540 --> 00:14:55.600
Ja widzę w tym takie myślenie inżyniera,

212
00:14:55.780 --> 00:14:58.660
a równocześnie są to w zasadzie reliefy.

213
00:14:58.820 --> 00:15:03.960
I te prace Strzemińskiego, których powstało w gruncie rzeczy niewiele z nam,

214
00:15:04.040 --> 00:15:05.580
koło dziesięciu prac unistycznych,

215
00:15:06.260 --> 00:15:09.700
one powodują, że on dochodzi do ściany.

216
00:15:10.420 --> 00:15:15.580
On stwierdza, że jednak jest w tym malarstwie monotonia,

217
00:15:15.780 --> 00:15:17.960
której nie jest w stanie pokonać,

218
00:15:18.020 --> 00:15:21.980
idąc krok dalej i realizując właśnie założenia unistyczne.

219
00:15:21.980 --> 00:15:27.120
I w tym momencie się cofa, cofa się znowu do sztuki przedmiotowej,

220
00:15:27.320 --> 00:15:33.020
ale już opatrzonej właśnie takimi zasadami suprematyzmu i zasadami unizmu.

221
00:15:33.540 --> 00:15:36.800
I powstają w latach trzydziestych pejzaże nadmorskie,

222
00:15:36.920 --> 00:15:40.920
pejzaże łódzkie, które pokazujemy na wystawie.

223
00:15:41.080 --> 00:15:43.980
Tak jak wspomniałaś, pierwszą realizacją,

224
00:15:44.100 --> 00:15:45.980
pierwszą pracą na wystawie,

225
00:15:45.980 --> 00:15:49.030
najwcześniejszą jest praca z 29 roku.

226
00:15:49.800 --> 00:15:51.040
To jest karteczka.

227
00:15:51.220 --> 00:15:54.150
W ogóle taki obiekt dla mnie niesamowicie emocjonalny.

228
00:15:54.900 --> 00:15:58.380
To jest praca, która być może była rodzajem wprawki malarskiej.

229
00:15:58.780 --> 00:16:01.320
Jedyny autoportlet Strzemińskiego, jaki znam.

230
00:16:02.500 --> 00:16:06.380
Wręczony uczennicy szkoły żeńskiej w Koluszkach,

231
00:16:06.380 --> 00:16:10.240
gdzie Strzemiński uczył,

232
00:16:10.340 --> 00:16:12.380
gdzie próbował razem z Katarzyną Kobro

233
00:16:12.380 --> 00:16:15.220
realizować takie zasady bałhałzowskie.

234
00:16:15.460 --> 00:16:18.700
Ten obiekt przetrwał właściwie w sposób zagadkowy.

235
00:16:19.000 --> 00:16:22.760
On był po prostu własnością tejże uczennicy.

236
00:16:23.160 --> 00:16:24.520
Potem w latach 90.

237
00:16:25.020 --> 00:16:27.860
Został odkupiony przez reżysera,

238
00:16:28.360 --> 00:16:31.280
który kręcił film dokumentalny o Strzemińskim.

239
00:16:31.280 --> 00:16:36.080
Potem ostatecznie terafił w ręce prywatne,

240
00:16:36.160 --> 00:16:37.500
do kolekcji prywatnej.

241
00:16:37.760 --> 00:16:40.420
No ale to bardzo wyjątkowa praca.

242
00:16:40.540 --> 00:16:44.380
Małusieńka wykonana farbą wodną.

243
00:16:45.240 --> 00:16:46.660
Taki pionowy format.

244
00:16:47.000 --> 00:16:48.980
I bardzo intensywna w kolorach.

245
00:16:49.100 --> 00:16:51.620
Ciekawe, bo widać tam właśnie takie

246
00:16:51.620 --> 00:16:55.220
kubistyczne predylekcje Strzemińskiego.

247
00:16:55.440 --> 00:16:57.980
No i kolejne prace, właśnie te pejzaże

248
00:16:57.980 --> 00:17:00.280
z początku lat 30.,

249
00:17:00.280 --> 00:17:03.140
w których ta plama barwna

250
00:17:03.140 --> 00:17:05.720
już się w pewien sposób autonomizuje.

251
00:17:05.880 --> 00:17:08.340
Ona się trochę odrywa od konturu.

252
00:17:08.820 --> 00:17:10.960
Natomiast cały czas ten kontur powoduje,

253
00:17:11.280 --> 00:17:14.380
że my absolutnie czytamy tę przedmiotowość.

254
00:17:14.960 --> 00:17:17.500
My wiemy, co tam jest namalowane.

255
00:17:17.980 --> 00:17:20.800
W ogóle mówi się, że one są rodzajem

256
00:17:20.800 --> 00:17:23.820
takiego odpoczynku, takiego relaksu malarskiego.

257
00:17:23.820 --> 00:17:27.860
Mamy z Muzeum Sztuki w Łodzi

258
00:17:27.860 --> 00:17:32.000
szereg prac właśnie z tych początków lat 30.,

259
00:17:32.000 --> 00:17:33.840
czyli właśnie Pejzaż Łódzki,

260
00:17:34.000 --> 00:17:38.020
Pejzaż Morski, Martwą Naturę z Jabłkiem

261
00:17:38.020 --> 00:17:43.060
i taką najbardziej suprematyzującą w kompozycji,

262
00:17:43.160 --> 00:17:45.100
kompozycję abstrakcyjną,

263
00:17:45.340 --> 00:17:49.000
która już właściwie pozostaje zupełnie abstrakcyjna.

264
00:17:49.000 --> 00:17:51.260
To jest niemal nieczytelne,

265
00:17:51.360 --> 00:17:54.640
jeżeli chodzi o jakiekolwiek elementy figuracyjne.

266
00:17:54.820 --> 00:17:58.460
Kolejnym etapem w twórczości Strzemińskiego,

267
00:17:58.620 --> 00:18:01.300
które również pokazujemy na wystawie,

268
00:18:01.500 --> 00:18:04.740
są rysunki z okresu wojny.

269
00:18:04.920 --> 00:18:08.120
To niesamowicie ekspresyjne prace,

270
00:18:08.440 --> 00:18:10.700
bardzo trudne w odbiorze.

271
00:18:10.880 --> 00:18:13.920
Prace, z którymi też walczyliśmy

272
00:18:13.920 --> 00:18:16.640
z punktu widzenia konserwatorskiego.

273
00:18:16.860 --> 00:18:19.260
Udało nam się tutaj dosłownie dokonać

274
00:18:19.260 --> 00:18:20.540
cudów konserwatorskich.

275
00:18:20.680 --> 00:18:22.460
To są prace z kolekcji prywatnych.

276
00:18:22.680 --> 00:18:25.880
I ja przyznam, że jak zobaczyłam je po raz pierwszy,

277
00:18:26.060 --> 00:18:26.900
miałam wątpliwość,

278
00:18:26.940 --> 00:18:30.780
czy w ogóle one będą się nadawały do eksponowania,

279
00:18:30.960 --> 00:18:34.080
ponieważ one były niesłychanie zakwaszone.

280
00:18:34.220 --> 00:18:36.880
Te papiery były zupełnie zbrązowiałe

281
00:18:36.880 --> 00:18:39.980
i zupełnie atrakcyjnie się nie prezentowały.

282
00:18:39.980 --> 00:18:44.160
Dosłownie cztery prace przedstawiające dłoń,

283
00:18:44.420 --> 00:18:47.000
przedstawiające ruiny

284
00:18:47.000 --> 00:18:50.440
i przedstawiające dwa widoki nieba.

285
00:18:50.640 --> 00:18:54.010
Prace, które dzięki wysiłkom konserwatora

286
00:18:54.540 --> 00:18:57.440
udało się oczywiście przywrócić

287
00:18:57.440 --> 00:19:00.100
w tak fantastycznej formie,

288
00:19:00.360 --> 00:19:02.280
że są nie do poznania.

289
00:19:02.420 --> 00:19:04.410
Można porównać zdjęcia w katalogu

290
00:19:04.520 --> 00:19:06.980
jeszcze sprzed prac konserwatorskich

291
00:19:06.980 --> 00:19:10.180
i właśnie efekt na wystawie.

292
00:19:10.240 --> 00:19:13.020
Myślę, że to dla wszystkich będzie wręcz szokujące.

293
00:19:13.160 --> 00:19:15.020
To ja dodam, że z Katarzyną Haber

294
00:19:15.020 --> 00:19:17.240
mogą się państwo spotkać na wystawie

295
00:19:17.240 --> 00:19:18.680
w każdy styczniowy piątek

296
00:19:18.680 --> 00:19:20.360
podczas trwania wystawy

297
00:19:20.360 --> 00:19:21.500
od 16 do 19.

298
00:19:22.260 --> 00:19:24.660
Zapraszamy na oprowadzania kuratorskie.

299
00:19:25.100 --> 00:19:26.140
Wspomniałaś o filmie

300
00:19:26.140 --> 00:19:27.140
i tak sobie pomyślałam,

301
00:19:27.220 --> 00:19:28.260
że pewnie większość z nas

302
00:19:28.260 --> 00:19:30.960
zna postać Władysława Strzemińskiego

303
00:19:30.960 --> 00:19:32.980
przez film w reżyserii Andrzeja Wajdy

304
00:19:32.980 --> 00:19:33.600
po widoki.

305
00:19:33.760 --> 00:19:35.440
Tam w rolę artysty wcielił się

306
00:19:35.440 --> 00:19:36.640
Bogusław Linda.

307
00:19:37.000 --> 00:19:38.260
No i właśnie te powidoki,

308
00:19:38.960 --> 00:19:39.800
które pojawiały się

309
00:19:39.800 --> 00:19:41.120
na obrazach solarystycznych

310
00:19:41.120 --> 00:19:42.500
z tego ostatniego okresu

311
00:19:42.500 --> 00:19:43.760
twórczości Strzemińskiego.

312
00:19:43.980 --> 00:19:45.360
Przykład takiej pracy

313
00:19:45.360 --> 00:19:47.060
także zobaczył państwo w galerii.

314
00:19:47.520 --> 00:19:48.420
Ja zastanawiam się jeszcze

315
00:19:48.420 --> 00:19:49.260
nad jednym wątkiem,

316
00:19:49.420 --> 00:19:50.520
który trochę symbolicznie

317
00:19:50.520 --> 00:19:52.040
pojawia się na tej wystawie,

318
00:19:52.120 --> 00:19:53.840
bo poza tym, że Strzemiński

319
00:19:53.840 --> 00:19:55.120
był artystą-malarzem,

320
00:19:55.240 --> 00:19:56.260
był teoretykiem sztuki,

321
00:19:56.320 --> 00:19:57.080
o czym wspomniałyśmy,

322
00:19:57.220 --> 00:19:59.100
był także pedagogiem, nauczycielem.

323
00:19:59.520 --> 00:20:01.780
I część prac w Kordegardzie

324
00:20:01.780 --> 00:20:03.420
pochodzi z kolekcji

325
00:20:03.420 --> 00:20:04.740
Stanisława Fijałkowskiego,

326
00:20:04.980 --> 00:20:05.640
artysty-malarza,

327
00:20:05.740 --> 00:20:07.900
który był uczniem Strzemińskiego.

328
00:20:08.080 --> 00:20:10.060
Jego wspomnienia w katalogu,

329
00:20:10.180 --> 00:20:11.300
który towarzyszy wystawie,

330
00:20:11.780 --> 00:20:12.940
opisał Adam Jaśkiewicz.

331
00:20:13.460 --> 00:20:14.300
Co wiemy o tym,

332
00:20:14.460 --> 00:20:16.160
jakim Strzemiński był nauczycielem?

333
00:20:16.380 --> 00:20:19.560
Strzemiński w tym późnym okresie,

334
00:20:19.560 --> 00:20:20.880
już powojennym,

335
00:20:21.140 --> 00:20:23.800
czyli od 1945 roku,

336
00:20:24.290 --> 00:20:26.840
wydaje się, że jest mocno osadzony

337
00:20:26.840 --> 00:20:28.560
w łódzkiej szkole.

338
00:20:28.560 --> 00:20:31.420
Jest postacią niesamowicie charyzmatyczną.

339
00:20:31.960 --> 00:20:33.680
On między innymi tworzy tam

340
00:20:33.680 --> 00:20:35.120
salę neoplastyczną.

341
00:20:35.260 --> 00:20:37.500
To są nieprawdopodobne dokonania,

342
00:20:37.660 --> 00:20:39.340
idące łeb w łeb

343
00:20:39.340 --> 00:20:41.960
z dokonaniami awangardy

344
00:20:41.960 --> 00:20:43.140
na zachodzie.

345
00:20:43.380 --> 00:20:45.540
To zresztą też taka rola

346
00:20:45.540 --> 00:20:47.160
Strzemińskiego w krzewieniu

347
00:20:47.160 --> 00:20:48.680
tej awangardy w Polsce,

348
00:20:49.180 --> 00:20:50.880
polegająca między innymi na tym,

349
00:20:51.100 --> 00:20:52.000
że on tworzy

350
00:20:52.000 --> 00:20:55.320
pierwszą w Polsce kolekcję sztuki nowoczesnej,

351
00:20:55.440 --> 00:20:56.900
jedną z pierwszych w Europie.

352
00:20:56.900 --> 00:20:59.200
Dzięki temu, że utrzymuje

353
00:20:59.200 --> 00:21:01.820
przyjazne kontakty z całą awangardą

354
00:21:01.820 --> 00:21:03.200
na zachodzie,

355
00:21:03.200 --> 00:21:05.800
między innymi z przedstawicielami

356
00:21:05.800 --> 00:21:06.460
The Stills,

357
00:21:07.820 --> 00:21:08.160
Mondrianem.

358
00:21:08.600 --> 00:21:09.720
Dzisiaj to są zbiory

359
00:21:09.720 --> 00:21:10.780
Muzeum Sztuki w Łodzi.

360
00:21:11.060 --> 00:21:11.780
Tak, tak.

361
00:21:12.040 --> 00:21:14.340
I on prowadzi z nimi korespondencje.

362
00:21:14.500 --> 00:21:16.580
On prosi ich o przesłanie

363
00:21:16.580 --> 00:21:18.520
swoich prac właśnie

364
00:21:18.520 --> 00:21:20.080
do tej pierwszej kolekcji

365
00:21:20.080 --> 00:21:20.900
sztuki nowoczesnej.

366
00:21:21.000 --> 00:21:23.480
To są zupełnie niesamowite obiekty.

367
00:21:23.700 --> 00:21:25.540
Z kolei w trakcie wojny

368
00:21:25.540 --> 00:21:27.660
sam Strzemiński musi się ukrywać

369
00:21:27.660 --> 00:21:29.560
ze swoją twórczością awangardową,

370
00:21:29.700 --> 00:21:30.380
ponieważ zostaje

371
00:21:30.380 --> 00:21:32.060
razem z Katarzyną Kobro

372
00:21:32.060 --> 00:21:34.060
bardzo szybko zadenuncjowanym

373
00:21:34.060 --> 00:21:35.560
i jego prace

374
00:21:35.560 --> 00:21:37.240
zostają określone

375
00:21:37.240 --> 00:21:37.960
w takiej

376
00:21:38.980 --> 00:21:40.400
niemieckojęzycznej gazecie

377
00:21:40.400 --> 00:21:41.540
ukazującej się

378
00:21:41.540 --> 00:21:42.320
w czasie wojny

379
00:21:42.320 --> 00:21:42.860
jako

380
00:21:43.660 --> 00:21:44.380
Antartatekunst,

381
00:21:44.480 --> 00:21:45.160
czyli po prostu

382
00:21:45.160 --> 00:21:46.740
sztuka zdegenerowana.

383
00:21:47.340 --> 00:21:49.520
I Kobro i Strzemiński

384
00:21:49.520 --> 00:21:51.160
muszą swoje prace ukryć.

385
00:21:51.280 --> 00:21:52.380
Później Katarzyna Kobro

386
00:21:52.380 --> 00:21:53.180
będzie te prace

387
00:21:53.180 --> 00:21:54.300
Strzemińskiego ratować

388
00:21:54.300 --> 00:21:54.880
w ten sposób,

389
00:21:55.040 --> 00:21:56.160
że przyjdzie

390
00:21:56.160 --> 00:21:56.540
z

391
00:21:57.540 --> 00:21:58.260
Volksdeutschem,

392
00:21:58.640 --> 00:21:59.240
który będzie

393
00:21:59.240 --> 00:22:00.200
w przebraniu

394
00:22:00.200 --> 00:22:01.580
niemieckiego oficera,

395
00:22:02.020 --> 00:22:03.260
wejdą do mieszkania,

396
00:22:03.620 --> 00:22:05.000
swojego mieszkania

397
00:22:05.000 --> 00:22:06.360
przedwojennego.

398
00:22:06.360 --> 00:22:08.200
Na ich widok

399
00:22:08.200 --> 00:22:09.040
właściwie rodzina,

400
00:22:09.160 --> 00:22:10.680
która tam będzie mieszkała

401
00:22:10.680 --> 00:22:11.380
obecnie

402
00:22:11.380 --> 00:22:12.480
nic już nie powie,

403
00:22:12.620 --> 00:22:13.200
a oni po prostu

404
00:22:13.200 --> 00:22:14.340
zabiorą tę pracę,

405
00:22:14.880 --> 00:22:17.000
wyniosą z mieszkania

406
00:22:17.000 --> 00:22:17.800
i z piwnic

407
00:22:17.800 --> 00:22:19.160
i będą ukrywać.

408
00:22:19.440 --> 00:22:20.460
Większość prac

409
00:22:20.460 --> 00:22:21.940
Strzemińskiego przetrwa,

410
00:22:21.960 --> 00:22:23.880
ale one też będą

411
00:22:23.880 --> 00:22:25.940
wyrzucane na śmietnik

412
00:22:25.940 --> 00:22:26.840
przez tę rodzinę,

413
00:22:26.940 --> 00:22:28.340
która częściowo

414
00:22:28.340 --> 00:22:29.540
zajmie ich mieszkanie.

415
00:22:29.700 --> 00:22:30.360
Po wojnie

416
00:22:30.360 --> 00:22:31.020
wydaje się,

417
00:22:31.160 --> 00:22:31.920
że otwiera się

418
00:22:31.920 --> 00:22:33.000
zupełnie nowa karta

419
00:22:33.000 --> 00:22:34.200
dla Strzemińskiego,

420
00:22:34.380 --> 00:22:35.920
ale to ten moment

421
00:22:35.920 --> 00:22:37.220
taki Prosperii

422
00:22:37.220 --> 00:22:37.960
powojennej

423
00:22:37.960 --> 00:22:39.080
trwa bardzo krótko,

424
00:22:39.320 --> 00:22:40.620
ponieważ wchodzi

425
00:22:40.620 --> 00:22:42.100
doktryna socrealizmu,

426
00:22:42.220 --> 00:22:43.600
49 rok,

427
00:22:44.380 --> 00:22:45.060
Strzemiński

428
00:22:45.060 --> 00:22:45.920
dostaje zakaz

429
00:22:45.920 --> 00:22:47.060
wykonywania zawodu,

430
00:22:47.280 --> 00:22:48.740
czyli nie może kupować farb,

431
00:22:48.800 --> 00:22:49.780
nie może malować.

432
00:22:49.960 --> 00:22:51.060
To się wiąże z tym,

433
00:22:51.160 --> 00:22:52.540
że jego sztuka

434
00:22:52.540 --> 00:22:53.040
po prostu

435
00:22:53.040 --> 00:22:53.940
nijak

436
00:22:53.940 --> 00:22:54.960
nie wpisuje się

437
00:22:54.960 --> 00:22:56.400
w doktryna socrealizmu.

438
00:22:56.740 --> 00:22:57.460
On jest właściwie

439
00:22:57.460 --> 00:22:59.300
niesamowicie osamotniony,

440
00:22:59.440 --> 00:23:00.400
dlatego, że zostaje

441
00:23:00.400 --> 00:23:02.020
wydalony z uczelni.

442
00:23:02.260 --> 00:23:03.220
To jest zresztą

443
00:23:03.220 --> 00:23:04.140
50 rok,

444
00:23:04.300 --> 00:23:04.940
kiedy do Łodzi

445
00:23:04.940 --> 00:23:06.320
przyjeżdża Nowosielski

446
00:23:06.320 --> 00:23:07.840
i chce się za wszelką cenę

447
00:23:07.840 --> 00:23:09.420
spotkać ze Strzemińskim,

448
00:23:09.720 --> 00:23:11.100
ponieważ krążą

449
00:23:11.100 --> 00:23:11.920
o Strzemińskim

450
00:23:11.920 --> 00:23:12.580
legendy.

451
00:23:12.840 --> 00:23:14.080
Przychodzi do Strzemińskiego

452
00:23:14.080 --> 00:23:14.700
i znajduje

453
00:23:14.700 --> 00:23:15.440
faceta,

454
00:23:15.640 --> 00:23:16.140
który jest

455
00:23:16.140 --> 00:23:16.640
po prostu

456
00:23:16.640 --> 00:23:17.900
zupełnie psychicznie

457
00:23:17.900 --> 00:23:19.280
zarujnowany,

458
00:23:19.740 --> 00:23:20.760
ale równocześnie

459
00:23:20.760 --> 00:23:21.200
chce mu

460
00:23:21.200 --> 00:23:21.880
dotrzymać

461
00:23:21.880 --> 00:23:22.660
towarzystwa,

462
00:23:22.860 --> 00:23:23.960
chce pokazać,

463
00:23:23.980 --> 00:23:24.680
że Strzemiński

464
00:23:24.680 --> 00:23:25.840
jest ciągle ważny.

465
00:23:26.240 --> 00:23:27.240
Tę samą rolę,

466
00:23:27.340 --> 00:23:28.500
którą Nowosielski

467
00:23:28.500 --> 00:23:29.460
wtedy spełnił,

468
00:23:29.640 --> 00:23:30.400
pełnili właśnie

469
00:23:30.400 --> 00:23:31.740
ci pojedyncze,

470
00:23:32.120 --> 00:23:32.580
ostatni,

471
00:23:32.720 --> 00:23:33.500
wierni uczniowie

472
00:23:33.500 --> 00:23:34.220
Strzemińskiego,

473
00:23:34.320 --> 00:23:34.840
między innymi

474
00:23:34.840 --> 00:23:36.040
Stanisław Fijałkowski.

475
00:23:36.240 --> 00:23:36.600
Tak jak

476
00:23:36.600 --> 00:23:37.820
Strzemiński był

477
00:23:37.820 --> 00:23:38.980
jeszcze w okresie,

478
00:23:39.060 --> 00:23:40.300
kiedy mógł uczyć

479
00:23:40.300 --> 00:23:41.000
na uczelni

480
00:23:41.000 --> 00:23:42.520
osobą niesamowicie

481
00:23:43.220 --> 00:23:43.920
magnetyzującą,

482
00:23:44.040 --> 00:23:44.820
przyciągającą

483
00:23:44.820 --> 00:23:45.820
rzeszę studentów.

484
00:23:45.920 --> 00:23:46.680
No to możemy sobie

485
00:23:46.680 --> 00:23:47.340
wyobrazić,

486
00:23:47.500 --> 00:23:48.420
że w momencie,

487
00:23:48.460 --> 00:23:49.340
kiedy dostaje

488
00:23:49.340 --> 00:23:50.580
zakaz wykonywania

489
00:23:50.580 --> 00:23:51.080
zawodu

490
00:23:51.080 --> 00:23:52.700
i jest wydalony

491
00:23:52.700 --> 00:23:53.280
z uczelni,

492
00:23:53.540 --> 00:23:54.600
już te rzeszę

493
00:23:54.600 --> 00:23:55.420
studentów

494
00:23:55.420 --> 00:23:56.960
rozpraszają się.

495
00:23:57.120 --> 00:23:57.460
Zostają

496
00:23:57.460 --> 00:23:59.340
pojedyncze studentki,

497
00:23:59.480 --> 00:24:00.180
zostaje właśnie

498
00:24:00.180 --> 00:24:01.000
Fijałkowski.

499
00:24:01.580 --> 00:24:03.180
No i Nowosielski,

500
00:24:03.260 --> 00:24:04.280
który go wizytuje

501
00:24:04.280 --> 00:24:04.740
i mówi,

502
00:24:04.900 --> 00:24:06.280
że tak bardzo

503
00:24:06.280 --> 00:24:07.000
różniły się

504
00:24:07.000 --> 00:24:08.220
ich poglądy

505
00:24:08.220 --> 00:24:09.100
na sztukę,

506
00:24:09.260 --> 00:24:09.840
że nie mieli

507
00:24:09.840 --> 00:24:10.340
ze sobą

508
00:24:10.340 --> 00:24:11.320
o czym rozmawiać.

509
00:24:11.440 --> 00:24:11.860
Ale jednak

510
00:24:11.860 --> 00:24:12.480
Nowosielski

511
00:24:12.480 --> 00:24:13.140
przychodził,

512
00:24:13.180 --> 00:24:14.640
żeby pokazać,

513
00:24:14.680 --> 00:24:16.040
że trwa

514
00:24:16.040 --> 00:24:17.060
przy Strzemińskim,

515
00:24:17.120 --> 00:24:17.800
że Strzemiński

516
00:24:17.800 --> 00:24:18.780
jest ważny.

517
00:24:20.380 --> 00:24:20.860
Dotarłaś

518
00:24:20.860 --> 00:24:22.080
w opowieści

519
00:24:22.080 --> 00:24:23.220
o biografii Strzemińskiego

520
00:24:23.220 --> 00:24:23.960
już do tych czasów

521
00:24:23.960 --> 00:24:24.740
powojennych,

522
00:24:24.880 --> 00:24:25.540
do czasów

523
00:24:25.540 --> 00:24:26.700
doktryny socrealizmu.

524
00:24:26.920 --> 00:24:27.500
Opowiedz może

525
00:24:27.500 --> 00:24:28.280
o żniwiarkach,

526
00:24:28.380 --> 00:24:28.900
bo to jest też

527
00:24:28.900 --> 00:24:29.620
ciekawy element

528
00:24:29.620 --> 00:24:30.240
z tej zestawy

529
00:24:30.240 --> 00:24:30.940
w Kortegardzie.

530
00:24:31.060 --> 00:24:31.760
I tak mamy

531
00:24:31.760 --> 00:24:32.620
trzy prace,

532
00:24:32.940 --> 00:24:34.140
które stanowią

533
00:24:34.140 --> 00:24:35.500
etapy prac

534
00:24:35.500 --> 00:24:36.920
nad tym samym

535
00:24:36.920 --> 00:24:38.000
tematem.

536
00:24:38.280 --> 00:24:40.080
Szkic Muzeum Narodowego

537
00:24:40.080 --> 00:24:41.000
w Warszawie

538
00:24:41.000 --> 00:24:42.020
w Ołówku.

539
00:24:42.300 --> 00:24:43.780
Prace z kolekcji

540
00:24:43.780 --> 00:24:44.540
prywatnej,

541
00:24:44.700 --> 00:24:45.800
która jest temperą

542
00:24:45.800 --> 00:24:47.080
na tekturze.

543
00:24:47.460 --> 00:24:49.300
I ostatni obraz

544
00:24:49.300 --> 00:24:50.460
z kolekcji

545
00:24:50.460 --> 00:24:52.700
Sylwii i Piotra Krupa

546
00:24:52.700 --> 00:24:54.180
z Wrocławia.

547
00:24:54.500 --> 00:24:55.280
Obraz

548
00:24:55.280 --> 00:24:56.500
monumentalny.

549
00:24:56.720 --> 00:24:57.840
200 na 100,

550
00:24:57.840 --> 00:24:59.320
czyli 2 metry

551
00:24:59.320 --> 00:25:00.080
wysokości,

552
00:25:00.160 --> 00:25:01.360
metr szerokości.

553
00:25:01.820 --> 00:25:02.500
I mamy

554
00:25:02.500 --> 00:25:03.260
dzięki temu

555
00:25:03.260 --> 00:25:03.940
zestawieniu

556
00:25:03.940 --> 00:25:04.600
możliwość

557
00:25:04.600 --> 00:25:05.720
obserwowania,

558
00:25:05.720 --> 00:25:06.960
jak ten temat

559
00:25:06.960 --> 00:25:07.740
się rodził,

560
00:25:07.840 --> 00:25:08.900
jak on się

561
00:25:08.900 --> 00:25:09.400
wykluwał

562
00:25:09.400 --> 00:25:09.840
w głowie

563
00:25:09.840 --> 00:25:10.600
Strzemińskiego.

564
00:25:10.640 --> 00:25:11.080
To jest taka

565
00:25:11.080 --> 00:25:11.580
odpowiedź

566
00:25:11.580 --> 00:25:12.400
Strzemińskiego

567
00:25:12.400 --> 00:25:13.260
na produkcję

568
00:25:13.260 --> 00:25:13.800
Nijakim.

569
00:25:13.980 --> 00:25:15.020
On z jednej strony

570
00:25:15.020 --> 00:25:16.440
widać, że chce się

571
00:25:16.440 --> 00:25:17.300
dopasować

572
00:25:17.300 --> 00:25:18.480
do tej

573
00:25:18.480 --> 00:25:19.480
współczesnej

574
00:25:19.480 --> 00:25:20.240
ideologii,

575
00:25:20.380 --> 00:25:21.140
że zależy mu

576
00:25:21.140 --> 00:25:21.980
jakoś, żeby

577
00:25:21.980 --> 00:25:23.100
odpowiedzieć

578
00:25:23.100 --> 00:25:24.440
sztuką właśnie

579
00:25:24.440 --> 00:25:25.580
na potrzeby

580
00:25:25.580 --> 00:25:25.960
nowego

581
00:25:25.960 --> 00:25:26.860
społeczeństwa,

582
00:25:27.100 --> 00:25:27.800
a zrównocześnie

583
00:25:27.800 --> 00:25:28.680
nie jest w stanie

584
00:25:28.680 --> 00:25:29.220
wejść

585
00:25:29.220 --> 00:25:31.180
w doktrynę

586
00:25:31.180 --> 00:25:32.120
socrealizmu.

587
00:25:32.680 --> 00:25:33.140
Stąd

588
00:25:33.140 --> 00:25:34.400
wydaje się, że

589
00:25:34.400 --> 00:25:35.640
właściwie ten obraz

590
00:25:35.640 --> 00:25:36.020
taki

591
00:25:36.020 --> 00:25:37.020
pomiędzy,

592
00:25:37.060 --> 00:25:37.500
jednak

593
00:25:38.520 --> 00:25:39.280
wyraźnie

594
00:25:39.280 --> 00:25:40.320
figuratywny,

595
00:25:40.320 --> 00:25:41.660
ale bardzo

596
00:25:41.660 --> 00:25:42.620
przetworzony.

597
00:25:43.200 --> 00:25:44.000
On jest niemal

598
00:25:44.000 --> 00:25:44.780
groteskowy,

599
00:25:44.940 --> 00:25:45.340
ponieważ

600
00:25:45.340 --> 00:25:46.600
głowa

601
00:25:46.600 --> 00:25:47.520
żniwiarki

602
00:25:47.520 --> 00:25:48.220
przypomina

603
00:25:48.220 --> 00:25:48.980
kartofel,

604
00:25:50.200 --> 00:25:51.180
bochenek chleba

605
00:25:51.180 --> 00:25:52.000
przypomina

606
00:25:52.000 --> 00:25:53.040
ziarno,

607
00:25:53.200 --> 00:25:54.120
a z kolei

608
00:25:54.120 --> 00:25:54.720
słońce

609
00:25:54.720 --> 00:25:55.300
przypomina

610
00:25:55.300 --> 00:25:55.960
czterolizno

611
00:25:55.960 --> 00:25:56.600
kończyny.

612
00:25:56.760 --> 00:25:57.700
I te trzy

613
00:25:57.700 --> 00:25:58.260
dzieła można

614
00:25:58.260 --> 00:25:59.100
zobaczyć

615
00:25:59.100 --> 00:26:00.120
m.in.

616
00:26:00.300 --> 00:26:00.920
na wystawie,

617
00:26:01.060 --> 00:26:01.700
którą zobaczył

618
00:26:01.700 --> 00:26:02.080
państwo w

619
00:26:02.080 --> 00:26:02.700
Kordekardzie

620
00:26:02.700 --> 00:26:03.560
jeszcze do

621
00:26:03.560 --> 00:26:04.600
drugiego lutego.

622
00:26:05.360 --> 00:26:06.240
Zastanawiam się

623
00:26:06.240 --> 00:26:07.060
tak zbliżając się

624
00:26:07.060 --> 00:26:07.400
powoli

625
00:26:07.400 --> 00:26:08.100
do końca

626
00:26:08.100 --> 00:26:08.760
naszej rozmowy,

627
00:26:08.800 --> 00:26:09.600
czy jest w twojej

628
00:26:09.600 --> 00:26:10.200
opinii coś,

629
00:26:10.320 --> 00:26:11.020
co wydarzyło się

630
00:26:11.020 --> 00:26:11.640
w kręgach

631
00:26:11.640 --> 00:26:12.480
polskich

632
00:26:12.480 --> 00:26:13.240
awangardzistów

633
00:26:13.240 --> 00:26:14.160
te sto lat temu,

634
00:26:14.920 --> 00:26:16.080
co dalej jest

635
00:26:16.080 --> 00:26:16.740
istotne,

636
00:26:16.860 --> 00:26:17.400
co jest

637
00:26:17.400 --> 00:26:18.320
aktualne

638
00:26:18.320 --> 00:26:18.980
również dzisiaj

639
00:26:18.980 --> 00:26:19.640
dla sztuki.

640
00:26:20.140 --> 00:26:20.700
Szymiński

641
00:26:20.700 --> 00:26:21.200
jest w ogóle

642
00:26:21.200 --> 00:26:22.240
taką postacią

643
00:26:22.240 --> 00:26:23.220
niesamowicie

644
00:26:23.220 --> 00:26:23.960
uwodzącą,

645
00:26:24.080 --> 00:26:24.660
działającą

646
00:26:24.660 --> 00:26:25.640
na wyobraźnię

647
00:26:25.640 --> 00:26:26.960
i on

648
00:26:26.960 --> 00:26:27.680
wprowadza

649
00:26:27.680 --> 00:26:28.380
tę polską

650
00:26:28.380 --> 00:26:28.860
sztukę

651
00:26:28.860 --> 00:26:30.000
wtedy w

652
00:26:30.000 --> 00:26:30.540
rewiry,

653
00:26:30.860 --> 00:26:31.560
które są

654
00:26:31.560 --> 00:26:32.840
absolutnie

655
00:26:32.840 --> 00:26:33.860
współczesne.

656
00:26:34.160 --> 00:26:34.740
Ta

657
00:26:34.740 --> 00:26:35.480
polska sztuka

658
00:26:35.480 --> 00:26:37.000
z rzadka

659
00:26:37.000 --> 00:26:38.220
w przeszłości

660
00:26:38.220 --> 00:26:39.220
była

661
00:26:39.220 --> 00:26:41.100
tak równorzędna,

662
00:26:41.220 --> 00:26:42.000
czy właśnie

663
00:26:42.000 --> 00:26:42.920
wychodząca

664
00:26:42.920 --> 00:26:44.460
w awangardzie

665
00:26:44.460 --> 00:26:45.880
przed prądy

666
00:26:45.880 --> 00:26:47.680
zachodnioeuropejskie.

667
00:26:47.880 --> 00:26:48.780
Tymczasem

668
00:26:48.780 --> 00:26:49.620
Szemiński

669
00:26:49.620 --> 00:26:51.160
razem z Katarzyną

670
00:26:51.160 --> 00:26:51.680
Kobrą

671
00:26:51.680 --> 00:26:52.560
wprowadzają

672
00:26:52.560 --> 00:26:54.080
tę polską sztukę

673
00:26:54.080 --> 00:26:54.540
po prostu

674
00:26:54.540 --> 00:26:55.720
w zupełnie nowe

675
00:26:55.720 --> 00:26:56.280
obszary.

676
00:26:56.500 --> 00:26:57.580
Przez wiele lat

677
00:26:57.580 --> 00:26:58.500
to nawet

678
00:26:58.500 --> 00:26:59.780
nie było akcentowane,

679
00:26:59.960 --> 00:27:00.420
nie było

680
00:27:00.420 --> 00:27:01.620
wspominane,

681
00:27:01.760 --> 00:27:02.680
że myśmy

682
00:27:02.680 --> 00:27:04.060
mieli taki epizod

683
00:27:04.060 --> 00:27:05.400
tak istotny.

684
00:27:05.400 --> 00:27:06.320
mówiło się

685
00:27:06.320 --> 00:27:07.060
o sztuce

686
00:27:07.060 --> 00:27:07.920
najpierw

687
00:27:07.920 --> 00:27:08.580
zachodniej,

688
00:27:08.700 --> 00:27:09.420
potem zaczęto

689
00:27:09.420 --> 00:27:10.420
dostrzegać

690
00:27:10.420 --> 00:27:11.960
awangardową sztukę

691
00:27:11.960 --> 00:27:13.060
rosyjską.

692
00:27:13.180 --> 00:27:13.340
Natomiast

693
00:27:13.340 --> 00:27:14.960
to, co było

694
00:27:14.960 --> 00:27:16.080
rzeczywiście takim

695
00:27:16.080 --> 00:27:17.200
fenomenalnym

696
00:27:17.200 --> 00:27:17.960
wkładem

697
00:27:17.960 --> 00:27:18.780
Szemińskiego,

698
00:27:18.780 --> 00:27:19.860
to połączenie

699
00:27:19.860 --> 00:27:21.160
z jednej strony

700
00:27:21.160 --> 00:27:22.600
tej awangardy

701
00:27:22.600 --> 00:27:23.740
zachodniej,

702
00:27:23.820 --> 00:27:24.540
z drugiej strony

703
00:27:24.540 --> 00:27:25.020
myśli

704
00:27:25.020 --> 00:27:26.240
rosyjskiej.

705
00:27:26.460 --> 00:27:27.020
Ale myśli

706
00:27:27.020 --> 00:27:27.640
rosyjskiej

707
00:27:27.640 --> 00:27:28.160
myślę, że

708
00:27:28.160 --> 00:27:28.960
pozbawionej

709
00:27:28.960 --> 00:27:30.080
mistycyzmu.

710
00:27:30.220 --> 00:27:31.060
To zawieszenie

711
00:27:31.060 --> 00:27:31.840
między wschodem

712
00:27:31.840 --> 00:27:32.660
a zachodem

713
00:27:32.660 --> 00:27:34.060
jest bardzo

714
00:27:34.060 --> 00:27:35.400
myślę istotnym

715
00:27:35.400 --> 00:27:36.260
elementem

716
00:27:36.260 --> 00:27:37.900
naszej twórczości.

717
00:27:38.080 --> 00:27:38.620
To jest coś,

718
00:27:38.680 --> 00:27:39.880
co nas charakteryzuje,

719
00:27:40.020 --> 00:27:41.060
co czasami przybiera

720
00:27:41.060 --> 00:27:42.220
taką formę

721
00:27:42.220 --> 00:27:43.440
jak u Nowosielskiego,

722
00:27:43.520 --> 00:27:44.340
że jest zupełnie

723
00:27:44.340 --> 00:27:45.240
hermetyczna,

724
00:27:45.600 --> 00:27:46.300
a czasami

725
00:27:46.300 --> 00:27:47.260
idzie to po prostu

726
00:27:47.260 --> 00:27:48.800
wiele kroków

727
00:27:48.800 --> 00:27:49.580
przed

728
00:27:49.580 --> 00:27:50.920
współczesnymi

729
00:27:50.920 --> 00:27:51.560
trendami.

730
00:27:51.760 --> 00:27:52.840
Katarzyna Haber,

731
00:27:53.220 --> 00:27:54.020
kuratorka wystawy

732
00:27:54.020 --> 00:27:54.740
zatytułowanej

733
00:27:54.740 --> 00:27:55.880
Podwójna jednorodność

734
00:27:55.880 --> 00:27:57.060
Władysław Strzemiński,

735
00:27:57.160 --> 00:27:57.980
którą mogą Państwo

736
00:27:57.980 --> 00:27:58.520
oglądać

737
00:27:58.520 --> 00:27:59.600
w Kordegardzie.

738
00:27:59.760 --> 00:28:00.540
Z pewnością

739
00:28:00.540 --> 00:28:01.340
w samej galerii

740
00:28:01.340 --> 00:28:02.620
Kasia opowie Państwu

741
00:28:02.620 --> 00:28:03.540
znacznie więcej.

742
00:28:03.920 --> 00:28:04.640
Zapraszamy na

743
00:28:04.640 --> 00:28:06.140
oprowadzania kuratorskie.

744
00:28:06.440 --> 00:28:07.120
Niech ten podcast

745
00:28:07.120 --> 00:28:09.080
stanie się zaproszeniem

746
00:28:09.080 --> 00:28:09.720
do tego, by

747
00:28:09.720 --> 00:28:10.820
odwiedzić galerię

748
00:28:10.820 --> 00:28:11.500
przy krakowskim

749
00:28:11.500 --> 00:28:11.980
Przedmieściu,

750
00:28:12.060 --> 00:28:12.600
zwłaszcza w tym

751
00:28:12.600 --> 00:28:13.960
okołoświątecznym

752
00:28:13.960 --> 00:28:14.500
i około

753
00:28:14.500 --> 00:28:15.460
noworocznym czasie.

754
00:28:15.840 --> 00:28:16.820
Wstęp do galerii

755
00:28:16.820 --> 00:28:18.180
jak zawsze jest bezpłatny.

756
00:28:18.440 --> 00:28:19.240
Bardzo Kasiu dziękuję.

757
00:28:19.440 --> 00:28:20.200
Bardzo dziękuję.

758
00:28:22.360 --> 00:28:23.720
Audycje kulturalne

759
00:28:23.720 --> 00:28:25.680
w dobrym tonie.