WEBVTT

1
00:00:01.390 --> 00:00:05.090
Audycje kulturalne. W dobrym tonie.

2
00:00:06.030 --> 00:00:13.570
Rozpoczynamy audycje kulturalne. To jest podcast Narodowego Centrum Kultury, a ja nazywam się Aleksandra Galant.

3
00:00:13.650 --> 00:00:19.370
I z pełną odpowiedzialnością i pewnością powiem, że dzisiejsza rozmowa będzie wyjątkowo smaczna.

4
00:00:19.490 --> 00:00:23.330
A to dlatego, że przyjrzymy się historii kuchni polskiej.

5
00:00:23.510 --> 00:00:27.390
Na temat kuchni polskiej wydaje mi się, że mamy troszkę mylne wyobrażenie,

6
00:00:27.390 --> 00:00:33.910
dlatego, że wiele restauracji mówiąc, że serwuje kuchnię polską, serwuje pewien określony zestaw dań,

7
00:00:34.130 --> 00:00:38.890
który nie oddaje tego, jak bardzo ta kuchnia i kulinarne zwyczaje były zróżnicowane,

8
00:00:38.970 --> 00:00:45.450
jak zmieniały się wraz z upływem czasu, jak bardzo ta kuchnia też była zróżnicowana w zależności od klasy społecznej,

9
00:00:45.550 --> 00:00:51.830
no i jak bardzo była podatna na różne zmiany dziejowe, historyczne, na to, co działo się w kraju.

10
00:00:51.830 --> 00:00:56.710
Żeby dowiedzieć się tego wszystkiego, warto sięgnąć po książkę, jak dawniej jadano.

11
00:00:56.970 --> 00:01:01.270
Historia kuchni polskiej od czasów najdawniejszych po XX wiek.

12
00:01:01.350 --> 00:01:05.370
Ja sama ekspertką od kuchni polskiej nie jestem, choć zdecydowanie lubię jeść.

13
00:01:05.490 --> 00:01:07.050
Sprawia mi to ogromną przyjemność.

14
00:01:07.190 --> 00:01:10.110
Cenię też bardzo dania kuchni regionalnej, tutejszej.

15
00:01:10.230 --> 00:01:12.710
Ale żeby dowiedzieć się o świecie polskich kulinariów więcej,

16
00:01:12.910 --> 00:01:16.210
udało mi się zaprosić do dzisiejszego nagrania autora książki,

17
00:01:16.270 --> 00:01:19.330
o której przed chwilą wspomniałam, pana Andrzeja Fiedoruka.

18
00:01:19.330 --> 00:01:22.550
Jest on socjologiem, historykiem, białostoczaninem,

19
00:01:22.790 --> 00:01:27.010
no i tak jak sam się przedstawia, wielkim pasjonatem kuchni i jedzenia.

20
00:01:27.210 --> 00:01:28.710
Witam w audycjach kulturalnych.

21
00:01:29.050 --> 00:01:29.530
Dzień dobry.

22
00:01:29.670 --> 00:01:33.350
Zacznę od pytania o to, dlaczego ta książka powstała.

23
00:01:33.490 --> 00:01:39.350
Mówiąc o tak obszernej historii, można spodziewać się monumentalnego, wielotomowego dzieła.

24
00:01:39.450 --> 00:01:43.590
Tymczasem w sposób niezwykle przystępny pan o tej kuchni opowiada,

25
00:01:43.610 --> 00:01:48.950
niekoniecznie szafując mnóstwem dat, co tak zręcznie przez liczne anegdoty i przykłady,

26
00:01:48.950 --> 00:01:49.830
opowiada.

27
00:01:50.010 --> 00:01:54.910
Ja uważam, że historycy powinni dzielić się na dwie kategorie.

28
00:01:55.030 --> 00:02:00.350
Jedną kategorią to są ci, którzy skrzętnie zbierają wspomniane przez panią daty,

29
00:02:00.550 --> 00:02:02.670
fakty, zdarzenia, wiążą je.

30
00:02:02.990 --> 00:02:07.930
Natomiast druga kategoria powinna być historyków, którzy o tym piszą.

31
00:02:08.450 --> 00:02:14.450
Jedni piszą na półki akademickie, studentom, przyszłym naukowcom.

32
00:02:14.450 --> 00:02:21.430
Natomiast proszę zauważyć, że w takim teleturnieju, jeden z dziesięciu,

33
00:02:22.210 --> 00:02:25.050
co drugi z uczestników przedstawia się jako historyk.

34
00:02:25.210 --> 00:02:28.210
No i potem pada jakaś data i nie ma.

35
00:02:28.470 --> 00:02:34.090
A to jest właśnie z tego powodu, że uczymy historii według dat, a nie według zdarzeń,

36
00:02:34.230 --> 00:02:39.630
a nie według pewnych przypadłości, które mają również powiązanie z kulinariami.

37
00:02:39.630 --> 00:02:44.730
I czy drudzy właśnie powinni pisać, tak mi się wydaje, tą historię w sposób bardzo przystępny,

38
00:02:45.870 --> 00:02:49.830
który przyswoją wszyscy chętni i takowej lektury.

39
00:02:50.030 --> 00:02:52.550
A dlaczego ta książka nie jest taka gruba?

40
00:02:52.670 --> 00:02:54.430
No bo grubej nikt by nie wziął do ręki.

41
00:02:54.610 --> 00:02:59.630
Drugą rzeczą to jest to, że ta książka jest owocem mojej pracy prawie, że dwudziestoletniej.

42
00:03:00.350 --> 00:03:05.070
Proszę zauważyć, na rynku są książki, które mówią o historii kulinariów,

43
00:03:05.070 --> 00:03:10.450
ale w sposób taki wybiórczy. A to kuchnia szlachecka, a to kuchnia magnacka,

44
00:03:10.590 --> 00:03:16.450
a to kuchnia dworska, a to kuchnia chłopska, a to kuchnia PRL-u, a to kuchnia dwudziestolecia międzywojennego.

45
00:03:16.590 --> 00:03:23.030
Nikt praktycznie u nas nie podjął próby opisania tej kuchni od samych jej początków,

46
00:03:23.150 --> 00:03:28.170
od zarania, czyli od czasów słowiańskich, a wręcz od czasów pogańskich.

47
00:03:28.170 --> 00:03:32.830
W historii i tak jak w kulturze, nieważne są, jak już wcześniej wspomniałem,

48
00:03:33.390 --> 00:03:38.430
może nie ważne, ale mniej ważne są daty, jak pewne skojarzenia,

49
00:03:39.010 --> 00:03:45.570
a szczególnie fazy przejściowe, czyli czas, kiedy kuchnia z jednej ewoluowała w drugą,

50
00:03:45.690 --> 00:03:50.950
tak jak z kuchni średniowiecznej, w kuchni renesansu, potem w kuchni baroku,

51
00:03:51.030 --> 00:03:56.530
z kuchni baroku do kuchni czasów oświecenia, no i do czasów nam współczesnych.

52
00:03:56.530 --> 00:04:01.910
I to wtedy można zauważyć pewne rzeczy, pewne niuanse, całą ciekawość tej kuchni,

53
00:04:02.070 --> 00:04:09.750
która przecież nie wynikała tylko ze zmian kulturowych, czyli na przykład na stawie epoka baroku,

54
00:04:09.990 --> 00:04:13.230
no i w stawie ktoś mi mówi, no to od tej pory będziemy mieli kuchnię barokową.

55
00:04:13.350 --> 00:04:19.290
Ona się tworzyła, wpływy tutaj miała również polityka, ekonomia, gospodarka, wojny.

56
00:04:20.070 --> 00:04:23.530
Chciałem zainteresować czytelników naszą kuchnią narodową,

57
00:04:24.850 --> 00:04:29.690
szczególnie okresem międzywojennym, kiedy ta kuchnia się tworzyła.

58
00:04:30.250 --> 00:04:33.990
Czy mi się udało? Chyba tak, bo odzew mam dosyć spory,

59
00:04:34.070 --> 00:04:36.850
a jak będzie to wyglądało w przyszłości?

60
00:04:37.070 --> 00:04:41.410
Trudno mi powiedzieć, natomiast warto, żeby akademicy pokusili się

61
00:04:41.410 --> 00:04:45.250
o takie fachowe opracowanie, fachową monografię w naszej kuchni

62
00:04:45.250 --> 00:04:48.310
od początku do samego końca.

63
00:04:48.450 --> 00:04:51.010
Użył pan przed momentem określenia kuchnia narodowa.

64
00:04:51.010 --> 00:04:53.570
Ja we wstępie wspomniałam o kuchni polskiej

65
00:04:53.570 --> 00:04:57.450
i zaczęłam się zastanawiać, czy w ogóle można oczekiwać,

66
00:04:57.630 --> 00:05:01.290
że uda się stworzyć definicję, czy sposób rozumienia

67
00:05:01.290 --> 00:05:03.050
kuchni polskiej taki jednoznaczny.

68
00:05:03.670 --> 00:05:06.950
No bo też przecież książka przeprowadza nas przez całą historię.

69
00:05:07.030 --> 00:05:09.390
Pan wspomniał o Słowianach, ale później przychodzą

70
00:05:09.390 --> 00:05:13.050
czasy piastowskie, Jagiellonowie, Rzeczpospolita Obojga Narodów,

71
00:05:13.050 --> 00:05:16.190
zabory, dwudziestolecie, wojna i okupacje, w końcu Polska,

72
00:05:16.290 --> 00:05:17.270
Rzeczpospolita Ludowa.

73
00:05:17.370 --> 00:05:20.450
Wydaje mi się, że ta kuchnia przez ten cały czas ewoluowała,

74
00:05:20.530 --> 00:05:23.450
ona się zmieniała, ulegała licznym wpływom.

75
00:05:23.630 --> 00:05:26.390
No tutaj wydaje mi się, że zabory są takim sztandarowym przykładem.

76
00:05:26.570 --> 00:05:29.530
Więc czy w ogóle da się powiedzieć, jednoznacznie i krótko,

77
00:05:29.610 --> 00:05:30.890
co to jest kuchnia polska?

78
00:05:30.890 --> 00:05:34.850
Kuchnia polska, można to rozpatrywać w wielu kontekstach

79
00:05:34.850 --> 00:05:36.330
i w wielu ujęciach.

80
00:05:36.590 --> 00:05:40.010
Takim sformułowaniem, które ja stworzyłem na określenie,

81
00:05:40.330 --> 00:05:44.490
quasi definicją, jest takie pewne skojarzenie,

82
00:05:44.610 --> 00:05:46.510
a dla mnie ono jest proste.

83
00:05:46.750 --> 00:05:51.950
Jest to to, co chętnie jadają Polacy,

84
00:05:52.150 --> 00:05:55.770
to co się wytworzyło w naszej kulturze kulinarnej przez wieki

85
00:05:55.770 --> 00:05:59.650
i najciekawiej to wygląda, a zbliżają się święta właśnie

86
00:05:59.650 --> 00:06:03.570
na świątecznych stołach, tam gdzie ta tradycja jeszcze pozostała,

87
00:06:03.670 --> 00:06:08.030
gdzie pozostały potrawy, które swój rodowód mają jeszcze

88
00:06:08.030 --> 00:06:10.050
w głębokim pogaństwie.

89
00:06:10.210 --> 00:06:12.390
I mówię, i to są wszystkie wzorce kulturowe,

90
00:06:12.530 --> 00:06:14.770
które są z tym związane.

91
00:06:14.950 --> 00:06:17.630
Spójrzmy na przykład na potrawy wigilijne.

92
00:06:17.790 --> 00:06:21.370
Każdy prawie stół wigilijny jest zestawiony troszeczkę w inny sposób.

93
00:06:21.570 --> 00:06:27.370
Inne potrawy są dyminujące, inne potrawy wynikają nawet z regionu,

94
00:06:27.370 --> 00:06:31.090
a i czasami w jednej rodzinie toczą się spory,

95
00:06:31.110 --> 00:06:36.110
czy lepszy był barszczyk albo uszka, czy mamusi, czy teściowej.

96
00:06:36.230 --> 00:06:38.110
Wynika to z różnego pochodzenia.

97
00:06:38.330 --> 00:06:42.390
Inne jedzenie było w Wielkopolsce, inne na Kresach,

98
00:06:42.490 --> 00:06:45.030
na Kresach, powiedzmy sobie na Podlasiu,

99
00:06:45.410 --> 00:06:47.510
na naszych obecnych Kresach.

100
00:06:47.650 --> 00:06:50.590
Także ta różnorodność jest też piękna,

101
00:06:50.590 --> 00:06:54.530
bo jeżeli będziemy chcieli mieć kuchnię normatywną,

102
00:06:55.110 --> 00:06:56.750
ściśle określoną, wypisaną,

103
00:06:56.890 --> 00:06:59.230
no to pójdźmy do McDonalda,

104
00:06:59.290 --> 00:07:01.010
ale tam chyba tych rzeczy nie znajdziemy.

105
00:07:01.070 --> 00:07:01.850
Oczywiście, że tak.

106
00:07:01.990 --> 00:07:05.130
Ja bardziej myślałam o takim rozumieniu kuchni polskiej,

107
00:07:05.270 --> 00:07:06.630
które możemy zobaczyć,

108
00:07:06.710 --> 00:07:07.990
o którym możemy przekonać się,

109
00:07:08.130 --> 00:07:10.250
wybierając się na tak zwane stare miasto,

110
00:07:10.250 --> 00:07:12.490
do jakiegokolwiek miasta w Polsce,

111
00:07:12.750 --> 00:07:15.790
gdzie są restauracje serwujące tak zwaną kuchnię polską

112
00:07:15.790 --> 00:07:17.130
i to jest pewien stały zestaw.

113
00:07:17.270 --> 00:07:19.850
Pierogi, golonka, barszcz, żurek.

114
00:07:19.850 --> 00:07:20.770
Oczywiście to są dania,

115
00:07:20.870 --> 00:07:22.490
które wielu z nas bardzo lubi,

116
00:07:22.550 --> 00:07:25.110
chętnie jada i być może samodzielnie w domu przygotowuje.

117
00:07:25.230 --> 00:07:26.870
No ale czy możemy założyć,

118
00:07:26.950 --> 00:07:27.590
że to są dania,

119
00:07:27.710 --> 00:07:29.850
które naprawdę towarzyszą nam od stuleci?

120
00:07:30.050 --> 00:07:31.050
No zapewne nie,

121
00:07:31.370 --> 00:07:32.950
no bo przecież niektóre rzeczy,

122
00:07:33.390 --> 00:07:34.710
jeżeli mówimy o skabowym,

123
00:07:34.810 --> 00:07:36.950
to od razu ziemniaki i kapusta.

124
00:07:37.150 --> 00:07:38.690
No ziemniaki przyjechały później,

125
00:07:38.850 --> 00:07:41.250
przedtem skabowego też tak nie robiono.

126
00:07:41.370 --> 00:07:44.410
Dlatego każdy ma gdzieś tam swoją kuchnię polską.

127
00:07:44.530 --> 00:07:47.850
Zapisano w sobie swojej tradycji i kulinarnej,

128
00:07:47.850 --> 00:07:49.990
swojej tradycji i rodzinnej,

129
00:07:50.490 --> 00:07:53.090
bo mało tego ta kuchnia najprawdopodobniej

130
00:07:53.090 --> 00:07:55.230
wiąże się też z najszłodszym okresem,

131
00:07:55.310 --> 00:07:56.350
czyli z dzieciństwem,

132
00:07:56.450 --> 00:07:59.410
gdzie te potrawy są zapamiętane do dzisiaj

133
00:07:59.410 --> 00:08:01.710
i one smakowały tylko wyłącznie wtedy.

134
00:08:01.910 --> 00:08:04.870
Natomiast to, co dzisiaj proponują restauratorzy,

135
00:08:04.950 --> 00:08:07.990
to też trochę troszeczkę woła o pomstę do nieba,

136
00:08:08.090 --> 00:08:11.630
bo te słynne takie karczmy z chłopskim jedzeniem.

137
00:08:11.630 --> 00:08:12.690
Właśnie o niej mi chodziło.

138
00:08:12.750 --> 00:08:15.290
No tak, ale tam sam pół miski mięsa.

139
00:08:15.430 --> 00:08:18.390
No chłop tego mięsa w życiu nie widział.

140
00:08:18.530 --> 00:08:20.950
Jego dieta składała się z potraw mącznych,

141
00:08:21.090 --> 00:08:22.270
przede wszystkim z kasza.

142
00:08:22.370 --> 00:08:23.470
Jak było jakieś mięso,

143
00:08:23.690 --> 00:08:25.930
to było to w okresie świątecznym wyłącznie.

144
00:08:26.030 --> 00:08:28.130
No, plus jakieś wesele i inne rzeczy,

145
00:08:28.310 --> 00:08:30.310
czyli tak zwane święta rodzinne

146
00:08:30.310 --> 00:08:31.570
albo święta obrzędowe.

147
00:08:31.730 --> 00:08:34.630
Także troszeczkę przyglądają się restauratorzy

148
00:08:35.310 --> 00:08:36.950
na panujące mody i trendy

149
00:08:36.950 --> 00:08:38.530
i pod to serwują.

150
00:08:38.650 --> 00:08:40.070
No, można zrozumieć, prawda,

151
00:08:40.190 --> 00:08:42.270
bo kierują się zyskiem.

152
00:08:42.530 --> 00:08:44.070
Natomiast takie opracowanie,

153
00:08:44.250 --> 00:08:46.150
dobre opracowanie, dobrze zrobione,

154
00:08:46.330 --> 00:08:48.730
przydałoby się również dla podtrzymywania

155
00:08:48.730 --> 00:08:50.950
naszej tożsamości narodowej,

156
00:08:51.070 --> 00:08:52.230
świadomości narodowej

157
00:08:52.230 --> 00:08:53.950
do naszego patriotyzmu,

158
00:08:54.610 --> 00:08:57.850
bo przecież jedzenie spełniało niebagatelną rolę

159
00:08:57.850 --> 00:08:59.230
podczas wszystkich powstań,

160
00:08:59.350 --> 00:09:01.950
podczas jednej i drugiej wojny światowej.

161
00:09:02.130 --> 00:09:04.150
Jedzenie też takim wyłodzi wolągiem,

162
00:09:04.150 --> 00:09:07.090
to już kolejna taka quasi-definicja,

163
00:09:07.270 --> 00:09:08.210
a właściwie stwierdzenie,

164
00:09:08.350 --> 00:09:09.750
które sobie ukłułem,

165
00:09:10.090 --> 00:09:12.230
że to biedna kuchnia PRL-u

166
00:09:12.230 --> 00:09:14.670
zachowała naszą tożsamość narodową,

167
00:09:14.810 --> 00:09:15.350
kulinarną,

168
00:09:15.490 --> 00:09:17.310
bo proszę zobaczyć,

169
00:09:17.370 --> 00:09:18.910
kiedy nie było mięsa,

170
00:09:19.050 --> 00:09:20.550
kiedy były braki w swodyczach,

171
00:09:20.610 --> 00:09:23.310
sięgało się po zapiski babci

172
00:09:23.310 --> 00:09:24.870
czy kogoś z rodziny,

173
00:09:25.470 --> 00:09:27.370
kleiło się tej ryski z cukru,

174
00:09:27.670 --> 00:09:30.110
wędziło się, produkowało się kiełbasę.

175
00:09:30.630 --> 00:09:32.390
Wtedy, kiedy alkohol był na karetki,

176
00:09:32.390 --> 00:09:34.450
potrafiono również nastawić zacier

177
00:09:34.450 --> 00:09:36.370
i sprytnie go na miednicach,

178
00:09:36.470 --> 00:09:38.090
czy na szybkowarze przepędzić.

179
00:09:38.210 --> 00:09:40.010
Także Polacy potrafili sobie radzić

180
00:09:40.010 --> 00:09:40.730
w tym kierunku

181
00:09:40.730 --> 00:09:42.030
i to radzili sobie nieźle.

182
00:09:42.250 --> 00:09:43.450
Pozostaje tylko pytanie,

183
00:09:43.610 --> 00:09:45.250
czy nam to zostanie,

184
00:09:45.390 --> 00:09:48.350
czy zdominują nas światowe mody kulinarne,

185
00:09:48.910 --> 00:09:50.430
bo to proszę zobaczyć,

186
00:09:50.670 --> 00:09:52.210
ostatni wynalazek na zachodzie,

187
00:09:52.310 --> 00:09:53.390
w Stanach Zjednoczonych

188
00:09:53.390 --> 00:09:54.750
i wręcz rewelacja,

189
00:09:54.750 --> 00:09:56.330
kasza gryczana, nie palona,

190
00:09:56.470 --> 00:09:58.430
która jest uważana za siódme cudzo świata.

191
00:09:58.430 --> 00:10:00.490
Kasza gryczana, z tym, że palona,

192
00:10:00.590 --> 00:10:03.250
znana była w kuchni polskiej już od dawna

193
00:10:03.250 --> 00:10:07.110
i nie wyobrażam sobie gulaszu zrobionego

194
00:10:07.110 --> 00:10:08.070
czysto z płucek,

195
00:10:08.190 --> 00:10:10.410
czy normalnego gulaszu podanego inaczej

196
00:10:10.410 --> 00:10:11.410
niż właśnie z kaszą.

197
00:10:11.570 --> 00:10:13.630
A słynne nasze zrazy staropolskie,

198
00:10:13.970 --> 00:10:15.210
czy one będą jako bitki,

199
00:10:15.250 --> 00:10:16.630
czy jako zrazy zawijane,

200
00:10:16.710 --> 00:10:19.790
no kasza gryczana jest tu obowiązkowa,

201
00:10:19.990 --> 00:10:21.630
no ale musi być to kasza palona.

202
00:10:21.790 --> 00:10:22.450
No niestety,

203
00:10:22.970 --> 00:10:24.470
kuchnia, tak jak i kulinaria,

204
00:10:24.470 --> 00:10:27.250
narażane są na panującą modę

205
00:10:27.250 --> 00:10:28.090
i takie trendy,

206
00:10:28.270 --> 00:10:29.950
które się wywołuje czasami,

207
00:10:30.010 --> 00:10:31.210
czasami przez przypadek,

208
00:10:31.310 --> 00:10:32.610
czasami rozmyślne,

209
00:10:32.770 --> 00:10:35.110
kreując popyt na dane usługi

210
00:10:35.110 --> 00:10:36.630
albo dane produkty.

211
00:10:37.190 --> 00:10:37.770
Tak więc mówię,

212
00:10:37.810 --> 00:10:39.490
jest to proces bardzo złożony,

213
00:10:39.590 --> 00:10:40.270
któremu warto,

214
00:10:40.290 --> 00:10:41.470
żeby przyjrzeli się

215
00:10:41.470 --> 00:10:42.990
nie tylko historycy,

216
00:10:43.170 --> 00:10:45.350
ale również socjalodzy,

217
00:10:45.470 --> 00:10:48.130
bo to jest także istotnym punktem

218
00:10:48.130 --> 00:10:49.170
ich programu

219
00:10:49.170 --> 00:10:50.850
i to myślę,

220
00:10:50.930 --> 00:10:51.730
że socjalodzy

221
00:10:51.730 --> 00:10:53.150
nie powinni się przeglądać

222
00:10:53.150 --> 00:10:54.530
w ten sposób ilościowy,

223
00:10:54.630 --> 00:10:56.170
czyli co, kiedy jadano,

224
00:10:56.830 --> 00:10:57.850
bo jeżeli okaże się,

225
00:10:57.910 --> 00:10:59.270
że w PRL-u jadano

226
00:10:59.270 --> 00:11:00.250
więcej miejsca statystyczne

227
00:11:00.710 --> 00:11:01.450
na jedną osobę

228
00:11:01.450 --> 00:11:02.210
niż przed wojną,

229
00:11:02.710 --> 00:11:04.170
no to będzie to niejako

230
00:11:04.170 --> 00:11:05.550
politycznie skomentować,

231
00:11:05.630 --> 00:11:06.430
więc trzeba trzymać się

232
00:11:06.430 --> 00:11:07.090
tych tematów.

233
00:11:07.230 --> 00:11:08.890
Inne były potrzeby przed wojną,

234
00:11:09.050 --> 00:11:10.490
inne były potrzeby po wojnie,

235
00:11:10.590 --> 00:11:12.130
inne były potrzeby gospodarki,

236
00:11:12.270 --> 00:11:12.750
możliwości,

237
00:11:12.850 --> 00:11:14.570
także to wszystko się zazębia

238
00:11:14.570 --> 00:11:16.610
i naprawdę jest ciekawym

239
00:11:16.610 --> 00:11:17.890
tematem padawcym.

240
00:11:17.890 --> 00:11:19.470
A poza tym, no nasza kuchnia

241
00:11:19.470 --> 00:11:21.550
polska jest tak zróżnicowana,

242
00:11:21.550 --> 00:11:22.950
to właśnie między innymi

243
00:11:22.950 --> 00:11:23.610
przez zabory,

244
00:11:23.670 --> 00:11:24.530
co potem trzeba było

245
00:11:24.530 --> 00:11:26.290
skrzętnie sklejać do kupy.

246
00:11:26.470 --> 00:11:27.630
Nie mamy zbyt dużo

247
00:11:27.630 --> 00:11:29.030
w literaturze tej kuchni,

248
00:11:29.150 --> 00:11:30.330
tego naszego jedzenia.

249
00:11:30.650 --> 00:11:31.590
Tutaj Mickiewicz,

250
00:11:31.690 --> 00:11:33.750
wiesz, czy nam się wychylił ostro

251
00:11:33.750 --> 00:11:35.130
i to się pojawiło

252
00:11:35.130 --> 00:11:36.670
i to proszę zauważyć,

253
00:11:36.750 --> 00:11:38.110
że pojawiło się tu

254
00:11:38.110 --> 00:11:38.960
u romantyków,

255
00:11:39.710 --> 00:11:40.530
których bardziej

256
00:11:40.530 --> 00:11:42.110
sfera duchowa

257
00:11:42.110 --> 00:11:42.970
niż cielesna

258
00:11:42.970 --> 00:11:43.650
ruszała,

259
00:11:43.750 --> 00:11:44.730
a jednak Mickiewicz

260
00:11:44.730 --> 00:11:45.830
pięknie to opisał

261
00:11:45.830 --> 00:11:47.590
nasze, te narodowe

262
00:11:47.590 --> 00:11:48.270
potrawy,

263
00:11:48.450 --> 00:11:49.130
które no przeszły

264
00:11:49.130 --> 00:11:50.350
zresztą i do tradycji,

265
00:11:50.470 --> 00:11:51.390
myślę, że dzięki niemu.

266
00:11:57.600 --> 00:11:58.480
Wspomniał Pan

267
00:11:58.480 --> 00:12:00.140
o kaszy gryczanej

268
00:12:00.140 --> 00:12:01.380
i tutaj muszę potwierdzić

269
00:12:01.380 --> 00:12:01.960
Pana słowa,

270
00:12:02.100 --> 00:12:02.720
że rzeczywiście

271
00:12:02.720 --> 00:12:03.960
smaki kuchni polskiej

272
00:12:03.960 --> 00:12:05.100
to są prawdopodobnie te,

273
00:12:05.240 --> 00:12:06.220
które my kodujemy,

274
00:12:06.320 --> 00:12:07.840
wiążemy z czasem dzieciństwa,

275
00:12:07.900 --> 00:12:08.840
bo kiedy mówił Pan

276
00:12:08.840 --> 00:12:09.420
o tej kaszy,

277
00:12:09.540 --> 00:12:10.800
to ja podryfowałam

278
00:12:10.800 --> 00:12:11.520
wspomnieniami

279
00:12:11.520 --> 00:12:12.680
do tych domowych obiadów,

280
00:12:12.740 --> 00:12:13.380
kiedy kasza się

281
00:12:13.380 --> 00:12:14.660
regularnie pojawiała.

282
00:12:14.840 --> 00:12:15.780
Jestem też bardzo mocna

283
00:12:15.780 --> 00:12:17.240
przy temacie kuchni regionalnej,

284
00:12:17.320 --> 00:12:18.820
dlatego, że sama

285
00:12:18.820 --> 00:12:19.740
staram się

286
00:12:19.740 --> 00:12:21.580
szukać tych dań regionalnych,

287
00:12:21.720 --> 00:12:22.320
tych, których ja

288
00:12:22.320 --> 00:12:23.200
ze swoich stron

289
00:12:23.200 --> 00:12:23.980
nie znam.

290
00:12:23.980 --> 00:12:25.520
Pamiętam, że kiedy opowiadałam

291
00:12:25.520 --> 00:12:26.420
komuś, że ja pochodzę

292
00:12:26.420 --> 00:12:27.120
z Wielkopolski,

293
00:12:27.220 --> 00:12:27.860
to zapytał mnie,

294
00:12:27.920 --> 00:12:28.780
czy u mnie w domu

295
00:12:28.780 --> 00:12:29.640
często się jadło

296
00:12:29.640 --> 00:12:30.380
pieczoną gęś.

297
00:12:30.640 --> 00:12:31.040
Często.

298
00:12:31.520 --> 00:12:31.920
Zawsze.

299
00:12:32.120 --> 00:12:33.400
Na świętego Marcina zawsze.

300
00:12:33.660 --> 00:12:34.600
Tak, to w Poznaniu.

301
00:12:34.700 --> 00:12:35.120
Ja nie jestem

302
00:12:35.120 --> 00:12:36.120
z samego Poznania,

303
00:12:36.260 --> 00:12:37.400
więc często te nasze

304
00:12:37.400 --> 00:12:38.360
pierwsze skojarzenia

305
00:12:38.360 --> 00:12:39.160
z danym regionem

306
00:12:39.160 --> 00:12:39.800
są słuszne,

307
00:12:39.860 --> 00:12:41.040
ale warto je weryfikować.

308
00:12:41.180 --> 00:12:41.880
Myślę też o tym,

309
00:12:42.000 --> 00:12:42.880
że te zmiany,

310
00:12:42.940 --> 00:12:44.560
które pojawiły się w kuchni

311
00:12:44.560 --> 00:12:45.960
i które były reakcją,

312
00:12:46.020 --> 00:12:47.040
na przykład na zabory,

313
00:12:47.560 --> 00:12:48.140
one też z nami

314
00:12:48.140 --> 00:12:49.340
bardzo długo zostały.

315
00:12:49.460 --> 00:12:49.780
To znaczy,

316
00:12:49.980 --> 00:12:50.360
wydaje mi się,

317
00:12:50.360 --> 00:12:51.040
że do dzisiaj

318
00:12:51.040 --> 00:12:52.320
podróżując po Polsce,

319
00:12:52.500 --> 00:12:53.040
te linie,

320
00:12:53.320 --> 00:12:54.120
którą przebiegały

321
00:12:54.120 --> 00:12:55.340
dawne granice na mapie,

322
00:12:55.480 --> 00:12:56.980
można bez problemu zobaczyć.

323
00:12:57.120 --> 00:12:58.300
To widać i w architekturze,

324
00:12:58.440 --> 00:12:59.520
ale też właśnie w kuchni.

325
00:12:59.660 --> 00:13:00.500
To nie jest coś,

326
00:13:00.520 --> 00:13:01.420
co mimo upływu

327
00:13:01.420 --> 00:13:02.480
tych ponad 100 lat

328
00:13:02.480 --> 00:13:03.960
udało się jakoś zatrzeć

329
00:13:03.960 --> 00:13:04.620
czy zamazać.

330
00:13:04.780 --> 00:13:05.860
Ale dlatego w Polsce

331
00:13:05.860 --> 00:13:07.060
mamy kuchnie regionalne.

332
00:13:07.640 --> 00:13:09.060
Mamy kuchnię wielkopolską,

333
00:13:09.180 --> 00:13:09.960
mamy śląską,

334
00:13:10.120 --> 00:13:11.080
mamy galicyjską,

335
00:13:11.160 --> 00:13:12.040
czy to małopolską,

336
00:13:12.100 --> 00:13:12.720
które nazwijmy.

337
00:13:12.820 --> 00:13:14.040
Mamy kuchnię pomorską,

338
00:13:14.100 --> 00:13:15.740
kaszubską, mazurską.

339
00:13:15.940 --> 00:13:16.800
No, z mazurami

340
00:13:16.800 --> 00:13:18.620
to trochę jest tutaj cieniej,

341
00:13:18.620 --> 00:13:20.200
ale to myślę,

342
00:13:20.340 --> 00:13:22.440
że temat na inną rozmowę.

343
00:13:22.620 --> 00:13:23.300
Mamy w końcu,

344
00:13:23.380 --> 00:13:24.440
no, na wschodzie

345
00:13:24.440 --> 00:13:25.860
dosyć ciekawą kuchnię.

346
00:13:25.940 --> 00:13:26.720
Kuchnia podlaska

347
00:13:26.720 --> 00:13:28.060
to jest zlepek kuchni

348
00:13:28.060 --> 00:13:28.840
litewskiej,

349
00:13:28.960 --> 00:13:29.620
białoruskiej,

350
00:13:29.780 --> 00:13:30.280
ukraińskiej,

351
00:13:30.380 --> 00:13:30.860
rosyjskiej,

352
00:13:30.960 --> 00:13:32.200
żydowskiej, tatarskiej.

353
00:13:32.340 --> 00:13:34.140
Z tego można lepić cuda.

354
00:13:34.300 --> 00:13:35.480
I myślę, że fajnie jest,

355
00:13:35.520 --> 00:13:36.780
że można sobie pojechać

356
00:13:36.780 --> 00:13:37.500
i poszukać,

357
00:13:37.900 --> 00:13:39.060
tak jak pani podróżuje

358
00:13:39.060 --> 00:13:39.700
tych potraw,

359
00:13:39.900 --> 00:13:40.520
zastanowić się

360
00:13:40.520 --> 00:13:41.740
nad różnorodnością

361
00:13:41.740 --> 00:13:42.340
tych kuchni,

362
00:13:42.740 --> 00:13:44.240
ale jednocześnie popatrzeć,

363
00:13:44.300 --> 00:13:45.860
jak pięknie te kuchnie regionalne

364
00:13:45.860 --> 00:13:47.000
wrosły w całość

365
00:13:47.000 --> 00:13:48.080
w naszą kuchnię, prawda?

366
00:13:48.800 --> 00:13:50.180
Kuduny, które są,

367
00:13:50.320 --> 00:13:51.300
no to przecież one nie są

368
00:13:51.300 --> 00:13:52.500
litewskie, nie są polskie,

369
00:13:52.720 --> 00:13:54.280
to tatarzy to przywieźli.

370
00:13:54.400 --> 00:13:54.980
Wiele rzeczy,

371
00:13:55.080 --> 00:13:56.360
które tutaj najechało

372
00:13:56.360 --> 00:13:56.980
z orientu,

373
00:13:57.040 --> 00:13:57.680
weźmy na przykład

374
00:13:57.680 --> 00:13:58.580
nasze gołąbki.

375
00:13:58.920 --> 00:14:00.520
Gołąbki poszukuje się,

376
00:14:01.540 --> 00:14:02.580
niektórzy poszukują

377
00:14:02.580 --> 00:14:04.000
na terenach Rosji,

378
00:14:04.100 --> 00:14:05.340
no, ale to były

379
00:14:05.340 --> 00:14:06.240
ze wschodu właściwie,

380
00:14:06.260 --> 00:14:07.300
z południa to była

381
00:14:07.300 --> 00:14:08.460
Mołdawia, Rumunia,

382
00:14:08.500 --> 00:14:09.820
tylko tam to się nazywało

383
00:14:09.820 --> 00:14:10.300
Dołma

384
00:14:10.300 --> 00:14:11.540
i było zawijane

385
00:14:11.540 --> 00:14:12.620
w kiszone liście

386
00:14:13.140 --> 00:14:13.660
winogron.

387
00:14:13.820 --> 00:14:15.240
Także tutaj można szukać

388
00:14:15.240 --> 00:14:16.320
tych smaków

389
00:14:16.320 --> 00:14:17.740
i różnych połączeń

390
00:14:18.440 --> 00:14:18.880
wiele,

391
00:14:19.060 --> 00:14:20.180
a im dalej się szuka,

392
00:14:20.280 --> 00:14:21.220
tym bardziej smakowicie

393
00:14:21.220 --> 00:14:21.720
to wygląda.

394
00:14:21.980 --> 00:14:22.340
Nie wiem,

395
00:14:22.420 --> 00:14:23.960
na ile uprawnione jest

396
00:14:23.960 --> 00:14:24.920
upatrywanie w tym

397
00:14:24.920 --> 00:14:25.720
cechy wyłącznie

398
00:14:25.720 --> 00:14:26.460
kuchni polskiej,

399
00:14:26.560 --> 00:14:27.440
być może po prostu

400
00:14:27.440 --> 00:14:28.260
taka jest kuchnia

401
00:14:28.260 --> 00:14:28.720
na świecie,

402
00:14:28.840 --> 00:14:29.700
ale zastanawiam się,

403
00:14:29.740 --> 00:14:30.600
czy o kuchni polskiej

404
00:14:30.600 --> 00:14:31.220
można powiedzieć,

405
00:14:31.340 --> 00:14:32.460
że ona jest pomysłowa,

406
00:14:32.640 --> 00:14:33.980
że reaguje

407
00:14:33.980 --> 00:14:34.500
na to,

408
00:14:34.520 --> 00:14:35.140
co się dzieje.

409
00:14:35.220 --> 00:14:35.760
Mam na myśli

410
00:14:35.760 --> 00:14:37.120
kuchnię biedną,

411
00:14:37.260 --> 00:14:38.060
na przykład kuchnię

412
00:14:38.060 --> 00:14:38.800
czasów wojny,

413
00:14:38.900 --> 00:14:39.920
czasów okupacji,

414
00:14:40.080 --> 00:14:40.860
to jak ludzie

415
00:14:40.860 --> 00:14:41.940
radzili sobie w czasach

416
00:14:41.940 --> 00:14:43.100
ogromnego niedoboru,

417
00:14:43.220 --> 00:14:43.920
ogromnej biedy,

418
00:14:44.000 --> 00:14:45.120
dotyczącej zarówno

419
00:14:45.120 --> 00:14:45.920
produktów,

420
00:14:46.140 --> 00:14:47.060
ale też sposobów,

421
00:14:47.140 --> 00:14:47.720
w jaki oni mogli

422
00:14:47.720 --> 00:14:48.520
je wykorzystać.

423
00:14:48.600 --> 00:14:48.900
Tak,

424
00:14:49.280 --> 00:14:50.820
ale ta przypadłość

425
00:14:50.820 --> 00:14:52.180
nie dotyczy tylko

426
00:14:52.180 --> 00:14:53.040
Polski.

427
00:14:53.520 --> 00:14:55.020
Ta rzecz wiąże się

428
00:14:55.020 --> 00:14:56.580
z naszą cywilizacją,

429
00:14:56.640 --> 00:14:57.240
z ludźmi tam,

430
00:14:57.380 --> 00:14:58.020
gdzie zaczyna

431
00:14:58.020 --> 00:14:58.880
panować głód,

432
00:14:59.180 --> 00:15:00.160
tam ludzie zaczynają

433
00:15:00.160 --> 00:15:00.960
poszukiwać

434
00:15:00.960 --> 00:15:02.120
nowych pokarmów,

435
00:15:02.300 --> 00:15:03.040
nowych potraw,

436
00:15:03.160 --> 00:15:04.020
nowych sposobów

437
00:15:04.020 --> 00:15:05.180
przyrządzania

438
00:15:05.180 --> 00:15:07.020
i proszę zauważyć,

439
00:15:07.180 --> 00:15:08.440
że jeżeli jeszcze

440
00:15:08.440 --> 00:15:10.240
w XIX wieku

441
00:15:10.240 --> 00:15:11.140
występowały

442
00:15:11.140 --> 00:15:12.800
okresy głodowe

443
00:15:12.800 --> 00:15:13.720
i nieurodzajów,

444
00:15:13.820 --> 00:15:15.020
bądź związane

445
00:15:15.020 --> 00:15:15.860
z działaniami

446
00:15:15.860 --> 00:15:16.740
wojennymi,

447
00:15:16.900 --> 00:15:18.440
wracano do kuchni

448
00:15:18.440 --> 00:15:19.520
łowców, zbieraczy,

449
00:15:19.600 --> 00:15:20.900
do kuchni Słowian

450
00:15:20.900 --> 00:15:22.200
i zbierano ziółka,

451
00:15:22.320 --> 00:15:23.160
zbierano różne

452
00:15:23.160 --> 00:15:24.320
dziwne rzeczy,

453
00:15:24.360 --> 00:15:25.760
z których robiono to,

454
00:15:25.880 --> 00:15:26.780
co dało się

455
00:15:26.780 --> 00:15:28.240
na ówczesne czasy

456
00:15:28.240 --> 00:15:29.320
zrobić.

457
00:15:30.080 --> 00:15:30.980
Weźmy sobie tutaj

458
00:15:30.980 --> 00:15:31.460
na przykład

459
00:15:31.460 --> 00:15:32.720
powstanie warszawskie.

460
00:15:32.900 --> 00:15:33.900
Przecież już

461
00:15:33.900 --> 00:15:35.040
w czasie okupacji

462
00:15:35.040 --> 00:15:35.840
znikały

463
00:15:35.840 --> 00:15:36.780
zielence,

464
00:15:37.020 --> 00:15:37.400
trawniki,

465
00:15:37.520 --> 00:15:38.260
a pojawiały się

466
00:15:38.260 --> 00:15:39.420
ogródki warzywne.

467
00:15:39.960 --> 00:15:40.480
Mieszczanie,

468
00:15:40.640 --> 00:15:41.560
czyli mieszkańcy

469
00:15:41.560 --> 00:15:42.100
stolicy

470
00:15:42.100 --> 00:15:42.600
nie za bardzo

471
00:15:42.600 --> 00:15:43.360
mieli pojęcie,

472
00:15:43.480 --> 00:15:44.240
więc natychmiast

473
00:15:44.240 --> 00:15:44.880
ukazały się

474
00:15:44.880 --> 00:15:45.920
małe książeczki

475
00:15:45.920 --> 00:15:47.600
takie instruktażowe

476
00:15:47.600 --> 00:15:48.940
jak godować króliki.

477
00:15:49.240 --> 00:15:49.820
W łodzienkach

478
00:15:49.820 --> 00:15:50.780
trzymano króliki.

479
00:15:51.060 --> 00:15:52.280
Także radzono sobie

480
00:15:52.280 --> 00:15:52.900
tu właśnie

481
00:15:52.900 --> 00:15:54.080
w takich okresach

482
00:15:54.080 --> 00:15:55.440
i poszukuje się

483
00:15:55.440 --> 00:15:56.900
takich cudownych diet.

484
00:15:57.040 --> 00:15:57.700
Każdy zaraz

485
00:15:57.700 --> 00:15:58.440
coś wymyśli

486
00:15:58.440 --> 00:15:59.240
i mamy taką,

487
00:15:59.360 --> 00:16:00.040
taką, taką,

488
00:16:00.040 --> 00:16:01.240
taką czy

489
00:16:01.240 --> 00:16:02.340
inną dietę,

490
00:16:02.580 --> 00:16:03.260
ale myślę,

491
00:16:03.400 --> 00:16:04.340
że to

492
00:16:04.340 --> 00:16:05.240
pożywienie

493
00:16:05.240 --> 00:16:06.080
z okresów

494
00:16:06.080 --> 00:16:07.260
takich głodowych,

495
00:16:07.640 --> 00:16:09.140
nie głodowych notorycznie,

496
00:16:09.280 --> 00:16:10.540
które trwały pół roku

497
00:16:10.540 --> 00:16:11.220
czy rok tylko,

498
00:16:11.400 --> 00:16:12.060
jeżeli był to

499
00:16:12.060 --> 00:16:12.520
miesiąc,

500
00:16:12.580 --> 00:16:13.240
dwa czy trzy,

501
00:16:13.740 --> 00:16:15.320
było też doskonałą dietą,

502
00:16:15.420 --> 00:16:16.280
która wpływała

503
00:16:16.280 --> 00:16:17.160
na nasze

504
00:16:17.160 --> 00:16:18.040
zdrowie.

505
00:16:18.040 --> 00:16:19.280
no proszę zobaczyć

506
00:16:19.280 --> 00:16:19.700
złoto

507
00:16:19.700 --> 00:16:20.660
czasy

508
00:16:21.640 --> 00:16:22.160
Rzeczpospolitej,

509
00:16:22.300 --> 00:16:23.180
obojga narodów.

510
00:16:23.260 --> 00:16:23.820
Szlachta była

511
00:16:23.820 --> 00:16:24.440
chorowana,

512
00:16:24.580 --> 00:16:25.720
bo to i tłuste jedzenie

513
00:16:25.720 --> 00:16:26.440
i wino,

514
00:16:26.520 --> 00:16:27.180
trunków dużo,

515
00:16:27.400 --> 00:16:27.900
plus miód,

516
00:16:28.040 --> 00:16:28.620
plus frodycze,

517
00:16:28.820 --> 00:16:29.400
po prostu inne rzeczy.

518
00:16:29.560 --> 00:16:30.400
Pod tym względem

519
00:16:30.400 --> 00:16:30.780
na przykład

520
00:16:30.780 --> 00:16:31.460
warstwa

521
00:16:31.460 --> 00:16:32.300
wóściańska

522
00:16:32.300 --> 00:16:33.500
była zdrowsza,

523
00:16:33.600 --> 00:16:34.260
ale z kolei

524
00:16:34.260 --> 00:16:35.440
tam występowały

525
00:16:35.440 --> 00:16:36.380
inne zagrożenia,

526
00:16:36.540 --> 00:16:36.660
czyli

527
00:16:36.660 --> 00:16:37.980
niehigieniczny tryb życia

528
00:16:37.980 --> 00:16:38.860
i inne tematy,

529
00:16:38.920 --> 00:16:39.880
natomiast zdrowotnie

530
00:16:39.880 --> 00:16:40.520
było to

531
00:16:40.520 --> 00:16:41.420
nieco lepiej,

532
00:16:41.520 --> 00:16:42.040
chociaż też

533
00:16:42.040 --> 00:16:42.780
niedokładnie,

534
00:16:42.780 --> 00:16:43.740
bo niedobór

535
00:16:43.740 --> 00:16:44.620
białka

536
00:16:44.620 --> 00:16:45.300
i innych rzeczy

537
00:16:45.300 --> 00:16:46.160
skutkowały

538
00:16:46.160 --> 00:16:47.080
anemią

539
00:16:47.080 --> 00:16:48.880
i innymi konsekwencjami,

540
00:16:48.980 --> 00:16:50.100
no ale tak jak pani powiedziała,

541
00:16:50.200 --> 00:16:51.080
to się gdzieś tam

542
00:16:51.080 --> 00:16:52.000
wszystko potrafi

543
00:16:52.000 --> 00:16:52.720
uzupełniać,

544
00:16:52.780 --> 00:16:53.580
a to nie tylko

545
00:16:53.580 --> 00:16:54.560
naszych rodaków.

546
00:16:54.740 --> 00:16:55.560
Taka zaradność

547
00:16:55.560 --> 00:16:56.360
i zasobność

548
00:16:56.360 --> 00:16:57.180
w tym temacie,

549
00:16:57.660 --> 00:16:57.980
chociaż

550
00:16:57.980 --> 00:16:59.480
jesteśmy narodem

551
00:16:59.480 --> 00:17:00.880
dosyć zaradnym

552
00:17:00.880 --> 00:17:01.540
w porównaniu

553
00:17:01.540 --> 00:17:03.180
z innymi narodami,

554
00:17:03.240 --> 00:17:03.900
a wracając do

555
00:17:03.900 --> 00:17:04.980
kuchni regionalnej,

556
00:17:05.100 --> 00:17:06.500
to proszę popatrzeć,

557
00:17:06.560 --> 00:17:07.960
czy mamy w Stanach Zjednoczonych

558
00:17:07.960 --> 00:17:08.920
kuchnię regionalną?

559
00:17:09.140 --> 00:17:09.560
Nie ma,

560
00:17:09.720 --> 00:17:10.660
no tam regionalizm

561
00:17:10.660 --> 00:17:11.320
kuchni zależy

562
00:17:11.320 --> 00:17:12.500
tylko od ilości

563
00:17:13.400 --> 00:17:14.440
spożywanych pokarmów.

564
00:17:14.840 --> 00:17:15.680
Francja również

565
00:17:15.680 --> 00:17:16.620
jest kuchnią taką

566
00:17:16.620 --> 00:17:17.400
regionalną,

567
00:17:17.500 --> 00:17:18.120
nie mówiąc już

568
00:17:18.120 --> 00:17:19.160
o Włoszech.

569
00:17:19.300 --> 00:17:19.720
U nas,

570
00:17:19.800 --> 00:17:20.360
ale to u nas

571
00:17:20.360 --> 00:17:21.640
jest wynikiem tych zaborów

572
00:17:21.640 --> 00:17:23.080
i potem ponownej próby

573
00:17:23.080 --> 00:17:24.700
zlepienia tego w całość.

574
00:17:24.740 --> 00:17:25.360
Jest to taki

575
00:17:25.360 --> 00:17:26.600
trochę ewenement

576
00:17:26.600 --> 00:17:27.380
na swój sposób,

577
00:17:27.580 --> 00:17:28.600
ale bardzo ciekawy,

578
00:17:28.620 --> 00:17:29.260
myślę,

579
00:17:29.380 --> 00:17:30.400
i bardzo fajny

580
00:17:30.400 --> 00:17:31.500
do próbowania

581
00:17:31.500 --> 00:17:32.360
i do ćwiczenia.

582
00:17:32.500 --> 00:17:33.480
To na sam koniec

583
00:17:33.480 --> 00:17:34.340
wrócę do

584
00:17:34.340 --> 00:17:35.340
kuchni PRL-u,

585
00:17:35.420 --> 00:17:36.760
dlatego, że tak jak pan powiedział,

586
00:17:36.860 --> 00:17:38.180
zbliżają się święta,

587
00:17:38.360 --> 00:17:39.600
a te zwyczaje

588
00:17:39.600 --> 00:17:40.580
bożonarodzeniowe

589
00:17:40.580 --> 00:17:41.760
zdecydowanie są czymś,

590
00:17:41.760 --> 00:17:43.000
czemu warto się przyjrzeć.

591
00:17:43.400 --> 00:17:44.820
No i zadam panu pytanie,

592
00:17:44.960 --> 00:17:46.300
na które od razu dodam,

593
00:17:46.380 --> 00:17:47.260
że odpowiedź znajdziecie

594
00:17:47.260 --> 00:17:47.840
w książce,

595
00:17:48.280 --> 00:17:49.020
ale które wydaje mi się,

596
00:17:49.080 --> 00:17:49.960
że wiele osób sobie

597
00:17:49.960 --> 00:17:51.600
zadaje przy okazji świąt

598
00:17:51.600 --> 00:17:52.600
i przy okazji dyskusji

599
00:17:52.600 --> 00:17:52.900
o tym,

600
00:17:53.060 --> 00:17:53.780
w jaki sposób

601
00:17:53.780 --> 00:17:55.180
karpie są sprzedawane,

602
00:17:55.340 --> 00:17:56.060
czy sprzedawcy

603
00:17:56.060 --> 00:17:57.100
traktują te zwierzęta

604
00:17:57.100 --> 00:17:58.120
w sposób odpowiedni,

605
00:17:58.200 --> 00:17:59.200
ale to jest w ogóle pytanie

606
00:17:59.200 --> 00:18:00.500
o to, skąd się wziął

607
00:18:00.500 --> 00:18:01.140
ten karp.

608
00:18:01.140 --> 00:18:03.500
Hodowlę karpia przywieźli

609
00:18:03.500 --> 00:18:05.100
tutaj na nasze tereny

610
00:18:05.100 --> 00:18:06.980
już w średniowieczu.

611
00:18:07.100 --> 00:18:08.380
Cystersi przy swoich

612
00:18:08.380 --> 00:18:09.080
klasztorach

613
00:18:09.080 --> 00:18:09.820
zakładali

614
00:18:09.820 --> 00:18:11.380
hodowlę karpia,

615
00:18:11.460 --> 00:18:12.000
trzeba było ją

616
00:18:12.000 --> 00:18:12.560
sprawdzić,

617
00:18:12.700 --> 00:18:13.200
bo ten karp

618
00:18:13.200 --> 00:18:14.280
nie chciał się rozmnażać

619
00:18:14.280 --> 00:18:15.420
tutaj w naszych warunkach,

620
00:18:15.720 --> 00:18:16.540
chociaż wtedy była

621
00:18:16.540 --> 00:18:17.900
średnia temperatura

622
00:18:17.900 --> 00:18:19.080
nieco wyższa

623
00:18:19.080 --> 00:18:19.820
i to oni

624
00:18:19.820 --> 00:18:20.720
zaszczepili to

625
00:18:20.720 --> 00:18:22.000
na grunt polski.

626
00:18:22.340 --> 00:18:22.920
Natomiast

627
00:18:22.920 --> 00:18:24.000
karp

628
00:18:24.000 --> 00:18:25.320
nie jest

629
00:18:25.320 --> 00:18:25.780
naszą

630
00:18:25.780 --> 00:18:26.460
narodową

631
00:18:26.460 --> 00:18:27.080
potrawą,

632
00:18:27.120 --> 00:18:27.720
jeśli chodzi

633
00:18:27.720 --> 00:18:28.800
o ryby,

634
00:18:28.800 --> 00:18:30.520
ponieważ to była ryba

635
00:18:30.520 --> 00:18:32.180
łatwa do hodowli

636
00:18:32.180 --> 00:18:33.760
i łatwa do

637
00:18:33.760 --> 00:18:34.680
przerobienia,

638
00:18:34.960 --> 00:18:35.880
dosyć tłusta,

639
00:18:36.340 --> 00:18:36.920
co było też

640
00:18:36.920 --> 00:18:37.800
nie bez znaczenia.

641
00:18:38.620 --> 00:18:39.060
Natomiast

642
00:18:39.060 --> 00:18:39.900
prym w naszych,

643
00:18:40.100 --> 00:18:41.000
można to sprawdzić

644
00:18:41.000 --> 00:18:41.980
chociażby w książkach

645
00:18:41.980 --> 00:18:42.560
kucharskich,

646
00:18:42.720 --> 00:18:43.820
prym wiodły

647
00:18:43.820 --> 00:18:44.560
szczupak,

648
00:18:45.420 --> 00:18:45.940
sandacz,

649
00:18:46.500 --> 00:18:46.980
jesiotr,

650
00:18:47.120 --> 00:18:47.680
wtedy też,

651
00:18:47.740 --> 00:18:48.980
który był poławiany

652
00:18:48.980 --> 00:18:50.800
w naszych rzekach.

653
00:18:50.920 --> 00:18:51.920
Natomiast popularność

654
00:18:51.920 --> 00:18:53.060
karpia zawdzięczamy

655
00:18:53.060 --> 00:18:54.720
okresowi PRL-u,

656
00:18:54.800 --> 00:18:55.980
gdzie minister

657
00:18:55.980 --> 00:18:57.000
spec od handlu

658
00:18:57.000 --> 00:18:57.900
i od ekonomii

659
00:18:57.900 --> 00:18:58.900
Hillary Mintz

660
00:18:58.900 --> 00:18:59.920
wpadł na genialny

661
00:18:59.920 --> 00:19:00.300
pomysł,

662
00:19:00.400 --> 00:19:00.980
żeby właśnie

663
00:19:00.980 --> 00:19:02.060
zaadoptować

664
00:19:02.060 --> 00:19:03.260
karpia i wykorzystać

665
00:19:03.260 --> 00:19:04.140
rodowlę karpia

666
00:19:04.140 --> 00:19:05.640
do poprawienia

667
00:19:05.640 --> 00:19:06.660
aprowizacji

668
00:19:06.660 --> 00:19:07.780
ludności.

669
00:19:08.280 --> 00:19:08.920
Po wojnie

670
00:19:08.920 --> 00:19:09.740
było wiele

671
00:19:09.740 --> 00:19:10.460
opuszczonych

672
00:19:10.460 --> 00:19:11.240
i zniszczonych

673
00:19:11.240 --> 00:19:11.740
stawów.

674
00:19:11.820 --> 00:19:12.420
Tam właśnie

675
00:19:12.420 --> 00:19:13.520
wyremontowano

676
00:19:13.520 --> 00:19:15.300
te akweny

677
00:19:15.300 --> 00:19:16.360
i wpuszczono

678
00:19:16.360 --> 00:19:17.760
pierwsze rybki,

679
00:19:17.960 --> 00:19:18.320
co dało

680
00:19:18.320 --> 00:19:19.060
znakomite

681
00:19:19.060 --> 00:19:20.360
rezultaty,

682
00:19:20.500 --> 00:19:21.000
ponieważ

683
00:19:21.000 --> 00:19:22.200
jeśli chodzi o ryby,

684
00:19:22.220 --> 00:19:23.260
był wieczny problem

685
00:19:23.260 --> 00:19:24.260
z przechowywania

686
00:19:24.260 --> 00:19:25.380
ryb i z logistyką,

687
00:19:25.460 --> 00:19:26.240
żeby je dowieść.

688
00:19:26.320 --> 00:19:27.040
Mrożone ryby

689
00:19:27.040 --> 00:19:28.640
były i co w dużym wyborze

690
00:19:28.640 --> 00:19:29.620
świeżych nie było.

691
00:19:29.820 --> 00:19:30.180
Natomiast

692
00:19:30.180 --> 00:19:31.380
rzucony na święta

693
00:19:31.380 --> 00:19:31.800
karp,

694
00:19:32.400 --> 00:19:33.380
jeżeli on został

695
00:19:33.380 --> 00:19:34.500
wpisany w tradycję,

696
00:19:34.640 --> 00:19:35.160
szło go tyle,

697
00:19:35.280 --> 00:19:36.040
ile dało się

698
00:19:36.720 --> 00:19:37.400
uhodować.

699
00:19:37.740 --> 00:19:38.200
No potem

700
00:19:38.200 --> 00:19:38.800
oczywiście

701
00:19:38.800 --> 00:19:40.120
idąc

702
00:19:40.120 --> 00:19:41.040
za ciosem

703
00:19:41.040 --> 00:19:42.020
do podaży

704
00:19:42.020 --> 00:19:42.600
trzeba było

705
00:19:42.600 --> 00:19:43.700
wywołać popyt,

706
00:19:43.820 --> 00:19:45.020
więc opracowano

707
00:19:45.020 --> 00:19:45.600
przepisy,

708
00:19:45.740 --> 00:19:46.920
dopisano troszeczkę

709
00:19:46.920 --> 00:19:48.080
zwyczajów,

710
00:19:48.200 --> 00:19:48.880
obyczajów

711
00:19:48.880 --> 00:19:49.540
i tak

712
00:19:49.540 --> 00:19:51.040
karpia na Wigilię.

713
00:19:51.140 --> 00:19:52.100
Więcej informacji

714
00:19:52.100 --> 00:19:53.000
ze świata kuchni

715
00:19:53.000 --> 00:19:53.460
polskiej,

716
00:19:53.520 --> 00:19:54.660
o tym co ją formowało,

717
00:19:54.760 --> 00:19:55.600
co ją tworzyło

718
00:19:55.600 --> 00:19:56.940
i jak ona zmieniała się

719
00:19:56.940 --> 00:19:57.900
na przestrzeni

720
00:19:57.900 --> 00:19:58.880
stuleci,

721
00:19:59.020 --> 00:20:00.140
dowiecie się z książki

722
00:20:00.140 --> 00:20:01.360
Jak dawniej jadano

723
00:20:01.360 --> 00:20:02.840
historia kuchni polskiej

724
00:20:02.840 --> 00:20:03.500
od czasów

725
00:20:03.500 --> 00:20:04.260
najdawniejszych

726
00:20:04.260 --> 00:20:05.460
po XX wiek,

727
00:20:05.560 --> 00:20:06.100
a dzisiaj

728
00:20:06.100 --> 00:20:07.460
o kuchni polskiej

729
00:20:07.460 --> 00:20:07.980
i myślę, że

730
00:20:07.980 --> 00:20:09.160
swojej wielkiej pasji

731
00:20:09.160 --> 00:20:10.120
do jej historii

732
00:20:10.120 --> 00:20:11.120
opowiadał autor

733
00:20:11.120 --> 00:20:11.760
książki,

734
00:20:11.900 --> 00:20:12.900
pan Andrzej Fiedoruk,

735
00:20:13.080 --> 00:20:13.600
socjolog,

736
00:20:13.780 --> 00:20:14.300
historyk

737
00:20:14.300 --> 00:20:15.700
i białostoczanin.

738
00:20:15.820 --> 00:20:17.200
Bardzo miło było mi gościć

739
00:20:17.200 --> 00:20:18.740
pana w audycjach kulturalnych.

740
00:20:18.860 --> 00:20:19.700
Ja również dziękuję.

741
00:20:19.700 --> 00:20:23.140
Audycje kulturalne

742
00:20:23.140 --> 00:20:25.140
w dobrym tonie