WEBVTT

1
00:00:01.390 --> 00:00:05.090
Audycje kulturalne. W dobrym tonie.

2
00:00:05.370 --> 00:00:12.750
To są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant.

3
00:00:12.870 --> 00:00:16.070
Zawsze przygotowuję sobie wstępy do naszych rozmów.

4
00:00:16.210 --> 00:00:19.990
Zastanawiam się, jak uchwycić i przytrzymać Waszą uwagę,

5
00:00:20.110 --> 00:00:23.450
jak sprawić, żebyście mieli ochotę wysłuchać o wydarzeniach,

6
00:00:23.570 --> 00:00:26.070
które w audycjach kulturalnych staramy się przybliżać.

7
00:00:26.150 --> 00:00:30.150
Tak samo było i tym razem, ale powiem szczerze, że wnętrze, do którego weszłam,

8
00:00:30.150 --> 00:00:33.470
zahipnotyzowało mnie do tego stopnia, że nawet nie jestem pewna,

9
00:00:33.470 --> 00:00:37.670
czy to, co wcześniej sobie przygotowałam, warte jest tego, by o nim mówić,

10
00:00:37.670 --> 00:00:40.110
zamiast dzielić się z Wami moim zachwytem.

11
00:00:40.230 --> 00:00:46.290
Ten zachwyt wywołuje we mnie wystawa, którą można oglądać w Pałacu Rzeczpospolitej w Warszawie

12
00:00:46.290 --> 00:00:50.170
przy Placu Krasińskich. Wystawa nazywa się Pan Herbert Podróżnik

13
00:00:50.170 --> 00:00:54.250
i jak sama nazwa wskazuje, związana jest z życiem, twórczością,

14
00:00:54.370 --> 00:00:58.450
ale przede wszystkim z podróżami, które odbywał, a myślę, że przeżywał

15
00:00:58.450 --> 00:01:01.950
i doświadczał wybitny polski poeta Zbigniew Herbert.

16
00:01:02.190 --> 00:01:04.990
W jaki sposób ta wystawa została skonstruowana?

17
00:01:05.130 --> 00:01:07.910
Dlaczego akurat teraz mamy możliwość ją oglądać?

18
00:01:07.910 --> 00:01:11.030
O to wszystko będę pytała kuratorki tej ekspozycji,

19
00:01:11.170 --> 00:01:15.590
pani Anny Romaniuk, która jest kierowniczką Zakładu Rękopisów Biblioteki Narodowej.

20
00:01:15.710 --> 00:01:18.690
Bardzo miło mi jest gościć panią w audycjach kulturalnych.

21
00:01:18.910 --> 00:01:20.530
Dzień dobry i dziękuję za zaproszenie.

22
00:01:20.530 --> 00:01:24.750
Zanim zapytam o eksponaty, o to, co możemy w Pałacu Rzeczpospolitej oglądać,

23
00:01:25.190 --> 00:01:30.930
zapytam o to, dlaczego akurat na podróże postanowiła pani położyć nacisk w tej ekspozycji,

24
00:01:30.990 --> 00:01:32.810
dlaczego one stały się motywem przewodnim.

25
00:01:33.230 --> 00:01:38.010
Mnie się wydaje, że Zbigniew Herbert i jego wyjątkowe podejście do podróżowania

26
00:01:38.010 --> 00:01:42.390
jako sztuki odkrywania i smakowania życia jest dosyć znane.

27
00:01:42.490 --> 00:01:45.930
Można powiedzieć, że jest taką cechą charakterystyczną Zbigniewa Herberta,

28
00:01:46.030 --> 00:01:50.270
natomiast tutaj, na tej wystawie nabiera ona chyba jeszcze innego znaczenia.

29
00:01:50.270 --> 00:01:53.990
Przede wszystkim owe podróże to też takie marzenie moje o tym,

30
00:01:54.070 --> 00:01:58.150
aby taką wystawę móc zrobić, aby wybrać, zmusić się do dokonania

31
00:01:58.150 --> 00:02:02.870
okrojonego mocno wyboru wierszy, które opowiedzą o Herbercie,

32
00:02:02.970 --> 00:02:07.170
o jego biografii i o jego podróżach, a może właśnie o biografii jako podróży,

33
00:02:07.290 --> 00:02:10.950
w taki sposób, aby ta narracja płynęła przez tę wystawę.

34
00:02:11.230 --> 00:02:14.790
Z drugiej strony jesteśmy w Pałacu Rzeczpospolitej, gdzie na wystawie stałej

35
00:02:14.790 --> 00:02:18.170
prezentujemy kanoniczne wiersze Zbigniewa Herberta,

36
00:02:18.170 --> 00:02:21.150
Przesłanie Pana Kogi, Tonika, która się waha, Trenfortenbrasa,

37
00:02:21.730 --> 00:02:26.490
które świetnie pokazują refleksję Herberta nad wątkiem patriotyzmu,

38
00:02:26.710 --> 00:02:28.550
jego wkład, jego interpretacje.

39
00:02:28.730 --> 00:02:33.450
Więc miałam taką potrzebę, aby zrównoważyć ten ciężar niebagatelny,

40
00:02:33.510 --> 00:02:39.110
tego przesłania, które zawierają owe kanoniczne, znane nam z lektur szkolnych wiersze,

41
00:02:39.310 --> 00:02:42.650
zrównoważyć je właśnie taką narracją bardziej osobistą,

42
00:02:42.650 --> 00:02:47.050
związaną i z podróżami jako faktami biograficznymi,

43
00:02:47.230 --> 00:02:49.470
ale właśnie z taką refleksją Herberta nad przemijaniem.

44
00:02:49.590 --> 00:02:52.910
Przyglądając się biografii Zbigniewa Herberta, możemy nabrać wrażenia,

45
00:02:52.970 --> 00:02:56.090
że podróże towarzyszyły mu już od wczesnej młodości.

46
00:02:56.150 --> 00:02:58.950
One też nie zawsze chyba mogły być nazywane podróżami,

47
00:02:59.050 --> 00:03:02.730
dlatego że to były wyjazdy wymuszone przez życiowe okoliczności,

48
00:03:02.870 --> 00:03:05.270
no ale najpierw przemierzanie Polski tak naprawdę,

49
00:03:05.270 --> 00:03:10.050
bo zaczynamy od Lwowa, później jest Kraków, zresztą nie tylko podróżował dalej,

50
00:03:10.150 --> 00:03:15.550
Sopot, Warszawa, Toruń, później wyjazdy z Polski, zmiana kontynentu również

51
00:03:15.550 --> 00:03:19.550
i podróże, w których on odkrywał ogromną przyjemność,

52
00:03:19.590 --> 00:03:24.390
gdzie na obserwowaniu świata, rzeczywistości, zabytków, architektury i dzieł sztuki

53
00:03:24.390 --> 00:03:26.250
mógł spędzać chyba całe godziny.

54
00:03:26.330 --> 00:03:29.210
To były całe godziny i pani Katarzyna zawsze opowiadała,

55
00:03:29.290 --> 00:03:33.690
że Herber, który wchodził do muzeów, znikał i pojawiał się znowu, kiedy zamykano muzeum.

56
00:03:33.690 --> 00:03:36.650
Natomiast rzeczywiście te podróże trwają od zawsze,

57
00:03:36.870 --> 00:03:38.970
towarzyszyły mu właściwie całej jego biografii,

58
00:03:39.330 --> 00:03:43.270
natomiast jest taki etap, który moim zdaniem był zaczątkiem tego wszystkiego,

59
00:03:43.430 --> 00:03:46.930
był tym, co czasami rodzice mogą zrobić dla dzieci, czyli zasiać ziarno

60
00:03:46.930 --> 00:03:51.890
i to zrobił Bolesław Herber, który podróżował jako tradycyjny mąż i ojciec rodziny,

61
00:03:52.010 --> 00:03:57.530
podróżował najczęściej sam, ale z tych podróży przywoził małemu Zbyszkowi różne pamiątki.

62
00:03:57.670 --> 00:04:02.210
Były to kartki pocztowe, były to reprodukcje dzieł sztuki, widoki miast, pejzaży,

63
00:04:02.210 --> 00:04:07.150
to było to wszystko, co zaczęło być takim początkiem myślenia o tym,

64
00:04:07.290 --> 00:04:09.310
że świat jest szerszy niż rodzinny Lwów.

65
00:04:09.470 --> 00:04:14.490
Z drugiej strony Lwów był miastem wówczas wielonarodowym, w wielu języku, wielu religii.

66
00:04:14.910 --> 00:04:16.830
Herbert miał okazję się z tym stykać.

67
00:04:17.010 --> 00:04:22.270
To miasto stworzyło już na zawsze pewien wzór miasta, którego on szukał.

68
00:04:22.430 --> 00:04:24.870
I szukał nie tylko w przestrzeni, ale i w czasie.

69
00:04:24.870 --> 00:04:29.850
Ważne jest to, że Herbert podróż rozumiał nie tylko jako podróż, przemieszczanie się,

70
00:04:29.930 --> 00:04:33.350
pokonywanie kolejnych kilometrów, używanie różnych środków lokomocji,

71
00:04:33.450 --> 00:04:35.950
wtedy to głównie były pociągi, jednak mniej samoloty,

72
00:04:36.410 --> 00:04:37.930
ale także jako podróż w czasie.

73
00:04:38.130 --> 00:04:41.970
Cofanie się w czasie do średniowiecza, do antyku,

74
00:04:42.190 --> 00:04:47.650
to było to poszukiwanie pewnego początku, pewnej wspólnoty, pewnej ciągłości.

75
00:04:48.070 --> 00:04:52.510
Tak jak w tytule obrazu Gaugena, skąd przychodzimy, kim jesteśmy, dokąd zmierzamy.

76
00:04:52.510 --> 00:04:56.570
Co jest trochę tak, że żeby wiedzieć, kim jesteśmy, musimy wiedzieć, skąd przychodzimy.

77
00:04:56.650 --> 00:04:58.610
I to bardzo Herbertowi towarzyszyło.

78
00:04:58.790 --> 00:05:01.970
I jeszcze zanim zaczęła Pani odpowiadać na moje ostatnie pytanie,

79
00:05:02.090 --> 00:05:05.510
pomyślałam sobie, że może nie błędem, ale pewnym ograniczeniem

80
00:05:05.510 --> 00:05:10.690
byłoby zatrzymywanie się przy rozumieniu podróży wyłącznie jako przemieszczania się,

81
00:05:10.830 --> 00:05:15.210
jako sposobu spędzania wolnego czasu i pasji, bo tak chyba też to trzeba nazwać.

82
00:05:15.510 --> 00:05:16.690
To jest coś o wiele większego.

83
00:05:16.850 --> 00:05:21.470
W opisie wystawy też czytamy, że w przypadku Herberta to była w przypadku nas wszystkich w jakiś sposób.

84
00:05:21.470 --> 00:05:25.810
Jest taka podróż, która ma swój cel, która ma swój kres, może lepiej jest powiedzieć.

85
00:05:26.370 --> 00:05:29.910
Zwłaszcza, że Herbert chyba żył w takim poczuciu przemijania.

86
00:05:30.090 --> 00:05:34.850
To znaczy ta fraza, którą często powtarzał, słowa, że jeszcze zdążyłem, że jeszcze tu dotarłem.

87
00:05:35.530 --> 00:05:39.310
Oczekiwanie, że to, co jest dane, nie jest dane na zawsze, było w nim bardzo silne.

88
00:05:39.430 --> 00:05:40.830
Tak, doskonale, że Pani o tym wspomina.

89
00:05:40.890 --> 00:05:43.350
To jest bardzo ważny dla mnie wątek w myśleniu o tej wystawie.

90
00:05:43.350 --> 00:05:50.910
Rzeczywiście, kiedy Herbert stoi przed posągrzkiem Wielkiej Matki czy przed Mona Lizą i mówi jeszcze zdążyłem, jestem tutaj,

91
00:05:51.130 --> 00:05:54.010
to jest tak jakby uszczypnąć się w rękę i sprawdzić, czy jeszcze żyje.

92
00:05:54.110 --> 00:05:58.770
Więc tak jeszcze żyje, chociaż ci, którzy mieli przyjechać tu ze mną, już nie żyją.

93
00:05:58.990 --> 00:06:03.830
On zawsze miał w pamięci tych, którzy nie zdążyli i którzy nie dotarli do tych miejsc.

94
00:06:03.830 --> 00:06:14.950
Zresztą to jest bardzo ciekawy wątek, bo to pokolenie wojenne bardzo często właśnie ową pamięć i potrzebę dania świadectwa temu dotarciu do jakiegoś miejsca miały.

95
00:06:15.070 --> 00:06:21.030
Pamiętam też Różewicza, który umawiał się ze swoim bratem Januszem, starszym bratem, który został rozstrzelany przez gestapo,

96
00:06:21.170 --> 00:06:23.290
że spotkają się po wojnie w Paryżu.

97
00:06:23.670 --> 00:06:26.990
No tylko Różewicz dotarł do tego miejsca i Janusz zginął wcześniej.

98
00:06:27.270 --> 00:06:30.310
To jest właśnie to takie poczucie, że czas ucieka, wieczność czeka.

99
00:06:30.310 --> 00:06:34.890
Ja zawsze przywołuję tę frakcję barokową, którą widziałam na fasadzie jednego z kościołów w Polsce.

100
00:06:35.270 --> 00:06:42.670
I myślę, że to właśnie na tym polega, że Herbert żył intensywnie, nie chciał tracić czasu, więc zajeżdżał swoje zwierzę ciało.

101
00:06:43.050 --> 00:06:46.970
Jeździł w te podróże, jak zawsze mówił, po kozacku, ponieważ to było już.

102
00:06:47.150 --> 00:06:48.770
To było teraz, w tym momencie.

103
00:06:48.990 --> 00:06:55.410
Pisał w listach do Szajkowski, do swoich przyjaciół, z którymi podróżował do Grecji, że zawsze miał wybór i wszyscy mamy.

104
00:06:55.650 --> 00:06:59.510
Albo 10 lat zbieramy na podróż w Luksusie, albo jedziemy po kozacku.

105
00:06:59.510 --> 00:07:03.270
Więc Herbert nie miał tego dylematu i zawsze wiedział, że należy jechać po kozacku.

106
00:07:03.370 --> 00:07:07.970
Jego pierwsze podróże do Francji czy Włoch za stypendia 100-dolarowe.

107
00:07:08.130 --> 00:07:11.690
Dzisiaj ta kwota brzmi śmiesznie, jeżeli myślimy, że on tam spędzał 2-3 miesiące.

108
00:07:11.910 --> 00:07:17.670
Przedłużając oczywiście te pobyty, tak długo jak się dało i korzystając tak intensywnie jak się dało.

109
00:07:17.890 --> 00:07:22.710
I kiedy myślimy o tym korzystaniu, to może nam przychodzą różne hedonistyczne wątki do głowy.

110
00:07:22.710 --> 00:07:29.990
Natomiast to było raczej najtańsze hotele i najtańsze wino i najtańsze jedzenie, ale to godziny spędzane w bibliotekach.

111
00:07:30.170 --> 00:07:39.430
Jak sam pisał, pracowite zaczerznianie papieru i wierszami w notatnikach, które zawsze nosił ze sobą i szkicami w szkicownikach, które zachowały się w jego archiwum.

112
00:07:39.430 --> 00:07:47.230
Zbigniew Herbert zdecydowanie nie był zwolennikiem fotografii, natomiast w szkicowaniu, rysowaniu również oddawał się bez pamięci.

113
00:07:47.510 --> 00:07:52.770
Mówiąc o podróżach, o przemieszczaniu się, warto też pomyśleć o powrotach, tak mi się wydaje.

114
00:07:53.050 --> 00:07:59.910
Powrotów było w jego historii zapewne bardzo wiele, ale te, które tworzą jakąś taką wyrazistą mozaikę, to są chyba powroty do Polski.

115
00:08:00.050 --> 00:08:05.270
Mimo tego, że wyjeżdżał do Polski, wracał, no i to chyba były też powroty bardzo gorzkie niekiedy.

116
00:08:05.270 --> 00:08:16.870
Jednego powrotu nie było, nie było powrotu do Lwowa, natomiast rzeczywiście do Polski wracał, nigdy nie zdecydował się na emigrację, na status emigranta w takim sensie, w jakim to dzisiaj rozumiemy też.

117
00:08:17.290 --> 00:08:25.370
Czuł się trochę emigrantem ze Lwowa, o tak bym powiedziała, czyli z pewnej rzeczywistości, z pewnego konstruktu intelektualnego, historycznego, który ten Lwów przedwojenny reprezentował.

118
00:08:26.090 --> 00:08:31.570
Natomiast rzeczywiście z każdej swojej podróży, nawet najdłużej przedłużanej, jak to było możliwe, wracał do Polski.

119
00:08:31.570 --> 00:08:44.630
Miał też takie poczucie, że zwłaszcza w latach 80., że w Polsce trzeba być, że należy, że jest to rodzaj obowiązku i że wtedy, jak pisał w liście do Barańczaka, nie wypada podróżować, nawet na jakieś prestiżowe nagrody czy festiwale.

120
00:08:44.750 --> 00:08:55.350
Powroty były gorzkie rzeczywiście, ponieważ z jednej strony przed podróżą, tak jak wszyscy, którzy chcieli wtedy wyjechać, a on może nawet bardziej, borykał się z trudnościami związanymi z wyjazdem,

121
00:08:55.350 --> 00:09:06.570
czyli starania o paszport, o pieniądze, o zgody i to trwało czasami miesiącami, bez żadnej gwarancji, że to się uda, a potem starania o przedłużenie i potem powrót, bez gwarancji, że uda się wyjechać znowu,

122
00:09:06.670 --> 00:09:10.050
a te wyjazdy były mu potrzebne właściwie do życia, jak powietrze.

123
00:09:10.050 --> 00:09:21.030
Wracał i za chwilę miał spotkania ze smutnymi panami na którymś tam piętrze hotelu Metropol, co oczywiście od razu nam uruchamia w głowie różne scenariusze znane z filmów kryminalnych,

124
00:09:21.070 --> 00:09:27.230
jak to czasami niespodziewanie różni ludzie popełniają samobójstwa, jeżeli to nie jest pomyśli odpowiednich służb.

125
00:09:27.410 --> 00:09:35.210
Więc Herbert miał poczucie zagrożenia, a jednocześnie wiedział, że musi z nimi rozmawiać, musi toczyć pewną grę, aby pozwolili mu wyjechać znowu.

126
00:09:35.210 --> 00:09:42.830
Więc zabawne było to, że tłumaczył na przykład niuanse malarstwa Czapskiego, albo mówił o trudnym charakterze Giedrojcia, który był powszechnie zdany.

127
00:09:49.040 --> 00:09:58.140
Wracając do pałacu, powiem szczerze, że stoję przed bardzo trudnym wyborem, czy zacząć od tego, co mnie otacza, czy od tego, co możemy zobaczyć w gablotach.

128
00:09:58.220 --> 00:10:04.820
Również dlatego, że to, co pokazują Państwo swoim gościom, to nie są często eksponowane rękopisy.

129
00:10:04.920 --> 00:10:08.460
To są rękopisy Zbigniewa Herberta i jestem ciekawa, jaki był klucz doboru.

130
00:10:08.460 --> 00:10:12.420
To dlaczego akurat te, a nie inne fragmenty się tutaj na wystawie pojawiły?

131
00:10:12.480 --> 00:10:22.320
Rozumiem Pani dylemat, ponieważ ja sama przebywając na tej wystawie już któryś raz, też z jednej strony pogrążam się w takim medytacyjnym sposobu wizualizacji imersyjnych, przygotowanych przez Melt Immersive.

132
00:10:22.500 --> 00:10:28.660
Bardzo młodzi ludzie, którzy pięknie uchwycili atmosferę melancholii, przemijania, rozpadu, który też do czegoś prowadzi.

133
00:10:28.660 --> 00:10:32.620
Natomiast moim zadaniem było wybranie wierszy.

134
00:10:33.060 --> 00:10:39.780
Klucz ich doboru z jednej strony był bardzo prosty, bo miały to być wiersze dobre, miały to być wiersze Herberta i miały to być wiersze o podróżach.

135
00:10:39.900 --> 00:10:45.820
Ale z drugiej strony, i to było już znacznie trudniejsze, bo takich wierszy, jak te, które wymieniłam, Herbert ma w swojej twórczości wiele.

136
00:10:46.360 --> 00:10:52.520
Natomiast miały to być wiersze, które ułożą się w opowieść i biograficzną, i filozoficzną.

137
00:10:52.520 --> 00:10:58.540
Sercem wystawy jest modlitwa pana Cogito Podróżnika, stąd tutaj też aluzja w tytule wystawy.

138
00:10:58.700 --> 00:11:04.080
Wiersz, który jest moim zdaniem jednym z najpiękniejszych i najważniejszych w twórczości Herberta.

139
00:11:04.360 --> 00:11:06.240
Jest to wiersz czysty zachwyt.

140
00:11:06.380 --> 00:11:09.180
To jest wdzięczność za świat, który jest piękny i różny.

141
00:11:09.320 --> 00:11:18.520
Bo warto też powiedzieć, że piękno, o którym Herbert pisze, czy piękno, którego szukał, to nie było piękno oczywiste i kiczowate, czyli narzucające się, łatwe.

142
00:11:18.520 --> 00:11:24.420
Tylko to było czasami piękno brzydoty, to było piękno codziennego życia, to było piękno brzydkich i starych twarzy.

143
00:11:24.580 --> 00:11:31.460
Herbert widział świat bardziej skomplikowany i właśnie w tym wierszu jest ta wdzięczność za każdy drobny element świata.

144
00:11:31.680 --> 00:11:37.960
Z drugiej strony pojawiają się na tej wystawie wiersze, które właśnie wychodzą ze Lwowa, które przechodzą przez pokoje umeblowane,

145
00:11:38.120 --> 00:11:43.260
które Herbert wynajmował przez wiele lat, zanim pojawił się adres na promenady.

146
00:11:43.260 --> 00:11:48.580
Pierwszy właściwie taki prawdziwy dom poety, do którego mógł zwieść wszystkie swoje książki.

147
00:11:48.940 --> 00:11:56.220
Przez te wiersze dochodzimy do właśnie owych gorzkich powrotów i dochodzimy do takiego okresu, kiedy życie zaczyna przycichać.

148
00:11:56.400 --> 00:12:05.820
To znaczy to zajeżdżone podróżami i życiem, samym czasem, chorobami, ciało przestaje służyć tak, aby tak intensywne życie było dalej możliwe.

149
00:12:05.820 --> 00:12:12.920
I pojawiają się wiersze takie jak Urwanie głowy czy Kwiaty, w których Herbert dopiero po jakimś czasie orientujemy się,

150
00:12:12.940 --> 00:12:21.830
że podmiot liryczny jest w sytuacji pacjenta leżącego w łóżku i osoby szykującej się właściwie do odejścia, do tej podróży ostatecznej.

151
00:12:22.520 --> 00:12:27.580
Że urwanie głowy to jest to szykowanie, zbieranie rzeczy, porządkowanie rachunków, rozmowy i pożegnania,

152
00:12:27.740 --> 00:12:31.380
ale to nie jest przed kolejną podróżą, tylko przed podróżą, którą jest śmierć.

153
00:12:31.380 --> 00:12:37.460
I ostatnim wierszem na wystawie, i to jest takie domknięcie całej opowieści, a może jej początek właściwie,

154
00:12:37.760 --> 00:12:42.560
bo tę wystawę, mam wrażenie, można oglądać w obie strony i ona się wtedy też układa równie ciekawie i pięknie,

155
00:12:42.960 --> 00:12:48.540
jest wiersz koniec z tą znaną i bardzo wymowną frazą, teraz to nie będzie mnie już na żadnej zbiorowej fotografii.

156
00:12:49.140 --> 00:12:53.080
I że właśnie, zobaczycie tego Zbyszka, który szarpie się z walizkami.

157
00:12:53.200 --> 00:12:58.700
Te walizki mamy na samym początku wystawy w wierszu pokój umeblowany, gdzie pokój jest pusty i są tylko te trzy walizki.

158
00:12:58.700 --> 00:13:03.720
Na ścianach jest pejzaż z wezuwiuszem i jest mleczarka Wernera.

159
00:13:03.880 --> 00:13:09.700
Proszę zobaczyć, jak pięknie to się wszystko ułożyło i jak Herbert potrafił opisać doświadczenie egzystencjalne

160
00:13:10.440 --> 00:13:15.700
na poziomie znacznie głębszym niż tylko taka refleksja autobiograficzna.

161
00:13:16.580 --> 00:13:19.930
On zrobił z tego opowieść o nas wszystkich, opowieść o losie człowieczym.

162
00:13:20.380 --> 00:13:24.950
Wiele osób, które zwiedza tę wystawę, no bo jesteśmy po pierwszym miesiącu już od otwarcia, od wernisażu,

163
00:13:24.950 --> 00:13:30.070
mówi właśnie o tym, jak bardzo przeżywa te wiersze, które zostały wybrane,

164
00:13:30.270 --> 00:13:34.890
właśnie przez pryzmat własnych doświadczeń i podróżniczych i biograficznych.

165
00:13:35.150 --> 00:13:41.070
Czyli Herbert pisząc tak, żyjąc tak, trafił w coś, co jest nam szczególnie bliskie.

166
00:13:41.090 --> 00:13:47.110
To jest wielka sztuka, zwłaszcza żeby swoją poezją włączać ludzi i wywoływać w nich takie poczucie,

167
00:13:47.230 --> 00:13:51.310
że temat wiersza jest wspólny, że tak naprawdę dotyczy nas wszystkich.

168
00:13:51.310 --> 00:13:55.350
Powiedziała już pani trochę o tym dziele imersyjnym, o tych wizualizacjach,

169
00:13:55.530 --> 00:14:01.630
które możemy oglądać na ścianach, suficie, podłogach, które otaczają nas tutaj w Pałacu Rzeczpospolitej.

170
00:14:01.830 --> 00:14:07.490
Mnie natomiast zainteresowało takie niezwykłe połączenie pewnej surowości tych prac,

171
00:14:07.630 --> 00:14:09.450
które zostały po Zbigniewie Herbercie.

172
00:14:09.610 --> 00:14:13.390
Również myślę o tym, że on tak bardzo nie lubił zdjęć i szkicował, rysował.

173
00:14:13.490 --> 00:14:18.150
Natomiast te wizualizacje to można powiedzieć jest stuprocentowy skok w nowoczesność.

174
00:14:18.150 --> 00:14:21.170
Taka pochwała współczesności i zdobyczy techniki.

175
00:14:21.590 --> 00:14:23.190
Dla mnie jest to ogromny kontrast.

176
00:14:23.430 --> 00:14:27.090
Życie jest pełne kontrastów, więc trochę to nam przyświecało również.

177
00:14:27.550 --> 00:14:31.130
Rzeczywiście bardzo bliska mi jest ta asceza Herberta.

178
00:14:31.590 --> 00:14:36.410
Asceza, która przyświecała mi również przy pomyśle ekspozycji rękopisów.

179
00:14:36.530 --> 00:14:40.170
To są pojedyncze karty w bardzo obszernych, ciemnych gablotach.

180
00:14:40.590 --> 00:14:42.090
One świecą własnym światłem.

181
00:14:42.470 --> 00:14:45.650
Mam wrażenie, że rzeczywistość, która nas otacza jest dosyć przegadana.

182
00:14:45.650 --> 00:14:53.730
To, że nie opatrzyliśmy tutaj tych sal rozbudowanymi tablicami, ma prowadzić do tego, aby pochylić się i skupić na skarbach.

183
00:14:53.870 --> 00:14:59.850
Na rękopisach prezentowanych jak skarby, bo one nimi są i zasługują na naszą uwagę, a nie rozproszenie.

184
00:15:00.210 --> 00:15:05.670
Mam wrażenie, że po pierwszym kontakcie, po takim właśnie zauważeniu owego kontrastu, o którym pani mówi,

185
00:15:05.670 --> 00:15:14.290
również wizualizacje nam towarzyszące na ścianach pałacu, które płyną w takim dosyć powolnym, właśnie medytacyjnym tempie,

186
00:15:14.470 --> 00:15:21.550
którym towarzyszy autorska muzyka, bardzo taka wyciszająca, że to wszystko jest bardzo spójne, pomimo wyrażenia kontrastu.

187
00:15:21.690 --> 00:15:23.150
To jest takie spotkanie pokoleń.

188
00:15:23.210 --> 00:15:27.650
Nie chciałabym tutaj uprawiać ejżyzmu i też jakichś osobistych ekspiacji w tym zakresie,

189
00:15:27.650 --> 00:15:33.650
natomiast rzeczywiście jest tak, że bardzo młodzi ludzie z Multimersive przepięknie trafili w nastrój wystawy.

190
00:15:33.710 --> 00:15:38.670
Ja miałam nawet pewne obawy na początku, czy się spotkamy, ale kiedy zobaczyłam, co zrobili,

191
00:15:38.870 --> 00:15:44.250
to zobaczyłam, że oni zrozumieli, że czytali wiersze Herberta, które są na tej wystawie,

192
00:15:44.470 --> 00:15:50.790
pracując nad swoją częścią wystawy, że trafili w nastrój, a przede wszystkim, że zrozumieli,

193
00:15:50.870 --> 00:15:52.770
że chodzi o zostawienie śladu.

194
00:15:52.770 --> 00:15:58.870
Tutaj jest właśnie to, co nas otacza i to, co jest w gablotach, mówi o tym, aby ten ślad zostawić.

195
00:15:59.030 --> 00:16:02.830
To byłaby i mogłaby być bardzo piękna puenta naszej rozmowy,

196
00:16:02.890 --> 00:16:08.390
bo też słowa, które Pani przed momentem powiedziała, skłaniają do pewnej refleksji i zastanowienia się,

197
00:16:08.550 --> 00:16:14.550
ale kiedy Pani powiedziała, że te wizualizacje niosą pewien spokój i ukojenie,

198
00:16:14.730 --> 00:16:16.050
to ja się z tym zgadzam.

199
00:16:16.130 --> 00:16:22.530
Jednocześnie pomyślałam sobie, jak wielką jest sztuką stworzyć coś tak intensywnego, działającego na zmysły,

200
00:16:22.770 --> 00:16:23.990
co jednocześnie koi.

201
00:16:24.150 --> 00:16:27.650
Może to jest znów jakiś taki ukłon właśnie w stronę poezji.

202
00:16:27.770 --> 00:16:29.050
No właśnie mogę odpowiedzieć tylko tak.

203
00:16:29.190 --> 00:16:35.070
Każda z sal, a opowieść wizualna zaczyna się w sali białej Pałacu Rzeczypospolitej

204
00:16:35.070 --> 00:16:39.210
i ta opowieść toczy się przez kolejne sale, w których prezentujemy rękopisy.

205
00:16:39.570 --> 00:16:42.930
Każda sala ma inny nicowy wygląd, właśnie inne wizualizacje

206
00:16:42.930 --> 00:16:48.290
i one odsyłają nas do różnych aspektów, różne emocje też wywołują.

207
00:16:48.550 --> 00:16:52.170
W modlitwie Pana Cogito, podróżnika, towarzyszy właśnie postać,

208
00:16:52.310 --> 00:16:56.410
którą Meltowie, jak ja pozwalam sobie ich nazywać, nazwali śladem.

209
00:16:56.730 --> 00:16:59.590
Jest to opowieść o tym, że w każdej chwili mijamy.

210
00:16:59.790 --> 00:17:03.410
Nawet teraz rozmawiając, jesteśmy tu i teraz przecież, a już teraz mijamy.

211
00:17:03.410 --> 00:17:09.410
Więc to doświadczenie takiej potrzeby głębokiego, istotnego doświadczania świata,

212
00:17:09.610 --> 00:17:14.350
uważności, pełnej empatii, to są słowa klucze do podróży Herberta.

213
00:17:14.530 --> 00:17:18.570
On pisał, że aby być dobrym podróżnikiem trzeba mieć dużo cierpliwości,

214
00:17:18.990 --> 00:17:24.550
empatii właśnie, szacunku, trzeba słuchać i widzieć, nie narzucać niczego.

215
00:17:24.670 --> 00:17:28.110
Trzeba zrozumieć, że inne nie znaczy złe albo gorsze nawet.

216
00:17:28.110 --> 00:17:33.170
Więc myślę sobie, że Pan Herbert, podróżnik, jest bardzo dobrym przewodnikiem

217
00:17:33.170 --> 00:17:34.670
dla nas w dzisiejszych czasach.

218
00:17:34.830 --> 00:17:38.990
I to nie tylko w tym aspekcie, który znamy z kołatki, która mówi tak, tak,

219
00:17:39.090 --> 00:17:41.330
nie, nie, wewnętrzne sumienie, które nas prowadzi,

220
00:17:41.450 --> 00:17:46.650
tylko właśnie nawet z tego, jak doświadczać świata i jak pozostawać w relacjach z ludźmi.

221
00:17:46.830 --> 00:17:51.190
I relacja, która tutaj się wytworzyła między wizualizacjami Meltów

222
00:17:51.190 --> 00:17:54.310
a rękopisami Herberta, jest czymś zaskakującym,

223
00:17:54.390 --> 00:17:57.850
ale pokazuje, że takie zaskoczenia są dzisiaj możliwe.

224
00:17:57.850 --> 00:18:01.070
Do tego odkrywania bardzo serdecznie Was zapraszam.

225
00:18:01.270 --> 00:18:04.350
Zapraszam Was także do odwiedzania Pałacu Rzeczypospolitej

226
00:18:04.350 --> 00:18:06.290
i wystawy Pan Herbert, podróżnik.

227
00:18:06.450 --> 00:18:10.950
Tym bardziej, że ona tutaj będzie dostępna do końca roku,

228
00:18:11.150 --> 00:18:13.730
ale w tym czasie zaplanowane są jeszcze oprowadzania,

229
00:18:13.770 --> 00:18:14.850
oprowadzania kuratorskie.

230
00:18:14.910 --> 00:18:16.150
Serdecznie Państwa zapraszam.

231
00:18:16.170 --> 00:18:18.330
Pięć terminów, w tym soboty, niedzielę,

232
00:18:18.630 --> 00:18:22.470
tak, aby Państwo mogli odwiedzić pałac i wystawę również z rodzinami

233
00:18:22.470 --> 00:18:23.570
w czasie wolnym.

234
00:18:23.870 --> 00:18:27.370
Bardzo zachęcam również do zajrzenia na stronę Polony,

235
00:18:27.450 --> 00:18:31.050
naszej biblioteki cyfrowej, gdzie można znaleźć PDF z katalogiem wystawy.

236
00:18:31.230 --> 00:18:34.030
Możecie Państwo również pobrać QR-kod na wystawie

237
00:18:34.030 --> 00:18:37.910
z wersją audio-lektorską wstępu do wystawy,

238
00:18:37.990 --> 00:18:41.610
który jest swoistym przewodnikiem impresyjnym po koncepcji wystawy.

239
00:18:41.770 --> 00:18:43.930
To wszystko jest, obudowuje wystawę,

240
00:18:44.250 --> 00:18:45.590
dopowiada ją w jakiś sposób,

241
00:18:45.850 --> 00:18:48.250
chociaż tak naprawdę w głębi serca jestem przekonana,

242
00:18:48.250 --> 00:18:50.070
że wiersze same prowadzą tę historię.

243
00:18:50.170 --> 00:18:52.330
O poezji i o połączeniu pokoleń

244
00:18:52.330 --> 00:18:54.670
opowiadała dzisiaj kuratorka ekspozycji

245
00:18:54.670 --> 00:18:55.930
pan Herbert Podróżnik,

246
00:18:56.070 --> 00:18:57.090
pani Anna Romaniuk,

247
00:18:57.530 --> 00:18:59.410
która jest także kierowniczką

248
00:18:59.410 --> 00:19:01.750
Zakładu Rękopisów Biblioteki Narodowej.

249
00:19:01.870 --> 00:19:03.390
Bardzo Pani dziękuję za to spotkanie.

250
00:19:03.510 --> 00:19:04.770
Dziękuję i zapraszam do pałacu.