WEBVTT

1
00:00:05.340 --> 00:00:12.900
To są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant.

2
00:00:13.040 --> 00:00:18.820
Dzisiejsze spotkanie przeniesie nas w świat, o którym można powiedzieć, że jest baśniowy, że jest magiczny,

3
00:00:19.120 --> 00:00:22.800
ale też wydaje mi się, że na wielu polach może wydawać się przerażający,

4
00:00:22.880 --> 00:00:28.360
dlatego że historie, które się tam dzieją, istoty, które tam funkcjonują i swoją działalność prowadzą,

5
00:00:28.360 --> 00:00:35.440
nie zawsze są tymi dobrymi, tymi, które mają dobre intencje i którym zależy na tak zwanym dobru ogółu.

6
00:00:35.540 --> 00:00:37.840
Stanie się tak dlatego, że pochylimy się nad legendami.

7
00:00:37.980 --> 00:00:43.880
To legendami nie byle jakimi, legendami słowiańskimi, oczywiście również legendami polskimi.

8
00:00:44.020 --> 00:00:47.990
Będzie to możliwe dzięki książce Bestiariusz Słowiański Uniwersum.

9
00:00:48.720 --> 00:00:56.100
Ci z Państwa, którzy interesują się tą tematyką, na pewno znają serię Legendarz, którą publikuje wydawnictwo Bosch.

10
00:00:56.100 --> 00:01:01.480
Ona ma już kilkanaście części i z różnych perspektyw tę tematykę zgłębia i analizuje.

11
00:01:01.720 --> 00:01:07.960
Natomiast Bestiariusz Słowiański Uniwersum myślę, że można rozumieć jako pewne uzupełnienie tego wszystkiego,

12
00:01:07.960 --> 00:01:17.360
co do tej pory zostało już opublikowane, ale także jako pewna mapa czy słownik, który ułatwia poruszanie się po świecie legend.

13
00:01:17.680 --> 00:01:24.280
Jak dobrze tę książkę rozumieć, w jaki sposób z niej korzystać, żeby mieć z tego jak najwięcej frajdy, ale też wiedzy.

14
00:01:24.280 --> 00:01:30.740
Dowiemy się dzięki obecności gościa dzisiejszego spotkania, a jest nim pan Paweł Zych, który jest autorem książek,

15
00:01:30.860 --> 00:01:37.300
w tym również autorem książki Bestiariusz Słowiański Uniwersum. Bardzo miło mi jest pana powitać w audycjach kulturalnych.

16
00:01:37.520 --> 00:01:40.880
Dzień dobry pani i dzień dobry państwu. Bardzo dziękuję za zaproszenie.

17
00:01:41.100 --> 00:01:46.260
Na początek dopytam o to, czy to moje pierwsze założenie, którym się przed momentem podzieliłam, jest słuszne,

18
00:01:46.260 --> 00:01:51.760
że Bestiariusz Słowiański Uniwersum to jest książka, która jest pewnym przewodnikiem,

19
00:01:52.020 --> 00:01:55.200
która pomaga poruszać się po świecie legend.

20
00:01:55.840 --> 00:02:02.380
Zdecydowanie tak. Jest to właśnie coś w formie podręcznika, który w cudzysłowie oczywiście podręcznika,

21
00:02:02.600 --> 00:02:08.540
który w jakiś sposób porządkuje pewne kwestie, które poruszaliśmy w poprzednich częściach,

22
00:02:08.540 --> 00:02:14.100
uzupełnia je, prowadzi po tych innych publikacjach, których było faktycznie już kilkanaście

23
00:02:14.100 --> 00:02:19.600
i dotyczyły różnych aspektów związanych z legendami polskimi, różnych historii,

24
00:02:19.640 --> 00:02:22.860
które się tam pojawiały, różnych bohaterów, którzy się tam pojawiali.

25
00:02:23.260 --> 00:02:29.180
Ta książka ma to w jakiś sposób porządkować i pokazywać, jak można się w tym świecie odnaleźć.

26
00:02:29.400 --> 00:02:34.420
We współczesnej fantastyce jest taki trend, żeby wszystko w jakiś sposób porządkować.

27
00:02:34.420 --> 00:02:41.720
I wiem, że są różne uniwersa, czy Władcy Pierścieni, czy Śródziemia, czy inne uniwersy fantazy,

28
00:02:42.220 --> 00:02:47.580
które są dość dokładnie opisane, jeśli nie przez autorów, to uzupełniane przez fanów.

29
00:02:47.700 --> 00:02:52.880
A my zauważyliśmy, że nasz świat legend też tworzy takie uniwersum właśnie zamknięte,

30
00:02:52.880 --> 00:02:59.580
jakiś świat, jakieś realia, które warto opisać i przedstawić w trochę uwspółcześniony sposób.

31
00:02:59.580 --> 00:03:05.160
Zwrócił Pan przed chwilą uwagę na zagadnienie, które mnie bardzo zainteresowało już we wstępie do książki.

32
00:03:05.360 --> 00:03:09.880
Chodzi mi o różnicę w sposobie opowiadania o tych fantastycznych światach.

33
00:03:10.100 --> 00:03:13.040
Współcześnie dążymy do tego, żeby to maksymalnie uporządkować.

34
00:03:13.440 --> 00:03:19.820
To znaczy powstają mapy, bardzo zresztą precyzyjne, na których zaznaczone są, gdzie, jakie ludy mieszkały.

35
00:03:20.180 --> 00:03:24.840
Wiemy, jakimi mówiły językami, jakie używały waluty, jakie były relacje między innymi.

36
00:03:24.840 --> 00:03:32.980
Natomiast rzeczywiście, jeżeli ja skorzystałabym nawet z takiej bardzo podstawowej, wręcz dziecięcej wiedzy na temat legend polskich, legend słowiańskich,

37
00:03:33.220 --> 00:03:38.900
to ten świat jest dużo bardziej ogólny, bazujący na pewnych uproszczeniach i skojarzeniach.

38
00:03:39.120 --> 00:03:42.680
Tymczasem Pan spróbował to uporządkować, usystematyzować.

39
00:03:42.980 --> 00:03:46.580
Wydaje mi się, jak teraz o tym myślę, że to było naprawdę nie lada wyzwanie.

40
00:03:46.800 --> 00:03:47.780
Z pewnością tak.

41
00:03:47.780 --> 00:03:56.800
Tak, natomiast nie było, wydaje mi się, przynajmniej w mojej intencji, nie było to sztuczne, w tym sensie, że nie robiłem tego na siłę.

42
00:03:57.020 --> 00:04:08.180
Nie dało się tego zamknąć w takich ramach, jak właśnie współczesne, jakieś uniwersa fantastyczne, bez jakiejś, nie wiem, bardzo dużej rekonstrukcji czy dodawania od siebie.

43
00:04:08.180 --> 00:04:15.140
Chciałem tego uniknąć, chciałem, żeby ten duch polskich legend został zachowany, a jest to duch taki dosyć swobodny.

44
00:04:15.280 --> 00:04:22.020
To znaczy, nasi przodkowie nie mieli jakiegoś kanonu zamkniętego, do którego by się odnosili.

45
00:04:22.280 --> 00:04:34.120
Były wątki pewne baśniowe, wątki legend, które pojawiały się w różnych regionach naszego kraju, w różnych odsłonach i stanowiły jakiś taki, powiedzmy, rdzeń.

46
00:04:34.120 --> 00:04:44.720
Natomiast nie było takiego stricte czystego kanonu i nie chciałem w tej książce na siłę wprowadzać czegoś takiego, więc to uporządkowanie jest dosyć mocne.

47
00:04:44.880 --> 00:04:56.780
Natomiast nie jest sztuczne, mimo wszystko. To znaczy, nie powstały jakiejś mapy dotyczące legend, dlatego że one nigdy nie były w ten sposób opisywane przez polskich opowiadaczy,

48
00:04:56.780 --> 00:05:03.760
bo to były wszystko jakby, wiadomo, utwory ustne, które gdzieś tam czasami były spisywane w XIX wieku przez etnografów,

49
00:05:03.820 --> 00:05:10.080
ale zawsze podstawą były opowiadania ustne, więc one nie tworzyły zamkniętej całości.

50
00:05:10.420 --> 00:05:17.820
Natomiast da się je zamknąć w jakieś ramy i ja spróbowałem to zrobić. Oczywiście, tak jak pani mówi, było to dosyć karkołomne czasami.

51
00:05:17.820 --> 00:05:30.740
Czasami wymagało pewnej właśnie rekonstrukcji, pewnego uporządkowania, ale wydaje mi się, że fajnie to wyszło i może to pewną nową jakość wprowadzać w tą naszą polską fantastykę ludową.

52
00:05:30.920 --> 00:05:36.660
Ja bym absolutnie nie nazwała tego zadania karkołomnym, również patrząc na efekty, jakie pana praca przyniosła.

53
00:05:36.660 --> 00:05:44.360
Kiedy mówił pan o tych miejscach i tworzeniu map, to chyba warto tutaj przywołać takie miejsce, które pan w książce opisuje jako taka uniwersalna lokalizacja,

54
00:05:44.440 --> 00:05:51.200
mianowicie pewne królestwo. Królestwo jako trochę nieopisane miejsce w kolicy którego, w obrębie którego te legendy się dzieją.

55
00:05:51.360 --> 00:05:58.820
Ale pomyślałam sobie, że jest jeszcze jedna rzecz, którą warto doprecyzować, zanim zaczniemy rozmawiać stricte o zawartości bestiariusza.

56
00:05:58.820 --> 00:06:09.500
To jest zakres tych legend, bo ja w pewnym momencie naszej rozmowy wymiennie, ale nie wiem czy słusznie, powiedziałam o legendach słowiańskich i legendach polskich.

57
00:06:09.660 --> 00:06:18.340
Rozumiem, że to są zakresy, które na siebie zachodzą, ale jeżeli zgodziłby się pan doprecyzować, jakich legend, jakiego uniwersum bestiariusz dotyczy.

58
00:06:18.340 --> 00:06:35.900
Bestiariusz słowiański, jak już w sumie kilka razy przy różnych okazjach staraliśmy się jakoś wyjaśnić, nie jest bestiariuszem dotyczącym słowiańskości w pojęciu takim prapogańskim gdzieś sprzed XI wieku.

59
00:06:36.220 --> 00:06:46.700
Dla nas twórców legendarza, słowiański oznacza po prostu takie trochę pojemne słowo dotyczące ogólnie ziem dawnej I Rzeczypospolitej.

60
00:06:46.700 --> 00:07:04.880
Z przyległościami, na które ona jakby oddziaływała kulturowo, czyli mamy zarówno tereny stricte dzisiejszej Polski, ale też Białorusi, Ukrainy, Śląsk, Pomorze, Mazury, czyli wszystkie te rejony, które zostały ujęte w dziełach Kolberga.

61
00:07:05.180 --> 00:07:15.960
Jeśli ktoś się interesuje etnografią, to nie trzeba oczywiście przedstawiać tego wielotomowego dzieła, które stanowiło jakby dla nas takie rdzenie, jeśli chodzi o zdobywanie materiałów do naszych publikacji.

62
00:07:15.960 --> 00:07:28.060
Więc jest to, no właśnie, taka nieokreślona kraina, bo nigdy w takich granicach Polska nie istniała. Jak mieliśmy te ziemie, to nie mieliśmy tamtych. Jak mieliśmy te, to i tak dalej, i tak dalej.

63
00:07:28.180 --> 00:07:34.680
Teraz to jest w sumie kilka krajów. Trudno byłoby to jakoś ubrać w słowa, więc ten słowiański jest takim trochę wytrychem.

64
00:07:34.680 --> 00:07:49.600
Nie dotyczy stricte tylko kultury teraz rozumianej jako słowiańskiej, czyli nie wiem, pogańskiej, bo to takich materiałów, one są po prostu za ubogie i zbyt ich jest mało, żeby na ich podstawie tworzyć legendarz.

65
00:07:49.600 --> 00:08:06.340
Poza tym uważam, że kultura ludowa, która rozwijała się w zasadzie do początku XX wieku, mówimy o takiej ustnej kulturze ludowej, jest tak bogata, że nie ma, nie miał sensu zamykać się w ramach jakichś podziałów takich stricte,

66
00:08:06.340 --> 00:08:15.580
że no ale przecież Pomorze to już nie było słowiańskie, bo już od XV wieku przeszło w ręce niemieckie i tak dalej, i tak dalej.

67
00:08:15.680 --> 00:08:25.220
W kulturze tak to nie działa, nie chcieliśmy tych podziałów wprowadzać takich sztucznych, więc powiedzmy, że to królestwo, czyli kraina, w której dzieją się legendy,

68
00:08:25.420 --> 00:08:35.020
no jest po prostu dość nieokreślona, ale jeśli ktoś chciałby te granice faktycznie sobie wyznaczyć, to po prostu powinien wziąć wszystkie dzieła Kolberga

69
00:08:35.020 --> 00:08:37.940
i zobaczyć, jakie ich krain dotyczą.

70
00:08:44.280 --> 00:08:51.900
Przechodząc do treści książki, trochę przekornie zacznę od miejsc. One również książkę rozpoczynają, ale wydaje mi się, że kiedy myślimy o legendach,

71
00:08:52.300 --> 00:08:56.940
przede wszystkim myślimy o tych fantastycznych, magicznych istotach, które się w nich pojawiają.

72
00:08:57.080 --> 00:09:08.140
Czy to są wielkoludy, czy to są syreny, czy to są utopce, one niezmiennie pobudzają naszą wyobraźnię, natomiast wydaje mi się, że warto zwrócić uwagę na topografię legend,

73
00:09:08.140 --> 00:09:14.500
to znaczy na miejsca, które się w nich pojawiają, bo to są miejsca, jak rozumiem po lekturze książki, w pewien sposób stałe.

74
00:09:14.620 --> 00:09:24.500
To znaczy możemy spodziewać się, czytając różne legendy, poznając je, albo też wspominając, bo ja nie ukrywam, że lektura bestiariusza była dla mnie taką trochę podróżą w czasie

75
00:09:24.500 --> 00:09:29.940
i odblokowywałam sobie wspomnienia, które gdzieś tam głęboko we mnie były schowane.

76
00:09:30.140 --> 00:09:39.840
Możemy się spodziewać zatrutych źródeł, granicznych murów, kaplic, kurhanów. To są takie miejsca, obiekty i tereny, które chyba pojawiają się regularnie,

77
00:09:40.180 --> 00:09:49.760
no bo też z nimi wiążą się te magiczne, fantastyczne historie. Nie da się ukryć, że porzucone młyny czy wiatraki rzeczywiście kojarzą się z miejscami,

78
00:09:49.760 --> 00:09:58.420
w których grasują różne fantastyczne postaci. O ile jakby kultura ludowa jest bardzo różnorodna i nie ma jakiegoś konkretnego kanonu,

79
00:09:58.460 --> 00:10:08.300
to jednak pojawiają się tam pewne wątki powtarzalne w różnych historiach. Oczywiście one w jakiś sposób zostały spisane choćby w książce

80
00:10:08.300 --> 00:10:17.480
Polska bajka ludowa w ujęciu systematycznym, gdzie takie różne wątki z kultury ludowej zostały przedstawione właśnie w formie takich wypisów,

81
00:10:17.480 --> 00:10:27.120
ale nas oczywiście nie interesowały wypisy, interesowały ciekawsze kwestie, czyli pewne miejsca, które pojawiają się w różnych legendach,

82
00:10:27.200 --> 00:10:33.760
ale zawsze jest do nich przyporządkowany jakiś jeden konkretny motyw, czyli na przykład jak pojawia się jaskinia zbójców,

83
00:10:33.840 --> 00:10:41.080
no to wiadomo, że będą tam skarby, że będą tam groźni zbóje, będzie tam się, nie wiem, lała krew,

84
00:10:41.080 --> 00:10:48.400
ale będzie też skarb do zdobycia i jakieś niezwykłe magiczne przedmioty. Jak się pojawia młyn zrujnowany,

85
00:10:48.480 --> 00:10:55.900
to wiadomo, że w nim musi grasować diabeł, dlatego że w dawnych czasach wierzono, że młynarz musi mieć jakąś spółkę z diabłem,

86
00:10:55.980 --> 00:11:06.100
bo jest zawsze najbogatszy we wsi i wiatr mu wieje zawsze wtedy, kiedy trzeba, więc wiadomo, że musiał tam część swoich zasobów oddawać w zamian,

87
00:11:06.100 --> 00:11:12.840
albo duszy, zależy od legendy. Były pewne miejsca, które na stałe przyciągały złe duchy,

88
00:11:12.960 --> 00:11:19.720
czyli takie miejsca opuszczone przez człowieka. Wierzono, że na miejsce człowieka pojawiają się istoty złe,

89
00:11:19.940 --> 00:11:28.100
istoty, które szukają ukojenia, ale nie mogą go znaleźć, jakieś duchy, jakieś zaklęte księżniczki itd., itd.

90
00:11:28.220 --> 00:11:33.780
Były różne miejsca, z którymi wiadomo było, że bez względu na to, gdzie się trafi,

91
00:11:33.780 --> 00:11:41.560
to zawsze będą jakieś z nimi związane ciekawe historie. No i staraliśmy się to jakoś usystematyzować

92
00:11:41.560 --> 00:11:46.860
i w Bestiaryszu takich miejsc pojawia się kilkadziesiąt, takich najbardziej popularnych,

93
00:11:47.000 --> 00:11:53.240
podzielonych według klucza takiego, jak dzieli się zazwyczaj różne istoty fantastyczne,

94
00:11:53.300 --> 00:12:00.720
czyli w lesie spotyka się konkretne stwory i konkretne miejsca, nad wodą inne, na polu inne,

95
00:12:01.320 --> 00:12:04.060
miejsca, gdzie mieszkają ludzie, na wsi, w miasteczkach też innych.

96
00:12:04.240 --> 00:12:09.320
W taki sposób właśnie poszeregowaliśmy te miejsca fantastyczne, najbardziej popularne w naszych legendach.

97
00:12:09.360 --> 00:12:13.680
To jest zastanawiające, bo ja absolutnie nie chciałabym zarzucać, czy sugerować,

98
00:12:13.820 --> 00:12:19.780
że legendy słowiańskie są schematyczne, ale mówię tu o pewnej sile skojarzeń i takiej pewności.

99
00:12:20.000 --> 00:12:24.680
Jeżeli wejdziemy do opuszczonej chaty, to na pewno znajdziemy tam to, to i to.

100
00:12:24.680 --> 00:12:29.820
A jeżeli podejdziemy do zatrutego źródła, to pewnie wydarzy się coś innego.

101
00:12:30.060 --> 00:12:35.600
Na ile legendy są oparte właśnie na takich mechanizmach, bo chyba to jest lepsze słowo niż schemat?

102
00:12:36.620 --> 00:12:41.380
Powiedziałbym, że w większości one składają się z pewnych wątków.

103
00:12:41.560 --> 00:12:46.580
Oczywiście zależnie od opowiadacza, który dodawał od siebie lub odejmował,

104
00:12:46.760 --> 00:12:52.920
który potrafił ubogacić tą historię, to ona była bardziej uproszczona lub bardziej rozbudowana.

105
00:12:52.920 --> 00:12:57.540
Natomiast zawsze składała się z pewnych wątków, gdzieś już wcześniej zasłyszanych

106
00:12:57.540 --> 00:13:02.500
i z pewnych właśnie schematów, które można ująć w formie jakiegoś leksykonu.

107
00:13:02.940 --> 00:13:08.000
Wynikało to też chyba z tego, że w dawnych czasach, pewnie teraz też tak jest,

108
00:13:08.200 --> 00:13:12.000
ludzie dążyli do tego, żeby ten świat jakoś sobie w głowie uporządkować.

109
00:13:12.380 --> 00:13:19.800
I pewne miejsca poza jakby granicami tego, co jest znajome i co jest poznane,

110
00:13:19.800 --> 00:13:26.260
te miejsca też miały być jakoś w pewien sposób uporządkowane w tym sensie,

111
00:13:26.380 --> 00:13:29.140
że każdy chciał wiedzieć, czego można się tam spodziewać.

112
00:13:29.300 --> 00:13:32.800
Pójdziesz do lasu na stary cmentarz, to na pewno spotkasz tam upiora.

113
00:13:33.520 --> 00:13:40.000
Ale jak weźmiesz ze sobą święconą sól albo coś tam innego, no to będziesz mógł go odpędzić.

114
00:13:40.140 --> 00:13:43.800
Więc to też wynikało z pewnej wizji świata jako uporządkowanego.

115
00:13:43.800 --> 00:13:52.700
Nawet to, co było jakby pozornie chaotyczne poza cywilizacją, też starano się w jakiś sposób sobie wytłumaczyć.

116
00:13:52.820 --> 00:13:57.460
Wątek, którego aż boję się poruszać, bo jest on bardzo szeroki.

117
00:13:57.680 --> 00:14:01.600
Pewnie ja sobie w jakimś niewielkim wycinku zdaję sprawę z tego, jak bardzo szeroki.

118
00:14:01.760 --> 00:14:03.220
To są postaci.

119
00:14:03.300 --> 00:14:09.400
Pod słowem postaci rozumiem zarówno bohaterów, złoczyńców, jak i te magiczne istoty rozumnej.

120
00:14:09.400 --> 00:14:13.180
Może na nich chciałabym się skupić i zapytać o to wyodrębnienie.

121
00:14:13.280 --> 00:14:14.620
Magiczne istoty rozumne.

122
00:14:14.780 --> 00:14:21.260
Czym one są i dlaczego są w pewnej opozycji do bohaterów i złoczyńców, którym poświęcił pan osobny rozdział?

123
00:14:21.780 --> 00:14:29.040
Przede wszystkim możemy tu na chwilę wrócić do tych przedstawień światów fantastycznych współczesnych nam,

124
00:14:29.220 --> 00:14:34.480
czyli przysłowiowego śródziemia czy innych, gdzie pojawia się wątek różnych ras.

125
00:14:34.480 --> 00:14:39.700
Czyli elfy mają swoją kulturę, krasnoludy mają swoją, hobbity swoją.

126
00:14:40.240 --> 00:14:46.260
Magiczne istoty rozumne tak naprawdę można by zatytułować inne rasy poza człowiekiem,

127
00:14:46.380 --> 00:14:47.880
które zamieszkują w światach legendarza.

128
00:14:48.000 --> 00:14:52.880
Natomiast używanie słowa inne rasy też ma swoje konotacje w naszych czasach

129
00:14:52.880 --> 00:14:57.900
i też wolimy po prostu w inny sposób opisać to niż się opisywał kiedyś.

130
00:14:57.900 --> 00:15:06.060
Są to stworzenia poza człowiekiem, które tworzą własną cywilizację, swoją architekturę, swoją kulturę, swoją sztukę.

131
00:15:06.200 --> 00:15:11.100
Mają swój tryb życia, mają swoje różne społeczeństwa z różnymi hierarchiami.

132
00:15:11.640 --> 00:15:18.920
I takie rasy na przykład jak domowiki, utopce czy planetniki pochodzące właśnie z legend ludowych

133
00:15:18.920 --> 00:15:21.840
staraliśmy się przedstawić w sposób uwspółcześniony.

134
00:15:21.840 --> 00:15:26.960
A na sam koniec tego spotkania chciałam zapytać o wątek, który już nam się w rozmowie pojawił,

135
00:15:27.020 --> 00:15:33.080
a to za sprawą postaci Oskara Kulberga, którego wspominał pan kilkukrotnie jako twórcę człowieka,

136
00:15:33.120 --> 00:15:35.840
którego nie da się pominąć mówiąc o polskich legendach.

137
00:15:36.000 --> 00:15:39.760
Natomiast książkę, o której dzisiaj rozmawiamy kończy bibliografia.

138
00:15:39.960 --> 00:15:44.980
I ja oczywiście nie będę pytała szczegółowo o to, co ona zawiera, bo też jest bardzo imponująca.

139
00:15:45.100 --> 00:15:48.700
Ale chciałam poprosić pana o wskazówki dla naszych słuchaczy,

140
00:15:48.700 --> 00:15:51.560
którzy mogą być zainteresowani zgłębianiem tematu.

141
00:15:51.620 --> 00:15:54.460
Po jakie książki powinni sięgnąć, od czego powinni zacząć,

142
00:15:54.560 --> 00:15:59.740
żeby ten świat legend jeszcze bardziej poznać, lepiej zrozumieć, no i też poznać jego korzenie.

143
00:15:59.880 --> 00:16:06.560
Jeśli ktoś miałby zacząć swoją przygodę, to poza kilkudziesięcioma tomami Oskara Kulberga,

144
00:16:06.820 --> 00:16:13.080
Leonard Pełka, którego zdążyłem osobiście poznać, także jego dzieła jak najbardziej polecam.

145
00:16:13.080 --> 00:16:22.740
Generalnie powiem tak, w latach siedemdziesiątych, osiemdziesiątych w Polsce wydawane było bardzo dużo zbiorów legend.

146
00:16:23.100 --> 00:16:29.280
To był taki czas, kiedy kultura ludowa była, że tak powiem, w modzie, przynajmniej promowana mocno przez państwo.

147
00:16:29.660 --> 00:16:34.580
Wydawane było wtedy bardzo dużo legend dotyczących różnych regionów Polski.

148
00:16:34.580 --> 00:16:40.060
Ja mam osobiście w swoich zbiorach kilkaset książek, pewnie dwie trzecie jest właśnie z tego czasu,

149
00:16:40.320 --> 00:16:46.160
więc proponuję zacząć, że tak powiem, od takich książek jak Polska bajka ludowa.

150
00:16:46.280 --> 00:16:52.300
To są takie dwa tomy grube, gdzie są właśnie różne teksty z różnych jakby rejonów Polski,

151
00:16:52.540 --> 00:16:57.780
w oryginalnej gwarze zapisane, ale także da się je czytać i da się je zrozumieć.

152
00:16:58.120 --> 00:17:04.020
Są inne różne książki typu Orle Gniazdo czy Złota Dzida Bolesława.

153
00:17:04.020 --> 00:17:09.300
To są książki po kilkaset stron, bardzo pięknie ilustrowane przez Szancera na przykład,

154
00:17:09.720 --> 00:17:15.200
z tekstami trochę jakby oszlifowanymi i napisanymi współczesnym językiem,

155
00:17:15.320 --> 00:17:21.140
ale z przypisami i z odwołaniem do oryginalnych tekstów często.

156
00:17:21.500 --> 00:17:26.480
Więc to są takie rzeczy, które warto sobie poczytać, żeby nie zrazić się od razu,

157
00:17:26.540 --> 00:17:31.860
dlatego że taka literatura stricte etnograficzna, jeśli ktoś się nie interesuje tematem

158
00:17:31.860 --> 00:17:35.720
i nie jest wkręcony, może trochę odstraszyć. Zwłaszcza jakaś gwara,

159
00:17:35.940 --> 00:17:41.860
dajmy na to Kaszubska, czy inna taka bardzo niestylizowana, tylko prawdziwa gwara

160
00:17:41.860 --> 00:17:46.780
jest często nie do przeczytania dla współczesnego czytelnika,

161
00:17:46.840 --> 00:17:49.940
więc nie zaczynałbym może od razu od tekstów oryginalnych,

162
00:17:49.940 --> 00:17:54.780
tylko właśnie od takich lekko współcześnionych, tak jak mówię,

163
00:17:54.860 --> 00:18:00.760
najlepiej z takiej literatury troszeczkę starszej, czyli sprzed 30-40 lat.

164
00:18:01.380 --> 00:18:05.560
Tam też jest zawsze bibliografia, do której można sobie sięgnąć,

165
00:18:05.700 --> 00:18:08.500
no i wtedy, jeśli ktoś się zainteresuje, poszerzyć swoją wiedzę.

166
00:18:08.500 --> 00:18:13.160
Jak słyszycie, świat legend to jest temat złożony.

167
00:18:13.280 --> 00:18:16.480
Nie chcę mówić, że skomplikowany, bo myślę, że jego odkrywanie może być

168
00:18:16.480 --> 00:18:20.840
wielką, fascynującą przygodą. Ja od siebie powiem, że może warto zacząć ją

169
00:18:20.840 --> 00:18:24.080
od sięgnięcia po bestiariusz słowiański, uniwersum.

170
00:18:24.280 --> 00:18:28.280
W serii Legendarz ukazało się jeszcze wiele innych części,

171
00:18:28.500 --> 00:18:31.120
które ten świat starają się opisać i przybliżyć,

172
00:18:31.260 --> 00:18:34.680
ale o samym bestiariuszu słowiańskim, uniwersum opowiadał dzisiaj

173
00:18:34.680 --> 00:18:38.960
autor tej książki, pan Paweł Zych. Bardzo dziękuję panu za tę rozmowę

174
00:18:38.960 --> 00:18:41.560
i za wprowadzenie do świata legend.

175
00:18:41.800 --> 00:18:45.400
Myślę, że obudzenie wielu wspomnień i mam nadzieję, że fascynacje,

176
00:18:45.480 --> 00:18:47.360
które nasi słuchacze będą rozwijać.

177
00:18:47.480 --> 00:18:48.840
Dziękuję pani, dziękuję państwu.