WEBVTT

1
00:00:01.390 --> 00:00:05.090
Audycje kulturalne. W dobrym tonie.

2
00:00:05.590 --> 00:00:12.810
To są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant.

3
00:00:12.950 --> 00:00:17.030
Dzisiejsze spotkanie będzie takim pomieszaniem dźwięków i obrazów.

4
00:00:17.370 --> 00:00:22.790
Obrazy będą możliwe dzięki Waszej wyobraźni, bo dzisiaj jesteśmy w Galerii Opera w Warszawie

5
00:00:22.790 --> 00:00:30.730
przy Teatrze Wielkim Operze Narodowej, gdzie możemy oglądać wystawę prac, twórczości Stanisława Baja,

6
00:00:30.730 --> 00:00:38.430
malarza artysty, który na swoim koncie ma, jak przeczytałam, 100 wystaw krajowych i tyleż samo zagranicznych.

7
00:00:38.750 --> 00:00:45.810
Powiedziałam, że będzie to też podróż do świata dźwięku, dlatego że te dźwięki, dźwięki wystawy również będziecie słyszeć.

8
00:00:45.810 --> 00:00:51.170
Jak profesor przed chwilą powiedział, on zna się na obrazach, a ja jak mam nadzieję znam się na dźwiękach

9
00:00:51.170 --> 00:00:54.370
i wierzę, że dzisiaj wspólnie uda nam się to odmalować.

10
00:00:54.490 --> 00:00:56.790
Panie profesorze, witam w audycjach kulturalnych.

11
00:00:56.790 --> 00:01:02.670
Witam bardzo serdecznie, Stanisław Bajmalarz, mieszkający we wsi Dołchobrody, powiat Włodawa

12
00:01:02.670 --> 00:01:06.670
i pracujący na Wydziale Malarstwa Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie.

13
00:01:06.950 --> 00:01:12.490
Akademię za Pana sugestią na moment może zostawię, no i skierujmy swoje kroki nad Bóg,

14
00:01:12.650 --> 00:01:16.430
dlatego że z tą rzeką łączy Pana niezwykła relacja.

15
00:01:16.670 --> 00:01:19.930
Na wystawie możemy przeczytać, że jedni mogą powiedzieć, że to obsesja,

16
00:01:20.050 --> 00:01:24.970
inni mogą powiedzieć, że to jest miłość. A jak Pan te relacje z Bógiem sam nazywa?

17
00:01:24.970 --> 00:01:29.230
No to jest taka właściwie miłość do tego żywiołu.

18
00:01:29.510 --> 00:01:32.550
Wiem, że nie odwzajemniona, jednostronna, moja,

19
00:01:34.150 --> 00:01:39.050
albowiem ja nie wiem, czy rzeka w ogóle wie, że ja na tym świecie istnieję, tego nie wiem.

20
00:01:39.530 --> 00:01:42.970
Ta miłość jest taka, powiem, dosyć krnąbrna,

21
00:01:42.970 --> 00:01:49.170
bo tak, już od wielu lat, właściwie od dwudziestu pięciu, może nawet trzydziestu,

22
00:01:49.710 --> 00:01:56.850
jeżdżę w jedno i to samo miejsce, tak jakbym chciał jakby tą rzekę przyłapać

23
00:01:56.850 --> 00:02:05.910
jeszcze na jakimś takim dla mnie nieznanym, wyjątkowym spektaklu, w jakim ona w swojej istocie jest.

24
00:02:05.910 --> 00:02:14.590
I oczywiście, jak mam taki zamiar, to się okazuje, że ona mi sprawia różnego rodzaju niespodzianki

25
00:02:14.590 --> 00:02:20.850
i jak jadę nad tą rzekę, ponieważ przez dwadzieścia mniej więcej minut muszę dojechać do tego miejsca,

26
00:02:21.030 --> 00:02:27.470
to mam sobie takie właśnie wyobrażenia, a tu się okazuje, że ona mi bardzo często, ale nie zawsze,

27
00:02:27.470 --> 00:02:32.490
podarowuję coś, co właściwie przekracza nawet moje oczekiwania.

28
00:02:32.690 --> 00:02:38.350
To są na przykład mgły, zwłaszcza o poranku, kiedy jadę jeszcze po ciemku,

29
00:02:38.490 --> 00:02:45.350
żeby spotkać na przykład brzask albo wiszący, wspaniały, wielki księżyc,

30
00:02:45.350 --> 00:02:51.930
jak w tym roku właściwie to było, podczas pełni, gdzie był tak zwany bardzo niski kozi księżyc.

31
00:02:51.930 --> 00:03:01.470
To są niezwykłe przeżycia, kiedy po prostu ten fragment świata, fragment natury mi to po prostu podarowuje.

32
00:03:01.730 --> 00:03:09.610
Ale cały czas w tym malowaniu jest też taki niedosyt, że właściwie to, co na obrazie się pojawi,

33
00:03:09.710 --> 00:03:15.990
to jest zaledwie malutki, bardzo skromny, wręcz taki jak małe ziarno, piasku,

34
00:03:15.990 --> 00:03:22.190
fragment tego, co ten świat rzeczny potrafi zaoferować.

35
00:03:22.650 --> 00:03:31.530
Ja jako malarz, no właściwie tylko małe fragmenty z tego wszystkiego staram się jakby wydobyć,

36
00:03:31.630 --> 00:03:37.590
czy uratować, nie wiem jak to nazwać, ale tak naprawdę próbować dowiedzieć się,

37
00:03:37.590 --> 00:03:47.590
jakby wyszarpać troszeczkę za pomocą malarstwa tajemnicę istnienia tego cudownego żywiołu,

38
00:03:48.170 --> 00:03:54.350
jakim jest rzeka Bóg, bardzo dzika, w tej części Europy jedna z najdzikszych rzek.

39
00:03:54.610 --> 00:04:00.410
W tej chwili oczywiście dochodzi również taka sytuacja dosyć trudna,

40
00:04:00.410 --> 00:04:07.770
ponieważ niedaleko na Ukrainie wojna, rzeka jest granicą między Polską a Białorusią.

41
00:04:08.410 --> 00:04:13.510
Dwa lata temu została w jakiś taki, nie wiem jak to powiedzieć,

42
00:04:13.670 --> 00:04:20.490
taki dosyć drastyczny sposób, może nie okaleczona, ale przyobleczona potrójną koncertiną,

43
00:04:21.310 --> 00:04:27.410
czyli żyletkami, które w pierwszym momencie miały taki dosyć złowróżbny wygląd,

44
00:04:27.410 --> 00:04:32.670
wygląd, wyglądały jak biżuteria, taka dosyć szlachetna,

45
00:04:32.690 --> 00:04:38.230
ale się okazało, że ta biżuteria jest oczywiście zła, niedobra, śmiercionośna nawet,

46
00:04:38.390 --> 00:04:43.190
zwłaszcza dla zwierzyny, ale oczywiście przyroda, zwierzyna sobie po roku

47
00:04:43.190 --> 00:04:47.110
jakoś tam zaczęła z tym również dawać radę.

48
00:04:47.250 --> 00:04:52.030
Także rzeka jest w całej takiej swojej okazałości,

49
00:04:52.030 --> 00:04:57.550
ale jednocześnie nieobliczalna właśnie to, że się pojawia taka inna sytuacja,

50
00:04:57.610 --> 00:05:01.150
tak jak z koncertiną, z tym płotem, takim z siatki.

51
00:05:01.910 --> 00:05:04.390
Ale to są tam jednocześnie wyzwania.

52
00:05:04.890 --> 00:05:10.290
To nie jest tak, że ja przez wiele lat sobie błogo gdzieś tam maluję tą rzekę,

53
00:05:10.450 --> 00:05:12.110
staram się dotrzeć z jej istoty.

54
00:05:12.350 --> 00:05:16.390
To jest taki stan dosyć, no nie wiem, nawet momentami sentymentalny.

55
00:05:16.390 --> 00:05:21.310
No tu się nagle okazuje, że przychodzi nowa rzeczywistość, okrutna, dramatyczna,

56
00:05:21.870 --> 00:05:24.890
stawia nowe wyzwania również przede mną jako malarzem.

57
00:05:25.130 --> 00:05:31.010
Kiedy oglądałam obrazy, które możemy oglądać na wystawie Pana Twórczości tutaj w Galerii Opera,

58
00:05:31.270 --> 00:05:36.030
zaczęłam się zastanawiać nad emocjami, nad uczuciami, czy nawet nastrojami,

59
00:05:36.170 --> 00:05:38.750
które towarzyszą rzece, którą Pan ogląda.

60
00:05:38.950 --> 00:05:42.970
Ja nad Bógiem tylko bywałam, nie mogę powiedzieć, że tę rzekę znam,

61
00:05:42.970 --> 00:05:49.030
ale patrząc na obrazy myślałam o takiej sile natury, która czasami może nas wystraszyć,

62
00:05:49.130 --> 00:05:52.370
bo to jest żywioł, bo to jest nurt, bo to jest ta potęga natury,

63
00:05:52.510 --> 00:05:57.090
której chociaż próbujemy, nie zawsze słusznie, nie udaje się człowiekowi opanować,

64
00:05:57.430 --> 00:06:01.270
ale to może być też spokój, tak jak na obrazach, na których widzimy słońce,

65
00:06:01.350 --> 00:06:04.110
które wstaje wtedy, kiedy ten świat się dopiero nad nią budzi.

66
00:06:04.330 --> 00:06:05.310
No bywa różnie.

67
00:06:05.630 --> 00:06:09.150
Teraz już są oczywiście takie zimy, dosyć łagodne,

68
00:06:09.150 --> 00:06:13.570
a w związku z tym coraz rzadziej kra się pojawia na rzece Bóg.

69
00:06:13.710 --> 00:06:17.010
Jak była gruba kra, prawda, było dużo śniegu,

70
00:06:17.290 --> 00:06:22.210
to i po wodzie były podczas roztopów rzeki na rzece Lodu.

71
00:06:22.450 --> 00:06:27.110
I tak, z jednej strony to jest właśnie taki żywioł,

72
00:06:27.250 --> 00:06:32.370
czasami niszczący, bardzo okrutny miejsce, do którego jeżdżę,

73
00:06:32.530 --> 00:06:35.190
nazywa się Sugry i to jest takie miejsce,

74
00:06:35.430 --> 00:06:37.370
plaża na Sugrach, teraz o tym mówią,

75
00:06:37.370 --> 00:06:42.530
to jest takie miejsce, które było miejscem dawnej wioski,

76
00:06:42.750 --> 00:06:45.130
która się nazywała Sugry, nie wiem, 8-10 chałup,

77
00:06:45.330 --> 00:06:52.930
ale rzeka powoli, powoli jakby wyprowadzała swoim nurtem mieszkańców z tego miejsca.

78
00:06:53.070 --> 00:06:55.970
No a jeszcze oczywiście brak prądu elektrycznego,

79
00:06:56.150 --> 00:06:59.150
także to też się przyczyniło, ale m.in. rzeka,

80
00:06:59.230 --> 00:07:03.630
że coraz bardziej jakby ten brzeg zabierała po tej polskiej stronie,

81
00:07:03.810 --> 00:07:06.390
że ludzie opuszczali to miejsce.

82
00:07:06.390 --> 00:07:12.530
To jest ta strona żywiołu mocnego, dramatycznego.

83
00:07:12.730 --> 00:07:15.510
Ale oczywiście, jak się wiele razy jest,

84
00:07:16.130 --> 00:07:20.570
jak jest uspokojenie, nawet taki błogostan jest przepięknie,

85
00:07:20.610 --> 00:07:24.630
np. przez prawie dwa miesiące, zwłaszcza wiosną, maj i czerwiec,

86
00:07:24.630 --> 00:07:34.070
no to jest po prostu niesamowity, przepiękny, wielobarwny i wielogłosowy dźwięk

87
00:07:34.070 --> 00:07:36.050
różnego rodzaju ptactwa.

88
00:07:36.590 --> 00:07:39.870
Rzeczywiście nad rzeką, nad doliną rzeki Bóg,

89
00:07:39.970 --> 00:07:44.750
nad zieloną doliną rzeki Bóg jest ogromne bogactwo ptaków,

90
00:07:44.810 --> 00:07:47.470
a w związku z tym i ptasich dźwięków.

91
00:07:47.470 --> 00:07:51.930
Naprawdę, to jest rzeczywiście wspaniałe studio,

92
00:07:52.210 --> 00:07:55.750
wspaniała sala koncertowa, taka zupełnie naturalna,

93
00:07:56.190 --> 00:07:58.710
ale te dźwięki są przez cały rok.

94
00:07:58.990 --> 00:08:00.610
Właściwie nie ma nigdy ciszy.

95
00:08:00.890 --> 00:08:05.970
To są albo skrzypiące jakieś takie odgłosy przechodzących ludzi,

96
00:08:06.250 --> 00:08:10.070
straży granicznej, dalekie odgłosy życia na wsi,

97
00:08:10.070 --> 00:08:12.350
w tej chwili ciągników, maszyn rolniczych,

98
00:08:12.510 --> 00:08:14.730
ale ostatnio już w tej chwili się kończą.

99
00:08:15.150 --> 00:08:20.290
To są rykowiska jeleni, proszę panią, co to są za koncerty.

100
00:08:20.450 --> 00:08:25.430
Po drugiej stronie rzeki tam jest taka część właściwie bardzo dzika,

101
00:08:25.650 --> 00:08:29.190
ponieważ tam jeszcze dalej, zależnie od terenu,

102
00:08:29.270 --> 00:08:32.350
czasami 800 metrów, nawet kilometr,

103
00:08:32.810 --> 00:08:36.030
kiedy są też i zasieki z drutu po tamtej stronie.

104
00:08:36.030 --> 00:08:40.410
I to jest taki dziki teren, gdzie tam stacjonuje właściwie ta zwierzyna

105
00:08:40.410 --> 00:08:44.870
i potrafi być na przykład, nie wiem, ileś tam stanowisk tych jeleni ryczących,

106
00:08:44.950 --> 00:08:49.790
nie wiem, sześć, osiem stanowisk, co dwa kilometry i to wszystko słychać.

107
00:08:49.930 --> 00:08:54.230
Koncert niesamowity, zwłaszcza o porze popołudniowej i wieczornej

108
00:08:54.230 --> 00:08:56.350
albo z samego rana. No wspaniałe.

109
00:08:56.470 --> 00:08:59.290
Mam wrażenie, że na razie z naszej rozmowy wynika,

110
00:08:59.390 --> 00:09:02.950
że ten świat ludzi i natury jest dosyć mocno skonfrontowany.

111
00:09:03.070 --> 00:09:05.410
To znaczy, że on stoi w pewnej opozycji.

112
00:09:05.410 --> 00:09:10.050
Świat natury pełen piękna, spokoju, takich pierwotnych instynktów

113
00:09:10.050 --> 00:09:12.950
i świat ludzi, którzy trochę próbują w niego ingerować,

114
00:09:12.950 --> 00:09:14.510
nie zawsze z dobrymi intencjami.

115
00:09:14.610 --> 00:09:17.710
Ale ja myślę, że taki podział byłby zbyt dużym uproszczeniem,

116
00:09:17.770 --> 00:09:22.230
zwłaszcza, że na wystawie oglądamy również wyobrażenia portrety ludzi,

117
00:09:22.410 --> 00:09:25.330
które stanowią bardzo ważną część Pana twórczości.

118
00:09:25.390 --> 00:09:27.950
I właśnie o tych ludzi, sposób w jaki Pan ich portretuje,

119
00:09:28.090 --> 00:09:29.130
chciałam zapytać.

120
00:09:29.130 --> 00:09:32.850
Ci ludzie sportretowani, właściwie w większości,

121
00:09:33.110 --> 00:09:37.630
tak, właściwie wszyscy sportretowani, proszę sobie wyobrazić,

122
00:09:37.830 --> 00:09:43.170
urodzili się nad tą rzeką, kiedy nie było granicy,

123
00:09:43.710 --> 00:09:45.070
która w tej chwili jest.

124
00:09:45.550 --> 00:09:50.610
Ta rzeka była niejako w centrum świata i po obu stronach.

125
00:09:50.910 --> 00:09:54.050
Było normalne życie, bez jakichkolwiek podziałów.

126
00:09:54.050 --> 00:09:59.330
Jedynym podziałem to był podział naturalny tej dzikiej rzeki Bóg.

127
00:09:59.910 --> 00:10:01.990
Nie były na przykład, nie wiem, promy na ogół,

128
00:10:02.110 --> 00:10:04.510
ponieważ z mostami było trudniej,

129
00:10:04.610 --> 00:10:08.390
bo jak była powódź, kra, zwykle mosty były zrywane.

130
00:10:08.870 --> 00:10:12.730
Natomiast ludzie się przeprawiali na jedną, na drugą stronę.

131
00:10:12.850 --> 00:10:15.490
Zimą oczywiście łatwiej jak zamarznięty lód.

132
00:10:15.650 --> 00:10:20.590
Ale co ciekawe, że wówczas na przykład,

133
00:10:20.750 --> 00:10:22.610
to już ja znam oczywiście z opowieści,

134
00:10:22.610 --> 00:10:25.010
zanim się pojawiła granica,

135
00:10:25.190 --> 00:10:29.670
to taka sytuacyjnie właściwie ciekawa historia.

136
00:10:30.170 --> 00:10:33.330
Mianowicie w tym miejscu, gdzie jest moja wioska,

137
00:10:33.490 --> 00:10:37.810
Dołchobrody, są takie dwukilometrowej szerokości łąki

138
00:10:37.810 --> 00:10:40.570
i po drugiej stronie również łąki.

139
00:10:40.770 --> 00:10:43.330
I była wieś na przykład po drugiej stronie rzeki.

140
00:10:43.470 --> 00:10:45.270
Nazywała się Harsy.

141
00:10:45.770 --> 00:10:50.870
I na przykład jak ludzie z wioski szli do Sianokosów nad rzekę

142
00:10:50.870 --> 00:10:53.550
i tamci też przychodzili nad rzekę,

143
00:10:53.630 --> 00:10:57.070
to na przykład, żeby było ciekawiej, piękniej i ładniej

144
00:10:57.070 --> 00:11:02.450
i żeby to czy koszenie, czy suszenie, czy układanie w stogi siana

145
00:11:02.450 --> 00:11:07.570
jakoś tak przyprawić to jakimś takim bardzo pięknym,

146
00:11:07.690 --> 00:11:09.510
ale jednocześnie naturalnym akcentem,

147
00:11:09.630 --> 00:11:12.230
to ludzie do siebie śpiewali na przykład za rzeki.

148
00:11:12.230 --> 00:11:15.550
Odśpiewali, śpiewali sobie o różnych historiach

149
00:11:15.550 --> 00:11:17.250
i miłosnych, i dramatycznych.

150
00:11:17.630 --> 00:11:21.490
Piękna historia, kiedy rzeka była taką właśnie nie barierą,

151
00:11:21.690 --> 00:11:24.050
ale taką nicią właściwie porozumienia.

152
00:11:24.190 --> 00:11:26.970
Wszystko się zmieniło po II wojnie światowej,

153
00:11:27.150 --> 00:11:31.490
kiedy zostały odcięte bezwzględnie te dwa światy.

154
00:11:32.150 --> 00:11:35.630
Tam zostały odsunięte od rzeki oczywiście te wsie,

155
00:11:35.690 --> 00:11:38.190
kilka kilometrów w głąb jakby lądu.

156
00:11:38.190 --> 00:11:41.530
To przecięcie właściwie jest do tej pory,

157
00:11:41.790 --> 00:11:45.010
ale żyją wspomnienia, pieśni zostały,

158
00:11:45.130 --> 00:11:49.030
pieśnie zostały, zwłaszcza te, które są śpiewane

159
00:11:49.030 --> 00:11:54.010
i po polsku, bardzo żewne, niesamowicie takie piękne,

160
00:11:54.090 --> 00:11:56.850
oddające właściwie nastrojowo i klimat rzeki

161
00:11:56.850 --> 00:12:03.090
i właściwie sposób życia, czy nastrój życia ludzi we wsiach,

162
00:12:03.350 --> 00:12:07.890
ale jednocześnie charakter mowy, dźwięk mowy,

163
00:12:07.890 --> 00:12:12.710
to mowa chachłacka, zlepek mowy głównie ukraińskiej,

164
00:12:12.790 --> 00:12:16.310
białoruskiej, z różnymi słowami też i litewskimi,

165
00:12:16.570 --> 00:12:20.490
też są określenia takie i żydowskie.

166
00:12:20.670 --> 00:12:24.210
I to jest taka mowa, która po prostu jest mową wolną,

167
00:12:24.350 --> 00:12:28.930
niezależną, tworzoną na potrzeby właściwie sytuacji,

168
00:12:29.090 --> 00:12:34.970
kiedy funkcja słowa, języka była tworzona po prostu naturalnie,

169
00:12:34.970 --> 00:12:38.710
z potrzeby różnych momentów, różnych sytuacji.

170
00:12:44.780 --> 00:12:48.900
Pan się zgodzi przenieść naszych słuchaczy właśnie do obrodów?

171
00:12:52.100 --> 00:12:55.420
Zmieniliśmy nieco otoczenie, bo też wystawa dzieli się na kilka

172
00:12:55.420 --> 00:12:59.320
bardzo wyraźnie zarysowanych części i ta, w której teraz jesteśmy,

173
00:12:59.600 --> 00:13:03.100
powiedziałabym, że właśnie jest wypełniona przez pana sąsiadów,

174
00:13:03.260 --> 00:13:06.700
przez ludzi, którzy mieszkają w okolicy, którą pan pokochał.

175
00:13:06.780 --> 00:13:09.880
Oni są uchwyceni w różnych momentach, w różnych sytuacjach.

176
00:13:09.880 --> 00:13:14.920
Czasem są to tylko twarze, czasem są to całe postaci, które siedzą,

177
00:13:15.040 --> 00:13:17.840
które chyba na coś czekają, nad czymś się zastanawiają.

178
00:13:17.960 --> 00:13:21.000
Jak pan wybiera te chwile, które pojawiają się na obrazach?

179
00:13:21.160 --> 00:13:27.000
Te obrazy, które tu widzimy, portrety chłopów mojej mamy,

180
00:13:27.560 --> 00:13:28.480
to jest przeszłość.

181
00:13:29.420 --> 00:13:34.260
To już świat, który w zasadzie zamknął ze sobą wrota,

182
00:13:34.540 --> 00:13:36.600
który odszedł bezpowrotnie.

183
00:13:37.780 --> 00:13:38.860
Bezpowrotnie. Dlaczego?

184
00:13:39.080 --> 00:13:42.420
To, co powiedziałem o mowie, chachłackiej, o języku,

185
00:13:42.480 --> 00:13:43.740
to się właściwie skończyło.

186
00:13:44.400 --> 00:13:47.040
Nieliczne osoby tym się posługują,

187
00:13:47.260 --> 00:13:51.940
ale już nie ma tych ludzi i to też jest taka natura życia.

188
00:13:52.280 --> 00:13:52.900
Są inni.

189
00:13:53.100 --> 00:13:57.700
Te postacie, które tu widzimy, to je malowałem po prostu dlatego,

190
00:13:58.180 --> 00:13:59.800
że one tam były, żyły.

191
00:14:00.160 --> 00:14:03.980
Mało tego, przychodziły do nas do domu, w kuchni,

192
00:14:04.520 --> 00:14:07.800
odbywały się takie posiady, tak zwane wieczorki,

193
00:14:07.900 --> 00:14:12.160
kiedy rozmawiano i ja po prostu te osoby malowałem.

194
00:14:12.300 --> 00:14:16.160
To są moi sąsiedzi, to jest mój taki świat jeszcze właściwie z dzieciństwa,

195
00:14:16.240 --> 00:14:18.540
z młodości, nawet i z późnej młodości.

196
00:14:18.740 --> 00:14:23.000
No i w jakiś taki nawet dla mnie trudny, niezrozumiały do końca sposób,

197
00:14:23.200 --> 00:14:26.120
intuicyjny bardzo, chciałem to wszystko namalować.

198
00:14:26.120 --> 00:14:32.400
Ale tak, tu się dzielą te obrazy, te portrety na takie dwa rodzaje.

199
00:14:32.520 --> 00:14:35.120
To są w zasadzie portrety, takie głowy,

200
00:14:35.340 --> 00:14:40.520
czy takie trochę nawet więcej zawierające jakby postaci,

201
00:14:40.740 --> 00:14:42.240
ale również i całe postacie.

202
00:14:42.800 --> 00:14:47.560
Natomiast te postacie, co bardzo jakoś tak charakterystyczne,

203
00:14:47.560 --> 00:14:53.200
co ja sobie po wielokrotnym malowaniu poszczególnych osób uświadomiłem,

204
00:14:53.260 --> 00:14:58.560
że one mają taki niezwykły, ale bardzo piękny taki gest,

205
00:14:58.660 --> 00:15:01.840
że sobie siedzą podparte jedną ręką

206
00:15:01.840 --> 00:15:05.880
i w sposób naturalny gdzieś się to wszystko zgodziło

207
00:15:05.880 --> 00:15:09.420
mi z takim wizerunkiem Chrystusa Frasobliwego.

208
00:15:09.640 --> 00:15:12.920
Gdzieś tak to jest, że w pewnym momencie

209
00:15:12.920 --> 00:15:14.560
ta figura Chrystusa Frasobliwego,

210
00:15:14.560 --> 00:15:18.820
Wiesław Myśliski to bardzo pięknie zresztą opisał

211
00:15:18.820 --> 00:15:22.680
w takim pięknym eseju Kres Kultury Chłopskiej,

212
00:15:22.820 --> 00:15:25.360
gdzie tam właściwie jako dzieło sztuki

213
00:15:25.360 --> 00:15:28.800
używa tej jednej figury Chrystusa Frasobliwego,

214
00:15:29.460 --> 00:15:33.780
właściwie stworzonej przez wieś, przez kulturę chłopską,

215
00:15:33.960 --> 00:15:39.380
właściwie ku pokrzepieniu własnego losu, własnej doli,

216
00:15:39.620 --> 00:15:42.460
że ten Chrystus jest taki bardzo bliski,

217
00:15:42.460 --> 00:15:44.840
taki, który jest razem.

218
00:15:45.120 --> 00:15:47.880
I ja dopiero po wielokrotnym malowaniu

219
00:15:47.880 --> 00:15:52.500
całej postaci chłopów, sąsiadów właśnie stamtąd

220
00:15:52.500 --> 00:15:54.480
właśnie coś takiego zobaczyłem,

221
00:15:54.480 --> 00:15:55.860
ale dopiero poprzez obraz,

222
00:15:56.000 --> 00:15:57.600
jak sami gdzieś tam sobie siedzieli,

223
00:15:57.700 --> 00:15:59.580
dopiero jak się to zatrzymało,

224
00:15:59.920 --> 00:16:02.440
jak się stworzył pewnego rodzaju dystans

225
00:16:02.440 --> 00:16:03.660
od tej sytuacji,

226
00:16:04.160 --> 00:16:07.780
bo niewątpliwie obrazy są takim bardzo,

227
00:16:07.780 --> 00:16:11.160
powiem nawet konkretnym dystansem,

228
00:16:11.400 --> 00:16:14.120
one materializują pewną rzeczywistość,

229
00:16:14.280 --> 00:16:16.060
są nieruchome jak kamień

230
00:16:16.060 --> 00:16:17.700
i dopiero potem po jakimś czasie

231
00:16:17.700 --> 00:16:20.340
właśnie można takie rzeczy odczytać.

232
00:16:20.600 --> 00:16:22.780
Kiedy Pana słuchałam i kiedy też patrzyłam

233
00:16:22.780 --> 00:16:25.360
na te obrazy, wie Pan, ja sobie przypomniałam,

234
00:16:25.580 --> 00:16:27.400
trochę wydrapałam z dzieciństwa

235
00:16:27.400 --> 00:16:30.300
wspomnienia wyjazdów właśnie na wieś, do rodziny

236
00:16:30.300 --> 00:16:32.020
i uświadomiłam sobie,

237
00:16:32.160 --> 00:16:33.960
że ja właśnie tak zapamiętałam

238
00:16:33.960 --> 00:16:36.140
moich wujków, ich sąsiadów, kolegów,

239
00:16:36.240 --> 00:16:37.580
którzy właśnie tak się dzieli.

240
00:16:37.780 --> 00:16:39.920
Zafrasowani, ale ja o nich zawsze myślałam,

241
00:16:40.120 --> 00:16:42.180
że są zadumani, że są zamyśleni.

242
00:16:42.320 --> 00:16:44.760
Pan wspomniał przed chwilą Wiesława Myśliwskiego.

243
00:16:44.900 --> 00:16:46.640
To jest człowiek, pisarz, twórca,

244
00:16:46.700 --> 00:16:48.860
o którym nie sposób nie wspomnieć.

245
00:16:49.240 --> 00:16:50.320
Na wystawie czytamy,

246
00:16:50.520 --> 00:16:52.340
że to jest Pana przyjaciel,

247
00:16:52.440 --> 00:16:53.980
ale że droga do tej przyjaźni

248
00:16:53.980 --> 00:16:54.960
była bardzo trudna

249
00:16:54.960 --> 00:16:57.640
i że również on jest bardzo surowy

250
00:16:57.640 --> 00:16:58.960
w ocenie Pana prac.

251
00:16:58.960 --> 00:17:00.240
Ja tylko wspomnę,

252
00:17:00.380 --> 00:17:02.860
że powstała cała seria wydawnicza,

253
00:17:03.040 --> 00:17:04.900
gdzie obrazy, które możemy oglądać

254
00:17:04.900 --> 00:17:07.060
na okładkach książek Wiesława Myśliwskiego

255
00:17:07.060 --> 00:17:08.100
są właśnie Pana pędzla.

256
00:17:08.280 --> 00:17:09.580
Wiesław Myśliwski.

257
00:17:10.100 --> 00:17:11.240
To on powiedział,

258
00:17:11.660 --> 00:17:12.760
że się przyjaźnimy.

259
00:17:12.920 --> 00:17:13.340
Nie ja.

260
00:17:13.720 --> 00:17:16.340
Ja oczywiście to z wielką radością

261
00:17:16.340 --> 00:17:17.440
jakby akceptuję,

262
00:17:17.640 --> 00:17:18.800
ale droga do tego

263
00:17:18.800 --> 00:17:21.800
była długa, niełatwa,

264
00:17:21.880 --> 00:17:23.440
na szczęście niełatwa,

265
00:17:23.640 --> 00:17:25.480
dlatego, że ta nasza przyjaźń,

266
00:17:25.520 --> 00:17:26.260
ja to nazywam

267
00:17:26.260 --> 00:17:27.820
i mówię mu też o tym,

268
00:17:27.820 --> 00:17:29.360
że ta nasza przyjaźń jest taka

269
00:17:29.360 --> 00:17:31.960
męska, szorstka,

270
00:17:32.320 --> 00:17:33.480
czyli prawdziwa.

271
00:17:34.060 --> 00:17:35.600
Tak to czuję

272
00:17:35.600 --> 00:17:37.340
i tak to rozumiem.

273
00:17:37.800 --> 00:17:39.120
On jest bardzo,

274
00:17:39.340 --> 00:17:41.080
taki powiem konkretny,

275
00:17:41.180 --> 00:17:42.880
jeśli chodzi o ocenę moich prac,

276
00:17:43.600 --> 00:17:44.980
bardzo czuły momentami.

277
00:17:45.060 --> 00:17:46.380
Naprawdę nie ukrywam tego,

278
00:17:46.620 --> 00:17:48.040
z jakąś taką czułością

279
00:17:48.040 --> 00:17:49.580
się wypowiada o różnych sprawach,

280
00:17:49.700 --> 00:17:51.260
ale jeżeli chodzi o ocenę,

281
00:17:51.300 --> 00:17:52.220
zwłaszcza tych nowych,

282
00:17:52.780 --> 00:17:53.840
to jest surowy,

283
00:17:54.040 --> 00:17:55.600
jeżeli coś mu się nie podoba,

284
00:17:55.600 --> 00:17:58.720
a na ogół trafnie to określa,

285
00:17:58.880 --> 00:18:01.160
to nie zawsze się z tym zgadzam,

286
00:18:01.640 --> 00:18:05.360
ale inspiruje mnie do wielu poszukiwań,

287
00:18:05.540 --> 00:18:08.600
do różnych rozwiązań malarskich,

288
00:18:08.640 --> 00:18:09.980
a głównie w poszukiwaniu

289
00:18:09.980 --> 00:18:12.060
takiej najbardziej prawdziwego,

290
00:18:12.160 --> 00:18:14.280
istotnego języka malarskiego,

291
00:18:14.420 --> 00:18:16.860
czyli to, jak się to pociągnięcie

292
00:18:16.860 --> 00:18:18.000
powinno odbyć,

293
00:18:18.160 --> 00:18:19.700
czy jak ono jest naturalne.

294
00:18:19.700 --> 00:18:22.100
To, co gdzieś w pisaniu,

295
00:18:22.260 --> 00:18:23.720
czy poezji, czy prozy,

296
00:18:23.840 --> 00:18:24.800
jest bardzo istotne,

297
00:18:24.880 --> 00:18:25.700
prawda, to słowo,

298
00:18:25.800 --> 00:18:26.800
ten język wyrazu,

299
00:18:27.160 --> 00:18:28.440
oczywiście treść jak najbardziej,

300
00:18:28.600 --> 00:18:29.480
cała ta filozofia,

301
00:18:29.700 --> 00:18:30.740
ale jednocześnie to,

302
00:18:30.900 --> 00:18:33.420
w jaki sposób powstaje dzieło sztuki.

303
00:18:33.600 --> 00:18:34.960
I oczywiście ta przygoda

304
00:18:34.960 --> 00:18:38.840
z okładkami do jego książek

305
00:18:38.840 --> 00:18:41.980
była za mnie taką wspaniałą lekcją.

306
00:18:42.580 --> 00:18:43.560
Zaprosił mnie,

307
00:18:43.740 --> 00:18:45.950
albo wręcz tak dosyć kategorycznie

308
00:18:45.950 --> 00:18:47.250
zaproponował,

309
00:18:47.370 --> 00:18:51.550
żebym pojechał w 2018 roku

310
00:18:51.550 --> 00:18:54.750
i namalował Ucho Igielne do Sandomierza.

311
00:18:54.830 --> 00:18:56.210
To jest ta furta dominikańska

312
00:18:56.210 --> 00:18:57.430
pomiędzy Starym Miastem

313
00:18:57.430 --> 00:18:59.730
a zewnętrzem Sandomierza.

314
00:19:00.090 --> 00:19:01.150
No i żebym namalował,

315
00:19:01.270 --> 00:19:03.270
bo wtedy wychodziła ta jego książka

316
00:19:03.270 --> 00:19:03.990
Ucho Igielne.

317
00:19:04.270 --> 00:19:04.710
Dlaczego?

318
00:19:04.850 --> 00:19:06.370
Dlatego, że nie chciał fotografii,

319
00:19:06.650 --> 00:19:07.770
nie chciał dosłowności.

320
00:19:08.110 --> 00:19:10.170
Książka jest niezwykła,

321
00:19:10.710 --> 00:19:12.410
bardzo ciekawa, bardzo trudna.

322
00:19:13.010 --> 00:19:14.590
Zapewne chciał też mieć

323
00:19:14.590 --> 00:19:16.350
w jakiś sposób interpretację.

324
00:19:16.570 --> 00:19:17.070
Wybrał mnie,

325
00:19:17.710 --> 00:19:19.410
za co mu jestem ogromnie wdzięczny.

326
00:19:20.150 --> 00:19:21.910
Długo o tym rozmawialiśmy,

327
00:19:22.250 --> 00:19:24.450
a właściwie namalowałem

328
00:19:24.450 --> 00:19:27.090
prawie 20 prac małego formatu.

329
00:19:27.470 --> 00:19:27.950
Dlaczego?

330
00:19:28.090 --> 00:19:29.470
Dlatego, że było widoczne

331
00:19:29.470 --> 00:19:30.810
i to był mój taki już,

332
00:19:30.970 --> 00:19:32.310
moja była decyzja

333
00:19:32.310 --> 00:19:34.110
i może nawet nie warunek,

334
00:19:34.250 --> 00:19:35.750
ale chciałem, żeby tak było,

335
00:19:35.870 --> 00:19:36.650
żeby było widać

336
00:19:36.650 --> 00:19:39.270
nawet przy tak niewielkim powiększeniu

337
00:19:39.270 --> 00:19:40.590
splot płótna,

338
00:19:40.710 --> 00:19:41.750
na którym się maluje,

339
00:19:41.930 --> 00:19:42.950
pociągnięcia farby,

340
00:19:43.570 --> 00:19:44.150
faktura,

341
00:19:44.350 --> 00:19:45.710
żeby to było też,

342
00:19:45.790 --> 00:19:46.810
że to jest malowane.

343
00:19:46.930 --> 00:19:48.490
Nie tylko opowieść jakaś tam

344
00:19:48.490 --> 00:19:50.190
graficzno-treściowa,

345
00:19:50.310 --> 00:19:50.830
ale też i,

346
00:19:50.970 --> 00:19:52.290
że jest opowieść malarska.

347
00:19:52.630 --> 00:19:54.230
Potem oczywiście w domu

348
00:19:54.230 --> 00:19:55.930
był wernisaż tych prac.

349
00:19:56.370 --> 00:19:58.210
Razem z żoną Wacławą

350
00:19:58.210 --> 00:20:00.810
pan Wiesław wybrał jedną z tych prac,

351
00:20:01.050 --> 00:20:02.290
która stała się okładką.

352
00:20:02.850 --> 00:20:05.530
Jak zobaczył to pan Jerzy Ilk,

353
00:20:06.310 --> 00:20:07.790
szef wydawnictwa Znak,

354
00:20:07.950 --> 00:20:09.910
to po prostu miał pomysł taki,

355
00:20:09.930 --> 00:20:12.110
żeby wszystkie wznowienia

356
00:20:12.110 --> 00:20:13.470
Wiesława Myśliskiego

357
00:20:13.470 --> 00:20:17.010
były reprodukcjami moich obrazów,

358
00:20:17.010 --> 00:20:19.290
nowych albo nawet już namalowanych,

359
00:20:19.850 --> 00:20:20.130
dawniej.

360
00:20:20.370 --> 00:20:21.250
I tak się stało.

361
00:20:21.390 --> 00:20:23.290
Oczywiście różnie z tym było.

362
00:20:23.290 --> 00:20:25.290
Najwięcej miałem problemu,

363
00:20:25.350 --> 00:20:26.170
powiem szczerze,

364
00:20:26.270 --> 00:20:27.950
z Kamieniem na Kamieniu

365
00:20:27.950 --> 00:20:30.150
i z powieścią Pałac.

366
00:20:30.670 --> 00:20:31.870
Kamień na Kamieniu,

367
00:20:31.910 --> 00:20:33.610
rzeczywiście kilkadziesiąt prac.

368
00:20:34.290 --> 00:20:36.170
Mistrz prozy był bardzo

369
00:20:36.170 --> 00:20:37.550
niezadowolony z efektów.

370
00:20:37.650 --> 00:20:38.310
Ciągle mi mówię,

371
00:20:38.350 --> 00:20:39.270
że to są kartofle,

372
00:20:39.310 --> 00:20:40.250
a nie kamienie.

373
00:20:40.750 --> 00:20:42.030
Ja usiłowałem w jakichś

374
00:20:42.030 --> 00:20:43.430
różnych formach to robić.

375
00:20:43.590 --> 00:20:45.130
A, ale z pomocą mi

376
00:20:45.130 --> 00:20:46.130
przyszła znowu rzeka.

377
00:20:46.250 --> 00:20:47.930
A, bo byłem uparty,

378
00:20:48.070 --> 00:20:49.830
żeby to jednak w jakiś sposób

379
00:20:49.830 --> 00:20:51.450
ugrać też moją rzekę.

380
00:20:51.450 --> 00:20:53.170
No i jakoś, żeby się z tą rzeką

381
00:20:53.170 --> 00:20:55.270
również w tym zajęciu,

382
00:20:55.490 --> 00:20:57.390
no malowania okładek,

383
00:20:57.450 --> 00:20:58.270
żeby się z tą rzeką

384
00:20:58.270 --> 00:20:59.610
jednak nie rozstawać.

385
00:20:59.750 --> 00:21:01.850
No i usilnie jakoś tak

386
00:21:01.850 --> 00:21:02.670
dbałem o to,

387
00:21:02.730 --> 00:21:03.590
żeby to było ciągle

388
00:21:03.590 --> 00:21:04.790
gdzieś związane z rzeką.

389
00:21:05.690 --> 00:21:07.830
I przyszła mi z rzeka

390
00:21:07.830 --> 00:21:08.570
z pomocą.

391
00:21:09.130 --> 00:21:10.150
Mianowicie akurat był

392
00:21:10.150 --> 00:21:11.670
niski stan wody.

393
00:21:12.050 --> 00:21:13.490
Pojawiły się kamienie

394
00:21:13.490 --> 00:21:14.650
nad rzeczą.

395
00:21:14.650 --> 00:21:15.430
I myślę, ojej,

396
00:21:15.630 --> 00:21:17.390
no pewnie to jest podpowiedź

397
00:21:17.390 --> 00:21:18.890
jakaś taka bardzo konkretna.

398
00:21:19.270 --> 00:21:20.350
Spróbowałem najpierw

399
00:21:20.350 --> 00:21:21.570
bardzo werystycznie,

400
00:21:21.710 --> 00:21:22.350
realistycznie,

401
00:21:22.490 --> 00:21:23.630
a potem już z takim

402
00:21:23.630 --> 00:21:24.770
rozproszonym światem.

403
00:21:25.010 --> 00:21:26.770
No po prostu z interpretacją.

404
00:21:26.930 --> 00:21:28.710
Nie do końca się mistrzowi

405
00:21:28.710 --> 00:21:29.450
to podobało,

406
00:21:29.510 --> 00:21:30.330
ale już było lepiej.

407
00:21:30.470 --> 00:21:31.370
Natomiast rzeczywiście

408
00:21:31.370 --> 00:21:32.450
zaakceptował to

409
00:21:32.450 --> 00:21:33.730
pan Jerzy Ilk.

410
00:21:34.150 --> 00:21:35.010
Książka wyszła

411
00:21:35.010 --> 00:21:36.910
i nawet mówił,

412
00:21:36.930 --> 00:21:38.410
że to jest jedna z lepszych jednak.

413
00:21:39.090 --> 00:21:40.570
Czyli trudy

414
00:21:40.570 --> 00:21:41.550
i taka

415
00:21:41.550 --> 00:21:43.790
bardzo dociekliwa jakby

416
00:21:43.790 --> 00:21:45.090
robota,

417
00:21:45.090 --> 00:21:46.910
to jednak jest wielki sens

418
00:21:46.910 --> 00:21:48.270
to jest chyba jedyna droga,

419
00:21:48.450 --> 00:21:49.790
kiedy po takich

420
00:21:49.790 --> 00:21:50.730
jakichś zmaganiach,

421
00:21:50.870 --> 00:21:51.870
po trudnościach jednak

422
00:21:51.870 --> 00:21:53.270
może wyjść,

423
00:21:53.510 --> 00:21:54.550
ale niekoniecznie zawsze,

424
00:21:55.170 --> 00:21:56.230
ale może wyjść

425
00:21:56.230 --> 00:21:56.850
coś tak,

426
00:21:56.850 --> 00:21:58.350
co jest interesujące.

427
00:21:58.430 --> 00:21:59.230
Na koniec chciałam

428
00:21:59.230 --> 00:22:00.410
zapytać o początek,

429
00:22:00.510 --> 00:22:01.870
a początkiem w naszym życiu

430
00:22:01.870 --> 00:22:02.550
jest matka.

431
00:22:02.690 --> 00:22:03.910
Matka, która jest bohaterką

432
00:22:03.910 --> 00:22:05.090
bardzo wielu pana prac

433
00:22:05.090 --> 00:22:05.970
i portretów,

434
00:22:06.290 --> 00:22:06.930
ale przy okazji

435
00:22:06.930 --> 00:22:07.890
nawiążę też do rzeki,

436
00:22:08.010 --> 00:22:08.950
bo przeczytałam

437
00:22:08.950 --> 00:22:10.310
w jednym z wspomnień

438
00:22:10.310 --> 00:22:11.090
na temat matki,

439
00:22:11.210 --> 00:22:11.870
kiedy mówił pan,

440
00:22:11.870 --> 00:22:13.290
że to ona pokazała panu

441
00:22:13.290 --> 00:22:14.690
rzekę możliwości.

442
00:22:14.890 --> 00:22:16.570
Widzimy pana matkę

443
00:22:16.570 --> 00:22:18.310
w bardzo wielu ujęciach,

444
00:22:18.430 --> 00:22:20.130
w bardzo różnych sytuacjach.

445
00:22:20.470 --> 00:22:21.210
Nie zapytam,

446
00:22:21.370 --> 00:22:22.890
dlaczego pan ją portretuje,

447
00:22:23.090 --> 00:22:24.250
ale zapytam o to,

448
00:22:24.270 --> 00:22:25.290
w jakich momentach,

449
00:22:25.350 --> 00:22:26.310
w jakich chwilach pan

450
00:22:26.310 --> 00:22:27.170
jej właśnie tak

451
00:22:27.170 --> 00:22:28.850
malarsko-artystycznie towarzyszył.

452
00:22:28.970 --> 00:22:30.190
Jesteśmy z matki

453
00:22:30.190 --> 00:22:31.110
zawsze,

454
00:22:31.290 --> 00:22:32.110
niezależnie od tego,

455
00:22:32.170 --> 00:22:32.730
jak się potem

456
00:22:32.730 --> 00:22:34.590
nasze losy układają,

457
00:22:34.770 --> 00:22:35.130
toczą.

458
00:22:35.270 --> 00:22:36.490
Dobrze jak miło,

459
00:22:37.050 --> 00:22:37.950
jak miłości,

460
00:22:38.350 --> 00:22:39.970
gorzej jak są dramaty,

461
00:22:40.150 --> 00:22:41.110
ale jest różnie.

462
00:22:41.110 --> 00:22:42.570
Akurat ja miałem to szczęście,

463
00:22:42.710 --> 00:22:45.030
że matka była osobą

464
00:22:45.030 --> 00:22:46.290
bardzo opiekuńczą,

465
00:22:46.450 --> 00:22:47.270
bardzo oddaną,

466
00:22:47.410 --> 00:22:49.030
ale momentami bardzo surową,

467
00:22:49.170 --> 00:22:50.210
wymagającą.

468
00:22:51.010 --> 00:22:52.950
Cały czas jakby dbała o to,

469
00:22:53.850 --> 00:22:55.690
żebyśmy ja i moja młodsza

470
00:22:55.690 --> 00:22:56.470
orok, siostra,

471
00:22:56.670 --> 00:22:58.110
żebyśmy się przede wszystkim

472
00:22:58.110 --> 00:22:59.510
porządnie uczyli

473
00:22:59.510 --> 00:23:02.030
i żebyśmy mieli marzenia

474
00:23:02.030 --> 00:23:04.210
i żebyśmy nie zostali

475
00:23:04.210 --> 00:23:05.610
w tym znoju i trudzie,

476
00:23:05.810 --> 00:23:08.730
tak jak ona i mój tata.

477
00:23:08.730 --> 00:23:10.790
Rodzina była moja,

478
00:23:10.930 --> 00:23:11.750
bardzo piękna,

479
00:23:11.850 --> 00:23:13.430
żyła niebiednie,

480
00:23:13.570 --> 00:23:14.630
ale bardzo skromnie

481
00:23:14.630 --> 00:23:15.970
i życie było trudne

482
00:23:15.970 --> 00:23:17.770
i jak to zwykle

483
00:23:17.770 --> 00:23:18.990
rodzice mają,

484
00:23:19.150 --> 00:23:19.330
prawda,

485
00:23:19.390 --> 00:23:21.130
chcą, żeby dzieciom było lepiej,

486
00:23:21.350 --> 00:23:22.410
więc trzeba się było uczyć,

487
00:23:22.490 --> 00:23:24.670
żeby się z tego gnoju

488
00:23:24.670 --> 00:23:25.970
po prostu wyrwać

489
00:23:25.970 --> 00:23:27.050
gdzieś tam w świat

490
00:23:27.650 --> 00:23:28.110
lepszy,

491
00:23:28.210 --> 00:23:29.370
tak było w wyobrażeniach.

492
00:23:29.370 --> 00:23:30.850
Matce wiele zawdzięczam,

493
00:23:30.970 --> 00:23:32.570
ale też i taką rzecz

494
00:23:32.570 --> 00:23:35.930
bardzo teraz to uświadamiam sobie,

495
00:23:36.050 --> 00:23:37.430
bo gdzieś tam intuicyjnie

496
00:23:37.430 --> 00:23:39.070
rzecz dotyczyła na przykład koloru.

497
00:23:39.610 --> 00:23:41.590
Matka bardzo pięknie tkała dywany,

498
00:23:41.730 --> 00:23:42.370
zawsze zimą,

499
00:23:42.530 --> 00:23:44.150
potrafiła tam tą osnowę

500
00:23:44.150 --> 00:23:45.530
w jakiś sposób sporządzić

501
00:23:45.530 --> 00:23:46.990
bardzo dobrze na tych grosnach

502
00:23:46.990 --> 00:23:49.830
i myśmy mieli strasznie nudne zadanie

503
00:23:49.830 --> 00:23:50.410
z siostrą,

504
00:23:50.510 --> 00:23:52.550
żeby te nici na te takie,

505
00:23:52.690 --> 00:23:54.310
to cewki się nazywały,

506
00:23:54.490 --> 00:23:55.270
żeby to nawijać,

507
00:23:55.350 --> 00:23:57.150
ale były bardzo różne kolory,

508
00:23:57.270 --> 00:23:58.210
były różnego rodzaju

509
00:23:58.210 --> 00:23:59.150
desenie tkane

510
00:23:59.150 --> 00:24:01.030
i ja jakby z niechęcią,

511
00:24:01.190 --> 00:24:02.650
ale jednak chłonąłem

512
00:24:02.650 --> 00:24:04.030
jakby ten świat kolorów.

513
00:24:04.630 --> 00:24:05.890
Farbowane były oczywiście

514
00:24:05.890 --> 00:24:08.270
w naturalny sposób wełna,

515
00:24:08.370 --> 00:24:10.830
więc w ogóle to takie nasycenie,

516
00:24:10.970 --> 00:24:11.910
to taki koloru,

517
00:24:12.030 --> 00:24:12.990
tego światła koloru

518
00:24:12.990 --> 00:24:13.690
było niezwykłe.

519
00:24:14.170 --> 00:24:15.270
Do tej pory jakoś to mam,

520
00:24:15.450 --> 00:24:16.750
chociaż maluję szaro, buro,

521
00:24:16.990 --> 00:24:19.830
ale ta potrzeba gdzieś tego dźwięku,

522
00:24:19.910 --> 00:24:21.070
dźwięku koloru

523
00:24:21.070 --> 00:24:22.290
we mnie jakoś jest.

524
00:24:22.370 --> 00:24:23.370
To pokazała matka.

525
00:24:23.490 --> 00:24:23.870
Co jeszcze?

526
00:24:24.130 --> 00:24:25.430
Piękny miała głos,

527
00:24:25.950 --> 00:24:27.090
co się wiązało też

528
00:24:27.090 --> 00:24:27.830
i ze śpiewem.

529
00:24:27.830 --> 00:24:29.430
Śpiewała w chórze kościelnym,

530
00:24:29.770 --> 00:24:30.950
ale też jednocześnie taka,

531
00:24:31.110 --> 00:24:33.030
która nie chciała się obnosić

532
00:24:33.030 --> 00:24:34.210
z tą obecnością

533
00:24:34.210 --> 00:24:35.090
jakąś taką,

534
00:24:35.570 --> 00:24:35.850
nie wiem,

535
00:24:36.510 --> 00:24:37.070
oficjalną.

536
00:24:37.430 --> 00:24:38.990
Pierwsze moje wrażenie

537
00:24:39.670 --> 00:24:40.870
związane w zasadzie,

538
00:24:40.950 --> 00:24:42.250
no już tak górnolotnie powiem,

539
00:24:42.310 --> 00:24:42.790
ze sztuką,

540
00:24:42.930 --> 00:24:43.870
związane było z matką.

541
00:24:44.410 --> 00:24:46.050
Mianowicie siedziałem na kolanach

542
00:24:46.050 --> 00:24:46.850
już przed snem,

543
00:24:47.490 --> 00:24:49.490
ale jeszcze było takie

544
00:24:50.090 --> 00:24:51.110
oczekiwanie nawet

545
00:24:51.110 --> 00:24:53.190
i zadowolenie wśród sąsiadów,

546
00:24:53.290 --> 00:24:55.170
którzy zwykle byli na wieczorkach,

547
00:24:55.290 --> 00:24:56.330
dużo ich zwykle było,

548
00:24:56.570 --> 00:24:58.470
że jeszcze na kolanach przed snem

549
00:24:58.470 --> 00:24:59.670
po prostu porysuję.

550
00:24:59.810 --> 00:25:01.630
I to jest taki obrazek,

551
00:25:01.630 --> 00:25:03.090
to w ogóle w ludziach zawsze jest

552
00:25:03.090 --> 00:25:03.970
od dzieciństwa.

553
00:25:04.030 --> 00:25:05.970
I to jej wiele zawdzięcza być może to,

554
00:25:06.370 --> 00:25:07.910
że te moje wybory były

555
00:25:07.910 --> 00:25:11.070
wokół właśnie sztuk plastycznych,

556
00:25:11.170 --> 00:25:12.430
czyli wokół malarstwa.

557
00:25:12.430 --> 00:25:13.930
Później jak poszedłem

558
00:25:13.930 --> 00:25:15.790
do Państwowego Liceum Plastycznego,

559
00:25:15.990 --> 00:25:17.890
do Akademii Sztok Pięknych,

560
00:25:17.890 --> 00:25:19.770
to oczywiście różnego rodzaju

561
00:25:19.770 --> 00:25:21.290
wątki były rozwijane.

562
00:25:21.570 --> 00:25:22.850
W Liceum Plastycznym

563
00:25:22.850 --> 00:25:24.930
to nawet byłem bardzo awangardowym,

564
00:25:25.410 --> 00:25:27.110
bardzo zbuntowanym twórcą,

565
00:25:27.350 --> 00:25:28.290
łącznie z tym,

566
00:25:28.370 --> 00:25:29.650
że się zbuntowało,

567
00:25:29.810 --> 00:25:30.910
jeździło do kopalni,

568
00:25:30.990 --> 00:25:31.890
po czym po tygodniu

569
00:25:31.890 --> 00:25:32.610
już człowiek jakby

570
00:25:32.610 --> 00:25:34.530
nabierał szacunku

571
00:25:35.270 --> 00:25:36.550
do tego jednak,

572
00:25:36.910 --> 00:25:38.050
że to co wybrał

573
00:25:38.050 --> 00:25:39.090
jest jednak ważne.

574
00:25:39.470 --> 00:25:40.770
Ale co jeszcze?

575
00:25:41.050 --> 00:25:42.230
Malowałem portrety,

576
00:25:42.230 --> 00:25:43.830
już potem jak byłem na studiach

577
00:25:43.830 --> 00:25:45.330
i po studiach

578
00:25:45.330 --> 00:25:47.470
i malowałem moich sąsiadów,

579
00:25:47.550 --> 00:25:48.370
mnie i mamę.

580
00:25:48.930 --> 00:25:50.470
Sąsiedzi zwykle przychodzili,

581
00:25:50.530 --> 00:25:50.990
uciekali,

582
00:25:51.070 --> 00:25:52.830
a matka zawsze jakby była pod ręką,

583
00:25:52.950 --> 00:25:54.550
czyli sprawa jest,

584
00:25:54.670 --> 00:25:55.930
ale jednak odłożona.

585
00:25:56.070 --> 00:25:58.490
Ale sąsiedzi zaczęli powoli odchodzić.

586
00:25:58.630 --> 00:26:00.930
Po prostu zaczęło mi ich brakować,

587
00:26:01.030 --> 00:26:02.330
odszedł ostatni sąsiad

588
00:26:02.330 --> 00:26:03.250
i została moja mama.

589
00:26:03.870 --> 00:26:06.650
I ona z taką matczyną cierpliwością

590
00:26:06.650 --> 00:26:08.090
rzeczywiście mi pozowała,

591
00:26:08.210 --> 00:26:10.230
nie do końca zadowolona

592
00:26:10.850 --> 00:26:12.190
z efektów mojego malowania,

593
00:26:12.230 --> 00:26:13.030
no cóż,

594
00:26:13.170 --> 00:26:14.130
pomarszczona twarz,

595
00:26:14.290 --> 00:26:17.410
wydobyte bardzo ostre czasami rysy,

596
00:26:17.570 --> 00:26:18.810
spojrzenie też czasami

597
00:26:18.810 --> 00:26:21.770
dosyć takie głębokie nawet,

598
00:26:22.130 --> 00:26:23.530
nie zawsze uśmiechnięte,

599
00:26:23.610 --> 00:26:25.610
a właściwie prawie nie ma uśmiechniętej,

600
00:26:25.930 --> 00:26:26.850
bywa pogodna,

601
00:26:27.370 --> 00:26:29.050
ale jakby chciałem

602
00:26:29.050 --> 00:26:32.630
wydobyć jej taką nierozpoznaną,

603
00:26:32.990 --> 00:26:34.230
jakąś taką wewnętrzną,

604
00:26:34.910 --> 00:26:37.010
jej przestrzeń po prostu.

605
00:26:37.010 --> 00:26:39.170
No bo tak, no mama,

606
00:26:39.430 --> 00:26:40.230
znamy się,

607
00:26:40.570 --> 00:26:42.890
ale jednak inny człowiek,

608
00:26:43.430 --> 00:26:44.430
inny byt,

609
00:26:44.910 --> 00:26:45.990
przeszłość przecież.

610
00:26:46.350 --> 00:26:47.850
Ojciec mnie młodo zmarł

611
00:26:47.850 --> 00:26:50.010
i też jej życie znałem

612
00:26:50.010 --> 00:26:51.010
jedynie z opowieści,

613
00:26:51.130 --> 00:26:52.770
ale wiele się nie wiedziało.

614
00:26:52.970 --> 00:26:54.270
I taką miałem nadzieję,

615
00:26:54.430 --> 00:26:55.870
że malując jej portrety,

616
00:26:56.010 --> 00:26:57.890
trochę się więcej dowiem,

617
00:26:57.990 --> 00:26:59.350
bo wiem, że nie powie,

618
00:26:59.350 --> 00:27:01.390
bo są pewne rzeczy takie

619
00:27:01.390 --> 00:27:02.870
w życiu ludzkim,

620
00:27:03.090 --> 00:27:05.450
a zwłaszcza na wsiach dyskrecjonalne,

621
00:27:05.530 --> 00:27:07.270
że o tym się po prostu nie mówi.

622
00:27:07.470 --> 00:27:09.350
Na przykład nie mówi się o uczuciach,

623
00:27:09.490 --> 00:27:11.410
jakoś tak w sposób wylewny.

624
00:27:11.610 --> 00:27:12.550
Coś takiego jest.

625
00:27:13.250 --> 00:27:15.490
I ja bardzo intymny list

626
00:27:15.490 --> 00:27:17.590
mojego taty do mojej mamy

627
00:27:17.590 --> 00:27:19.570
znalazłem właściwie dwa lata

628
00:27:19.570 --> 00:27:20.310
po jej śmierci

629
00:27:20.310 --> 00:27:21.910
w jej osobistym kuferku.

630
00:27:22.510 --> 00:27:23.410
Również dlatego,

631
00:27:24.470 --> 00:27:26.590
że było to bardzo ważne,

632
00:27:26.590 --> 00:27:29.390
żeby uszanować tą czyjąś intymność.

633
00:27:29.610 --> 00:27:30.750
Nawet jeśli to była

634
00:27:30.750 --> 00:27:31.950
bardzo bliska osoba,

635
00:27:32.150 --> 00:27:33.790
to ten świat intymny

636
00:27:34.110 --> 00:27:35.570
był obwarowany

637
00:27:35.570 --> 00:27:38.030
takim szlachetnym ogrodzeniem.

638
00:27:38.190 --> 00:27:40.890
Ale nie chciałem odkrywać wszystkiego,

639
00:27:41.410 --> 00:27:43.870
tylko to w jaki sposób

640
00:27:44.110 --> 00:27:46.810
czy jak jest moja matka,

641
00:27:47.430 --> 00:27:48.950
tylko dowiedzieć się nieco więcej

642
00:27:48.950 --> 00:27:49.770
o tej przestrzeni,

643
00:27:50.670 --> 00:27:52.970
takiej tej tajemnicy drugiego człowieka,

644
00:27:53.430 --> 00:27:54.490
jaka ono jest

645
00:27:54.490 --> 00:27:57.490
i jednocześnie o tej takiej jednostkowej,

646
00:27:58.230 --> 00:27:59.830
która się zbudowała

647
00:27:59.830 --> 00:28:01.530
z tych bardzo konkretnych,

648
00:28:01.670 --> 00:28:03.350
jednostkowych przeżyć.

649
00:28:03.570 --> 00:28:04.930
I zgłębiałem ten temat,

650
00:28:05.110 --> 00:28:07.810
ale zawsze przy malowaniu

651
00:28:07.810 --> 00:28:10.110
starałem się jakby pozbyć

652
00:28:10.110 --> 00:28:12.490
tego takiego sentymentalnego

653
00:28:12.490 --> 00:28:15.310
charakteru malowania obrazu.

654
00:28:15.390 --> 00:28:16.510
I to było najtrudniejsze.

655
00:28:16.670 --> 00:28:17.550
Do bliskiej osoby

656
00:28:17.550 --> 00:28:18.650
nie być sentymentalnym.

657
00:28:19.290 --> 00:28:19.930
Trudne.

658
00:28:20.310 --> 00:28:21.430
Jak bardzo to trudne

659
00:28:21.430 --> 00:28:22.890
i jakie przyniosło to efekty.

660
00:28:22.890 --> 00:28:24.490
Możecie przekonać się

661
00:28:24.490 --> 00:28:26.090
odwiedzając wystawę

662
00:28:26.090 --> 00:28:27.350
w galerii Opera,

663
00:28:27.910 --> 00:28:29.430
która przybliża twórczość

664
00:28:29.430 --> 00:28:30.490
Stanisława Baja.

665
00:28:30.690 --> 00:28:32.050
Dzisiaj rozmowa na ten temat

666
00:28:32.050 --> 00:28:34.130
była możliwa dzięki obecności

667
00:28:34.130 --> 00:28:35.310
i czasowi,

668
00:28:35.390 --> 00:28:37.270
który artysta nam poświęcił.

669
00:28:37.330 --> 00:28:37.990
Panie profesorze,

670
00:28:38.050 --> 00:28:39.430
bardzo dziękuję za tę rozmowę

671
00:28:39.430 --> 00:28:40.350
i za to spotkanie.

672
00:28:40.350 --> 00:28:41.590
To ja bardzo dziękuję,

673
00:28:41.970 --> 00:28:44.630
ale mam takie jakby marzenie,

674
00:28:44.870 --> 00:28:47.730
żeby obrazy mogły powiedzieć

675
00:28:47.730 --> 00:28:49.430
o wiele więcej niż autor.

676
00:28:50.840 --> 00:28:53.060
Audycje kulturalne

677
00:28:53.060 --> 00:28:55.060
w dobrym tonie.