WEBVTT

1
00:00:01.390 --> 00:00:05.090
Audycje kulturalne. W dobrym tonie.

2
00:00:05.630 --> 00:00:12.490
To są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant.

3
00:00:12.610 --> 00:00:20.450
Od kilku lat, może nawet dłużej, ale dla bezpieczeństwa powiem, że od kilku lat trwa pewien renesans kultury popularnej,

4
00:00:20.630 --> 00:00:25.050
która święciła triumfy, czy też była ogólnodostępna w czasach PRL-u.

5
00:00:25.050 --> 00:00:31.630
Bardzo często odświeżane są tytuły filmów, powraca moda, kuchnia PRL-u znów zyskała na popularności.

6
00:00:31.810 --> 00:00:37.390
No i od jakiegoś czasu obserwujemy też, że zaczęliśmy zastanawiać się nad tym, co wtedy czytano.

7
00:00:37.490 --> 00:00:40.030
Tutaj chyba takim sztandarowym przykładem jest przekrój.

8
00:00:40.170 --> 00:00:46.110
Co czytały panie domu, co czytali młodzi ludzie, co trafiało do rąk dzieci, a co z kolei czytali poważni panowie.

9
00:00:46.210 --> 00:00:50.210
Okazuje się, że był taki magazyn, który trafiał do rąk nielicznych.

10
00:00:50.210 --> 00:00:57.690
Stosunkowo nielicznej grupy znalazłam takie określenie, że magazyn Ty i Ja był ekskluzywny, deficytowy i trudnodostępny.

11
00:00:57.770 --> 00:01:03.050
On był też w czasie, kiedy się ukazywał, czyli od lat 60. do roku 73.

12
00:01:04.130 --> 00:01:12.070
Relatywnie bardzo drogi, bo miał cenę 12 złotych, a z tego co wiem, wiele magazynów czy dzienników można było kupić poniżej złotówki.

13
00:01:12.230 --> 00:01:16.490
Magazyn Ty i Ja był fenomenem pod wieloma innymi, myślę, że dużo ważniejszymi względami.

14
00:01:16.490 --> 00:01:23.430
Jakie to są względy? O tym opowiada wystawa, którą można oglądać w domu spotkań z historią przy ulicy Karowej w Warszawie.

15
00:01:23.590 --> 00:01:27.290
Ona nosi tytuł Ty i Ja, lifestyle'owy magazyn z PRL-u.

16
00:01:27.370 --> 00:01:32.250
A ja mam tę wielką przyjemność, że dzisiaj o tej ekspozycji i o pracach badawczych, które jej towarzyszyły,

17
00:01:32.630 --> 00:01:36.810
zgodziły się opowiedzieć kuratorki, pani Julia Libera i Agata Szydłowska.

18
00:01:36.910 --> 00:01:38.170
Witam w audycjach kulturalnych.

19
00:01:38.310 --> 00:01:38.770
Dzień dobry.

20
00:01:38.890 --> 00:01:39.310
Dzień dobry.

21
00:01:39.310 --> 00:01:45.290
Pierwsze pytanie, które przychodzi do głowy zawsze, kiedy mam przyjemność rozmawiać z twórcami jakiegoś wydarzenia,

22
00:01:45.410 --> 00:01:51.610
to co sprawiło, że akurat ten magazyn, ten tytuł czy ten temat was zainteresował?

23
00:01:51.690 --> 00:01:57.730
Postanowiłyście go zgłębić i przybliżyć wszystkim, którzy dom spotkań z historią aż do marca odwiedzą?

24
00:01:57.850 --> 00:02:01.670
To może ja zacznę, bo jestem pomysłodawczynią tej wystawy.

25
00:02:01.670 --> 00:02:10.050
Ja odkryłam dosyć niedawno ten magazyn, kilka numerów w piwnicy u teściów i zachwycił mnie.

26
00:02:10.250 --> 00:02:18.130
Najpierw zachwyciły mnie okładki, które są wybitne, nowoczesne i bardzo zabawne.

27
00:02:18.270 --> 00:02:25.730
I to w pierwszej chwili przykuło moją uwagę, ale potem zaczęłam czytać i zaskoczyło mnie, jak dobrze się to czyta.

28
00:02:25.850 --> 00:02:29.850
Po 60 latach jest to nadal ciekawe, równorodne.

29
00:02:29.850 --> 00:02:37.730
I jeszcze zaskoczyło mnie, że magazyn, który był wydawany w latach 60-tych, nie miał nic propagandowego w sobie.

30
00:02:37.850 --> 00:02:46.690
W ogóle nie miał słowa o polityce, tak jak przekrój nawet i wszystkie inne czasopisma, które znałam z tamtego czasu.

31
00:02:46.870 --> 00:02:48.990
Miały jakieś takie obowiązkowe rubryki.

32
00:02:49.210 --> 00:02:52.550
Coś trzeba było napisać o tym, co się w kraju dzieje.

33
00:02:52.550 --> 00:02:59.810
A ten magazyn opowiadał o literaturze, o filmie, super sekcja kulinarna.

34
00:03:00.030 --> 00:03:05.590
Był tak różnorodny i ciekawy i pomyślałam, że Dom Spotkań z historii jest dobrym miejscem, żeby zrobić o tym wystawę.

35
00:03:05.710 --> 00:03:12.950
Bo przybliżamy historię niepodręcznikową, nieznaną z tych dużych wydarzeń, dat.

36
00:03:13.330 --> 00:03:16.670
Tylko właśnie historię kultury, historię życia codziennego.

37
00:03:16.670 --> 00:03:21.910
I pomyślałam, że to będzie fajny, chociaż trudny temat do pokazania.

38
00:03:22.130 --> 00:03:27.510
I zaprosiłam Agatę, która na szczęście zgodziła się też zaangażować w tą wystawę,

39
00:03:27.690 --> 00:03:32.030
która już wcześniej napisała książkę o czasopismach lifestyle'owych z PRL-u.

40
00:03:32.230 --> 00:03:35.410
I dzięki temu myślę, że się dobrze tutaj dopełniłyśmy.

41
00:03:35.670 --> 00:03:39.730
To jest właściwie wątek, który nurtował mnie od początku, kiedy tylko dowiedziałam się,

42
00:03:39.830 --> 00:03:42.970
że taką wystawę będzie można oglądać w Domu Spotkań z historią.

43
00:03:43.090 --> 00:03:46.130
Mianowicie, do kogo magazyn Ty i ja trafiał?

44
00:03:46.130 --> 00:03:51.330
Rzeczywiście wielokrotnie w tekstach czy wspomnieniach poświęconych temu magazynowi

45
00:03:51.330 --> 00:03:55.510
można znaleźć takie sformułowanie, że to było takie okno na świat, okno na zachód.

46
00:03:55.650 --> 00:04:00.990
Że swoją formą, treścią ten magazyn się bardzo wyróżniał na tle tego, co było ogólnodostępne.

47
00:04:01.130 --> 00:04:03.470
Ale czy rzeczywiście było nim zainteresowanie?

48
00:04:03.570 --> 00:04:06.290
Często o PRL-u mówi się używając słowa szarzyzna.

49
00:04:06.410 --> 00:04:08.750
Taka dojmująca proza życia i codzienność.

50
00:04:08.750 --> 00:04:12.730
I tutaj nagle pojawia się magazyn, w którym pokazywane są nowoczesne wnętrza,

51
00:04:12.870 --> 00:04:16.890
przytaczane fragmenty książek, na przykład amerykańskich czy brytyjskich pisarzy.

52
00:04:17.030 --> 00:04:18.910
I jak to się miało do tego świata tutaj?

53
00:04:19.130 --> 00:04:23.650
To, co jest ciekawe, jeśli chodzi o czasopisma wydawane w PRL-u,

54
00:04:23.950 --> 00:04:28.050
to to, że one były adresowane do bardzo konkretnych grup czytelniczych.

55
00:04:28.050 --> 00:04:32.270
I starano się zagospodarowywać każdy segment.

56
00:04:32.570 --> 00:04:41.950
Więc wyjściowo Ty i ja w papierach, w jakichś prawdopodobnie wnioskach o zgodę na przydział papieru

57
00:04:41.950 --> 00:04:45.250
czy zgodę na w ogóle wydawanie takiego tytułu,

58
00:04:45.410 --> 00:04:48.850
Ty i ja zostało zaklasyfikowane jako czasopismo kobiece,

59
00:04:49.230 --> 00:04:52.890
skierowane do kobiet najlepiej wykształconych.

60
00:04:52.890 --> 00:04:58.270
I ona miała właśnie zagospodarowywać tę grupę, która była według twórców

61
00:04:58.270 --> 00:05:03.110
Teresy Kuczyńskiej i Romana Jurysia dosyć mocno zaniedbana.

62
00:05:03.330 --> 00:05:05.930
Do kogo tak naprawdę trafiało to czasopismo?

63
00:05:06.010 --> 00:05:09.890
No trafiało i do kobiet, i do mężczyzn, i do nastolatków.

64
00:05:10.550 --> 00:05:13.250
Teresa Kuczyńska mówiła, że kupowała się dla domu.

65
00:05:13.490 --> 00:05:19.750
I to brzmi bardzo przekonująco, że faktycznie ktoś, być może właśnie kobieta,

66
00:05:19.750 --> 00:05:26.410
przynosił to czasopismo, ono było kładzione na jamniku albo na jakimś innym stoliku.

67
00:05:26.730 --> 00:05:31.890
No i po prostu kto tam siedeł na werselce, ten albo ta przeglądała to czasopismo.

68
00:05:32.070 --> 00:05:39.590
I z tego, co zdążyłyśmy się zorientować, też rozmawiając z osobami, które czytały Ty i ja,

69
00:05:40.070 --> 00:05:45.810
ono trafiało faktycznie do osób dość wykształconych, do osób ambitnych,

70
00:05:45.810 --> 00:05:49.910
do osób, które chciały być na czasie, a lata 60 to jest taki moment,

71
00:05:50.090 --> 00:05:54.130
kiedy coraz więcej osób, taka rodząca się, klasa średnia,

72
00:05:54.230 --> 00:05:57.510
oczywiście wtedy tak się nie mówiło, mówiło się bardziej o inteligencji,

73
00:05:58.130 --> 00:06:04.890
kiedy młodzi ludzie, inżynierowie, nauczycielki, architekci, projektantki,

74
00:06:05.010 --> 00:06:11.010
oni chcieli podążać za tym, co modne w Polsce i co modne na zachodzie.

75
00:06:11.010 --> 00:06:15.230
I to nie tylko Ty i ja zagospodarowywało te pragnienia,

76
00:06:15.370 --> 00:06:18.130
w przekroju także pojawiały się jakieś nowinki z Paryża,

77
00:06:18.370 --> 00:06:23.410
więc to trafiało do osób faktycznie ambitnych, z dużych miast,

78
00:06:24.370 --> 00:06:27.930
dość wykształconych, ale nie do elit.

79
00:06:28.170 --> 00:06:34.190
I z takim poglądem też się spotkałam, że profesorowie, artystki,

80
00:06:34.730 --> 00:06:38.210
tego typu osoby jednak po Ty i ja nie sięgały,

81
00:06:38.210 --> 00:06:41.890
te osoby sięgały na przykład po literaturę na świecie,

82
00:06:42.090 --> 00:06:45.970
po inne czasopisma już z bardzo wysokiej półki.

83
00:06:46.450 --> 00:06:48.850
Ty i ja było czytane nie tylko w Polsce.

84
00:06:49.270 --> 00:06:51.510
Jest tam słynna rubryka Felicji Uniechowskiej,

85
00:06:51.590 --> 00:06:56.350
Moje hobby to mieszkanie, gdzie Felicja pokazywała mieszkania artystów,

86
00:06:56.490 --> 00:06:59.570
właśnie inteligencji, tej rodzącej się klasy średniej

87
00:06:59.570 --> 00:07:01.790
i była to bardzo lubiana rubryka.

88
00:07:01.890 --> 00:07:06.370
Do tego stopnia, że pod koniec lat 60 pojawiło się w Ty i ja,

89
00:07:06.370 --> 00:07:11.550
pojawiła się relacja z Pragi i jacyś Czesi napisali do redakcji,

90
00:07:11.750 --> 00:07:16.070
że kochają Ty i ja i że ta rubryka Uniechowskiej jest fantastyczna

91
00:07:16.070 --> 00:07:21.970
i oni chcą się pochwalić, bo też mają piękne, oryginalne wnętrze

92
00:07:21.970 --> 00:07:24.190
i może by Ty i ja się zgodziło opublikować.

93
00:07:24.390 --> 00:07:26.790
I rzeczywiście ta relacja się ukazała.

94
00:07:26.910 --> 00:07:30.630
Ale ostatnio w DSH rozmawiałam z Ukrainkami,

95
00:07:31.050 --> 00:07:33.370
które powiedziały, że znają Ty i ja z Ukrainy,

96
00:07:33.370 --> 00:07:39.330
że w latach 60 było przywożone tam tłumaczone na ukraiński

97
00:07:39.330 --> 00:07:43.050
i ołówkiem tam tytuły, artykuły były tłumaczone

98
00:07:43.050 --> 00:07:45.270
i przekazywało się z rąk do rąk.

99
00:07:45.390 --> 00:07:48.430
Więc nie tylko w Polsce ono było słynne.

100
00:07:48.770 --> 00:07:51.630
Zatrzymam się przy przywołanej Felicji Uniechowskiej,

101
00:07:52.150 --> 00:07:53.590
która była uznaną scenografką.

102
00:07:54.210 --> 00:07:57.710
Myślę, że jej historia i jej obecność na łamach Ty i ja

103
00:07:57.710 --> 00:07:59.350
może posłużyć jako przykład tego,

104
00:07:59.530 --> 00:08:02.690
że ten magazyn naprawdę tworzyli najlepsi.

105
00:08:02.690 --> 00:08:06.990
To znaczy tworzyli bardzo uznani artyści, pisarze, krytycy, dziennikarze.

106
00:08:07.150 --> 00:08:09.090
No i cóż, zaczniemy od okładki.

107
00:08:09.170 --> 00:08:12.630
Dlatego, że to już tutaj padło, że okładki były absolutnie piękne.

108
00:08:12.770 --> 00:08:15.650
Ale też propozycja zaprojektowania okładki

109
00:08:15.650 --> 00:08:17.670
była ogromnym wyróżnieniem dla twórców.

110
00:08:17.750 --> 00:08:20.350
Pewnie na wystawie również zobaczymy okładki,

111
00:08:20.490 --> 00:08:23.790
które przygotowywał Starowiejski, Świeży, Młodożeniec.

112
00:08:24.250 --> 00:08:26.910
To były naprawdę duże nazwiska i tak sobie podejrzewam,

113
00:08:27.390 --> 00:08:30.510
że pewnie byli artyści, dla których to mógł być początek kariery.

114
00:08:30.510 --> 00:08:34.790
Akurat o tym nie wiemy, czy dla kogoś to mógł być początek kariery,

115
00:08:34.850 --> 00:08:37.830
bo faktycznie większość nazwisk, które się pojawiają

116
00:08:37.830 --> 00:08:40.450
wśród tych autorów, rzadziej autorek okładkowych,

117
00:08:40.550 --> 00:08:41.870
to były nazwiska już uznane,

118
00:08:42.410 --> 00:08:45.250
związane z tak zwaną Polską Szkołą Plakatu.

119
00:08:45.450 --> 00:08:48.270
Więc nie bez przypadku te okładki,

120
00:08:48.270 --> 00:08:51.410
one przypominają ówczesne plakaty,

121
00:08:51.570 --> 00:08:55.570
takim metaforą, skrótem myślowym, dowcipem, inteligencją,

122
00:08:55.570 --> 00:08:59.810
ale także takim bardzo wyszukanym warsztatem malarskim.

123
00:09:00.370 --> 00:09:03.550
No i tutaj faktycznie ta czołówka głównie warszawskich projektantów

124
00:09:03.550 --> 00:09:07.390
się pojawiała i na pewno było to wyróżnienie.

125
00:09:07.650 --> 00:09:12.570
Samo czasopismo projektował przez pierwsze trzy lata Roman Cieślewicz,

126
00:09:12.690 --> 00:09:15.200
który już wówczas był bardzo uznanym grafikiem.

127
00:09:15.670 --> 00:09:17.730
Potem, kiedy wyemigrował do Paryża,

128
00:09:17.950 --> 00:09:20.780
jego miejsce na chwilę zajął Franciszek Starowiejski,

129
00:09:20.780 --> 00:09:24.660
a później miejsce redaktorów artystycznych

130
00:09:24.660 --> 00:09:29.700
zajęło małżeństwo Elżbieta Strzełecka i Bogdan Żachowski

131
00:09:29.700 --> 00:09:32.760
i oni projektowali całość do samego końca.

132
00:09:33.160 --> 00:09:35.880
Jeśli chodzi o tych najlepszych,

133
00:09:36.020 --> 00:09:38.080
którzy publikowali w środku,

134
00:09:38.500 --> 00:09:40.840
faktycznie było to czasopismo eksperckie.

135
00:09:41.120 --> 00:09:45.060
To znaczy stosunkowo mało artykułów było pisanych

136
00:09:45.060 --> 00:09:47.140
przez dziennikarzy, dziennikarki.

137
00:09:47.300 --> 00:09:49.960
I tutaj głównie właśnie wspomniani już założyciele,

138
00:09:49.960 --> 00:09:52.860
czyli Teresa Kuczyńska i Roman Juryś.

139
00:09:52.920 --> 00:09:55.140
Oni byli zawodowymi dziennikarzami,

140
00:09:55.220 --> 00:09:58.800
a tak to mamy do czynienia przede wszystkim właśnie z ekspertami.

141
00:09:58.960 --> 00:10:02.540
I co ciekawe, to nie zawsze są eksperci od tego obszaru,

142
00:10:03.200 --> 00:10:06.380
którego dotykali w ty i ja.

143
00:10:06.860 --> 00:10:10.540
I tutaj jedna z bardziej zaskakujących ciekawostek.

144
00:10:10.660 --> 00:10:14.380
Na przykład Jarosław Iwaszkiewicz napisał krótki tekst

145
00:10:14.380 --> 00:10:17.800
na temat spódnic i sukienek, mini i maksi.

146
00:10:17.800 --> 00:10:20.800
To rzeczywiście jest niespotykane połączenie już w ogóle

147
00:10:20.800 --> 00:10:23.760
Jarosław Iwaszkiewicz publikujący w magazynie lifestyle'owym.

148
00:10:23.820 --> 00:10:26.980
Wydaje się dosyć egzotycznym, a jeszcze jeżeli weźmiemy pod uwagę

149
00:10:26.980 --> 00:10:28.920
tematykę tego tekstu, to tym bardziej.

150
00:10:29.080 --> 00:10:32.080
To, co mnie ujęło i również zwróciło moją uwagę,

151
00:10:32.140 --> 00:10:34.360
to to, że w ty i ja można było znaleźć teksty

152
00:10:34.360 --> 00:10:37.260
pisane przez Oskara Hansena, który zajmował się designem.

153
00:10:37.360 --> 00:10:40.100
Chciałam jeszcze na moment zatrzymać się przy Romanie Cieślewiczu,

154
00:10:40.220 --> 00:10:43.440
dlatego, że on później, kiedy przestał współpracować z ty i ja,

155
00:10:43.500 --> 00:10:45.460
zrobił bardzo dużą międzynarodową karierę,

156
00:10:45.460 --> 00:10:48.820
ale też pod tym względem magazyn był chyba, powiedziałabym,

157
00:10:48.940 --> 00:10:52.480
prekursorski, dlatego, że on był chyba pierwszym dyrektorem artystycznym,

158
00:10:52.640 --> 00:10:55.180
który w ogóle objął takie stanowisko i być może dla którego

159
00:10:55.180 --> 00:10:58.740
takie stanowisko zostało stworzone, jeżeli mówimy o magazynach,

160
00:10:58.860 --> 00:10:59.680
pismach w Polsce.

161
00:11:00.020 --> 00:11:03.720
Tak, rzeczywiście założycielom bardzo zależało na tym,

162
00:11:03.880 --> 00:11:07.540
żeby to dyrektorstwo artystyczne objął właśnie on

163
00:11:07.540 --> 00:11:13.740
i musieli Ligę Kobiet, która była pierwszym wydawcą pisma przekonać do tego,

164
00:11:13.980 --> 00:11:15.480
no i to był strzał w dziesiątkę.

165
00:11:15.660 --> 00:11:18.140
On nie tylko pierwsze okładki projektował,

166
00:11:18.280 --> 00:11:20.540
ale oczywiście całe wnętrze, rozkładówki,

167
00:11:20.740 --> 00:11:24.300
które są bardzo nowoczesne, wręcz awangardowe.

168
00:11:24.440 --> 00:11:28.620
I myślę, że później w jego karierze w Paryżu bardzo się przydały to doświadczenie.

169
00:11:28.780 --> 00:11:34.740
Pewnie o tym wiesz, że właśnie na łamach CIE sekcja mody była bardzo rozbudowana,

170
00:11:34.740 --> 00:11:40.780
pisma z tego słynęło, a Cieślewicz po prostu wycinał z L, z Vogue'a

171
00:11:40.780 --> 00:11:45.480
i z innych zachodnich czasopism modelki i sam je aranżował na nowo.

172
00:11:45.640 --> 00:11:49.940
I dlatego między innymi warto przyjść na wystawę do DSH,

173
00:11:50.220 --> 00:11:53.440
bo udało nam się zdobyć te oryginalne rozkładówki,

174
00:11:53.680 --> 00:11:55.320
ręcznie robione przez Cieślewicza.

175
00:11:55.500 --> 00:11:57.220
Jest to, jak się wtedy mówiło, szał.

176
00:12:03.470 --> 00:12:08.130
Wspomniałyśmy już o tym, że dzisiaj trafić czy dostać archiwalny numer magazynu Ty i ja,

177
00:12:08.130 --> 00:12:11.810
no może nie graniczy z cudem, ale na pewno jest sporym wyzwaniem.

178
00:12:11.950 --> 00:12:16.330
A jak było z docieraniem do archiwaliów, być może do twórców tego magazynu,

179
00:12:16.410 --> 00:12:19.030
do osób, które były z nim bezpośrednio związane?

180
00:12:19.210 --> 00:12:21.250
No to jest nieodłączny element wystawy.

181
00:12:21.370 --> 00:12:24.910
To było trudne, ale miałyśmy duże szczęście,

182
00:12:25.170 --> 00:12:29.830
bo okazało się, że jakoś jesteśmy związane z twórcami.

183
00:12:30.050 --> 00:12:33.250
Pani Teresa Kuczyńska jest ciotką naszej przyjaciółki

184
00:12:33.250 --> 00:12:37.510
i dzięki temu zaufała nam, myślę, zgodziła się na rozmowę,

185
00:12:37.630 --> 00:12:42.750
zgodziła się wypożyczyć swoje oryginalne projekty, okładek, rozkładówek.

186
00:12:42.930 --> 00:12:46.510
Panią Elżbietę Strzałecką zdążyłyśmy jeszcze poznać.

187
00:12:46.630 --> 00:12:48.350
Ona w zeszłym roku niestety zmarła,

188
00:12:48.550 --> 00:12:50.550
ale jeszcze byłyśmy u niej w pracowni,

189
00:12:50.670 --> 00:12:53.970
tam gdzie przez całe życie tworzyła z Bogdanem Brzochowskim.

190
00:12:54.210 --> 00:13:00.030
I spadkobierczyni po pani Elżbiecie też dała nam pełen dostęp do archiwów,

191
00:13:00.030 --> 00:13:03.370
więc dzięki temu mamy na wystawie właśnie

192
00:13:03.370 --> 00:13:06.810
zarówno oryginalne projekty okładek, jak i rozkładówek.

193
00:13:07.170 --> 00:13:11.530
Rozmawiamy o tworzeniu wystawy i o tym, jak ona jest skonstruowana,

194
00:13:11.610 --> 00:13:14.910
ale wrócę jeszcze na moment do treści samego magazynu,

195
00:13:15.270 --> 00:13:18.610
dlatego że to pewnie będzie pytanie, które będzie najczęściej się pojawiało

196
00:13:18.610 --> 00:13:20.990
i wątek, który będzie powracał jak bumerang

197
00:13:20.990 --> 00:13:22.570
w czasie różnych spotkań i rozmów,

198
00:13:22.670 --> 00:13:24.310
mianowicie ta rubryka kulinarna,

199
00:13:24.610 --> 00:13:26.910
która chyba, no nie chcę wyrokować,

200
00:13:27.010 --> 00:13:29.770
nie chcę mówić, że była taką flagową częścią każdego wydania,

201
00:13:29.770 --> 00:13:31.730
natomiast na pewno przeszła do historii,

202
00:13:31.850 --> 00:13:34.150
przeszła do legendy również ze względu na twórcę

203
00:13:34.150 --> 00:13:36.470
i jego wielką pasję kulinarną,

204
00:13:36.550 --> 00:13:37.610
zamiłowanie do gotowania,

205
00:13:37.770 --> 00:13:38.870
które jednak ukrywał,

206
00:13:38.990 --> 00:13:41.850
publikując pod pseudonimem i to podwójnym pseudonimem.

207
00:13:41.950 --> 00:13:44.230
Mowa jest o Tadeuszu Żakieju,

208
00:13:44.830 --> 00:13:47.190
muzykologu, dziennikarzu muzycznym.

209
00:13:47.310 --> 00:13:50.070
On także był lektorem w polskim radiu,

210
00:13:50.230 --> 00:13:52.970
więc był to człowiek wielu talentów,

211
00:13:53.190 --> 00:13:55.710
ale talent kulinarny faktycznie ukrywał

212
00:13:55.710 --> 00:13:59.870
pod pseudonimem Maria Lemnis i Henryk Witry.

213
00:14:00.150 --> 00:14:02.250
Zresztą też pod tymi pseudonimami

214
00:14:02.250 --> 00:14:04.210
opublikował książkę kucharską

215
00:14:04.210 --> 00:14:05.810
dla samotnych i zakochanych.

216
00:14:05.990 --> 00:14:08.170
To też był taki hit wydawniczy.

217
00:14:08.810 --> 00:14:11.330
A na łamach to i ja nie tylko

218
00:14:11.330 --> 00:14:13.270
publikował przepisy,

219
00:14:13.630 --> 00:14:15.690
ale także powiedziałabym,

220
00:14:15.770 --> 00:14:18.710
że prowadził bardzo konsekwentny

221
00:14:18.710 --> 00:14:21.370
i dobrze przemyślany kurs smaku.

222
00:14:21.370 --> 00:14:24.930
To znaczy, oprócz przepisów pojawił się słowniczek

223
00:14:24.930 --> 00:14:26.530
terminów kulinarnych

224
00:14:26.530 --> 00:14:29.250
i to terminy bardzo wyszukane z całego świata.

225
00:14:29.390 --> 00:14:31.610
Wprowadzał smaki do tej pory

226
00:14:31.610 --> 00:14:33.130
nieznane Polkom i Polakom.

227
00:14:33.230 --> 00:14:34.470
Wprowadzał nowe obyczaje.

228
00:14:34.690 --> 00:14:36.330
Pojawiało się garden party,

229
00:14:37.230 --> 00:14:41.230
pojawiały się przekąski bankietowe,

230
00:14:41.750 --> 00:14:44.590
czyli znane nam doskonale koreczki,

231
00:14:44.670 --> 00:14:46.510
czy jak się dzisiaj mówi finger food.

232
00:14:46.710 --> 00:14:49.050
Więc pojawiała się cała nowa tak naprawdę

233
00:14:49.050 --> 00:14:50.650
kultura kulinarna.

234
00:14:50.650 --> 00:14:53.790
A same przepisy, one są niezwykle urocze,

235
00:14:53.810 --> 00:14:58.570
dlatego że najczęściej pod bardzo efektownymi nazwami

236
00:14:58.570 --> 00:15:01.390
kryją się dość proste potrawy,

237
00:15:01.810 --> 00:15:04.590
które odpowiadały możliwościom i kieszeni,

238
00:15:04.650 --> 00:15:07.870
ale przede wszystkim możliwościom rynkowym w Polsce.

239
00:15:08.050 --> 00:15:10.070
Więc często pojawiające się zarzuty

240
00:15:10.070 --> 00:15:12.510
o promowanie luksusu,

241
00:15:12.510 --> 00:15:14.930
czy promowanie składników potraw,

242
00:15:15.030 --> 00:15:17.730
które są nieosiągalne w gospodarce

243
00:15:17.730 --> 00:15:19.070
lat 60-tych w Polsce.

244
00:15:19.070 --> 00:15:21.910
One nie do końca miały swoje uzasadnienie,

245
00:15:21.930 --> 00:15:24.410
dlatego że faktycznie zwykle to były

246
00:15:25.730 --> 00:15:26.850
proste przepisy

247
00:15:26.850 --> 00:15:29.250
pod efektownymi nazwami.

248
00:15:29.450 --> 00:15:31.090
I to jest chyba kolejny wątek,

249
00:15:31.230 --> 00:15:32.290
który warto zgłębić,

250
00:15:32.370 --> 00:15:33.450
dlatego że wydaje mi się,

251
00:15:33.510 --> 00:15:34.230
że to był balans,

252
00:15:34.990 --> 00:15:37.150
który redakcja magazynu Ty i ja znajdowała.

253
00:15:37.250 --> 00:15:40.230
Żeby opowiadać o wielu różnych możliwościach,

254
00:15:40.230 --> 00:15:42.170
na przykład tych kulinarnych,

255
00:15:42.210 --> 00:15:43.150
niech to będzie przykład,

256
00:15:43.510 --> 00:15:44.530
ale w taki sposób,

257
00:15:44.690 --> 00:15:45.970
że to wszystko było dostępne.

258
00:15:46.070 --> 00:15:47.530
Przepisy z całego świata,

259
00:15:47.850 --> 00:15:49.730
które pan Tadeusz Żakiej zbierał,

260
00:15:49.850 --> 00:15:51.990
można było przygotować w domu,

261
00:15:52.090 --> 00:15:53.550
korzystając z wyposażenia,

262
00:15:53.590 --> 00:15:54.990
czy z asortymentu sklepów.

263
00:15:55.390 --> 00:15:57.490
Tu od razu przychodzi mi też szczegółowe kwestia

264
00:15:57.490 --> 00:15:59.430
reklam i tej fotografii reklamowej,

265
00:16:00.030 --> 00:16:01.350
sposób uprezentowania reklam,

266
00:16:01.450 --> 00:16:02.670
bo przecież te przedmioty,

267
00:16:02.750 --> 00:16:03.710
które były reklamowane,

268
00:16:03.770 --> 00:16:05.870
niech już będą te słynne rękawice kuchenne,

269
00:16:05.870 --> 00:16:07.530
one były przedstawiane jako,

270
00:16:07.650 --> 00:16:09.310
no może nie towar luksusowy,

271
00:16:09.450 --> 00:16:11.370
ale coś naprawdę, co warto mieć.

272
00:16:11.510 --> 00:16:12.830
Tak, coś atrakcyjnego.

273
00:16:12.930 --> 00:16:14.090
Coś atrakcyjnego, dokładnie.

274
00:16:14.110 --> 00:16:16.250
Tak, no tutaj jej redakcja nie miała

275
00:16:16.250 --> 00:16:17.170
za bardzo wybora,

276
00:16:17.330 --> 00:16:18.350
ponieważ te graficy,

277
00:16:18.510 --> 00:16:20.310
przynajmniej w pierwszych latach Ty i ja,

278
00:16:21.510 --> 00:16:22.510
pokładowi graficy,

279
00:16:22.710 --> 00:16:24.310
tworzyli te reklamy.

280
00:16:24.490 --> 00:16:26.470
W związku z tym to także było dla nich

281
00:16:26.470 --> 00:16:28.830
pole do, no, popisów.

282
00:16:28.970 --> 00:16:30.490
I także o to dbali,

283
00:16:30.530 --> 00:16:33.010
więc nawet jeśli redakcja dostawała

284
00:16:33.010 --> 00:16:34.610
zamówienie na reklamę

285
00:16:34.610 --> 00:16:37.110
bardzo niepozornego produktu,

286
00:16:37.230 --> 00:16:39.030
to i tak reklamowano go

287
00:16:39.030 --> 00:16:40.330
w sposób efektowny.

288
00:16:40.830 --> 00:16:42.750
Natomiast, no, nie wszyscy

289
00:16:42.750 --> 00:16:44.330
podobnie dostosowywali się

290
00:16:44.330 --> 00:16:45.590
do polskiego rynku,

291
00:16:45.610 --> 00:16:47.150
co Tadeusz Żakiej,

292
00:16:47.290 --> 00:16:49.310
bo trudno to powiedzieć o modzie.

293
00:16:49.510 --> 00:16:51.790
Julia wspominała o tych wycinankach

294
00:16:51.790 --> 00:16:54.050
z zachodnich czasopism

295
00:16:54.050 --> 00:16:56.250
i, no i tutaj jednak większość mody,

296
00:16:56.390 --> 00:16:58.470
która była prezentowana na łamach Ty i ja,

297
00:16:58.610 --> 00:17:00.730
to była moda zupełnie nieosiągalna

298
00:17:00.730 --> 00:17:04.670
dla Polek, zarówno jeśli chodzi o same

299
00:17:04.670 --> 00:17:07.690
ubrania, kroje, fasony,

300
00:17:07.810 --> 00:17:10.250
jak i nawet jeśli chodzi o sylwetki.

301
00:17:10.450 --> 00:17:12.010
I to na przykład było wypominane

302
00:17:12.010 --> 00:17:16.110
i chyba słusznie redaktorkom i redaktorom Ty i ja,

303
00:17:16.350 --> 00:17:19.070
że ta moda nie odzwierciedla

304
00:17:19.070 --> 00:17:23.190
realiów sylwetki, wzrostu przeciętnej Polki.

305
00:17:23.190 --> 00:17:25.550
Podobnie było też z designem,

306
00:17:25.610 --> 00:17:26.830
czy z wzornictwem.

307
00:17:27.310 --> 00:17:29.910
Często pokazywano rzeczy niezbyt dostępne,

308
00:17:29.910 --> 00:17:32.010
ale krajowej produkcji,

309
00:17:32.170 --> 00:17:34.450
czyli na przykład meble,

310
00:17:34.630 --> 00:17:36.830
które były projektowane

311
00:17:36.830 --> 00:17:37.770
i one się pojawiały,

312
00:17:37.810 --> 00:17:40.110
ale w bardzo niewielu egzemplarzach w Polsce.

313
00:17:40.310 --> 00:17:42.590
Z czasem także zaczęto przedrukowywać

314
00:17:42.590 --> 00:17:44.930
zdjęcia z rubryk wnętrzarskich,

315
00:17:45.090 --> 00:17:46.130
z zachodnich czasopism,

316
00:17:46.230 --> 00:17:48.170
więc to już zupełnie rozjechało się

317
00:17:48.170 --> 00:17:49.650
z możliwościami rynkowymi.

318
00:17:50.010 --> 00:17:53.030
Nasza rozmowa powoli zbliża się do końca.

319
00:17:53.030 --> 00:17:54.170
Dlatego nawiążę do tego

320
00:17:54.170 --> 00:17:56.590
i zapytam o koniec magazynu Ty i ja.

321
00:17:56.670 --> 00:18:00.810
W 1973 ukazał się ostatni numer tego magazynu

322
00:18:00.810 --> 00:18:03.990
i od 1974 w jego miejsce,

323
00:18:04.070 --> 00:18:06.030
w miejsce tej luki wydawniczej,

324
00:18:06.190 --> 00:18:08.050
pojawił się magazyn rodzinny.

325
00:18:08.150 --> 00:18:09.670
Tutaj już nawet sama nazwa

326
00:18:09.670 --> 00:18:11.130
nasuwa jakąś dysproporcję,

327
00:18:11.690 --> 00:18:13.530
jakąś taką dużą zmianę i różnicę.

328
00:18:13.750 --> 00:18:15.950
No to też była zmiana wymuszona przez cenzurę,

329
00:18:16.030 --> 00:18:17.850
co też nasuwa pewne podejrzenia,

330
00:18:17.850 --> 00:18:18.870
co to się wydarzyło,

331
00:18:19.010 --> 00:18:20.330
ale właściwie dlaczego, jak,

332
00:18:20.390 --> 00:18:21.550
dlaczego akurat w tym momencie?

333
00:18:21.770 --> 00:18:22.930
Nie do końca wiemy.

334
00:18:23.030 --> 00:18:27.490
Dotarłyśmy do dokumentów z biura prasy KC

335
00:18:27.490 --> 00:18:32.750
i co ciekawe, to jest list redaktorki naczelnej Marii Borowskiej

336
00:18:32.750 --> 00:18:34.830
na dwa lata przed zamknięciem pisma,

337
00:18:35.210 --> 00:18:36.850
która pisze do biura,

338
00:18:37.010 --> 00:18:38.810
że doszły ich słuchy,

339
00:18:39.090 --> 00:18:40.930
że Ty i ja mają zamknąć.

340
00:18:41.110 --> 00:18:42.910
I jest to taki apel,

341
00:18:43.090 --> 00:18:44.070
prośba o spotkanie,

342
00:18:44.630 --> 00:18:46.690
ale ona jakby broni się.

343
00:18:46.970 --> 00:18:50.090
Mówi, że jest to bardzo rozchwytywane pismo,

344
00:18:50.090 --> 00:18:52.110
że gdyby tylko dali więcej papieru,

345
00:18:52.210 --> 00:18:54.010
to by jeszcze więcej zarobiło.

346
00:18:54.150 --> 00:18:55.110
Że ludzie cenią,

347
00:18:55.190 --> 00:18:59.250
zresztą do końca pisma ukazywały się listy od czytelników i ankiety,

348
00:18:59.450 --> 00:19:00.830
które potwierdzały to,

349
00:19:00.970 --> 00:19:04.250
że naprawdę było to bardzo cenione pismo

350
00:19:04.250 --> 00:19:07.590
i że nie za bardzo rozumie tą decyzję,

351
00:19:07.730 --> 00:19:08.530
prosi o spotkanie.

352
00:19:08.530 --> 00:19:10.830
Jest tylko krótka odpowiedź, notatka,

353
00:19:11.190 --> 00:19:12.550
że to nieprawda,

354
00:19:12.710 --> 00:19:14.310
to wcale nie jest magazyn rodzinny.

355
00:19:14.730 --> 00:19:17.030
Nieprawda, bo ona, Maria Borowska, tam twierdzi,

356
00:19:17.130 --> 00:19:19.750
że to niby jest pismo rodzinne,

357
00:19:19.930 --> 00:19:21.370
ale my dobrze wiemy,

358
00:19:21.410 --> 00:19:24.750
że to było coś pewnie niepodpadające

359
00:19:24.750 --> 00:19:25.990
pod tą kategorię

360
00:19:25.990 --> 00:19:28.570
według urzędników z biura cenzury,

361
00:19:28.770 --> 00:19:29.430
z biura prasy.

362
00:19:29.610 --> 00:19:31.210
I pismo ostatecznie zamknięto,

363
00:19:31.270 --> 00:19:32.190
tak jak powiedziałaś,

364
00:19:32.270 --> 00:19:33.970
w 73 roku,

365
00:19:34.310 --> 00:19:35.490
a magazyn rodzinny,

366
00:19:35.590 --> 00:19:36.750
który zaczął się ukazywać,

367
00:19:36.750 --> 00:19:38.730
i kosztował już 20 złotych

368
00:19:38.730 --> 00:19:41.090
i był naprawdę smutną pozycją.

369
00:19:41.130 --> 00:19:42.310
Zresztą na wystawie

370
00:19:42.310 --> 00:19:44.510
będzie można przejrzeć kilka numerów,

371
00:19:44.610 --> 00:19:45.850
żeby uzmysłowić sobie,

372
00:19:46.070 --> 00:19:48.810
jak wyjątkowym magazynem było Ty i ja.

373
00:19:49.350 --> 00:19:52.110
Zamknięcie było dość zaskakujące,

374
00:19:52.250 --> 00:19:53.710
ponieważ ono się wydarzyło

375
00:19:53.710 --> 00:19:55.930
w najbardziej nieoczywistym momencie,

376
00:19:56.230 --> 00:19:56.990
jaki mógł być.

377
00:19:57.190 --> 00:20:01.050
W 68 roku z perspektywy Ty i ja

378
00:20:01.050 --> 00:20:02.390
nie działo się nic

379
00:20:02.390 --> 00:20:05.170
i nawet nie widać zmian

380
00:20:05.170 --> 00:20:07.510
w składzie redakcji,

381
00:20:07.810 --> 00:20:09.610
które pojawiły się

382
00:20:09.610 --> 00:20:11.110
w roku 68.

383
00:20:11.970 --> 00:20:12.970
Romana Jurysia

384
00:20:12.970 --> 00:20:15.570
usunięto z jego stanowiska

385
00:20:15.570 --> 00:20:17.090
kilka lat wcześniej,

386
00:20:17.210 --> 00:20:18.210
bo to był rok 63

387
00:20:18.210 --> 00:20:22.490
i to był pokłosier takiego skandalu politycznego

388
00:20:22.490 --> 00:20:24.170
z publikacją polityka,

389
00:20:24.330 --> 00:20:26.090
który był persona non grata

390
00:20:26.090 --> 00:20:28.510
i w rezultacie Jurysi stracił pracę.

391
00:20:28.650 --> 00:20:29.750
Później niewiele się działo

392
00:20:29.750 --> 00:20:32.530
i nagle w pierwszych latach

393
00:20:32.530 --> 00:20:33.550
ery gierkowskiej,

394
00:20:33.770 --> 00:20:36.590
która niby bardzo już sprzyjała konsumpcji,

395
00:20:36.790 --> 00:20:38.850
sprzyjała takiemu otwieraniu się na zachód,

396
00:20:39.250 --> 00:20:40.490
zaczęły się pojawiać peweksy,

397
00:20:40.590 --> 00:20:43.690
zaczęły się pojawiać pralki automatyczne,

398
00:20:43.950 --> 00:20:45.590
zaczęły się pojawiać

399
00:20:46.450 --> 00:20:48.050
różnego rodzaju produkty

400
00:20:48.050 --> 00:20:50.170
na licencjach firm zachodnich.

401
00:20:50.530 --> 00:20:52.170
Nagle, ni stąd, ni zawan,

402
00:20:52.350 --> 00:20:54.030
decyzja o zamknięciu Ty i ja.

403
00:20:54.030 --> 00:20:56.130
Dla nas jest to faktycznie

404
00:20:56.130 --> 00:20:58.070
dość tajemnicza decyzja.

405
00:20:58.330 --> 00:20:59.870
Iwona Kusz, kulturoznawczyni,

406
00:21:00.030 --> 00:21:02.390
tłumaczy tę decyzję tym,

407
00:21:02.610 --> 00:21:04.870
że właściwie misja Ty i ja

408
00:21:04.870 --> 00:21:06.350
w jakiś sposób się zakończyła.

409
00:21:06.490 --> 00:21:10.270
To znaczy ten wyobrażony konsumpcjonizm,

410
00:21:10.330 --> 00:21:11.370
taki fantomowy,

411
00:21:11.550 --> 00:21:14.890
został zastąpiony już takim prawdziwym,

412
00:21:15.030 --> 00:21:16.150
trochę siermiężnym,

413
00:21:16.290 --> 00:21:19.470
ale jednak tym konsumpcjonizmem ery gierkowskiej.

414
00:21:19.550 --> 00:21:22.590
W związku z tym Ty i ja już nie miało racji bytu,

415
00:21:22.590 --> 00:21:25.070
ale co bezpośrednio spowodowało

416
00:21:25.070 --> 00:21:28.410
zamknięcie akurat w tym momencie tego tytułu,

417
00:21:28.490 --> 00:21:29.190
tego nie wiemy.

418
00:21:29.390 --> 00:21:31.610
I zapewne nie jest to jedyna zagadka

419
00:21:31.610 --> 00:21:33.530
związana z magazynem Ty i ja,

420
00:21:33.650 --> 00:21:34.870
a rozwiązań tych zagadek

421
00:21:34.870 --> 00:21:37.070
można próbować szukać na wystawie,

422
00:21:37.230 --> 00:21:39.350
którą do 16 marca można oglądać

423
00:21:39.350 --> 00:21:40.990
w domu spotkań z historią.

424
00:21:41.150 --> 00:21:42.850
Ta wystawa nazywa się Ty i ja,

425
00:21:42.990 --> 00:21:44.910
lifestyle'owy magazyn z PRL-u,

426
00:21:44.990 --> 00:21:47.270
a dzisiaj opowiadały o niej kuratorki

427
00:21:47.270 --> 00:21:48.810
Julia Libera i Agata Szydłowska.

428
00:21:49.290 --> 00:21:51.190
Bardzo wam dziękuję za to spotkanie.

429
00:21:51.470 --> 00:21:51.990
Dziękujemy.

430
00:21:53.410 --> 00:21:57.790
Audycje kulturalne w dobrym tonie.
