WEBVTT

1
00:00:01.390 --> 00:00:05.090
Audycje kulturalne. W dobrym tonie.

2
00:00:05.700 --> 00:00:13.010
To są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant.

3
00:00:13.330 --> 00:00:16.810
Lublin nad łąką przysiadł, sam był i cisza.

4
00:00:16.970 --> 00:00:23.070
Ciszy nie będzie dzisiaj na pewno w naszym spotkaniu, dlatego że będziemy rozmawiać o Józefie Czechowiczu.

5
00:00:23.170 --> 00:00:27.630
Myślę, że większość z Was mogła się zorientować, kto będzie bohaterem spotkania,

6
00:00:27.630 --> 00:00:32.930
dlatego, że zacytowałam fragment, który pochodzi chyba z najpowszechniej znanego jego dzieła,

7
00:00:32.990 --> 00:00:35.710
mianowicie z poematu o mieście Lublinie.

8
00:00:35.850 --> 00:00:40.010
Józef Czechowicz był poetą, o którym się mówi, że został odkryty po czasie,

9
00:00:40.310 --> 00:00:45.490
że był wizjonerem, pewna micyzacja i odrealnienie jego świata bardzo cechowało jego twórczość,

10
00:00:45.610 --> 00:00:49.310
ale wydaje mi się, że to, co najpowszechniej kojarzymy z Józefem Czechowiczem,

11
00:00:49.470 --> 00:00:56.190
to jest jego niezwykła więź, jaką on miał i z dużym entuzjazmem opisywał w swojej twórczości z Lublinem,

12
00:00:56.190 --> 00:01:01.850
bo to było jego rodzinne miasto, miasto, z którym był związany i które darzył szczególną estymą.

13
00:01:01.970 --> 00:01:08.370
I właśnie nad tym, w 85. rocznicę śmierci poety, pochyliło się Muzeum Czechowicza w Lublinie,

14
00:01:08.430 --> 00:01:14.990
bo właśnie tam możemy oglądać wystawę Lublin, Lublin, Lublin, Józef Czechowicz i rodzinne miasto.

15
00:01:15.150 --> 00:01:19.110
I właśnie o tej ekspozycji, a także o związkach poet z rodzinnym miastem

16
00:01:19.110 --> 00:01:24.810
zgodziły się dzisiaj opowiedzieć kuratorki wystawy, pani Anna Marcinczyk i pani Magdalena Krasuska.

17
00:01:24.810 --> 00:01:27.510
Nie ukrywam, że bardzo cieszę się na tę naszą rozmowę.

18
00:01:27.690 --> 00:01:29.570
Bardzo się cieszymy, jest nam bardzo miło.

19
00:01:30.010 --> 00:01:34.690
Chciałabym zacząć od początku, a początek dla mnie jest tym, co widzimy jako pierwsze,

20
00:01:34.830 --> 00:01:38.610
kiedy dowiadujemy się o wystawie i najczęściej jest to plakat, grafika,

21
00:01:39.090 --> 00:01:43.050
jakieś takie przedstawienie czy wyobrażenie graficzne, które towarzyszy ekspozycjom.

22
00:01:43.270 --> 00:01:48.230
Również dlatego, że na tym, który towarzyszy wystawie, o której będziemy dzisiaj rozmawiały,

23
00:01:48.230 --> 00:01:50.950
oprócz jej tytułu, pojawia się rysunek.

24
00:01:51.130 --> 00:01:54.690
Rysunek, który przedstawia, jak się domyślam i jak zgaduję,

25
00:01:55.130 --> 00:01:59.090
wieżę trynitarską w Lublinie, która kończy się właśnie tym tytułowym

26
00:01:59.090 --> 00:02:00.830
Lublin, Lublin, Lublin.

27
00:02:01.110 --> 00:02:03.410
I ten rysunek jest wyjątkowy z wielu powodów,

28
00:02:03.510 --> 00:02:08.330
ale tym chyba najciekawszym jest ten, że to jest rysunek pióra samego Czechowicza.

29
00:02:08.450 --> 00:02:12.290
I o historię tego rysunku, ale też jako wstęp do opowieści

30
00:02:12.290 --> 00:02:15.230
o związkach poety z miastem chciałam Pani zapytać.

31
00:02:15.990 --> 00:02:21.650
Tytuł wystawy nawiązuje do rękopisu wiersza Józefa Czechowicza

32
00:02:21.650 --> 00:02:23.390
Piosenka Trzeski Domek.

33
00:02:23.610 --> 00:02:30.650
Ten rękopis dołączył poeta do listu wysłanego w 1939 roku

34
00:02:30.650 --> 00:02:32.810
do księdza Ludwika Zalewskiego.

35
00:02:33.130 --> 00:02:38.630
W tym liście bardzo pięknie opisuję, w jaki sposób, w jakich okolicznościach

36
00:02:38.630 --> 00:02:39.810
ten tekst powstał.

37
00:02:39.810 --> 00:02:44.930
Dowiadujemy się zatem, że poeta długo siedział w parku, w łazienkach

38
00:02:44.930 --> 00:02:47.830
nad czystą, nad białą kartą papieru.

39
00:02:48.010 --> 00:02:52.210
To zadumanie, to zamyślenie przerodziło się we wspomnienia

40
00:02:52.210 --> 00:02:56.150
związane z Lublinem, we wspomnienia odległych czasów

41
00:02:56.150 --> 00:02:58.970
spędzonych nad łąkami nad piszczyckimi.

42
00:02:59.110 --> 00:03:03.470
I z tego zadumania, z tych wspomnień zrodził się wiersz,

43
00:03:03.610 --> 00:03:07.410
a ręka, jak pisze Czechowicz, sama plątała linię

44
00:03:07.410 --> 00:03:08.970
w kształt wieży trinitarskiej.

45
00:03:08.970 --> 00:03:13.970
W ten sposób powstał przepiękny rękopis, w którym słowo splata się z obrazem.

46
00:03:14.310 --> 00:03:18.450
Tekst ozdobiony jest, jak już pani wspomniała, rysunkiem wieży trinitarskiej,

47
00:03:18.670 --> 00:03:21.450
a jednocześnie wielokrotnie powtórzonym słowem

48
00:03:21.450 --> 00:03:23.150
Lublin, Lublin, Lublin.

49
00:03:23.930 --> 00:03:28.350
Orginał tego rękopisu znajduje się w Wojewódzkiej Bibliotece Publicznej

50
00:03:28.350 --> 00:03:29.950
im. Hieronima Łopacińskiego.

51
00:03:29.950 --> 00:03:35.570
Nam bardzo zależało na tym, aby ten rękopis znalazł się na naszej wystawie z dwóch powodów.

52
00:03:35.570 --> 00:03:40.330
Po pierwsze, jak mówiłam, jest niezwykle piękny, a poza tym, w sposób bardzo ciekawy,

53
00:03:40.530 --> 00:03:46.370
interesujący, zwraca uwagę na niezwykłą więź, jaka łączyła Czechowicza z Lublinem.

54
00:03:46.630 --> 00:03:49.250
Bo tak jak już pani wspomniała, to była więź niezwykła.

55
00:03:49.550 --> 00:03:54.890
Czechowicz i Lublin stanowią, można powiedzieć, taką organiczną, nierozdzielną całość.

56
00:03:55.030 --> 00:03:57.470
Trochę jak awers i rewers, dźwięk i jego echo.

57
00:03:57.470 --> 00:04:02.930
I to jest właśnie głównie temat naszej wystawy, właśnie te związki Czechowicza z rodzinnym miastem.

58
00:04:03.070 --> 00:04:08.790
Pięknie pani powiedziała, że Czechowicz i Lublin byli tak nierozerwalni, jak dźwięk i jego echo.

59
00:04:09.130 --> 00:04:11.470
To już samo w sobie zabrzmiało bardzo poetycko.

60
00:04:12.270 --> 00:04:14.630
No trudno się dziwić, kiedy rozmawiamy o Czechowiczu.

61
00:04:15.130 --> 00:04:19.490
Odpowiedź na pytanie, które mi się nasuwa, wydaje się oczywiste, ale mimo to chciałabym podrążyć.

62
00:04:19.690 --> 00:04:24.570
To znaczy, czy w twórczości Czechowicza, być może w listach, które są prezentowane na wystawie,

63
00:04:24.570 --> 00:04:28.270
czy w różnych oryginalnych pamiątkach, które po nim zostały.

64
00:04:28.590 --> 00:04:32.230
Można wyczytać, dlaczego on z Lublinem był tak związany.

65
00:04:32.310 --> 00:04:34.230
Oczywiście to jest jego rodzinne miasto.

66
00:04:34.670 --> 00:04:39.230
Miasto, w którym on się wychowywał, w którym był zaangażowany w życie literackie, poetyckie.

67
00:04:39.570 --> 00:04:46.750
Z drugiej strony, artystów, którzy aż tak nierozerwalnie związani ze swoim miejscem urodzenia nie byli, nie brakuje.

68
00:04:46.870 --> 00:04:49.630
Więc zastanawiam się, gdzie jest tu klucz, gdzie jest odpowiedź.

69
00:04:50.270 --> 00:04:54.170
Czechowicz rzeczywiście bardzo często powracał do lubelskiego tematu.

70
00:04:54.170 --> 00:05:01.950
Bardzo wiele wierszy po święciu Lublinowi, ale nie tylko, bo przypomnijmy, że jest autorem też fragmentu nieukończonej powieści

71
00:05:01.950 --> 00:05:07.910
Podróż do Lublina. Jest również autorem wielu szkiców publikowanych w prasie regionalnej,

72
00:05:08.350 --> 00:05:11.770
w których pisze o architekturze dawnego Lublina, dawnego miasta.

73
00:05:12.110 --> 00:05:17.790
Opisuje życie codziennego mieszkańców, przywołuje anegdoty, gwary, przysłowia lubelskie.

74
00:05:18.170 --> 00:05:23.110
A więc Lublin bardzo często i w bardzo różnorodnych tekstach Czechowicza powraca, pojawia się.

75
00:05:23.110 --> 00:05:25.850
No ale przede wszystkim dla nas najważniejsza jest poezja.

76
00:05:26.250 --> 00:05:29.290
Czechowicz stworzył rzeczywiście przepiękny, poetycki obraz tego miejsca.

77
00:05:29.430 --> 00:05:31.070
Uporczywie do tego tematu powracam.

78
00:05:31.530 --> 00:05:32.130
Dlaczego?

79
00:05:32.450 --> 00:05:37.110
Być może jest to odpowiedź na poczucie wykorzenienia, wyobcowania,

80
00:05:37.710 --> 00:05:41.130
na taką dotkliwie odczuwaną duchową bezdomność.

81
00:05:41.310 --> 00:05:44.250
W jednym z wierszy z debiutanckiego tomu Kamień,

82
00:05:44.250 --> 00:05:45.470
Czechowicz pisze

83
00:05:45.470 --> 00:05:47.550
Wbrew ziemi tu mi bezdomnie.

84
00:05:47.710 --> 00:05:52.670
Z kolei w jednym z listów do przyjaciela Wacława Mrozowskiego stwierdza

85
00:05:52.670 --> 00:05:56.590
Dla mnie z wiatr, dla mnie z burza, nie zaś spokojny dom.

86
00:05:56.810 --> 00:06:01.750
Być może tak uporczywie powracając do lubelskiego tematu w swoich wierszach,

87
00:06:01.850 --> 00:06:07.750
poszukuje po prostu ukojenia, takiej przestrzeni będącej ukojeniem dla bezdomności dusz.

88
00:06:07.990 --> 00:06:11.330
Lublin był na pewno dla niego taką ziemią anteuszową.

89
00:06:11.330 --> 00:06:14.890
Co bym warto podkreślić, związek z rodzinnym miastem

90
00:06:14.890 --> 00:06:19.070
objawia się też w bardzo silny sposób po 1933 roku.

91
00:06:19.270 --> 00:06:23.420
Wtedy Czechowicz wjechał do Warszawy, ale za Lublinę bardzo tęsknił

92
00:06:23.930 --> 00:06:27.110
i wielokrotnie dawał temu wyraz na przykład w swoich listach.

93
00:06:27.270 --> 00:06:29.130
W jednym z listów do przyjaciela pisze

94
00:06:29.130 --> 00:06:33.470
Smętno w Warszawie moim snom, a w innym liście stwierdza

95
00:06:33.470 --> 00:06:38.450
Ostatnio bardzo się odlubelszczyłem, więc muszę powrócić do rodzinnego miasta,

96
00:06:38.450 --> 00:06:43.190
aby nabrać mocy, jak Anteusz odzyskuje siłę, kiedy stopy dotkną rodzinnej ziemi.

97
00:06:43.650 --> 00:06:46.890
Więc Lublin był dla niego niewątpliwie ziemią anteuszową,

98
00:06:47.070 --> 00:06:51.890
miejscem, taką enklałą spokoju, bezpieczeństwa, ale był też źródłem natchnienia poetyckiego.

99
00:06:57.830 --> 00:07:01.550
Bardzo symboliczne w kontekście tego, co pani mówi, wydaje mi się to,

100
00:07:01.710 --> 00:07:05.710
że tuż przed swoją śmiercią we wrześniu 1939 roku

101
00:07:05.710 --> 00:07:10.810
Czechowicz wrócił do rodzinnego Lublina, gdzie razem z kilkoma przyjaciółmi

102
00:07:10.810 --> 00:07:15.870
i starał się znaleźć schronienie, ale myślę, że też wrócić w takie znane sobie bezpieczne strony.

103
00:07:16.090 --> 00:07:20.670
I w ten sposób chciałam nawiązać do tego, co znajdujemy na wystawie.

104
00:07:20.730 --> 00:07:24.530
To są bardzo wyjątkowe dokumenty, listy, w tym list siostry,

105
00:07:24.810 --> 00:07:30.110
która pisała do brata, mając nadzieję, że jest w dobrym zdrowiu, że daje sobie radę.

106
00:07:30.310 --> 00:07:33.730
No niestety dopiero my dowiadujemy się, że w momencie, kiedy ona ten list pisała,

107
00:07:34.050 --> 00:07:35.190
Czechowicz już nie żył.

108
00:07:35.190 --> 00:07:40.610
Zginął w wyniku uderzenia bomby na jeden z budynków pod ówczesnym adresem krakowskie

109
00:07:40.610 --> 00:07:43.490
przedmieście 46, gdzie był u fryzjera.

110
00:07:43.810 --> 00:07:46.170
Bo przyznam szczerze, że ja nie wiedziałam tego wcześniej,

111
00:07:46.390 --> 00:07:51.010
że on słynął z tego, że był pedantem, że było w nim takie ogromne zamiłowanie do porządku,

112
00:07:51.110 --> 00:07:53.270
ale też dbałości o własny wizerunek.

113
00:07:53.850 --> 00:07:58.050
List siostry Józefa Czechowicza, Katarzyny, czy Kici,

114
00:07:58.330 --> 00:08:03.790
jak sama podpisuje się na tej pocztówce, na tym liście, a w zasadzie na pocztówce,

115
00:08:03.790 --> 00:08:09.490
ten list był w pewnym sensie, chociaż jest ostatnim obiektem, który na wystawie znajdziemy,

116
00:08:10.010 --> 00:08:13.770
on był w pewnym sensie początkiem tej wystawy.

117
00:08:14.050 --> 00:08:21.010
Kiedy myślałyśmy o koncepcji stworzenia takiej wystawy łączącej Józefa Czechowicza i Lublin,

118
00:08:21.250 --> 00:08:26.230
to jednym z takich obiektów, który jako pierwszy wydał nam się istotny

119
00:08:26.230 --> 00:08:30.030
i wiedziałyśmy, że wokół tego chcemy budować historię, była właśnie ta kartka,

120
00:08:30.030 --> 00:08:35.070
dlatego, że to jest zupełnie wyjątkowa rzecz, zupełnie wyjątkowy list

121
00:08:35.070 --> 00:08:41.310
i pokazujący wielkiego poetę, wielką postać, dzisiaj traktowaną osobę

122
00:08:41.310 --> 00:08:46.350
jako wielką postać w Lublinie, pokazuje zupełnie taki ludzki wymiar.

123
00:08:46.490 --> 00:08:52.930
Jest to coś takiego bardzo prywatnego, intymnego, pokazującego wielką miłość

124
00:08:52.930 --> 00:08:57.230
i bardzo bliskie relacje, jakie łączyły go z rodziną, w tym przypadku z siostrą.

125
00:08:57.230 --> 00:09:02.410
No i jest to w ogóle bardzo wzruszający list, bo może przeczytam?

126
00:09:02.570 --> 00:09:03.470
On jest krótki.

127
00:09:04.310 --> 00:09:12.610
Jest to pocztówka, którą wysłała siostra Józefa Czechowicza już w 40. roku.

128
00:09:12.710 --> 00:09:17.290
Józef Czechowicz zginął 9 września 1939 roku.

129
00:09:17.390 --> 00:09:19.570
Pocztówka jest z roku 40.

130
00:09:20.270 --> 00:09:24.290
I siostra wysyłając tą pocztówkę, tak jak pani wspomniała,

131
00:09:24.290 --> 00:09:26.870
nie wiedziała o tym, że Józef Czechowicz nie żyje.

132
00:09:26.970 --> 00:09:28.270
I ta pocztówka brzmi tak.

133
00:09:28.870 --> 00:09:32.910
Kochany, pragnę niezmiernie zobaczyć Twą ręką pisane kilka słów

134
00:09:32.910 --> 00:09:34.890
z wiadomością, żeś zdrów i cały.

135
00:09:35.210 --> 00:09:38.690
Jak dotąd nie doszedł do mnie od Ciebie najmniejszy znak życia.

136
00:09:38.970 --> 00:09:41.250
Może nie doszły do Ciebie moje kartki.

137
00:09:41.530 --> 00:09:45.010
Nie tracę nadziei, że choć na tą, dziewiątą z rzędu,

138
00:09:45.270 --> 00:09:48.010
otrzymam odpowiedź pod moim dawnym adresem.

139
00:09:48.010 --> 00:09:49.830
My jesteśmy zdrowi.

140
00:09:50.030 --> 00:09:52.670
Gdy otrzymam odpowiedź, napiszę szczegółowiej.

141
00:09:52.870 --> 00:09:55.290
Całuję Cię serdecznie, siostra Kicia.

142
00:09:55.550 --> 00:09:59.370
Józef Czechowicz ze swoją siostrą korespondował regularnie.

143
00:09:59.770 --> 00:10:02.150
Wymieniali często z sobą listy, spotykali się,

144
00:10:02.230 --> 00:10:04.470
więc ta relacja była cały czas bliska.

145
00:10:05.130 --> 00:10:08.090
I jego siostra wysyłała do niego listy.

146
00:10:08.270 --> 00:10:11.170
Tutaj jest informacja, że ta jest dziewiąta z rzędu,

147
00:10:11.510 --> 00:10:14.410
próbując dowiedzieć się, co się z nim dzieje.

148
00:10:14.650 --> 00:10:16.430
Nie dostawała długo odpowiedzi.

149
00:10:16.430 --> 00:10:20.450
I po tej kartce, jak dowiadujemy się z jeszcze innego listu,

150
00:10:20.570 --> 00:10:22.530
który już na wystawie nie jest wyeksponowany,

151
00:10:22.990 --> 00:10:26.170
ale mamy też w swoich zbiorach taki list,

152
00:10:26.290 --> 00:10:29.030
w którym ona mówi już o tym,

153
00:10:29.230 --> 00:10:32.950
że dowiedziała się o tej tragicznej informacji.

154
00:10:33.770 --> 00:10:35.990
Na początku, jeszcze zanim zaczęłyśmy rozmawiać,

155
00:10:36.070 --> 00:10:38.810
pomyślałam sobie, że może w trakcie rozmowy

156
00:10:38.810 --> 00:10:41.770
będziemy zaznaczać sobie jakieś punkty na mapie Lublina,

157
00:10:41.930 --> 00:10:43.490
które tak wiążą się z Czechowiczem

158
00:10:43.490 --> 00:10:45.470
i z którymi więś on bardzo podkreślał.

159
00:10:45.470 --> 00:10:48.210
Później okazało się, że sama jego postać, osobowość,

160
00:10:48.330 --> 00:10:50.550
wciągnęła mnie na tyle, że trochę od tego pomysłu odeszłam.

161
00:10:50.650 --> 00:10:52.050
Ale może uda się do tego wrócić,

162
00:10:52.110 --> 00:10:55.070
bo dwa punkty już się w trakcie tego spotkania przewinęły.

163
00:10:55.470 --> 00:10:58.410
Jeden to jest wieża trynitarska, która zdobi plakat.

164
00:10:58.810 --> 00:11:00.650
Ja wspomniałam też o tym salonie fryzjerskim,

165
00:11:01.470 --> 00:11:02.790
gdzie zginął Czechowicz.

166
00:11:03.150 --> 00:11:05.670
Jakie jeszcze punkty odnajdujemy na wystawie?

167
00:11:05.670 --> 00:11:10.230
Przede wszystkim zwracamy uwagę na początek i kres biografii Józefa Czechowicza.

168
00:11:10.410 --> 00:11:12.830
Całe jego życie było bardzo mocno z Lublinem związane.

169
00:11:13.030 --> 00:11:16.430
Tutaj urodził się 15 marca 1903 roku.

170
00:11:16.830 --> 00:11:19.690
Urodził się w kamienicy przy ulicy Kapucyńskiej 3.

171
00:11:19.950 --> 00:11:23.490
Tu w Lublinie rozegrały się wszystkie najważniejsze wydarzenia z jego życia.

172
00:11:23.630 --> 00:11:26.250
Tutaj zadebiutował, wykrystalizowała się jego poezja.

173
00:11:26.670 --> 00:11:29.790
Był animatorem życia kulturalnego, literackiego w tym mieście.

174
00:11:29.890 --> 00:11:33.450
Potem wyjechał do Warszawy, ale cały czas ukrzymał kontakt z Lublinem,

175
00:11:33.450 --> 00:11:35.830
z obecnym środowiskiem literackim, jak sam pisał,

176
00:11:35.890 --> 00:11:38.110
był w stolicy ambasadorem Lublina.

177
00:11:38.530 --> 00:11:42.450
No i zginął Czechowicz, jak wiemy, 9 września 1939 roku.

178
00:11:43.470 --> 00:11:46.250
Zginął bardzo blisko miejsca swojego urodzenia.

179
00:11:46.330 --> 00:11:49.050
Zginął bardzo młodo. Miał zaledwie 36 lat.

180
00:11:49.230 --> 00:11:52.530
Można się miało powiedzieć, że jego biografia i jego twórczość

181
00:11:52.530 --> 00:11:55.430
została przerwana w połowie drogi w momencie największego rozwoju,

182
00:11:55.510 --> 00:11:56.590
rozkwitu tej poezji.

183
00:11:56.990 --> 00:11:59.290
Zachował się wywiad, który przeprowadzono z Czechowiczem

184
00:11:59.290 --> 00:12:00.530
niedługo przed jego śmiercią.

185
00:12:00.950 --> 00:12:03.350
W tym wywiadzie pisał, że ma bogate plany na przyszłość,

186
00:12:03.450 --> 00:12:06.670
też, że chce tworzyć dramat, tak się daje z tym potrzeba dialogu.

187
00:12:06.990 --> 00:12:09.490
Pisał też, że ma w głowie mgławicę poetycką

188
00:12:09.490 --> 00:12:12.170
i jeszcze nie wie, co się z tej mgławicy wyłoni.

189
00:12:12.250 --> 00:12:16.190
Być może będą to teksty zupełnie inne od tych, które tworzył dotychczas.

190
00:12:16.330 --> 00:12:18.850
A zatem tu śmiało można powiedzieć, że jego biografia,

191
00:12:19.190 --> 00:12:21.890
a także jego poezja została przerwana w połowie drogi

192
00:12:21.890 --> 00:12:24.110
w momencie największego rozwoju, rozwitu tej twórczości.

193
00:12:24.550 --> 00:12:27.870
I można tutaj podkreślić, że jak w jakimś magicznym kole kręgu

194
00:12:27.870 --> 00:12:30.570
życie Czechowicza zamyka się właśnie tu w rodzinnym miejscu.

195
00:12:30.890 --> 00:12:33.850
Zresztą miejsce urodzenia i miejsce śmierci Czechowicza

196
00:12:33.850 --> 00:12:35.290
położone są bardzo blisko.

197
00:12:35.670 --> 00:12:37.810
Bardzo łatwo to można sobie uzmysłowić.

198
00:12:38.070 --> 00:12:41.450
Przy ulicy Krakowskiej Przedmieście znajduje się kościół Kapucynów.

199
00:12:41.550 --> 00:12:42.710
Bardzo piękny kościół.

200
00:12:43.090 --> 00:12:46.130
Ulica Kapucyńska, ulica Urodzenia Józefa Czechowicza

201
00:12:46.430 --> 00:12:48.910
znajduje się tuż przed kościołem Kapucynów,

202
00:12:48.910 --> 00:12:52.870
a miejsce, w którym zginął, znajduje się tuż za tym kościołem.

203
00:12:52.870 --> 00:12:56.250
Poza tym, kiedy stoimy przy pomniku Józefa Czechowicza,

204
00:12:56.370 --> 00:12:59.430
warto zwrócić uwagę na niewielką uliczkę Kościuszki,

205
00:12:59.510 --> 00:13:01.890
która znajduje się tuż za tym pomnikiem.

206
00:13:02.370 --> 00:13:05.710
Dlaczego? Bo ta ulica, ulica Kościuszki w okresie międzywojennym

207
00:13:05.710 --> 00:13:07.690
była ono miejscem niezwykle ciekawym.

208
00:13:07.890 --> 00:13:10.510
Zwyczajowo nazywano ją ulicą Dziennikarską.

209
00:13:10.830 --> 00:13:13.770
Dlaczego? Otóż przy tej ulicy znajdowały się redakcje

210
00:13:13.770 --> 00:13:15.530
wielu ważnych lubelskich czasopism.

211
00:13:15.870 --> 00:13:19.870
Przy ulicy Kościuszki znajdowała się redakcja Ziemi Lubelskiej,

212
00:13:19.870 --> 00:13:23.310
Przeglądu Lubelsko-Kresowego, Ekspresu Lubelskiego.

213
00:13:23.370 --> 00:13:26.590
Z tymi wszystkimi pismami współpracował Czechowicz.

214
00:13:26.670 --> 00:13:28.970
W tych wszystkich pismach publikował swoje teksty.

215
00:13:29.310 --> 00:13:32.330
Poza tym przy ulicy Kościuszki znajdowała się drukarnia Sztuka,

216
00:13:32.510 --> 00:13:35.910
a w tej z kolei drukarni Czechowicz opublikował swój pierwszy

217
00:13:35.910 --> 00:13:38.670
debiutancki tom poetycki pod tytułem Kamień.

218
00:13:38.750 --> 00:13:42.730
I wreszcie przy ulicy Kościuszki mieszkali dwaj bliscy przyjaciele Czechowicza,

219
00:13:42.850 --> 00:13:45.010
Kazimierz Miernowski i Wasław Bralewski.

220
00:13:45.010 --> 00:13:48.350
Jak czytamy we wspomnieniach, często można było spotkać Czechowicza

221
00:13:48.350 --> 00:13:50.150
w okolicach ulicy Kościuszki.

222
00:13:50.370 --> 00:13:54.050
Jak więc widzimy tutaj w centrum Lublina, w taki przedziwny sposób

223
00:13:54.050 --> 00:13:57.030
splata się ze sobą początek i kres życia Czechowicza,

224
00:13:57.090 --> 00:14:01.450
a jednocześnie jest to też miejsce jego bardzo intensywnej, twórczej działalności.

225
00:14:01.670 --> 00:14:06.330
Te miejsca, które były dla Czechowicza ważne i które on widział,

226
00:14:06.470 --> 00:14:12.310
my chciałyśmy zaprezentować oprócz tego, że one są w listach czy w wierszach,

227
00:14:12.310 --> 00:14:16.010
to chciałyśmy je zaprezentować też tak w formie wizualnej,

228
00:14:16.150 --> 00:14:21.790
żeby odbiorca wystawy, osoba odwiazająca wystawę mogła zobaczyć ten Lublin,

229
00:14:22.050 --> 00:14:24.770
który Józef Czechowicz w tamtym czasie widział.

230
00:14:24.930 --> 00:14:28.010
Więc na wystawie znajdują się też pocztówki.

231
00:14:28.410 --> 00:14:32.690
Te pocztówki nie są bezpośrednio związane z Józefem Czechowiczem,

232
00:14:32.810 --> 00:14:36.310
to znaczy nie malował ich ani nie są to jego fotografie,

233
00:14:36.550 --> 00:14:41.990
ale jest to Lublin z okresu, w którym Józef Czechowicz żył i mieszkał w Lublinie.

234
00:14:41.990 --> 00:14:46.130
Więc jest to taki Lublin, który Józef Czechowicz widział.

235
00:14:46.310 --> 00:14:49.850
Lublin widziany jego oczami w tym okresie, kiedy on żył,

236
00:14:49.910 --> 00:14:53.770
więc można zobaczyć wspomnianą ulicę Kapucyńską,

237
00:14:53.990 --> 00:14:56.390
czyli ulicę, przy której się urodził.

238
00:14:56.610 --> 00:15:00.770
Krakowskie Przedmieście, no i można zobaczyć też Wystrzycę,

239
00:15:01.090 --> 00:15:05.770
można zobaczyć ten widok, który, tego nie wiemy na pewno,

240
00:15:06.030 --> 00:15:09.850
ale kiedy ja sobie wyobrażam fragment, początek poematu,

241
00:15:09.850 --> 00:15:13.910
Lublin nad łąką przysiadu, to wyobrażam sobie,

242
00:15:14.050 --> 00:15:19.350
że właśnie ten widok od strony Bystrzycy, gdzie jest tam łąka

243
00:15:19.350 --> 00:15:24.210
i taki piękny kontur Lublina w tle, więc to mogło być to miejsce,

244
00:15:24.550 --> 00:15:27.850
które go zainspirowało do stworzenia tego tekstu.

245
00:15:27.950 --> 00:15:31.080
Taki widok Lublina również na tej wystawie możemy zobaczyć.

246
00:15:31.080 --> 00:15:34.740
Warto podkreślić, że Czechowicz nie tylko Lublin opisał o swoich wierszach,

247
00:15:34.820 --> 00:15:39.760
ale jak powiedziała przed chwilą koleżanka, on Lublin też niekiedy rysował.

248
00:15:40.260 --> 00:15:43.160
Przedstawiał w formie takiej właśnie graficznej, wizualnej

249
00:15:43.160 --> 00:15:45.680
i także bardzo chętnie Lublin fotografował.

250
00:15:46.020 --> 00:15:49.500
Warto przypomnieć, że fotografowanie było wielką pasją Czechowicza.

251
00:15:49.620 --> 00:15:52.140
Szczęśliwie zachowały się oryginalne negatywy.

252
00:15:52.660 --> 00:15:55.480
Dowiadujemy się, że często fotografował swoich przyjaciół,

253
00:15:55.520 --> 00:15:59.460
ale chyba najczęściej i najchętniej Lublin, różne dzielnice Lublina.

254
00:15:59.460 --> 00:16:01.600
I kiedy przeglądamy fotografię Czechowicza,

255
00:16:01.720 --> 00:16:04.600
no to widzimy, co zwracało jego szczególną uwagę.

256
00:16:05.060 --> 00:16:07.460
Otóż wśród zdjęć wykonanych przez naszego poetę

257
00:16:07.460 --> 00:16:11.940
nie ma zdjęć przedstawiających Lublin dostatni, bogaty,

258
00:16:12.020 --> 00:16:14.440
nie ma na przykład tam ulicy Krakowskiej Przedmieści,

259
00:16:14.500 --> 00:16:18.000
a więc tej najbardziej reprezentacyjnej ulicy naszego miasta.

260
00:16:18.240 --> 00:16:22.200
Bardzo chętnie i z wielkim upodobaniem fotografował Czechowicz

261
00:16:22.200 --> 00:16:24.920
dzielnice biedne, zaniedbane, ubogie.

262
00:16:25.080 --> 00:16:28.440
Bardzo często fotografuje dzielnice żydowskie, na przykład Wieniawe,

263
00:16:28.440 --> 00:16:33.440
a także dzielnicę żydowską, która rozpościerała się u podróża zamkowego.

264
00:16:33.500 --> 00:16:38.200
Dzielnica już nieistniejąca, zmniejszona całkowicie w czasie II wojny światowej.

265
00:16:38.460 --> 00:16:41.980
Czechowicz fotografując Lublin starał się to miejsce utrwalić, ocalić,

266
00:16:42.060 --> 00:16:45.840
ale jednocześnie właśnie pokazywał jego przemijanie, jego znikanie.

267
00:16:46.180 --> 00:16:47.420
I to są zdjęcia ciekawe.

268
00:16:47.500 --> 00:16:50.700
One powstawały w tym samym czasie, kiedy Czechowicz tworzył piękne,

269
00:16:51.080 --> 00:16:52.780
poetyckie obrazy Lublina.

270
00:16:52.920 --> 00:16:57.800
Natomiast jego fotografie są interesującym dopełnieniem tego obrazu poetyckiego.

271
00:16:57.800 --> 00:17:01.100
Te zdjęcia pokazują Lublin w całej jego zwyczajności,

272
00:17:01.320 --> 00:17:05.140
bez żadnego retuszu, bez żadnych kosmetycznych upiększeń.

273
00:17:05.440 --> 00:17:10.180
Wydaje mi się, że punktów na mapie Lublina, które były bardzo ważne dla poety,

274
00:17:10.540 --> 00:17:11.300
jest więcej.

275
00:17:11.500 --> 00:17:16.780
Do tego, żeby je odkrywać, skłania najnowsza wystawa w Muzeum Czechowicza w Lublinie.

276
00:17:16.980 --> 00:17:22.240
Nosi ona tytuł Lublin, Lublin, Lublin, Józef Czechowicz i rodzinne miasto.

277
00:17:22.240 --> 00:17:26.180
Ta wystawa upamiętnia 85. rocznicę śmierci poety,

278
00:17:26.340 --> 00:17:29.470
a dzisiaj w audycjach kulturalnych opowiadały o niej kuratorki,

279
00:17:30.000 --> 00:17:33.680
czyli pani Anna Marcinczyk i pani Magdalena Krasuska.

280
00:17:33.840 --> 00:17:38.080
Bardzo dziękuję za to spotkanie i jak mam nadzieję, za zaproszenie do Lublina.

281
00:17:38.300 --> 00:17:39.480
Serdecznie zapraszamy.

282
00:17:39.660 --> 00:17:39.980
Dziękuję.

283
00:17:39.980 --> 00:17:46.400
Audycje kulturalne w dobrym tonie.
