WEBVTT

1
00:00:01.390 --> 00:00:05.110
Audycje kulturalne w dobrym tonie.

2
00:00:06.090 --> 00:00:08.850
Rozpoczynamy kolejne spotkanie w audycjach kulturalnych.

3
00:00:09.070 --> 00:00:14.250
To jest podcast Narodowego Centrum Kultury, a ja nazywam się Aleksandra Galant.

4
00:00:14.370 --> 00:00:21.730
Królowa polskiego komiksu to jest jedno z określeń, które najczęściej pojawiają się w sieci, kiedy mowa o Szarlocie Paweł.

5
00:00:21.830 --> 00:00:31.030
Wydaje mi się, że jest to na tyle charakterystyczne imię i nazwisko, a tak naprawdę pseudonim stworzony z prawdziwego imienia i nazwiska, że każdemu choć raz obiło się ono o uszy.

6
00:00:31.390 --> 00:00:45.210
Nie tylko ze względu na znajomość komiksów o Jące, Jąku i Kleksie, czy chociażby Kubusiu Piekielnym, no ale dlatego, że wydaje mi się, że Szarlota Paweł jest wymieniana razem z Papciem Chmielem, czy innymi wielkimi polskiego komiksu.

7
00:00:45.490 --> 00:00:56.070
Okazja, żeby porozmawiać o tej twórczyni, rysowniczce pojawiła się dzięki wydawnictwu Egmont, które do rąk czytelników oddaje jubileuszowy tom, tom pierwszy.

8
00:00:56.070 --> 00:01:06.170
To jest wydanie jubileuszowe komiksów o Jące, Jąku i Kleksie właśnie. To jest dosyć pokaźny tom z charakterystycznym kleksem z czółkami na okładce.

9
00:01:06.390 --> 00:01:12.870
No i ten komiks staje się dla mnie pewnym pretekstem do rozmowy o Szarlocie Paweł i zaproszenie do tego spotkania.

10
00:01:13.050 --> 00:01:19.710
Przyjął pan Tomasz Kołodziejczak, który jest pisarzem, wydawcą komiksów, a także vlogerem kanału fantastycznego.

11
00:01:19.890 --> 00:01:22.790
Bardzo miło mi jest pana powitać w audycjach kulturalnych.

12
00:01:22.790 --> 00:01:23.290
Dzień dobry.

13
00:01:23.870 --> 00:01:34.950
Zastanawiałam się długo, czy lepiej zacząć od rozmowy o Kleksie i jego przyjaciółach, czy od wstępu poświęconego Szarlocie Paweł, ale pomyślałam sobie, że bez niej nie byłoby tego komiksu.

14
00:01:35.070 --> 00:01:45.030
Dlatego chciałam zapytać o tą twórczą przygodę Szarloty Paweł. Jak ona się zaczęła, jak to się stało, że ona zaczęła rysować i stała się jedną z ikon polskiego komiksu.

15
00:01:45.410 --> 00:01:51.850
Zwłaszcza, że ona sama, jak znalazłam w jednym z wywiadów, twierdziła, że na początku rysowała szkaradnie.

16
00:01:51.850 --> 00:01:52.930
Dzień dobry.

17
00:01:52.930 --> 00:01:56.930
Rysowników tak uważa i nie może potem patrzeć na swoje pierwsze rysunki.

18
00:01:57.130 --> 00:02:07.140
Szarlota Paweł. Warto pamiętać, że w latach 70. i 80. bardzo wielu młodych czytelników, ja także wtedy, uważało, że rysownikiem komiksów o Kleksie jest Paweł.

19
00:02:07.140 --> 00:02:16.640
Paweł o nazwisku Szarlota. To był dość powszechny błąd. Jest to rzeczywiście wielka dama polskiego komiksu, jedna z najważniejszych twórczyń w jego historii.

20
00:02:16.820 --> 00:02:23.280
Także dlatego, że właśnie w tych latach 70. i 80. zbyt wiele kobiet komiksów nie rysowało. To była męska dziedzina.

21
00:02:23.280 --> 00:02:32.300
Nie wynikało to z żadnych szowinistycznych uprzedzeń, tylko z tego, że po prostu młodzi chłopcy wtedy lubili czytać komiksy, a co za tym idzie lubili je rysować.

22
00:02:32.780 --> 00:02:40.700
Warto też zauważyć, że choć wymieniamy nazwisko pani Szarloty, ja miałem przyjemność ją poznać, współpracować z nią. Właściwie byliśmy na ty.

23
00:02:40.700 --> 00:02:53.540
Miałem temu właśnie przyjemność. Już choć wymieniamy nazwisko pani Szarloty razem z papciem Chmielem, czyli z Henrykiem Chmielewskim, czy Januszem Christą, to ona jednak generacyjnie była autorem znacznie, znacznie młodszym.

24
00:02:53.640 --> 00:03:01.040
Obaj ci wielcy gwiazdorzy polskiego komiksu zaczynali jeszcze w latach 50., a Szarlota Paweł debiutowała 20 lat później, w połowie lat 70.

25
00:03:01.040 --> 00:03:18.600
To ja tutaj od razu zapytam, dlatego że mam wrażenie, że kiedy buszowałam w sieci, to znalazłam dwa wykluczające się wspomnienia, bo jedno z nich mówiło, że papcio Chmiel był zachwycony talentem Szarloty Paweł, a drugie mówiło, że on tak za dużych szans na samym początku jej nie dawał, bo ona była jego uczennicą.

26
00:03:18.760 --> 00:03:26.200
Może raczej trafniej byłoby powiedzieć, że papcio Chmiel był takim jej mistrzem, promotorem, osobą, pod której skrzydłami ona się rozwijała.

27
00:03:26.200 --> 00:03:32.560
Ona trafiła do świata młodych po prostu, czyli Gazety Harcerskiej, która obsługiwała fanów komiksów wtedy.

28
00:03:33.080 --> 00:03:39.120
Przypomnijmy, że w latach 70. w Polsce nie ukazywały się setki, dziesiątki, a nawet jednostki komiksów miesięcznie.

29
00:03:39.220 --> 00:03:45.880
To były jakieś zupełnie pojedyncze sztuki rocznie, a takim regularnym dostarczycielem komiksów był właśnie Świat Młodych, Gazeta Harcerska,

30
00:03:46.380 --> 00:03:52.440
która na ostatniej stronie, najpierw w czerni i bieli, a potem w kolorze, dostarczała czytelnikom jedną stronę komiksu.

31
00:03:52.440 --> 00:03:58.460
Jedną stronę komiksu. Kiedy Kleks ukazywał się już w kolorze, to były to trzy strony tygodniowe,

32
00:03:58.540 --> 00:04:06.200
czyli młodzi chłopcy i dziewczynki, którzy lubili komiksy wtedy, dostawali we wtorki, czwartki i soboty po jednej stronie komiksowej.

33
00:04:06.300 --> 00:04:10.500
Inny to był Świat. No i papcio Chmiel był oczywiście gwiazdą Świata Młodych.

34
00:04:11.040 --> 00:04:14.520
On decydował o tym, kto nad na łamy tego Świata Młodych może trafić.

35
00:04:14.600 --> 00:04:18.840
Kiedy pojawiła się młoda, pozwolę sobie użyć tego określenia, dziewczyna,

36
00:04:18.840 --> 00:04:23.140
która chciała rysować komiksy i szukała tam roboty, no to się nią zaopiekował,

37
00:04:23.380 --> 00:04:26.240
opowiedział jej, jak pracuje, przeglądał jej pierwsze prace.

38
00:04:26.800 --> 00:04:32.920
Kleks narodził się z tuszu, czyli tak jak Tytus, więc widać też te zapożyczenia.

39
00:04:33.060 --> 00:04:39.400
Myślę, że to nie papcio kazał tak Szarlocie rysować, tylko po prostu ona odtworzyła drogę mistrza.

40
00:04:39.580 --> 00:04:42.800
I ona nie była zdumna z tego, jak stworzyła Kleksa.

41
00:04:42.900 --> 00:04:47.100
Przeczytałam, że ona mówiła, że to raczej niezbyt oryginalnie ten Kleks się narodził.

42
00:04:47.100 --> 00:04:52.440
Pani Szarlota była osobą skromną, uprzejmą i z klasą.

43
00:04:53.020 --> 00:04:58.220
Zwykle tacy ludzie nie opowiadają, to różni może też tamte czasy od tych,

44
00:04:58.380 --> 00:05:03.600
że tacy ludzie nie opowiadają, jakimi są geniuszami, jacy genialni byli od dziecka.

45
00:05:03.840 --> 00:05:09.060
W szczególności, że rzeczywiście, nie ma co ukrywać, pierwsze Kleksy były rysowane nie najlepiej.

46
00:05:09.240 --> 00:05:14.600
Komiks, jak każde rzemiosło artystyczne, niezależnie od tego, czy się pisze, rysuje,

47
00:05:14.600 --> 00:05:17.460
tworzy filmy, nagrywa muzykę, wymaga nauki.

48
00:05:17.780 --> 00:05:19.180
Komiks wymaga repet.

49
00:05:19.580 --> 00:05:21.680
Tego nie uczono na studiach artystycznych.

50
00:05:21.720 --> 00:05:27.400
W Polsce nie było dużej tradycji komiksowej, więc Szarlota Paweł nie była twórczynią komiksów,

51
00:05:27.600 --> 00:05:32.140
która mając 10 lat już je zaczęła często rysować, no i zdobywała doświadczenie,

52
00:05:32.180 --> 00:05:35.500
więc jako 24-latka miała za sobą setki stron komiksowych.

53
00:05:35.500 --> 00:05:38.760
Nie, nie, ona czyniła jakieś próby graficzne tego rodzaju wcześniej,

54
00:05:39.060 --> 00:05:42.100
ale tak naprawdę komiksy zaczęła rysować już jako dorosła osoba,

55
00:05:42.200 --> 00:05:44.500
no po skończeniu Akademii Plastycznej.

56
00:05:44.560 --> 00:05:47.860
Więc musiała się tego nauczyć, musiała też wykształcić styl,

57
00:05:47.980 --> 00:05:52.220
kiedy popatrzymy na pierwsze Tytusy, kiedy Tytus miał jeszcze ogon na przykład,

58
00:05:52.440 --> 00:05:54.880
w 57 roku, kiedy debiutował w Świecie Młodych,

59
00:05:54.960 --> 00:05:58.980
czy Kajki i Kokosze, w zasadzie wcześniej Kajtki i Koki, Janusza Christy,

60
00:05:59.560 --> 00:06:02.920
czy na pierwsze komiksy Rosińskiego, który jest moim zdaniem geniuszem rysunku,

61
00:06:02.920 --> 00:06:06.060
ale jednak to są dzieła nieostateczne.

62
00:06:06.220 --> 00:06:09.800
To widać, że ci autorzy uczyli się, a przede wszystkim wytwarzali swój styl.

63
00:06:10.080 --> 00:06:12.780
Jeśli spojrzymy na pierwszy tom Asterixa i Obelixa,

64
00:06:13.140 --> 00:06:16.880
to tamte dwie postacie wyglądają zupełnie inaczej niż w pełni ukształtowany

65
00:06:16.880 --> 00:06:23.100
Asterix i Obelix z albumu X czy XI, więc ona się musiała tego nauczyć i się nauczyła.

66
00:06:23.480 --> 00:06:26.860
Rozmawiamy dużo o Kleksie, o tym jak wyglądał, jak się zmieniał, kim był,

67
00:06:27.020 --> 00:06:28.680
a co z Jonką i z Jonkiem?

68
00:06:28.680 --> 00:06:33.140
Wydaje się, że w komiksie dla dzieci, dzieci są niezbędne.

69
00:06:33.360 --> 00:06:38.120
Oczywiście w dawnych czasach istniały sporo obszary popkultury młodzieżowej,

70
00:06:38.240 --> 00:06:41.280
czy dziecięcej, w której wcale nie było dziecięcych bohaterów.

71
00:06:41.380 --> 00:06:43.080
Kajko i Kokosz jest tu dobrym przykładem.

72
00:06:43.500 --> 00:06:45.800
Może i ten Kokosz zachowuje się jak dzieciak czasami,

73
00:06:46.360 --> 00:06:48.520
ale tam nie ma dziecięcych bohaterów.

74
00:06:48.640 --> 00:06:51.040
Natomiast ten model, który stworzył Papcio Chmiel,

75
00:06:51.580 --> 00:06:54.920
gdzie była małpa, właściwie szympans i dwóch chłopaków,

76
00:06:54.920 --> 00:07:00.800
został tutaj zarepetowany, no tyle, że Szarlota zmieniła jednego chłopaka na jedną dziewczynkę,

77
00:07:01.000 --> 00:07:04.460
pewnie dlatego, żeby było inaczej, a także pewnie dlatego, że sama była kobietą

78
00:07:04.460 --> 00:07:08.080
i chciała wprowadzić takiego bohatera, co zresztą było siłą tego komiksu,

79
00:07:08.180 --> 00:07:13.740
bo on nieco kopiując Tytusa był jednak odmienny z tego właśnie powodu.

80
00:07:13.900 --> 00:07:20.940
Drugim powodem było to, że w Tytusie ten bohater był czasami mądrzejszy od tych swoich dwóch kumpli,

81
00:07:20.940 --> 00:07:26.460
ale generalnie był tą małpą do uczłowieczania, natomiast Kleks od razu był figurą dość mądrą,

82
00:07:27.400 --> 00:07:32.120
intelektualną na potrzeby oczywiście tego komiksu i tam nie było potrzeby go uczłowieczać.

83
00:07:32.280 --> 00:07:35.940
To on wprowadzał Jonkę i Jonka w świat wyobraźni,

84
00:07:36.180 --> 00:07:41.020
podczas gdy w Tytusie, Tytus raczej tych swoich koleżków wprowadzał tarapaty,

85
00:07:41.100 --> 00:07:43.140
a mózgiem całego przedsięwzięcia była Tomek.

86
00:07:43.140 --> 00:07:49.880
Szarlota Paweł wielokrotnie wspominała o tym, jak ważną rolę w jej pracy twórczej ma wyobraźnia,

87
00:07:49.920 --> 00:07:52.880
że to było zawsze coś, co ją napędzało już od samego dzieciństwa.

88
00:07:53.020 --> 00:07:56.640
Też wspominała, że pochodziła z domu, w którym było dużo książek, dużo literatury

89
00:07:56.640 --> 00:08:00.180
i to sprawiało, że ona tę wyobraźnię rozwijała już od najmłodszych lat.

90
00:08:00.700 --> 00:08:03.360
I to właśnie wyobraźnia była czymś, co napędzało ją,

91
00:08:03.520 --> 00:08:05.740
czy co kierowało nią w czasie tworzenia komiksów,

92
00:08:05.940 --> 00:08:10.160
bo też przygody, które przeżywają bohaterowie akurat tej serii jej komiksów,

93
00:08:10.160 --> 00:08:15.680
pochodzą ze świata fantazji, wyobrażeń i bez nich trudno jest te tomy brać do ręki,

94
00:08:15.820 --> 00:08:17.120
czytać, poznawać i przeżywać.

95
00:08:17.220 --> 00:08:23.160
Tak, aczkolwiek zauważmy, że ten komiks zaczyna się jednak jak komiks obyczajowo-humorystyczny.

96
00:08:23.240 --> 00:08:25.840
Oczywiście Kleks jest postacią fantastyczną z natury rzeczy,

97
00:08:26.460 --> 00:08:28.580
gdyż, jak wiemy, z atramentu nie powstają ludziki,

98
00:08:28.820 --> 00:08:34.600
ale to jest zestaw przygód perypetii osiedlowych chłopaka i dziewczyny.

99
00:08:34.720 --> 00:08:37.960
Ten motyw jeszcze bardziej potem Szarlota Paweł wykorzystała w Kubusiu piekielnym.

100
00:08:37.960 --> 00:08:40.540
Ale tak, oni bardzo szybko zaczynają podróżować.

101
00:08:40.640 --> 00:08:45.160
Najpierw za pomocą wyobraźni, a potem fizycznie przenosić się do innych światów.

102
00:08:45.240 --> 00:08:50.840
Są to raczej światy fentezy albo sensacyjne, albo przygodowe niż dziś światy science fiction,

103
00:08:51.360 --> 00:08:56.020
czyli takie, do których na przykład i papcio, i christa wysyłali swoich bohaterów.

104
00:08:56.140 --> 00:09:00.520
Nie powiedzieliśmy o jednej rzeczy, kiedy mówiliśmy o życiu Szarloty Paweł.

105
00:09:00.600 --> 00:09:02.200
Wydaje mi się, że naprawdę warto zauważyć,

106
00:09:02.360 --> 00:09:06.380
że historia jej rodziny jest tragiczna, ale bardzo polska.

107
00:09:06.380 --> 00:09:10.200
W czasie II wojny światowej rodzice zostali rozdzieleni.

108
00:09:10.400 --> 00:09:13.920
Mama z starszą siostrą trafiły na Syberię.

109
00:09:14.220 --> 00:09:18.020
Ojciec trafił do Warszawy i przetrwał tu powstanie warszawskie.

110
00:09:18.140 --> 00:09:21.260
Dopiero rodzina po wojnie zeszła się ze sobą ponownie.

111
00:09:21.320 --> 00:09:24.080
Wtedy zresztą urodziła się Szarlota Paweł.

112
00:09:24.460 --> 00:09:28.280
Ta biografia rodzinna jest widoczna nie w tych jej komiksach,

113
00:09:28.400 --> 00:09:30.880
które są zabawne, fajne i bezpretensjonalne,

114
00:09:30.880 --> 00:09:34.120
ale widoczna jest na przykład w książce, którą napisała.

115
00:09:34.120 --> 00:09:38.180
Takiej powieści, która jest trochę autobiograficzna, trochę wymyślona,

116
00:09:38.880 --> 00:09:41.200
ale dotyka właśnie tych trudniejszych tematów.

117
00:09:41.340 --> 00:09:43.980
To jest taki bardzo, bardzo polski los.

118
00:09:44.020 --> 00:09:46.120
Zresztą jest coś niesamowitego w tym, że autorzy,

119
00:09:46.680 --> 00:09:48.060
którzy przecież przeżyli takie rzeczy.

120
00:09:48.200 --> 00:09:51.160
Christa to jest uciekinie z Lwowa, przed Sowietami,

121
00:09:51.520 --> 00:09:53.220
Papcio Chmiel, Powstanie Warszawskie,

122
00:09:53.280 --> 00:09:56.880
że ci ludzie dość szybko po wojnie, po tym wszystkim, co przeżyli,

123
00:09:56.880 --> 00:10:00.880
siedli do planszy komiksowej i zaczęli rysować wesołe historie,

124
00:10:01.580 --> 00:10:03.700
a to o marynarzach, a to o szympansie,

125
00:10:03.780 --> 00:10:06.840
nasz Szarlota Paweł 20 lat później, o dzieciakach i kleksie.

126
00:10:12.760 --> 00:10:16.380
Wspomniał pan o Kubusiu Piekielnym, też takie podwórkowe historie,

127
00:10:16.500 --> 00:10:19.780
ale chyba dużo mniej fantastyczne, dużo bardziej realne,

128
00:10:19.860 --> 00:10:21.720
chociaż wiele osób porównuje je do tego,

129
00:10:21.740 --> 00:10:25.580
co Stanisław Bareja ujął w swoim serialu Alternatywy 4.

130
00:10:25.580 --> 00:10:28.800
Natomiast, kiedy powiedziałam o wyobraźni,

131
00:10:28.880 --> 00:10:30.940
o której tak wiele wspominała Szarlota Paweł,

132
00:10:31.000 --> 00:10:34.900
to pomyślałam sobie, że czasem zderzenie z tą przyziemną rzeczywistością

133
00:10:34.900 --> 00:10:35.880
i tak się zdarzało.

134
00:10:36.120 --> 00:10:38.420
Nawiązuje to do historii tomu Smocze Jają,

135
00:10:38.560 --> 00:10:40.790
gdzie Szarlota Paweł naraziła się cenzurze,

136
00:10:41.180 --> 00:10:43.040
dlatego, że bohaterowie tej przygody,

137
00:10:43.120 --> 00:10:45.660
bohaterowie tej historii zgubili kanapkę z szynką,

138
00:10:45.740 --> 00:10:47.720
a przecież szynka to był towar deficytowy,

139
00:10:47.800 --> 00:10:49.600
którym nie można było wtedy tak szastać.

140
00:10:49.660 --> 00:10:52.700
Oczywiście, te komiksy nawiązują do rzeczywistości za oknem.

141
00:10:52.700 --> 00:10:56.980
Myślę, że nie przesadzałbym z trudnościami cenzuralnymi

142
00:10:57.700 --> 00:10:59.800
wynikającymi z działalności Urzędu na Mysiej

143
00:10:59.800 --> 00:11:01.720
w komiksach w tamtych czasach,

144
00:11:01.820 --> 00:11:02.800
w szczególności w Świecie Młodych.

145
00:11:02.860 --> 00:11:03.840
Nie mówię, że ich nie było,

146
00:11:04.000 --> 00:11:07.080
ale tutaj chyba żadnej poważnej martyrologii nie będzie.

147
00:11:07.580 --> 00:11:09.380
Natomiast tak, to były komiksy

148
00:11:09.380 --> 00:11:13.380
i Tytus, i Kleks, i Kubuś Piekielny,

149
00:11:13.540 --> 00:11:15.700
które grały z rzeczywistością,

150
00:11:16.060 --> 00:11:17.840
tą, która była za oknem autorów,

151
00:11:17.900 --> 00:11:19.700
którzy wtedy żyli i tworzyli.

152
00:11:19.980 --> 00:11:22.500
Zresztą nawet Hrista w tych swoich komiksach

153
00:11:22.500 --> 00:11:25.100
o Kajku i Kokoszu niby średniowiecznych

154
00:11:25.100 --> 00:11:27.820
używał takich pomysłów jak sanatorium

155
00:11:27.820 --> 00:11:30.220
czy skierowanie na wczasy, bardzo deficytowe.

156
00:11:30.720 --> 00:11:31.980
To jest w ogóle ciekawe,

157
00:11:32.100 --> 00:11:34.800
ponieważ ten element zaczepienia w teraźniejszości

158
00:11:34.800 --> 00:11:36.880
sprawia, że te komiksy dzisiaj

159
00:11:36.880 --> 00:11:38.960
dla części młodszych czytelników

160
00:11:38.960 --> 00:11:40.200
mogą być niezrozumiałe.

161
00:11:40.620 --> 00:11:42.760
Po prostu dzisiejszy dwunastolatek

162
00:11:42.760 --> 00:11:44.880
nie rozumie, z jakiegoś to powodu

163
00:11:44.880 --> 00:11:48.240
jego rodzice mogliby nie móc kupić wędlinę,

164
00:11:48.240 --> 00:11:51.940
albo dlaczego musieliby odbierać mieszkanie,

165
00:11:52.160 --> 00:11:53.200
które jest pełne wad,

166
00:11:53.420 --> 00:11:55.120
albo dlaczego tak cieszą się,

167
00:11:55.180 --> 00:11:57.420
że jakiś kupon na samochód dostali.

168
00:11:57.960 --> 00:12:00.660
To z jednej strony jest taka fajna machina czasu.

169
00:12:01.280 --> 00:12:02.880
Dzisiejszy czytelnik dorosły,

170
00:12:03.020 --> 00:12:04.540
czy w wieku średnim plus,

171
00:12:04.740 --> 00:12:05.240
taki jak ja,

172
00:12:05.380 --> 00:12:06.800
może na powrót przenieść się

173
00:12:06.800 --> 00:12:08.980
do tej rzeczywistości PRL-owskiej.

174
00:12:08.980 --> 00:12:10.800
Dla dzieciaka może to być

175
00:12:10.800 --> 00:12:12.180
albo coś niezrozumiałego,

176
00:12:12.360 --> 00:12:13.320
albo egzotyka,

177
00:12:13.420 --> 00:12:14.980
czyli może to być trochę egzotyczne.

178
00:12:15.800 --> 00:12:18.740
Ja nie mam wielkich tęsknot do tego PRL-u.

179
00:12:18.780 --> 00:12:20.600
On jest w tej chwili, bywa modny

180
00:12:20.600 --> 00:12:22.760
i podkreśla się te jego właśnie

181
00:12:22.760 --> 00:12:24.160
zabawne i śmieszne akcenty,

182
00:12:24.180 --> 00:12:25.600
ale to naprawdę nie było fajne,

183
00:12:25.700 --> 00:12:27.500
jak człowiek musiał 4 godziny stać

184
00:12:27.500 --> 00:12:29.560
w kolejce po juniorki do sklepu.

185
00:12:29.880 --> 00:12:31.680
Były obowiązkowe w szkole,

186
00:12:31.700 --> 00:12:33.660
a nie sprzedawano ich.

187
00:12:33.780 --> 00:12:34.860
O życiu naszych matek

188
00:12:34.860 --> 00:12:36.920
nie będę wspominał w tych kolejkach zakupowych.

189
00:12:37.020 --> 00:12:38.700
Więc dziś patrzymy na to z dystansem.

190
00:12:38.700 --> 00:12:40.440
Pewne rzeczy pamiętamy, pewnych nie,

191
00:12:41.020 --> 00:12:42.100
ale i on, kajonek i kreks.

192
00:12:42.180 --> 00:12:44.880
Przecież opisywali tamtą właśnie rzeczywistość.

193
00:12:45.140 --> 00:12:46.040
Oczywiście przefiltrowaną,

194
00:12:46.140 --> 00:12:47.180
dostosowaną do dzieci.

195
00:12:47.440 --> 00:12:49.460
Tak przygotowaną, żeby właśnie ta cenzura

196
00:12:49.460 --> 00:12:51.000
nie mogła się czepiać,

197
00:12:51.060 --> 00:12:53.060
bo wszyscy wtedy piszący

198
00:12:53.060 --> 00:12:54.540
do oficjalnych gazet,

199
00:12:54.680 --> 00:12:55.580
do książek wydawanych

200
00:12:55.580 --> 00:12:57.100
w oficjalnych wydawnictwach

201
00:12:57.100 --> 00:12:59.120
wiedzieli, gdzie żyją

202
00:12:59.120 --> 00:13:00.280
i z czym wojują

203
00:13:00.280 --> 00:13:02.580
albo wobec czego muszą się znaleźć.

204
00:13:02.700 --> 00:13:05.540
Wspomniał pan o dzisiejszych dwunastolatkach

205
00:13:05.540 --> 00:13:07.340
i problemach, jakie oni mogą mieć,

206
00:13:07.340 --> 00:13:09.260
kiedy sięgają po literaturę

207
00:13:09.260 --> 00:13:11.140
czy publikacje sprzed kilku dekad.

208
00:13:11.320 --> 00:13:13.680
Ale to wywołuje we mnie ciekawość

209
00:13:13.680 --> 00:13:15.180
i chęć zadania pytania o to,

210
00:13:15.300 --> 00:13:16.940
jak te komiksy Szarloty Paweł

211
00:13:16.940 --> 00:13:18.020
odbierane są dzisiaj.

212
00:13:18.160 --> 00:13:19.640
Czy one przetrwały próbę czasu?

213
00:13:19.760 --> 00:13:21.420
To jest takie pytanie trochę wytrych.

214
00:13:21.480 --> 00:13:23.040
Co to znaczy przetrwać próbę czasu?

215
00:13:23.140 --> 00:13:23.900
Bardziej chodzi mi o to,

216
00:13:23.960 --> 00:13:25.540
czy one nadal budzą zainteresowanie

217
00:13:25.540 --> 00:13:26.560
wśród młodych ludzi.

218
00:13:26.860 --> 00:13:28.740
To, czy wszystkie aluzje,

219
00:13:28.900 --> 00:13:30.240
odniesienia są zrozumiałe,

220
00:13:30.260 --> 00:13:31.280
to jest jeden wątek.

221
00:13:31.280 --> 00:13:32.560
Ale drugi jest taki,

222
00:13:32.680 --> 00:13:34.060
czy po prostu młodzi ludzie,

223
00:13:34.340 --> 00:13:35.420
dzieci powiedzmy sobie,

224
00:13:35.660 --> 00:13:37.040
po te komiksy sięgają.

225
00:13:37.140 --> 00:13:39.220
Czy one nadal mają w sobie jakiś magnez,

226
00:13:39.460 --> 00:13:41.640
zwłaszcza w czasach ogromnego przesytu

227
00:13:41.640 --> 00:13:43.300
i mnogości publikacji,

228
00:13:43.380 --> 00:13:44.780
ale też form spędzania czasu?

229
00:13:44.920 --> 00:13:46.680
Myślę, że ta siła jest znacznie mniejsza,

230
00:13:46.680 --> 00:13:48.440
niż była w latach 70. czy 80.

231
00:13:48.840 --> 00:13:51.940
Dotyczy w ogóle kultury z tamtego okresu.

232
00:13:52.700 --> 00:13:54.920
Ja tam sporo działań podejmuję

233
00:13:54.920 --> 00:13:56.320
wokół fantastyki naukowej.

234
00:13:57.040 --> 00:13:59.040
Bardzo popularna w latach 60. i 70.

235
00:13:59.040 --> 00:14:00.920
fantastyka naukowa również dzisiaj

236
00:14:00.920 --> 00:14:02.100
nie jest już prawie czytana,

237
00:14:02.240 --> 00:14:03.580
nie licząc tam nielicznych autorów.

238
00:14:03.680 --> 00:14:06.700
No więc literatura, sztuka się starzeje.

239
00:14:06.960 --> 00:14:08.740
Ona starzeje się ze względu na język,

240
00:14:09.240 --> 00:14:10.480
komunikacji, którego używa,

241
00:14:10.540 --> 00:14:12.540
na warsztat, na treści, które przekazuje,

242
00:14:12.720 --> 00:14:14.520
na pewien społeczny zapis,

243
00:14:14.560 --> 00:14:16.960
także na istnienie konkurencyjnych źródeł.

244
00:14:17.080 --> 00:14:18.680
I myślę, że Jonka, Jonek i Kleks

245
00:14:18.680 --> 00:14:20.460
może być czytana z przyjemnością

246
00:14:20.460 --> 00:14:21.780
przez część dzieciaków,

247
00:14:21.880 --> 00:14:23.400
które lubią tego typu przygodę,

248
00:14:23.540 --> 00:14:25.620
ale oczywiście jest duża grupa,

249
00:14:25.640 --> 00:14:26.600
która się od niej odbije.

250
00:14:27.060 --> 00:14:28.560
Klientami na te komiksy

251
00:14:28.560 --> 00:14:30.280
stare, wznawiane

252
00:14:30.280 --> 00:14:33.080
są jednak raczej dorośli,

253
00:14:33.180 --> 00:14:34.800
którzy kupują je swoim dzieciom.

254
00:14:34.920 --> 00:14:36.160
Pamiętajmy też, że żyjemy

255
00:14:36.160 --> 00:14:37.500
w świecie multimedialnym.

256
00:14:37.900 --> 00:14:40.100
Dzieci chcą czytać i oglądać to,

257
00:14:40.100 --> 00:14:41.820
co znają z gier komputerowych,

258
00:14:41.980 --> 00:14:42.320
z filmów.

259
00:14:42.420 --> 00:14:44.660
Ten mechanizm działa i jest silny.

260
00:14:45.100 --> 00:14:46.320
Nie ma w tym nic dziwnego.

261
00:14:46.500 --> 00:14:48.340
No a Jonka i Kleks

262
00:14:48.340 --> 00:14:49.560
nie jest na razie wspartem

263
00:14:49.560 --> 00:14:50.640
takimi wydarzeniami.

264
00:14:50.940 --> 00:14:51.760
Kajko i Kokosz,

265
00:14:51.860 --> 00:14:53.420
superpopularny w Polsce komiks.

266
00:14:53.740 --> 00:14:55.200
Jego popularność niesłabła,

267
00:14:55.200 --> 00:14:58.440
ale obecność serialu na Netflixie

268
00:14:58.440 --> 00:15:00.600
dała nowy impuls popularności.

269
00:15:00.780 --> 00:15:02.020
Dzieciaki zaczęły postrzegać to

270
00:15:02.020 --> 00:15:02.960
jako coś swojego,

271
00:15:03.400 --> 00:15:04.780
coś po co mogą sięgnąć.

272
00:15:05.160 --> 00:15:06.840
Tak więc to jest dość złożona sprawa,

273
00:15:07.020 --> 00:15:08.480
a pewnie jak się pani domyśla,

274
00:15:08.600 --> 00:15:09.380
ten rodzaj wydania,

275
00:15:09.520 --> 00:15:10.680
czyli twarda okładka,

276
00:15:11.280 --> 00:15:12.160
400 stron,

277
00:15:12.360 --> 00:15:13.100
to nie jest książka,

278
00:15:13.160 --> 00:15:14.480
którą dziecko kupi sobie

279
00:15:14.480 --> 00:15:15.900
z kieszonkowego w księgarni.

280
00:15:15.980 --> 00:15:16.840
To kupi rodzic,

281
00:15:17.000 --> 00:15:18.500
który chce sam

282
00:15:18.500 --> 00:15:20.160
ożywić swoje wspomnienia

283
00:15:20.160 --> 00:15:21.100
z dzieciństwa

284
00:15:21.100 --> 00:15:22.220
i być może zarazić

285
00:15:22.220 --> 00:15:23.640
częścią tych wspomnień

286
00:15:23.640 --> 00:15:25.700
swojego dzieciaka.

287
00:15:25.960 --> 00:15:26.980
Albo kolekcjoner.

288
00:15:27.100 --> 00:15:27.920
No tak, oczywiście.

289
00:15:28.280 --> 00:15:28.620
To jest,

290
00:15:28.780 --> 00:15:29.880
z punktu widzenia wydawców,

291
00:15:29.880 --> 00:15:31.380
to jest ulubiona grupa,

292
00:15:31.380 --> 00:15:32.420
ci kolekcjonerszy.

293
00:15:32.500 --> 00:15:33.800
Na koniec naszej rozmowy

294
00:15:33.800 --> 00:15:34.660
chciałam zapytać

295
00:15:34.660 --> 00:15:36.000
o Szarlotę Paweł

296
00:15:36.000 --> 00:15:36.920
w oddaleniu

297
00:15:36.920 --> 00:15:38.580
od Jonki, Jonka i Kleksa,

298
00:15:38.680 --> 00:15:39.760
a także Kubusia Piekielnego,

299
00:15:39.880 --> 00:15:41.500
tych jej flagowych komiksów

300
00:15:41.500 --> 00:15:42.260
i publikacji.

301
00:15:42.400 --> 00:15:43.640
Gdzie jeszcze jej śladów

302
00:15:43.640 --> 00:15:44.540
możemy szukać,

303
00:15:44.620 --> 00:15:46.260
bo wiem, że ona podejmowała się

304
00:15:46.260 --> 00:15:46.840
różnych prac

305
00:15:46.840 --> 00:15:47.900
i również współprac.

306
00:15:48.020 --> 00:15:49.300
No i jak to się wszystko

307
00:15:49.300 --> 00:15:50.940
potoczyło w latach 90-tych,

308
00:15:50.940 --> 00:15:51.740
kiedy świat młodych

309
00:15:51.740 --> 00:15:52.720
przestał wychodzić?

310
00:15:52.800 --> 00:15:54.120
Szarlota Paweł

311
00:15:54.120 --> 00:15:55.460
zaznała tego,

312
00:15:55.460 --> 00:15:56.500
co bardzo wielu

313
00:15:56.500 --> 00:15:57.700
twórców popularnych

314
00:15:57.700 --> 00:15:58.780
w czasach PRL-u.

315
00:15:59.100 --> 00:15:59.980
Ta popularność

316
00:15:59.980 --> 00:16:01.060
wynikała bowiem

317
00:16:01.060 --> 00:16:02.460
z jednej strony

318
00:16:02.460 --> 00:16:02.740
z tego,

319
00:16:02.820 --> 00:16:03.580
że dostarczali oni

320
00:16:03.580 --> 00:16:04.480
ciekawe treści.

321
00:16:04.860 --> 00:16:06.360
Adam Bagdaj jako pisarz,

322
00:16:06.580 --> 00:16:07.940
czy Janusz Christa

323
00:16:07.940 --> 00:16:09.220
jako twórca komiksów.

324
00:16:09.380 --> 00:16:11.200
Ale bardzo wielu z nich

325
00:16:11.200 --> 00:16:12.380
jednocześnie miało

326
00:16:12.380 --> 00:16:12.960
tę pozycję

327
00:16:12.960 --> 00:16:13.860
wynikającą z tego,

328
00:16:13.940 --> 00:16:15.000
że było mało

329
00:16:15.000 --> 00:16:16.220
alternatyw.

330
00:16:16.840 --> 00:16:18.040
My wszyscy czytaliśmy

331
00:16:18.040 --> 00:16:18.780
Kleksa,

332
00:16:18.980 --> 00:16:19.440
Tytusa

333
00:16:19.440 --> 00:16:21.160
i Kajka i Kokosza.

334
00:16:21.320 --> 00:16:22.360
Te komiksy były dobre

335
00:16:22.360 --> 00:16:23.180
w moim przekonaniu,

336
00:16:23.280 --> 00:16:24.220
ale nie było

337
00:16:24.220 --> 00:16:25.260
czterdziestu innych.

338
00:16:26.100 --> 00:16:26.580
Co za tym idzie

339
00:16:26.580 --> 00:16:27.280
nakłady,

340
00:16:27.780 --> 00:16:28.700
spotkania na targach

341
00:16:28.700 --> 00:16:29.400
książki,

342
00:16:29.880 --> 00:16:31.160
wędrówki po szkołach,

343
00:16:31.440 --> 00:16:32.420
gdzie tłumy dzieciaków

344
00:16:32.420 --> 00:16:33.400
chciały dotknąć

345
00:16:33.400 --> 00:16:34.080
takiego autora.

346
00:16:34.160 --> 00:16:34.620
To było coś,

347
00:16:34.620 --> 00:16:35.400
czego ci twórcy

348
00:16:35.400 --> 00:16:36.020
zaznawali.

349
00:16:36.320 --> 00:16:36.780
No a potem

350
00:16:36.780 --> 00:16:37.200
przyszedł rok

351
00:16:37.200 --> 00:16:38.300
osiemdziesiąty dziewiąty,

352
00:16:38.940 --> 00:16:39.480
na szczęście,

353
00:16:40.040 --> 00:16:40.880
ale on niósł też

354
00:16:40.880 --> 00:16:41.740
takie konsekwencje,

355
00:16:41.800 --> 00:16:42.260
że pojawił się

356
00:16:42.260 --> 00:16:42.900
wolny rynek,

357
00:16:43.760 --> 00:16:44.740
pojawiły się wreszcie

358
00:16:44.740 --> 00:16:45.420
te komiksy,

359
00:16:45.780 --> 00:16:45.960
książki,

360
00:16:46.140 --> 00:16:46.360
treści,

361
00:16:48.040 --> 00:16:48.660
to wszystko,

362
00:16:48.680 --> 00:16:49.700
co szło z tak zwanego

363
00:16:49.700 --> 00:16:50.200
zachodu,

364
00:16:50.400 --> 00:16:51.700
a też część ludzi

365
00:16:51.700 --> 00:16:52.280
po prostu chciała

366
00:16:52.280 --> 00:16:53.280
spróbować czegoś innego

367
00:16:53.280 --> 00:16:54.060
i miała już dość

368
00:16:54.060 --> 00:16:54.800
tego, co czytała

369
00:16:54.800 --> 00:16:55.420
przez poprzednie

370
00:16:55.420 --> 00:16:55.880
dwadzieścia,

371
00:16:56.020 --> 00:16:56.640
trzydzieści lat

372
00:16:56.640 --> 00:16:57.900
i wielu z tych autorów

373
00:16:57.900 --> 00:16:59.600
no popadło w kłopoty.

374
00:17:00.020 --> 00:17:01.180
Mianowicie ich komiksy

375
00:17:01.180 --> 00:17:02.320
przestały być wydawane,

376
00:17:02.560 --> 00:17:03.440
oni zaczęli szukać

377
00:17:03.440 --> 00:17:04.920
sobie innej roboty,

378
00:17:05.180 --> 00:17:06.120
niektórzy ją złapali,

379
00:17:06.200 --> 00:17:06.740
niektórzy nie.

380
00:17:06.860 --> 00:17:07.660
Papcia komiksy

381
00:17:07.660 --> 00:17:08.480
wciąż wydawnictwo

382
00:17:08.480 --> 00:17:09.440
Pruszyńskie wydawało,

383
00:17:09.740 --> 00:17:10.400
ale na przykład

384
00:17:10.400 --> 00:17:12.060
Kleksy zniknęły z rynku,

385
00:17:12.180 --> 00:17:12.840
Kajka Kokosz

386
00:17:12.840 --> 00:17:13.620
zniknął z rynku.

387
00:17:14.400 --> 00:17:15.440
Szarlota szukała

388
00:17:15.440 --> 00:17:16.300
i kombinowała.

389
00:17:16.520 --> 00:17:17.960
Ona współpracowała

390
00:17:17.960 --> 00:17:18.760
ze Światem Młodych

391
00:17:18.760 --> 00:17:19.940
niemal do samego końca.

392
00:17:20.040 --> 00:17:20.920
To pismo ukazywało się

393
00:17:20.920 --> 00:17:21.580
jeszcze na początku

394
00:17:21.580 --> 00:17:22.620
lat dziewięćdziesiątych.

395
00:17:23.140 --> 00:17:23.480
Potem,

396
00:17:23.560 --> 00:17:24.360
czy równolegle,

397
00:17:24.500 --> 00:17:25.760
współpracowała z redakcją

398
00:17:25.760 --> 00:17:26.400
takiego pisma

399
00:17:26.400 --> 00:17:27.280
Uśmiech Numeru,

400
00:17:27.320 --> 00:17:27.740
które było

401
00:17:28.500 --> 00:17:29.020
kontynuatorem

402
00:17:29.020 --> 00:17:29.900
trochę Świata Młodych.

403
00:17:29.960 --> 00:17:30.940
Ja ją wtedy poznałem,

404
00:17:31.000 --> 00:17:32.680
bo jako bardzo młody autor

405
00:17:32.680 --> 00:17:33.880
rozmawiałem z nią

406
00:17:33.880 --> 00:17:34.520
o komiksie,

407
00:17:34.780 --> 00:17:35.240
który do tego

408
00:17:35.240 --> 00:17:35.960
Świata Młodych

409
00:17:35.960 --> 00:17:37.100
już po roku dziewięćdziesiątym

410
00:17:37.100 --> 00:17:38.780
chcieliśmy sprzedać

411
00:17:38.780 --> 00:17:40.180
z kolegą Krzysztofem Kopciem,

412
00:17:40.180 --> 00:17:41.600
więc ona bardzo była

413
00:17:41.600 --> 00:17:43.980
na to dobrze nastawiona,

414
00:17:44.160 --> 00:17:44.840
ale niestety

415
00:17:44.840 --> 00:17:46.640
Świat Młodych się zamknął.

416
00:17:46.760 --> 00:17:47.840
Wtedy narodziły się

417
00:17:47.840 --> 00:17:48.560
nasze kontakty.

418
00:17:48.760 --> 00:17:50.120
No i gdzieś tam szukała

419
00:17:50.120 --> 00:17:51.060
roboty jako grafik.

420
00:17:51.240 --> 00:17:52.840
Jej pozycja pomagała czasami.

421
00:17:53.220 --> 00:17:54.560
Rysowała różne reklamy.

422
00:17:54.900 --> 00:17:55.520
Zapraszana była

423
00:17:55.520 --> 00:17:56.300
jako ilustrator

424
00:17:56.300 --> 00:17:57.300
do książek.

425
00:17:57.400 --> 00:17:58.840
Ale to nie była ta sytuacja,

426
00:17:58.880 --> 00:17:59.920
z jaką miała do czynienia

427
00:17:59.920 --> 00:18:01.390
we wcześniejszych dekadach.

428
00:18:01.840 --> 00:18:03.460
No, ale w pewnym momencie

429
00:18:03.460 --> 00:18:04.180
na szczęście

430
00:18:04.180 --> 00:18:05.660
ja znowu konkretnie,

431
00:18:05.800 --> 00:18:06.640
bo ja kierowałem wtedy

432
00:18:06.640 --> 00:18:08.300
działem Komiksowym Wydowictwa Egmont,

433
00:18:08.460 --> 00:18:09.620
zaproponowałem jej

434
00:18:09.620 --> 00:18:10.620
wznowienie

435
00:18:10.620 --> 00:18:11.600
jej komiksów

436
00:18:11.600 --> 00:18:12.420
i Egmont zaczął

437
00:18:12.420 --> 00:18:13.460
te komiksy wydawać

438
00:18:13.460 --> 00:18:14.800
w różnych postaciach.

439
00:18:15.160 --> 00:18:15.800
Na rynku jest też

440
00:18:15.800 --> 00:18:17.100
kompletna kolekcja

441
00:18:17.100 --> 00:18:17.740
kleksów,

442
00:18:17.860 --> 00:18:19.120
no takich w miękkiej oprawie,

443
00:18:19.220 --> 00:18:19.980
powiedziałbym,

444
00:18:20.060 --> 00:18:21.000
wersji ekonomicznej.

445
00:18:21.120 --> 00:18:21.580
No a teraz

446
00:18:21.580 --> 00:18:22.600
pojawiła się to już

447
00:18:22.600 --> 00:18:23.560
nie spod mojej ręki

448
00:18:23.560 --> 00:18:24.460
ta edycja

449
00:18:24.460 --> 00:18:25.480
twardo-okładkowa.

450
00:18:25.760 --> 00:18:26.440
Więc tam było

451
00:18:26.440 --> 00:18:28.420
8-10 lat przerwy,

452
00:18:28.540 --> 00:18:30.320
zanim ci starzy mistrzowie

453
00:18:30.320 --> 00:18:31.560
wrócili na rynek.

454
00:18:31.720 --> 00:18:33.180
Cały czas doceniani

455
00:18:33.180 --> 00:18:34.760
przez festiwale komiksowe,

456
00:18:34.920 --> 00:18:35.800
przez środowisko,

457
00:18:36.120 --> 00:18:37.000
ale ich komiksy

458
00:18:37.000 --> 00:18:37.880
wróciły do księgań.

459
00:18:38.000 --> 00:18:39.020
No, polski rynek książki

460
00:18:39.020 --> 00:18:39.620
kształtował się

461
00:18:39.620 --> 00:18:40.500
w latach 90-tych.

462
00:18:40.580 --> 00:18:42.420
To jest na osobną opowieść

463
00:18:42.420 --> 00:18:43.200
Pogawędka.

464
00:18:43.840 --> 00:18:44.580
Ukształtował się

465
00:18:44.580 --> 00:18:45.560
i wtedy można było

466
00:18:45.560 --> 00:18:46.900
z tymi komiksami

467
00:18:46.900 --> 00:18:47.520
wrócić,

468
00:18:47.860 --> 00:18:48.800
w tym z Jonkiem

469
00:18:48.800 --> 00:18:49.840
i on komik leksem.

470
00:18:50.460 --> 00:18:52.020
No i bardzo ją to cieszyło.

471
00:18:52.160 --> 00:18:53.120
Oczywiście później

472
00:18:53.120 --> 00:18:54.500
miała bardzo poważne

473
00:18:54.500 --> 00:18:55.420
problemy zdrowotne.

474
00:18:55.600 --> 00:18:56.180
Szalota Pawel

475
00:18:56.180 --> 00:18:57.500
była właśnie takim człowiekiem,

476
00:18:57.580 --> 00:18:58.740
który lubił sobie pogadać,

477
00:18:59.020 --> 00:18:59.760
wyjechać,

478
00:19:00.360 --> 00:19:01.240
miło spędzić czas.

479
00:19:01.340 --> 00:19:02.180
Przynajmniej ja ją znałem

480
00:19:02.180 --> 00:19:02.920
od tej strony.

481
00:19:03.180 --> 00:19:04.600
A ostatnie kilka lat

482
00:19:04.600 --> 00:19:05.380
życia nie były

483
00:19:05.380 --> 00:19:06.160
dla niej łatwe.

484
00:19:06.320 --> 00:19:07.040
Ale jej komiksy

485
00:19:07.040 --> 00:19:08.220
były na rynku.

486
00:19:08.220 --> 00:19:09.500
Jak słyszycie,

487
00:19:09.580 --> 00:19:10.340
Szarlota Pawel

488
00:19:10.340 --> 00:19:11.280
jest postacią

489
00:19:11.280 --> 00:19:12.220
wielowymiarową.

490
00:19:12.420 --> 00:19:13.180
W jej życiorysie

491
00:19:13.180 --> 00:19:14.840
pojawia się bardzo wiele wątków.

492
00:19:14.980 --> 00:19:15.640
Ale myślę, że takim

493
00:19:15.640 --> 00:19:16.820
najlepszym sposobem,

494
00:19:16.880 --> 00:19:17.920
żeby rozpocząć

495
00:19:17.920 --> 00:19:19.420
przygodę z polskim komiksem

496
00:19:19.420 --> 00:19:20.380
i z mistrzami,

497
00:19:20.520 --> 00:19:21.080
mistrzyniami

498
00:19:21.080 --> 00:19:22.140
polskiego komiksu,

499
00:19:22.220 --> 00:19:23.320
w tym Szarlotą Pawel,

500
00:19:23.660 --> 00:19:24.380
może być właśnie

501
00:19:24.380 --> 00:19:25.000
sięgnięcie

502
00:19:25.000 --> 00:19:26.520
po jubileuszowy tom

503
00:19:26.520 --> 00:19:28.200
Jonka, Jonek i Kleks,

504
00:19:28.320 --> 00:19:28.920
który właśnie

505
00:19:28.920 --> 00:19:30.060
pojawił się na rynku.

506
00:19:30.240 --> 00:19:31.200
I ta właśnie premiera

507
00:19:31.200 --> 00:19:32.880
była pewnym impulsem

508
00:19:32.880 --> 00:19:33.280
do tego,

509
00:19:33.400 --> 00:19:34.760
żeby o Szarlocie Pawel

510
00:19:34.760 --> 00:19:35.660
porozmawiać.

511
00:19:35.660 --> 00:19:36.900
A było to dzisiaj możliwe

512
00:19:36.900 --> 00:19:37.480
dzięki temu,

513
00:19:37.560 --> 00:19:38.340
że zaproszenie

514
00:19:38.340 --> 00:19:39.820
do naszego podcastu

515
00:19:39.820 --> 00:19:41.320
przyjął Tomasz Kołodziejczak,

516
00:19:41.500 --> 00:19:41.860
pisarz,

517
00:19:41.960 --> 00:19:42.900
wydawca komiksów,

518
00:19:43.020 --> 00:19:44.020
a także vloger

519
00:19:44.020 --> 00:19:45.180
kanału fantastycznego.

520
00:19:45.380 --> 00:19:46.280
Bardzo panu dziękuję

521
00:19:46.280 --> 00:19:47.360
za to spotkanie,

522
00:19:47.420 --> 00:19:48.320
no i za opowieść

523
00:19:48.320 --> 00:19:49.240
o Szarlocie Pawel.

524
00:19:49.340 --> 00:19:49.720
Dziękuję.

525
00:19:49.900 --> 00:19:50.540
Do usłyszenia.

526
00:19:50.540 --> 00:19:53.960
Audycje kulturalne

527
00:19:53.960 --> 00:19:55.960
w dobrym tonie.