WEBVTT

1
00:00:01.390 --> 00:00:05.090
Audycje kulturalne. W dobrym tonie.

2
00:00:05.810 --> 00:00:08.350
Dzień dobry Państwu, nazywam się Mariusz Klarecki.

3
00:00:08.550 --> 00:00:13.590
W poprzednim odcinku opowiadałem o terrorze, o sposobie rabowania Ochoty i Mokotowa

4
00:00:13.590 --> 00:00:17.050
podczas powstania warszawskiego, a w tym odcinku opowiem o tej dzielnicy,

5
00:00:17.190 --> 00:00:21.630
która poniosła największe straty, o Starówce Warszawskiej, czyli o Starym Mieście.

6
00:00:21.850 --> 00:00:26.350
Będąc na Starym Mieście, najczęściej wszyscy, którzy odwiedzają Stare Miasto,

7
00:00:26.470 --> 00:00:30.490
mówię o osobach spoza Warszawy, przyjmują szlak od Zamku Królowskiego do Rynku Starego Miasta

8
00:00:30.490 --> 00:00:34.730
i omijają bardzo przyjemne, jedno z moich ulubionych miejsc na Starówce,

9
00:00:34.910 --> 00:00:39.130
myślę o ulicy Kanonii, która znajduje się tuż za katedrą warszawską.

10
00:00:39.190 --> 00:00:42.770
To jest taki trójkątny, niewielki placek z rozbitym dzwonem na środku.

11
00:00:42.990 --> 00:00:44.950
Jest tam też kilka takich pięknych kamieniczek.

12
00:00:45.250 --> 00:00:49.130
Jedna z nich jest wyjątkowa, ponieważ opowiada o ciekawej historii,

13
00:00:49.230 --> 00:00:53.230
historii niezwykłego człowieka, ale też wspaniałej kolekcji Stanisława Patka.

14
00:00:53.530 --> 00:00:57.550
Stanisław Patek był przed wojną ministrem spraw zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej,

15
00:00:57.550 --> 00:01:01.770
posłem w Tokio i w Moskwie, ale także ambasadorem w Waszyngtonie.

16
00:01:01.930 --> 00:01:06.530
W latach 1936-1939 był senatorem nominowanym przez prezydenta.

17
00:01:06.770 --> 00:01:11.230
Tuż przed wojną wycofał się z życia politycznego z powodu nieuleczalnej choroby

18
00:01:11.230 --> 00:01:12.930
objawiającej się bezwładem nóg.

19
00:01:13.150 --> 00:01:16.930
Niestety był przykuty do wózka inwalidzkiego i nie mógł się samodzielnie poruszać.

20
00:01:17.130 --> 00:01:21.050
Pomagał jemu kamerdyner Jan Czaja, który podczas okupacji,

21
00:01:21.190 --> 00:01:23.950
przez to, że mógł wyprzedawać tę kolekcję Stanisława Patka,

22
00:01:23.950 --> 00:01:28.030
dostarczał mu środków do życia i przede wszystkim potrzebnego jedzenia

23
00:01:28.030 --> 00:01:32.370
i niezbędnych rzeczy, które były potrzebne do tego, żeby przeżyć ten czas okupacji.

24
00:01:32.550 --> 00:01:37.250
W domu Stanisława Patka w jego kolekcji dominowały oczywiście militaria

25
00:01:37.250 --> 00:01:40.870
z dawnej Rzeczypospolitej, ale również otaczał się jej książkami

26
00:01:40.870 --> 00:01:43.470
i różnego rodzaju zbiorami artystycznymi.

27
00:01:43.590 --> 00:01:44.550
Miał również malarstwo.

28
00:01:44.730 --> 00:01:49.190
Przede wszystkim wspaniałe pamiątki związane z jego służbą dyplomatyczną.

29
00:01:49.190 --> 00:01:55.450
1 lutego 1944 roku Armia Krajowa zorganizowała zamach na dowódcę SS Franze Kuczere.

30
00:01:55.690 --> 00:02:00.030
To wydarzenie spowodowało pewną wizytę oficerów niemieckich,

31
00:02:00.090 --> 00:02:02.330
żołnierzy niemieckich w mieszkaniu Stanisława Patka.

32
00:02:02.410 --> 00:02:05.290
Chciałem Państwu opowiedzieć, jak wyglądała ta wizyta.

33
00:02:05.650 --> 00:02:08.810
Zapytali, dlaczego na polecenie żandarmów nie opuściłem mieszkania.

34
00:02:09.090 --> 00:02:12.430
Odpowiedziałem, że mam bezwład nóg, nie mogę poruszać się.

35
00:02:12.770 --> 00:02:15.190
W międzyczasie jeden z nich, rozglądając się po mieszkaniu,

36
00:02:15.190 --> 00:02:19.650
zobaczył naturalnej wielkości portret Roosevelta i zapytał się, skąd mam portret.

37
00:02:19.830 --> 00:02:22.050
Odpowiedziałem, że byłem ambasadorem w Waszyngtonie.

38
00:02:22.410 --> 00:02:24.650
Dostałem portret z dedykacją, która jest widoczna.

39
00:02:24.790 --> 00:02:28.430
SS-owiec przyjął to oświadczenie milczeniem i przyszedł do następnego pokoju,

40
00:02:28.510 --> 00:02:29.690
oglądając zbiory.

41
00:02:30.370 --> 00:02:34.050
Zobaczył naturalnej wielkości portret cesarza japońskiego Hirohito z dedykacją.

42
00:02:34.270 --> 00:02:37.650
Ambasadorowi Polski Stanisławowi Patkowi, cesarz Japonii.

43
00:02:38.150 --> 00:02:40.770
SS-owiec zawołał pozostałych, pokazał im portret.

44
00:02:41.590 --> 00:02:46.010
Zasalutowali przed portretem, do mnie zwrócili się, zezwalając pozostać w mieszkaniu.

45
00:02:46.470 --> 00:02:49.310
Jednocześnie częstując papierosami, z których nie skorzystałem,

46
00:02:49.730 --> 00:02:51.290
SS-owcy zasalutowali i wyszli.

47
00:02:51.750 --> 00:02:55.690
Podczas powstania warszawskiego Stanisław Patk naprzeżył tragiczne chwile,

48
00:02:55.790 --> 00:03:00.130
związane z końcem nie tylko jego kolekcji, ale również z jego własnym losem.

49
00:03:00.330 --> 00:03:01.970
Wspomina również o nim Monika Żarońska.

50
00:03:02.210 --> 00:03:05.210
Pisała w swoich pamiętnikach, zacytuję znowu taki fragment,

51
00:03:05.210 --> 00:03:09.250
Dziś cała kanonia się pali. Ten widok nie chce się zmieścić w oczach, w mózgu.

52
00:03:09.410 --> 00:03:12.550
Wszystkie domy, gdzie mieszkał Gralewski, ksiądz, prałat Kępiński,

53
00:03:12.670 --> 00:03:14.870
kamienica Patka, wdzięcznie brzuchato wygięta,

54
00:03:15.290 --> 00:03:17.410
wszystkie w czarnych i czerwonych językach dymu

55
00:03:17.410 --> 00:03:21.370
i ognia wywijających się z każdego okna, stojących sztywno do góry.

56
00:03:21.710 --> 00:03:23.190
Wszystko zapalone szafami.

57
00:03:23.350 --> 00:03:24.590
Taka śliczna była kanonia.

58
00:03:24.750 --> 00:03:27.050
I w domu Patka palą się właśnie mamy rysunki,

59
00:03:27.150 --> 00:03:29.330
które on zbierał i włączał do swoich zbiorów.

60
00:03:29.330 --> 00:03:33.790
Mecenas Patek tuż przed śmiercią przeżył dosyć mrożące krew w żyłach chwilę,

61
00:03:33.890 --> 00:03:37.450
ponieważ tak naprawdę tuż przy wlecie kanonii od strony Zamku Koleskiego

62
00:03:37.450 --> 00:03:42.290
tam atakowali Niemcy, a powstańcy bronili się na barykadzie,

63
00:03:42.410 --> 00:03:46.310
która prowadziła już prawie bezpośrednio do rynku Starego Miasta.

64
00:03:46.610 --> 00:03:48.450
To były dosłownie ostatnie dni starówki

65
00:03:48.450 --> 00:03:50.630
i ten szturm był bardzo intensywny.

66
00:03:50.950 --> 00:03:54.450
Odległość między obydwoma barykadami to jest jakieś 150 metrów morza

67
00:03:54.450 --> 00:03:57.210
i proszę sobie wyobrazić, że dosłownie pośród tego pola bitwy

68
00:03:57.210 --> 00:04:00.150
leżał właśnie nasz dyplomata Stanisław Patek.

69
00:04:00.270 --> 00:04:02.570
Te okopy powstańców, jak pisał Witold Bagniewski,

70
00:04:02.630 --> 00:04:05.190
ciągnęły się od stóp domu, gdzie on mieszkał.

71
00:04:05.350 --> 00:04:07.690
Niestety nie mogli go początkowo przenieść w inne miejsce,

72
00:04:07.830 --> 00:04:09.170
ponieważ był tak mocny ostrzał.

73
00:04:09.390 --> 00:04:11.510
Później ci żołnierze AK i Armii Ludowej

74
00:04:11.510 --> 00:04:14.190
przestanowili przenieść tego mecenasa Patka w bezpieczne miejsce.

75
00:04:14.710 --> 00:04:17.190
Przenieśli go ulicami Świętojańską, Zapieckiem,

76
00:04:17.290 --> 00:04:18.890
Podwalem Kapitulną, Namiodową

77
00:04:18.890 --> 00:04:20.730
do piwnic kościoła Kapucynów

78
00:04:20.730 --> 00:04:22.150
i tam zakończył swoje życie.

79
00:04:22.150 --> 00:04:24.870
Część zbiorów Patka, jak wspominała

80
00:04:24.870 --> 00:04:26.470
Teresa Potulicka-Łatyńska,

81
00:04:26.650 --> 00:04:28.310
zawierające warstwiane graficzne

82
00:04:28.310 --> 00:04:30.650
w czasie postania ukryto w kamienicy Baryczków

83
00:04:30.650 --> 00:04:32.470
przy ulicy Krzywe Koło i te zbiory

84
00:04:32.470 --> 00:04:33.890
udało się na szczęście uratować.

85
00:04:34.170 --> 00:04:36.670
Też częściowo Wacław Borowy pisze o tym,

86
00:04:36.770 --> 00:04:38.170
jak próbowano uratować

87
00:04:38.170 --> 00:04:40.130
zbiory Patka podczas działań

88
00:04:40.130 --> 00:04:41.430
w ramach akcji pruszkowskiej.

89
00:04:41.510 --> 00:04:43.930
No niestety nie było za bardzo czego ratować, ponieważ tak naprawdę

90
00:04:43.930 --> 00:04:45.870
ta kamienica nie istniała. Widać ją zresztą

91
00:04:45.870 --> 00:04:47.910
na zdjęciach tuż powojennych

92
00:04:47.910 --> 00:04:49.710
z 1945-1946 roku.

93
00:04:49.910 --> 00:04:51.670
Zresztą jak wyglądała starówka,

94
00:04:51.670 --> 00:04:53.830
jak bardzo była zniszczona, to też mogą Państwo zobaczyli

95
00:04:53.830 --> 00:04:55.670
na zdjęciach lotniczych, chociażby

96
00:04:55.670 --> 00:04:57.290
tych, które są w Zamku Królewskiego w Warszawie,

97
00:04:57.510 --> 00:04:59.630
ale również w różnego rodzaju wydawnictwach, czy w internecie.

98
00:04:59.990 --> 00:05:01.990
Rzeczywiście Stare Miasto zostało całkowicie

99
00:05:02.550 --> 00:05:03.690
zniszczone, wypalone,

100
00:05:03.890 --> 00:05:05.970
wyburzone, także zostało tylko i wyłącznie

101
00:05:05.970 --> 00:05:07.910
kilkuty domów. O tym, co się działo

102
00:05:07.910 --> 00:05:10.050
na Starym Mieście, warto też spojrzeć

103
00:05:10.050 --> 00:05:11.250
poprzez wspomnienia

104
00:05:11.250 --> 00:05:13.750
mieszkańców Starego Miasta. Na Starym Mieście

105
00:05:13.750 --> 00:05:15.390
rzeczywiście znajdowało się, pomimo takiej

106
00:05:15.390 --> 00:05:17.510
powszechnej opinii, że mieszkało dosyć

107
00:05:17.510 --> 00:05:19.290
patologiczne środowiska przed wojną, rzeczywiście

108
00:05:19.290 --> 00:05:21.490
było trochę takich mieszkańców, ale

109
00:05:21.490 --> 00:05:23.290
też był to swojego rodzaju taki, można

110
00:05:23.290 --> 00:05:25.510
powiedzieć, galimatias, dlatego, że mieszkali

111
00:05:25.510 --> 00:05:27.310
tam również znane rody

112
00:05:27.310 --> 00:05:29.490
warszawskie, takie, które funkcjonowały

113
00:05:29.490 --> 00:05:31.350
tam od XVIII wieku. Mówiłem

114
00:05:31.350 --> 00:05:33.190
już o tym, że w wielu tych domach,

115
00:05:33.270 --> 00:05:35.290
ja czytając te kwestionacje rejestracyjne właśnie

116
00:05:35.290 --> 00:05:37.430
ze Starówki, znajdowałem tam mnóstwo

117
00:05:37.430 --> 00:05:39.570
ciekawych przedmiotów, w tym również

118
00:05:39.570 --> 00:05:41.430
portretów rodzinnych z kilku

119
00:05:41.430 --> 00:05:43.210
wieków wstecz. Oczywiście to wszystko

120
00:05:43.210 --> 00:05:45.090
przepadło i tak naprawdę ta

121
00:05:45.090 --> 00:05:47.570
puścizna, można powiedzieć, te dobra materialne,

122
00:05:47.570 --> 00:05:49.270
zgromadzone na Starym Mieście

123
00:05:49.270 --> 00:05:51.170
przepadły już bezpowrotnie, zupełnie,

124
00:05:51.290 --> 00:05:53.390
w stu procentach, a to właśnie była

125
00:05:53.390 --> 00:05:55.270
ta najcenniejsza, najstarsza część Warszawy,

126
00:05:55.330 --> 00:05:57.430
jak Państwo wiedzą. Swoje spestrzeżenia

127
00:05:57.430 --> 00:05:59.570
na temat mieszkańców, którzy zostali

128
00:05:59.570 --> 00:06:01.430
wygnani po zdobyciu tej dzielnicy

129
00:06:01.430 --> 00:06:03.350
przez wojska niemieckie, pisała

130
00:06:03.350 --> 00:06:05.570
Janina Lasocka, która obserwując

131
00:06:05.570 --> 00:06:07.070
ludzi, którzy wychodzili,

132
00:06:07.430 --> 00:06:09.470
mówiła o tym, że mnóstwo

133
00:06:09.470 --> 00:06:11.570
rzeczy próbowali zabrać, mieli pełne walicki,

134
00:06:11.670 --> 00:06:13.550
plecaki, oczywiście futra,

135
00:06:13.710 --> 00:06:15.590
które były wówczas niezwykle cenne,

136
00:06:15.590 --> 00:06:17.370
to dobro i strasznie ciążyło.

137
00:06:17.470 --> 00:06:19.450
Podczas tej drogi do Pruszkowa

138
00:06:19.450 --> 00:06:21.050
stopniowo ludzie porzucali

139
00:06:21.050 --> 00:06:23.150
przedmioty, które ze sobą wynosili.

140
00:06:23.530 --> 00:06:25.270
Jak pisała sama, padają na bruk

141
00:06:25.270 --> 00:06:27.450
cenne futra, srebrne naczynia, obrazy

142
00:06:27.450 --> 00:06:28.610
i nikt się po nie nie schyla.

143
00:06:28.970 --> 00:06:31.150
Czy ważne są futra, srebra, obrazy?

144
00:06:31.270 --> 00:06:33.130
Ważne jest tylko życie, które trzeba ratować.

145
00:06:33.310 --> 00:06:35.530
I taki był los właśnie tych przedmiotów.

146
00:06:35.630 --> 00:06:37.450
Zabierano często rzeczy najcenniejsze,

147
00:06:37.630 --> 00:06:39.470
ale później niestety je porzucano

148
00:06:39.470 --> 00:06:41.090
w obliczu zagrożenia życia.

149
00:06:41.350 --> 00:06:43.310
Maria Czerniewiczowa z Żabińskich,

150
00:06:43.310 --> 00:06:45.050
która mieszkała na Kapucyńskiej,

151
00:06:45.230 --> 00:06:46.850
zapamiętała, jak Niemcy przyszli do niej

152
00:06:46.850 --> 00:06:47.650
1 września.

153
00:06:47.870 --> 00:06:49.370
Kazali wszystkim ukrywającym się

154
00:06:49.370 --> 00:06:50.850
w piwnicach natychmiast wychodzić,

155
00:06:50.910 --> 00:06:52.570
nie pozwalając iść na górę po rzeczy.

156
00:06:52.990 --> 00:06:54.310
Czasem przy nas jeszcze Niemcy

157
00:06:54.310 --> 00:06:55.610
biegali po wszystkich piętrach

158
00:06:55.610 --> 00:06:57.010
i oblewali meble, pościeli,

159
00:06:57.070 --> 00:06:58.010
ściany benzyną tak,

160
00:06:58.190 --> 00:06:59.210
że wkrótce cały dom

161
00:06:59.210 --> 00:07:00.110
spłonął w płomieniach.

162
00:07:00.230 --> 00:07:01.350
Co pokazuje właśnie,

163
00:07:01.470 --> 00:07:03.630
że jakby już po wygnaniu osób,

164
00:07:03.770 --> 00:07:04.970
oni znów oczywiście

165
00:07:04.970 --> 00:07:06.570
grabili i oblewali wszystko,

166
00:07:06.590 --> 00:07:07.710
co się tylko dało.

167
00:07:07.850 --> 00:07:08.770
Ranny powstanie

168
00:07:08.770 --> 00:07:09.570
Sandrzej Duma,

169
00:07:09.950 --> 00:07:11.210
który pozostał w oficynie domu

170
00:07:11.210 --> 00:07:12.430
przy ulicy Kinińskiego 3,

171
00:07:12.690 --> 00:07:13.570
podczas pacyfikacji

172
00:07:13.570 --> 00:07:14.450
szpitala powstańczego

173
00:07:14.450 --> 00:07:15.310
przy ulicy 2 i 7,

174
00:07:15.350 --> 00:07:16.230
zaobserwował, że

175
00:07:16.230 --> 00:07:17.410
gdy ci żołnierze

176
00:07:17.410 --> 00:07:18.590
z brygad wschodnich,

177
00:07:18.670 --> 00:07:20.090
nazywał ich kryminalistami

178
00:07:20.090 --> 00:07:21.290
z brygady Dirlewangera,

179
00:07:21.410 --> 00:07:22.590
konwojowali ludność cywilną

180
00:07:22.590 --> 00:07:23.190
do Pruszkowa,

181
00:07:23.750 --> 00:07:24.650
właśnie ruiny

182
00:07:24.650 --> 00:07:25.410
Starego Miasta

183
00:07:25.410 --> 00:07:26.430
patrolowało wojsko,

184
00:07:26.730 --> 00:07:28.350
a grabieżą porzuconego mienia

185
00:07:28.350 --> 00:07:29.490
zajęli się żandarmi.

186
00:07:29.670 --> 00:07:31.290
Widział tych żołnierzy

187
00:07:31.290 --> 00:07:32.710
przy wejście do kościoła Kapucynów

188
00:07:32.710 --> 00:07:33.390
na Sanatorskiej.

189
00:07:33.450 --> 00:07:34.270
Żandarmi wynosili

190
00:07:34.270 --> 00:07:35.210
z piwnic świątyni

191
00:07:35.210 --> 00:07:36.250
walizki,

192
00:07:36.250 --> 00:07:37.370
które były tam zgromadzone.

193
00:07:37.590 --> 00:07:38.250
Tam rzeczywiście

194
00:07:38.250 --> 00:07:39.330
znajdowało się mnóstwo

195
00:07:39.330 --> 00:07:40.510
niezwykle cennych dóbr,

196
00:07:40.630 --> 00:07:42.050
ponieważ właśnie

197
00:07:42.050 --> 00:07:44.210
podziemia kościoła Kapucynów

198
00:07:44.210 --> 00:07:44.770
na Sanatorskiej

199
00:07:44.770 --> 00:07:46.550
służyły ludności okolicznej

200
00:07:46.550 --> 00:07:47.070
za schron.

201
00:07:47.410 --> 00:07:48.190
W związku z czym

202
00:07:48.190 --> 00:07:49.270
ci wszyscy mieszkańcy

203
00:07:49.270 --> 00:07:50.530
okolic Krakowskiego Przedmieścia,

204
00:07:50.630 --> 00:07:50.990
Starówki,

205
00:07:51.070 --> 00:07:51.850
ale też ulicy Koziej,

206
00:07:51.990 --> 00:07:53.590
tam szukali schronienia.

207
00:07:53.870 --> 00:07:54.970
Wypędzona do Pruszkowa

208
00:07:54.970 --> 00:07:56.430
ludność z kolei

209
00:07:56.430 --> 00:07:58.310
zostawiła w podziemiach świątyni

210
00:07:58.310 --> 00:07:59.130
i na ulicy

211
00:07:59.130 --> 00:08:00.730
ogromną podobną liczbę bagaży.

212
00:08:00.850 --> 00:08:01.730
Poszucony majątek

213
00:08:01.730 --> 00:08:04.150
padł oczywiście łupem żandarmów.

214
00:08:04.330 --> 00:08:05.770
Kolei ranni powstańcy

215
00:08:05.770 --> 00:08:07.090
Danuta i Mieczysław Gałka,

216
00:08:07.610 --> 00:08:08.490
którzy uratowali się

217
00:08:08.490 --> 00:08:09.090
ze szpitala

218
00:08:09.090 --> 00:08:10.270
przy ulicy Podwale,

219
00:08:10.430 --> 00:08:11.690
widzieli jak małe grupki

220
00:08:11.690 --> 00:08:13.010
Niemców penetrowały piwnicę

221
00:08:13.010 --> 00:08:13.710
i zabierali ze sobą

222
00:08:13.710 --> 00:08:14.150
to wszystko,

223
00:08:14.170 --> 00:08:14.810
co przedstawiało

224
00:08:14.810 --> 00:08:15.890
jakąkolwiek wartość.

225
00:08:16.050 --> 00:08:17.350
Z kolei Stefan Trzciński

226
00:08:17.350 --> 00:08:18.870
był świadkiem egzekucji

227
00:08:18.870 --> 00:08:19.410
na ograbionej

228
00:08:19.410 --> 00:08:20.710
wczesnej ludności cywilnej.

229
00:08:21.030 --> 00:08:21.470
Jak wspomniał,

230
00:08:21.630 --> 00:08:22.770
tuż przed rozstrzelaniem

231
00:08:22.770 --> 00:08:24.390
jeden z esesman

232
00:08:24.390 --> 00:08:25.510
polecił składać

233
00:08:25.510 --> 00:08:26.410
posiadane przez nas

234
00:08:26.410 --> 00:08:27.630
kosztowności do pudełka,

235
00:08:27.750 --> 00:08:28.530
które trzymał w ręku.

236
00:08:28.630 --> 00:08:29.250
Czyli tuż przed

237
00:08:29.250 --> 00:08:30.750
tą egzekucją

238
00:08:30.750 --> 00:08:32.150
zebrał wszystko to,

239
00:08:32.270 --> 00:08:33.530
co udało im się wynieść,

240
00:08:35.770 --> 00:08:36.770
i John Damski,

241
00:08:36.930 --> 00:08:37.770
który organizował

242
00:08:37.770 --> 00:08:38.710
improwizowany szpital

243
00:08:38.710 --> 00:08:39.850
w oficynach pałacu Brilla,

244
00:08:40.270 --> 00:08:41.350
spotkał pewnego dnia

245
00:08:41.350 --> 00:08:42.390
esesmana z koszykiem

246
00:08:42.390 --> 00:08:42.970
wyładowanym

247
00:08:42.970 --> 00:08:44.010
pięknymi kreształami

248
00:08:44.010 --> 00:08:44.650
i porcelaną,

249
00:08:44.810 --> 00:08:46.190
który najwyraźniej ukradł.

250
00:08:46.510 --> 00:08:47.170
Niemiec w zaufaniu

251
00:08:47.170 --> 00:08:48.110
przekazał Damskiemu,

252
00:08:48.150 --> 00:08:49.830
że codziennie o czwartej rano

253
00:08:49.830 --> 00:08:51.030
odwozimy z Jabłonny

254
00:08:51.030 --> 00:08:52.410
swoje przesyłki do Niemiec.

255
00:08:52.530 --> 00:08:54.330
Także codziennie o czwartej rano

256
00:08:54.330 --> 00:08:56.110
oni załadowane walizki

257
00:08:56.110 --> 00:08:57.410
wysyłali do swoich rodzin.

258
00:08:57.590 --> 00:08:58.190
Właśnie tych dóbr,

259
00:08:58.250 --> 00:09:00.130
które udało im się zrabować.

260
00:09:00.730 --> 00:09:01.530
Proszę państwa,

261
00:09:01.590 --> 00:09:03.230
mam przed sobą pismo AS

262
00:09:03.230 --> 00:09:06.570
z 5 marca 1939 roku,

263
00:09:06.770 --> 00:09:07.990
które było to takie

264
00:09:07.990 --> 00:09:09.290
dosyć ekskluzywne pismo,

265
00:09:09.490 --> 00:09:09.950
można powiedzieć,

266
00:09:09.970 --> 00:09:10.710
w ówczesnych czasach,

267
00:09:10.810 --> 00:09:11.330
ilustrowane,

268
00:09:11.430 --> 00:09:13.310
mówiące o życiu salonowym,

269
00:09:13.410 --> 00:09:13.950
o elitach,

270
00:09:14.130 --> 00:09:15.430
o wspaniałych podróżach,

271
00:09:15.510 --> 00:09:16.850
ale też o kolekcjach.

272
00:09:16.970 --> 00:09:18.270
Są tutaj dwa artykuły.

273
00:09:18.430 --> 00:09:19.390
Jeden z tych artykułów

274
00:09:19.390 --> 00:09:20.630
opowiada o kolekcji,

275
00:09:20.650 --> 00:09:21.830
jest wywiadem

276
00:09:21.830 --> 00:09:23.230
ze słynnym psychografologiem

277
00:09:24.230 --> 00:09:25.270
Rafałem Shermanem.

278
00:09:25.810 --> 00:09:26.870
Był to kolekcjoner

279
00:09:26.870 --> 00:09:27.690
pochodzenia żydowskiego,

280
00:09:27.810 --> 00:09:29.030
który miał wspaniałe zbiory.

281
00:09:29.090 --> 00:09:29.690
Zresztą, co ciekawe,

282
00:09:29.770 --> 00:09:30.850
w tej gazecie widzimy

283
00:09:30.850 --> 00:09:32.230
Shermanach przy biurku,

284
00:09:32.350 --> 00:09:34.130
z tyłu za nim obrazy.

285
00:09:34.250 --> 00:09:35.510
Widzimy tutaj obrazy

286
00:09:35.510 --> 00:09:36.390
ze szkoły holenderskiej,

287
00:09:36.510 --> 00:09:37.230
siedemnastowieczne,

288
00:09:37.350 --> 00:09:38.330
kilka różnego rodzaju

289
00:09:38.330 --> 00:09:39.570
scen rodzajowych,

290
00:09:39.670 --> 00:09:40.330
czy portretów.

291
00:09:40.570 --> 00:09:42.170
Wszystko to jest dawne malarstwo.

292
00:09:42.310 --> 00:09:43.430
Widzimy jego jadalnię,

293
00:09:44.370 --> 00:09:45.710
dosłownie tak obwieszoną

294
00:09:45.710 --> 00:09:47.010
różnego rodzaju malarstwem,

295
00:09:47.110 --> 00:09:48.510
ale również też zastawionym

296
00:09:48.510 --> 00:09:49.350
rzemiosłem artystycznym,

297
00:09:49.430 --> 00:09:50.150
że dosłownie nie da się

298
00:09:50.150 --> 00:09:51.610
wetknąć palca między ramami.

299
00:09:52.170 --> 00:09:53.550
Miał wspaniałą kolekcję,

300
00:09:53.610 --> 00:09:54.310
to też na jednym zdjęciu

301
00:09:54.310 --> 00:09:56.150
widać pod tymi obrazami

302
00:09:56.150 --> 00:09:56.910
ze szkoły holenderskiej,

303
00:09:57.090 --> 00:09:58.270
wspaniałą kolekcję dzwonków

304
00:09:58.270 --> 00:09:59.430
od XVI wieku,

305
00:09:59.430 --> 00:10:01.630
aż po 18. Dzwonków dla służby,

306
00:10:01.730 --> 00:10:02.450
co ciekawe.

307
00:10:02.890 --> 00:10:05.470
Los jego jest dosyć tajemniczy.

308
00:10:05.530 --> 00:10:06.850
On po prostu we wrześniu

309
00:10:06.850 --> 00:10:08.550
miał opuścić swoje mieszkania,

310
00:10:08.630 --> 00:10:09.170
ale zniknął.

311
00:10:09.250 --> 00:10:10.230
Nie wiadomo, co się z nim stało.

312
00:10:10.370 --> 00:10:11.790
Prawdopodobnie został w jakiś sposób

313
00:10:11.790 --> 00:10:13.690
może pochwycony i rozstrzelany,

314
00:10:13.810 --> 00:10:14.730
a cały ten zbiór

315
00:10:14.730 --> 00:10:15.790
niestety się rozpierz.

316
00:10:15.930 --> 00:10:17.270
Natomiast uwagę przekuwa

317
00:10:17.270 --> 00:10:18.510
artykuł pod tytułem

318
00:10:18.510 --> 00:10:20.390
wśród arcydzieł prywatnego muzeum.

319
00:10:20.770 --> 00:10:21.630
Ten artykuł,

320
00:10:21.910 --> 00:10:23.190
bogato bardzo ilustrowany,

321
00:10:23.410 --> 00:10:24.480
pokazuje właściciela

322
00:10:25.050 --> 00:10:27.610
cennych zbiorów na nowym świecie,

323
00:10:27.730 --> 00:10:28.890
inżynier Andrzej Boni,

324
00:10:28.890 --> 00:10:30.970
elegancki pan w garniturze,

325
00:10:31.290 --> 00:10:32.450
na tle swoich zbiorów,

326
00:10:32.550 --> 00:10:33.010
w salonie,

327
00:10:33.430 --> 00:10:34.510
ale też widzimy zbliżenia

328
00:10:34.510 --> 00:10:36.170
różnego rodzaju dzieł sztuki,

329
00:10:36.310 --> 00:10:37.130
które posiadał,

330
00:10:37.210 --> 00:10:38.910
widzimy m.in. zreprodukowany

331
00:10:38.910 --> 00:10:40.390
obraz Adriana Brouwera,

332
00:10:40.470 --> 00:10:41.330
Chłopi w karczmie,

333
00:10:41.810 --> 00:10:43.590
ale też wspaniała kolekcja

334
00:10:43.590 --> 00:10:45.950
rysunków wybitnych mistrzów,

335
00:10:46.150 --> 00:10:47.150
wybitnych dzieł sztuki.

336
00:10:47.430 --> 00:10:48.270
Widzimy tutaj

337
00:10:48.270 --> 00:10:50.290
część zaledwie kolekcji

338
00:10:50.290 --> 00:10:51.230
jego rysunków.

339
00:10:51.710 --> 00:10:52.370
Ta kolekcja liczyła

340
00:10:52.370 --> 00:10:53.970
217 egzemplarzy,

341
00:10:54.450 --> 00:10:55.070
Boni wymieniał,

342
00:10:55.070 --> 00:10:56.070
że wśród tych zbiorów

343
00:10:56.070 --> 00:10:57.070
znajdowały się nawet

344
00:10:57.070 --> 00:10:57.770
rysunki

345
00:10:57.770 --> 00:10:58.530
Leonardo da Vinci,

346
00:10:58.610 --> 00:10:59.190
Tim Toretta,

347
00:10:59.310 --> 00:11:00.190
Francesca Albaniego,

348
00:11:00.630 --> 00:11:01.290
Dominikino,

349
00:11:01.530 --> 00:11:02.430
Selvatora Rosa,

350
00:11:02.930 --> 00:11:03.770
Jana Van Goghiena,

351
00:11:03.930 --> 00:11:04.690
Jana Liwensa,

352
00:11:04.830 --> 00:11:05.270
Rubensa,

353
00:11:05.430 --> 00:11:06.110
François Boucher,

354
00:11:06.550 --> 00:11:07.390
Charlesa Lebrena,

355
00:11:07.690 --> 00:11:08.990
Bartolomeu Esteban Murillo,

356
00:11:09.190 --> 00:11:10.010
Angeliki Kaufman,

357
00:11:10.170 --> 00:11:11.030
Daniela Hodowieckiego

358
00:11:11.030 --> 00:11:11.630
i innych,

359
00:11:12.490 --> 00:11:13.650
najsłynniejszych tak naprawdę,

360
00:11:13.830 --> 00:11:14.290
malarzy,

361
00:11:14.650 --> 00:11:15.590
począwszy od XVI

362
00:11:15.590 --> 00:11:16.990
aż do XVIII wieku.

363
00:11:17.310 --> 00:11:18.750
Wśród tej kolekcji

364
00:11:18.750 --> 00:11:20.130
znajdowała się również

365
00:11:20.130 --> 00:11:21.210
osobny zbiór

366
00:11:21.210 --> 00:11:22.370
tysiąca czcionek

367
00:11:22.370 --> 00:11:23.290
liter drukowanych

368
00:11:23.290 --> 00:11:23.650
z okresu

369
00:11:23.650 --> 00:11:25.430
od XVI do XIX wieku,

370
00:11:25.510 --> 00:11:26.250
kolekcja dwustu

371
00:11:26.250 --> 00:11:26.970
sztychów różnych,

372
00:11:27.130 --> 00:11:27.730
czyli grafik

373
00:11:27.730 --> 00:11:28.830
starych szkół,

374
00:11:29.110 --> 00:11:29.850
oprócz tego wspaniała

375
00:11:29.850 --> 00:11:30.330
bioteka,

376
00:11:30.550 --> 00:11:32.950
no książek od XV do XVII wieku,

377
00:11:32.970 --> 00:11:33.790
jak on to wymienił,

378
00:11:34.250 --> 00:11:35.170
ale także kolekcja

379
00:11:35.170 --> 00:11:36.250
sześciuset autografów

380
00:11:36.250 --> 00:11:37.210
znanych osobistości,

381
00:11:37.310 --> 00:11:39.090
począwszy od XVII wieku.

382
00:11:39.570 --> 00:11:40.290
Do tej kolekcji,

383
00:11:40.330 --> 00:11:40.890
co ciekawe,

384
00:11:41.010 --> 00:11:41.950
właśnie na Nowym Świecie

385
00:11:41.950 --> 00:11:43.070
podczas wychodzenia

386
00:11:43.070 --> 00:11:43.810
ze Starego Miasta

387
00:11:43.810 --> 00:11:45.490
trafiła Monika Żeromska.

388
00:11:46.070 --> 00:11:46.870
Chwilowo znalazła

389
00:11:46.870 --> 00:11:48.190
schronię w domu

390
00:11:48.190 --> 00:11:48.810
Andrzeja Boniego,

391
00:11:48.810 --> 00:11:49.650
ale niestety,

392
00:11:49.750 --> 00:11:50.690
no już we wrześniu,

393
00:11:50.770 --> 00:11:51.730
Nowy Świat był bardzo

394
00:11:51.730 --> 00:11:52.730
intensywnie atakowany,

395
00:11:52.830 --> 00:11:53.630
szczególnie w kierunku

396
00:11:53.630 --> 00:11:54.290
Odpowiśla,

397
00:11:54.750 --> 00:11:55.870
górę ulicą Tamki.

398
00:11:56.330 --> 00:11:56.750
Samoloty,

399
00:11:56.890 --> 00:11:57.670
które atakowały

400
00:11:57.670 --> 00:11:58.950
uciekającą ludność cywilną,

401
00:11:59.070 --> 00:12:00.210
nurkowały tak naprawdę

402
00:12:00.210 --> 00:12:01.450
wąwozem tej ulicy Tamki

403
00:12:01.450 --> 00:12:02.130
i ostrzeliwały

404
00:12:02.130 --> 00:12:03.050
z broni pokładowej

405
00:12:03.050 --> 00:12:04.490
uciekającą ludność.

406
00:12:04.890 --> 00:12:05.750
Ludzie jak tylko mogli

407
00:12:05.750 --> 00:12:06.590
chronili się oczywiście

408
00:12:06.590 --> 00:12:07.570
w okolicznych domach.

409
00:12:08.070 --> 00:12:09.230
Ciekawe również jest

410
00:12:09.230 --> 00:12:11.130
wspomnienie Branickiego,

411
00:12:11.310 --> 00:12:11.770
który mówi

412
00:12:11.770 --> 00:12:13.330
o kamienicy swojej na Smolnej,

413
00:12:13.410 --> 00:12:14.510
kiedy ona już zaczyna się palić,

414
00:12:14.570 --> 00:12:15.570
jedzą ostatnie śniadanie

415
00:12:15.570 --> 00:12:17.170
i po tym śniadaniu

416
00:12:17.170 --> 00:12:18.010
właśnie obdarowuje

417
00:12:18.010 --> 00:12:19.630
tych zgromadzonych sąsiadów

418
00:12:19.630 --> 00:12:20.290
na tym śniadaniu

419
00:12:20.290 --> 00:12:21.570
srebrnymi łyżeczkami

420
00:12:21.570 --> 00:12:22.450
ze swojej kolekcji,

421
00:12:22.730 --> 00:12:23.610
a w tym momencie

422
00:12:23.610 --> 00:12:24.770
już kamienicja ta płonie.

423
00:12:25.110 --> 00:12:26.310
Natomiast Dom Boniego

424
00:12:26.310 --> 00:12:27.090
niestety również

425
00:12:27.090 --> 00:12:28.050
nie przetrwał

426
00:12:28.050 --> 00:12:29.030
tego bombardowania,

427
00:12:29.130 --> 00:12:29.750
tych zniszczeń,

428
00:12:29.850 --> 00:12:30.730
spłonął całkowicie

429
00:12:30.730 --> 00:12:32.050
i tam również niestety

430
00:12:32.050 --> 00:12:32.670
ta kolekcja

431
00:12:32.670 --> 00:12:34.010
217 rysunków

432
00:12:34.010 --> 00:12:35.290
najwybitniejszych mistrzów

433
00:12:35.290 --> 00:12:36.050
malarskich

434
00:12:36.050 --> 00:12:37.230
z dawnych wieków.

435
00:12:37.410 --> 00:12:37.950
Co ciekawe,

436
00:12:38.130 --> 00:12:38.870
w tym artykule,

437
00:12:38.970 --> 00:12:39.990
z którego zacząłem,

438
00:12:40.090 --> 00:12:41.010
dziennikarz

439
00:12:41.010 --> 00:12:43.030
Marian Dienst-Dąbrowa

440
00:12:43.490 --> 00:12:44.390
pisze, cytuję,

441
00:12:44.550 --> 00:12:45.890
tak bogatej kolekcji

442
00:12:45.890 --> 00:12:46.810
nie zamierza pan Boni

443
00:12:46.810 --> 00:12:47.470
ukrywać w swych

444
00:12:47.470 --> 00:12:48.510
pięknych apartamentach

445
00:12:48.510 --> 00:12:48.990
w stolicy,

446
00:12:49.090 --> 00:12:49.630
lecz obiecał

447
00:12:49.630 --> 00:12:50.570
niżej podpisanemu

448
00:12:50.570 --> 00:12:51.810
życzyć je w całości

449
00:12:51.810 --> 00:12:52.690
na wystawę

450
00:12:52.690 --> 00:12:53.310
w krakowskim

451
00:12:53.310 --> 00:12:53.910
Towarzystwie

452
00:12:53.910 --> 00:12:54.950
Przyjaciół Sztuk Pięknych.

453
00:12:55.510 --> 00:12:56.130
Proszę państwa,

454
00:12:56.210 --> 00:12:57.170
to jest artykuł z marca.

455
00:12:57.790 --> 00:12:58.370
Nie wiem,

456
00:12:58.430 --> 00:12:59.610
kiedy planowano tę wystawę,

457
00:12:59.730 --> 00:13:00.330
ale podejrzewam,

458
00:13:00.350 --> 00:13:01.390
że gdyby pojechała

459
00:13:01.390 --> 00:13:02.030
do Krakowa,

460
00:13:02.290 --> 00:13:02.810
to być może

461
00:13:02.810 --> 00:13:03.830
zupełnie byłby

462
00:13:03.830 --> 00:13:04.430
inny los

463
00:13:04.430 --> 00:13:05.090
tej kolekcji,

464
00:13:05.170 --> 00:13:06.050
być może by się właśnie

465
00:13:06.050 --> 00:13:06.510
zachowała,

466
00:13:06.590 --> 00:13:07.470
być może nie zdążyłaby

467
00:13:07.470 --> 00:13:08.470
wrócić już do Warszawy,

468
00:13:08.630 --> 00:13:09.530
a rzeczywiście

469
00:13:09.530 --> 00:13:10.530
kolekcja wybitna

470
00:13:10.530 --> 00:13:11.450
takiej rzeczy obecnie

471
00:13:11.450 --> 00:13:13.270
tak znamikomitych artystów

472
00:13:13.270 --> 00:13:14.130
w zbiorach muzealnych

473
00:13:14.130 --> 00:13:14.890
próżno szukać.

474
00:13:14.990 --> 00:13:15.650
Wspomniała kolekcja,

475
00:13:15.730 --> 00:13:16.130
która niestety

476
00:13:16.130 --> 00:13:17.070
całkowicie przepadła.

477
00:13:17.530 --> 00:13:18.890
Kolekcje staromiejskie

478
00:13:18.890 --> 00:13:19.930
przestały istnieć

479
00:13:19.930 --> 00:13:20.530
w stu procentach.

480
00:13:20.630 --> 00:13:21.130
To akurat wiemy,

481
00:13:21.250 --> 00:13:22.030
na pewno wystarczy

482
00:13:22.030 --> 00:13:23.450
spojrzeć na zdjęcia lotnicze.

483
00:13:23.730 --> 00:13:24.870
Mówią też o tym relacje.

484
00:13:25.010 --> 00:13:25.590
Kolekcje, które

485
00:13:25.590 --> 00:13:26.270
rzeczywiście zawierały

486
00:13:26.270 --> 00:13:27.490
wyjątkowe przedmioty.

487
00:13:28.010 --> 00:13:29.090
Ja żegnam się

488
00:13:29.090 --> 00:13:29.950
z państwem na dzisiaj.

489
00:13:30.170 --> 00:13:31.050
Zapraszam do wysłuchania

490
00:13:31.050 --> 00:13:31.970
kolejnego odcinka.

491
00:13:32.070 --> 00:13:32.790
W kolejnym odcinku

492
00:13:32.790 --> 00:13:33.710
opowiemy z kolei

493
00:13:33.710 --> 00:13:34.650
o tym, co działo się

494
00:13:34.650 --> 00:13:35.210
na Pradze

495
00:13:35.210 --> 00:13:36.230
i o stratach

496
00:13:36.230 --> 00:13:37.570
artystów, plastyków.

497
00:13:37.690 --> 00:13:39.170
Stratach wyjątkowych,

498
00:13:39.430 --> 00:13:40.550
bo związanych również

499
00:13:40.550 --> 00:13:41.270
z dziełami sztuki,

500
00:13:41.370 --> 00:13:42.050
które po prostu

501
00:13:42.050 --> 00:13:42.990
nie zdążyły powstać,

502
00:13:43.050 --> 00:13:43.810
które nie powstały.

503
00:13:45.850 --> 00:13:47.050
Audycje kulturalne

504
00:13:47.050 --> 00:13:49.030
w dobrym tonie.