WEBVTT

1
00:00:01.390 --> 00:00:05.150
Audycje kulturalne w dobrym tonie.

2
00:00:05.810 --> 00:00:07.530
Dzień dobry Państwu, Mariusz Klarecki.

3
00:00:07.590 --> 00:00:10.190
Zapraszam Państwa do odsłuchania kolejnego odcinka z cyklu

4
00:00:10.190 --> 00:00:13.450
Kolekcje 44. W dzisiejszym odcinku opowiem Państwu

5
00:00:13.450 --> 00:00:17.170
o kolekcji Weissenhoffów, o tym jak

6
00:00:17.170 --> 00:00:20.650
odbywały się grabieże, rabunki, ale też niszczenie

7
00:00:20.650 --> 00:00:23.250
kwartał po kwartale dzielnic

8
00:00:23.250 --> 00:00:26.090
powstańczego Mokotowa czy Ochoty, a także

9
00:00:26.090 --> 00:00:29.350
o tym jak Niemcy rabowali już po

10
00:00:29.350 --> 00:00:32.290
powstaniu warszawskim. Patrząc na plan

11
00:00:32.290 --> 00:00:35.230
Warszawy, poza oczywiście śródmieściem i starym

12
00:00:35.230 --> 00:00:38.430
miastem, które były zasobne, wielowiekowo budowane

13
00:00:38.430 --> 00:00:41.430
tak naprawdę zbiory i kolekcje, warto wspomnieć

14
00:00:41.430 --> 00:00:44.070
oczywiście o Ochocie i Mokotowie. Mokotów

15
00:00:44.070 --> 00:00:46.870
jedna z najbardziej zasobnych dzielnic, ale również Ochota.

16
00:00:47.030 --> 00:00:50.070
Ochota, ponieważ to właśnie tam osiedliło się wielu

17
00:00:50.070 --> 00:00:53.430
artystów, plastyków, ludzi związanych z kulturą,

18
00:00:53.530 --> 00:00:56.430
sztuką, teatrem, filmem, nowe osiedla

19
00:00:56.430 --> 00:01:00.710
bardzo eleganckie, piękne budynki. Ochota w latach dwudziestych

20
00:01:00.710 --> 00:01:03.870
bardzo się rozwinęła i rzeczywiście tam przyjeżdżało

21
00:01:03.870 --> 00:01:06.730
bardzo dużo inteligencji i w związku z czym te kolekcje

22
00:01:06.730 --> 00:01:10.430
również były bardzo ciekawe, zasobne, no one tak naprawdę

23
00:01:10.430 --> 00:01:14.150
zawierały również dzieła sztuki, które dla nas teraz,

24
00:01:14.470 --> 00:01:17.370
patrzymy na nie jako na dzieła sztuki Ardeko, wówczas był traktowany

25
00:01:17.370 --> 00:01:20.250
zupełnie użytkowo, myślę o meblach, kilimach, dywanach.

26
00:01:20.390 --> 00:01:23.210
Trzeba pamiętać o tym, że nie zawsze takie rzeczy były zgłaszane

27
00:01:23.210 --> 00:01:27.270
jako straty dzieł sztuki. Patrząc teraz z perspektywy osiemdziesięciu

28
00:01:27.270 --> 00:01:31.290
lat na to, dla nas są to dzieła sztuki, wówczas dla współczesnych

29
00:01:31.290 --> 00:01:34.290
były to po prostu przedmioty, które stanowiły wyposażenie wnętrz.

30
00:01:34.510 --> 00:01:38.950
Jedną z wybitnych kolekcji, które były na Ochocie, była kolekcja

31
00:01:38.950 --> 00:01:42.450
należąca do Weissenhoffów. W kolekcji Weissenhoffów

32
00:01:42.450 --> 00:01:45.710
znajdowało się 27 obrazów malarstwa zachodnioeuropejskiego,

33
00:01:45.890 --> 00:01:50.130
ale również 36 obrazów malarstwa polskiego. Również dorobek malarski

34
00:01:50.130 --> 00:01:54.170
Henryka Weissenhoffa, zanego malarza, który malował głównie

35
00:01:54.170 --> 00:01:58.550
pejzaże, martwe natury, także kolekcja rysunków tego artysty,

36
00:01:58.690 --> 00:02:01.950
ale również zbierali Weissenhoffowie rysunki innych artystów,

37
00:02:02.070 --> 00:02:06.770
plastyków, najważniejszych malarzy, artystów XIX wieku.

38
00:02:06.910 --> 00:02:10.290
W kolekcji Weissenhoffów znajdowało się też około 400 sztychów,

39
00:02:10.430 --> 00:02:15.070
czyli grafik najważniejszych artystów i polskich, i zachodnioeuropejskich.

40
00:02:15.070 --> 00:02:20.450
Kolekcja należąca do Weissenhoffów stała spalona, zniszczona,

41
00:02:20.590 --> 00:02:25.350
zrabowana częściowo 8 sierpnia 1944 roku. To był taki czas, kiedy

42
00:02:25.350 --> 00:02:30.410
ochota była sukcesywnie grabiona, plądrowana, a mieszkańcy byli mordowani

43
00:02:30.410 --> 00:02:34.890
przez żołnierzy Rona. Na pobliskim Mokotowie działo się to samo.

44
00:02:35.230 --> 00:02:39.170
Roa a Rona, dwie różne jednostki właściwie składające się z takich samych

45
00:02:39.170 --> 00:02:42.950
kolaborantów wschodniego pochodzenia, którzy byli jednostkami niemieckimi,

46
00:02:43.270 --> 00:02:47.550
Ruska ja oswobodzielna ja narodna ja armia, albo Ruska ja oswobodzielna ja armia,

47
00:02:47.690 --> 00:02:51.890
wykazywały się szczególnym okrucięstwem i bestialstwem, ale też takim

48
00:02:51.890 --> 00:02:55.630
barbarzyństwem można powiedzieć. Proszę Państwa, jak wyglądało

49
00:02:55.630 --> 00:03:01.130
rabowanie Ochoty i Mokotowa? Robiono to systematycznie dom po domu,

50
00:03:01.430 --> 00:03:06.590
ulica po ulicy. Wpadały bandy dzikich żołnierzy, którzy wyrzucali wszystkich

51
00:03:06.590 --> 00:03:11.370
na podwórze, przeprowadzając taki początkowo zupełnie chaotyczny rabunek.

52
00:03:11.530 --> 00:03:15.750
Zabierali to, co im się podobało. Chwytali zegary, jakiś obraz zrywali,

53
00:03:16.010 --> 00:03:19.650
za chwilę i przychodząc z ostatniego mieszkania rzucali to, brali następny,

54
00:03:19.730 --> 00:03:23.570
który wydał im się ciekawszy. Oczywiście bardzo często towarzyszyły temu

55
00:03:23.570 --> 00:03:27.410
morderstwa, też wiele tragicznych oczywiście takich opisów,

56
00:03:27.510 --> 00:03:30.550
kiedy na przykład jeden z poszkodowanych opisuje, że dziewięć otworzył

57
00:03:30.550 --> 00:03:33.430
jego syn i od razu został zastrzelony w wejściu przez żołnierza.

58
00:03:33.430 --> 00:03:37.050
Następnie w momencie, kiedy wygoniono mieszkańców na dziedzinie,

59
00:03:37.090 --> 00:03:40.710
często towarzyszyły temu bicie kolbami i różnego rodzaju bestialstwa,

60
00:03:41.090 --> 00:03:44.590
no, dokonywano przeszukiwań również osobistych, szukano złota,

61
00:03:44.750 --> 00:03:48.530
różnej biżuterii ukrytej. Mężczyźni bardzo często byli od razu zastrzeleni,

62
00:03:48.630 --> 00:03:53.090
kobiety często były gwałcone i rzeczywiście ta grabież w pierwszych dniach

63
00:03:53.090 --> 00:03:56.370
powstania warszawskiego, szczególnie na Ochocie i na Mokotowie,

64
00:03:56.470 --> 00:03:59.950
była wyjątkowo bestialska. Do tego przyczynili się oczywiście ci żołnierze,

65
00:03:59.950 --> 00:04:03.890
którzy wówczas z tym uczestniczyli. Jedną z najciekawszych relacji

66
00:04:03.890 --> 00:04:07.850
związanych właśnie z obserwacją tego, co wyprawiają żołnierze niemieccy,

67
00:04:08.070 --> 00:04:11.510
należała do Karola Pędrowskiego. Karol Pędrowski był lekarzem w szpitalu

68
00:04:11.510 --> 00:04:15.170
początkowo powstańczym na Mokotowie, później był to szpital zamieniony

69
00:04:15.170 --> 00:04:18.750
na szpital dla żołnierzy niemieckich. Widział, jak początkowo jeszcze

70
00:04:19.430 --> 00:04:24.170
żołnierze, no, tak nieznacznie dowcipkując, zabierali różnego rodzaju przedmioty

71
00:04:24.170 --> 00:04:28.010
podczas takich wizyt, w poszukiwaniu różnego rodzaju rzeczy,

72
00:04:28.150 --> 00:04:32.230
które mogłyby ich zainteresować. Później było to już zupełnie chaotyczne,

73
00:04:32.310 --> 00:04:34.970
szczególnie w nocy, po różnych libacjach alkoholowych,

74
00:04:35.090 --> 00:04:38.970
rabowanie, ale też niszczenie. Tutaj zacytuję może słowa

75
00:04:38.970 --> 00:04:43.110
Karola Pędrowskiego, który pisał, że słyszeliśmy całą gamę odgłosów

76
00:04:43.110 --> 00:04:46.070
zniszczenia. Rąbali, coś przewracali, co chwila słuchać było

77
00:04:46.070 --> 00:04:49.550
ich rozradowane wrzaski i znowu sypały się powybijane szyby

78
00:04:49.550 --> 00:04:52.810
i wylatywały na bruk połamane meble. A potem obserwowaliśmy

79
00:04:52.810 --> 00:04:56.230
żołnierzy dźwigających z wysiłkiem olbrzymie wyładowane walizy.

80
00:04:56.610 --> 00:04:59.510
Nieśli je do Białego Domu na rogu ulicy Madalińskiego i Boboli.

81
00:04:59.850 --> 00:05:02.850
Walizy były ciężkie, a oni się spieszyli, tak więc potykali się,

82
00:05:02.930 --> 00:05:05.570
odpoczywali i biegli dalej. Spieszyli się bardzo.

83
00:05:05.710 --> 00:05:09.690
Ci, którzy łup już odnieśli, wracali, ażeby najcenniejsze dobra zagarnąć

84
00:05:09.690 --> 00:05:13.810
dla siebie. O tym wyścigu, w rabowaniu domów opisuje szczególnie

85
00:05:14.330 --> 00:05:18.070
tragicznie w momencie, kiedy występuje kapitulacja walczącego Mokotowa.

86
00:05:18.230 --> 00:05:20.910
Tego dnia, kiedy wchodzą żołnierze niemieccy do Mokotowa,

87
00:05:21.570 --> 00:05:24.530
który się poddał, który skapitulował, Pędrowski zanotował

88
00:05:24.530 --> 00:05:28.450
Nie rozumieliśmy początkowo, po co tam idą, jaki cel ma ta wędrówka żołnierska.

89
00:05:28.530 --> 00:05:30.730
Zobaczyliśmy wkrótce pierwszego powracającego.

90
00:05:30.930 --> 00:05:33.890
Niósł na plecach olbrzymi tobu, uginał się pod jego ciężarę.

91
00:05:34.290 --> 00:05:37.750
Szedł pod prąd, więc chwilami przestawał. Odpoczywał chwilę, szedł dalej.

92
00:05:37.750 --> 00:05:40.570
Coś do niego mówiono, ale on nie zwracał na to uwagi.

93
00:05:41.010 --> 00:05:43.730
Pierwszy wynosił zrabowany dobytek walczącego Mokotowa.

94
00:05:44.030 --> 00:05:46.310
Potem ukazał się drugi powracający żołnierz.

95
00:05:46.370 --> 00:05:49.250
Dźwigał dwie walizy i jeszcze miał coś uwieszonego na szyi.

96
00:05:49.510 --> 00:05:52.950
A potem już płynęły dwie fale żołnierzy i oficerów w dwóch kierunkach.

97
00:05:53.150 --> 00:05:55.470
Ci, którzy wracali, byli obładowani rzeczami.

98
00:05:55.970 --> 00:05:59.250
Jakiś oficer niósł obrazy w ramach, trzymał je pod każdym ramieniem.

99
00:05:59.330 --> 00:06:01.710
Nie mógł ich utrzymać, gdyż były zbyt duże.

100
00:06:02.230 --> 00:06:05.010
Wysywały mu się, poprawiał je, stawiał na ziemi

101
00:06:05.010 --> 00:06:08.210
i obcierał chusteczką uznojone czoło. Wędrowały na ramionach

102
00:06:08.210 --> 00:06:11.110
stojące lampy, zegary stojące i zegary wiszące,

103
00:06:11.210 --> 00:06:14.470
dywany zwinięte w rulony, kosze z porcelaną i kryształami,

104
00:06:14.550 --> 00:06:16.870
czasem nawet meble. Wśród robujących

105
00:06:16.870 --> 00:06:19.830
znajdowali się także intelektualiści. Nieśli w koszach,

106
00:06:19.930 --> 00:06:23.490
ciągnęli na wózkach książki, wielkie księgi oprawne w skórem,

107
00:06:23.590 --> 00:06:26.010
ze złoceniami na grzbietach, księgi rynkopiśmienne,

108
00:06:26.830 --> 00:06:29.790
albumy sztuki światowej. Przedstawiciele Herrenwolku

109
00:06:29.790 --> 00:06:31.710
spieszyli się bardzo, dźwigali walizy

110
00:06:31.710 --> 00:06:34.110
wypchane cudzym dobrem, prowadzili rowery

111
00:06:34.110 --> 00:06:35.570
z przytroczonymi pakami.

112
00:06:35.830 --> 00:06:37.730
Karol Pędrowski zauważył, że wśród tych

113
00:06:37.730 --> 00:06:39.850
rabujących żołnierzy zdarzały się wypadki

114
00:06:39.850 --> 00:06:41.750
Solidarności. Podczas rabunków wskazywaną

115
00:06:41.750 --> 00:06:44.150
sobie nawzajem bardziej zasobne w bogactwo

116
00:06:44.150 --> 00:06:46.130
domy i ulice. Rabusie bardzo się

117
00:06:46.130 --> 00:06:48.070
spieszyli, by jak w najkrótszym

118
00:06:48.070 --> 00:06:49.950
czasie mogli wynieść jak najwięcej

119
00:06:49.950 --> 00:06:52.010
dobra. Niekiedy był to wręcz wyścig

120
00:06:52.010 --> 00:06:53.850
w dotarciu do najbogatszego mieszkania,

121
00:06:54.330 --> 00:06:56.270
którego dotychczas jeszcze nie odnaleziono

122
00:06:56.270 --> 00:06:58.430
lub które pominięto. Zdaniem

123
00:06:58.430 --> 00:07:00.050
pamiętnikarza w basowym rabunku

124
00:07:00.050 --> 00:07:01.810
Breu udział, cytuję,

125
00:07:01.950 --> 00:07:04.250
nie setki, ale tysiące żołnierzy,

126
00:07:04.370 --> 00:07:05.790
może nawet dziesiątki tysięcy.

127
00:07:06.250 --> 00:07:07.970
Koniec cytatu. Chciwość

128
00:07:07.970 --> 00:07:09.910
wojskowych była tak duża,

129
00:07:10.030 --> 00:07:12.290
że nikt nikomu nie pomagał przy dźwiganiu

130
00:07:12.290 --> 00:07:14.450
zrabowanych rzeczy. Aby wywieźć

131
00:07:14.450 --> 00:07:15.870
jeszcze więcej przedmiotów używano

132
00:07:15.870 --> 00:07:17.830
różnego rodzaju środków transportu.

133
00:07:18.250 --> 00:07:19.950
Jeden z żołnierzy prowadził krowę, na której

134
00:07:19.950 --> 00:07:21.810
zawieszone były walizki. Karol Pędrowski

135
00:07:21.810 --> 00:07:24.210
opisuje także to, że jednemu z niemieckich

136
00:07:24.210 --> 00:07:25.930
oficerów zepsuł się dziecinny wózek

137
00:07:25.930 --> 00:07:27.710
załadowany stosem szkła i porcelany.

138
00:07:27.930 --> 00:07:29.950
Żaden z przychodzących obok niższych

139
00:07:29.950 --> 00:07:31.810
rangą żołnierzy nie chciał się zatrzymać, by

140
00:07:31.810 --> 00:07:33.630
pomóc mu w przewiezieniu cennych zdobyczy.

141
00:07:34.490 --> 00:07:35.870
W tym rabowaniu

142
00:07:35.870 --> 00:07:38.330
Niemcy wykorzystywali później

143
00:07:39.050 --> 00:07:40.550
zgromadzonych w ich obozach

144
00:07:40.550 --> 00:07:42.050
robotników. Osoby

145
00:07:42.050 --> 00:07:44.230
złapano oczywiście wywleczone z domów,

146
00:07:44.710 --> 00:07:46.370
później wygnane do obozu przejściowego

147
00:07:46.370 --> 00:07:47.950
w Pruszkowie. Tam również były

148
00:07:47.950 --> 00:07:49.690
kompilowane takie komanda.

149
00:07:49.690 --> 00:07:51.570
Obliczono, że Niemcy

150
00:07:51.570 --> 00:07:53.610
zatrudnili do rabowania

151
00:07:53.610 --> 00:07:55.510
mieszkań warszawskich nawet kilka

152
00:07:55.510 --> 00:07:57.470
tysięcy osób. Tych obozów

153
00:07:57.470 --> 00:07:59.630
było kilka. Jednym z

154
00:07:59.630 --> 00:08:01.170
największych był ten, który

155
00:08:01.470 --> 00:08:02.930
znajdował się przy rogu ulicy

156
00:08:02.930 --> 00:08:04.650
Ragowieckiej i Puławskiej, tam gdzie teraz

157
00:08:04.650 --> 00:08:06.970
jest teren wojskowy. Ci robotnicy

158
00:08:06.970 --> 00:08:08.990
byli z segregowania takie szóstki.

159
00:08:09.330 --> 00:08:10.690
Do każdej szóstki był przydzielony jeden

160
00:08:10.690 --> 00:08:12.430
żołnierz niemiecki, który ich prowadził.

161
00:08:12.430 --> 00:08:14.550
Początkowo ładowano ich wszystkich na ciężarówki.

162
00:08:14.650 --> 00:08:16.130
One podjeżdżały pod odpowiedni

163
00:08:16.130 --> 00:08:18.070
kwartał domu, czy pod odpowiednią ulicę.

164
00:08:18.230 --> 00:08:20.250
I tam metodycznie pokój

165
00:08:20.250 --> 00:08:22.230
po pokoju było wszystko przeszukiwane

166
00:08:22.230 --> 00:08:24.510
i też jakby ładowane

167
00:08:24.510 --> 00:08:26.370
na osobne samochody. W jednym

168
00:08:26.370 --> 00:08:28.170
były na przykład pierzyny, w drugim

169
00:08:28.170 --> 00:08:30.610
były jakieś meble, w trzecim obrazy

170
00:08:30.610 --> 00:08:32.090
i tak dalej. Są również zachowane

171
00:08:32.090 --> 00:08:33.790
wiadomości o tym, że

172
00:08:34.230 --> 00:08:36.510
zdarzali się wśród tych żołnierzy kolekcjonerzy.

173
00:08:36.970 --> 00:08:38.530
Jeden na przykład szukał artystycznej

174
00:08:38.530 --> 00:08:40.170
porcelany. Podjechał ciężarówką

175
00:08:40.170 --> 00:08:42.330
wymoszczoną słomą i do tej ciężarówki

176
00:08:42.330 --> 00:08:44.110
wkładał tą porcelanę, którą wybrał,

177
00:08:44.190 --> 00:08:45.910
a tą, która mu się nie podobała, wyrzucał przez okno.

178
00:08:46.110 --> 00:08:48.050
Jest na przykład też relacja o

179
00:08:49.270 --> 00:08:50.370
wysokim oficerze niemieckim.

180
00:08:51.090 --> 00:08:52.070
W pamiętnikach jest napisane, że

181
00:08:52.070 --> 00:08:54.210
był to generał, który w momencie, kiedy ludzie

182
00:08:54.210 --> 00:08:55.770
byli ładowani do pociągów

183
00:08:55.770 --> 00:08:58.190
na dworcu zachodnim wywożeni do Pruszkowa,

184
00:08:58.230 --> 00:08:59.970
krzyczał do ludzi, że jeśli ktoś ma

185
00:08:59.970 --> 00:09:01.770
znaczki z poczty powstańczej,

186
00:09:01.850 --> 00:09:03.530
daruje mu wolność i puści go wolno.

187
00:09:03.670 --> 00:09:06.070
Nawet ci oficerowie myśleli o tym, że kiedyś

188
00:09:06.070 --> 00:09:07.830
znaczki z poczty powstańczej będą miały

189
00:09:07.830 --> 00:09:10.010
kolekcjonerską wartość. Zresztą taki zbiór

190
00:09:10.010 --> 00:09:12.230
kolekcji znaczków z poczty powstańczej

191
00:09:12.230 --> 00:09:13.550
był jakieś kilka lat temu

192
00:09:13.550 --> 00:09:15.790
na rynku niemieckim odnaleziony. Być może

193
00:09:15.790 --> 00:09:17.610
to jest właśnie ta kolekcja, którą on zebrał.

194
00:09:17.730 --> 00:09:19.850
Trzeba też powiedzieć o tym, jak wyglądała

195
00:09:19.850 --> 00:09:22.090
procedura likwidowania Warszawy

196
00:09:22.090 --> 00:09:23.670
po upadku powstania warszawskiego.

197
00:09:23.870 --> 00:09:25.830
Karol Pędrowski o tym wspomina,

198
00:09:26.010 --> 00:09:27.990
że uczestniczyli w tym chłopcy,

199
00:09:28.170 --> 00:09:30.090
młodzi chłopcy w brunatnych mundurach

200
00:09:30.090 --> 00:09:31.610
ze szturmówek SA,

201
00:09:31.850 --> 00:09:34.050
którzy biegali po wszystkich

202
00:09:34.050 --> 00:09:35.630
domach, otwierali drzwi

203
00:09:35.630 --> 00:09:37.730
na przestrze, otwierali okna po to, żeby

204
00:09:37.730 --> 00:09:39.770
ten pożar łatwiej się przemieszczał

205
00:09:39.770 --> 00:09:41.530
po całym domu. Po tym, jak już zostało to

206
00:09:41.530 --> 00:09:43.250
mieszkanie wyrabowane z tych senniejszych rzeczy,

207
00:09:43.410 --> 00:09:45.770
to co było niepotrzebne, zrzucali na środek pokoju,

208
00:09:45.970 --> 00:09:47.650
oblewali benzyną. Mieli specjalne

209
00:09:47.650 --> 00:09:49.810
zapałki, takie szturmowe, które były w większości

210
00:09:49.810 --> 00:09:51.950
pokryte siarką, po to, żeby dłużej paliły się.

211
00:09:52.530 --> 00:09:53.650
Zrywali właśnie jakieś

212
00:09:53.650 --> 00:09:55.970
takie firanki po to, żeby to powietrze

213
00:09:55.970 --> 00:09:57.650
tam przynosiło ten pożar

214
00:09:57.650 --> 00:09:59.810
i podpalano kwartał po kwartale

215
00:09:59.810 --> 00:10:01.930
metodycznie, podpalano to metaczami płomieni.

216
00:10:01.930 --> 00:10:03.550
Niektórzy przychodzili z mapami,

217
00:10:03.670 --> 00:10:05.570
zakreślali sobie, odkreślali sobie każdy

218
00:10:05.570 --> 00:10:07.790
budynek po kolei spalony. Także dokładnie wiadomo

219
00:10:07.790 --> 00:10:09.570
było, jak to się działo. To, co

220
00:10:09.570 --> 00:10:11.930
udało się wyszabrować, też szło

221
00:10:11.930 --> 00:10:14.150
naprawdę w ogromne ilości,

222
00:10:14.330 --> 00:10:16.170
dlatego, że ci robotnicy wracali

223
00:10:16.170 --> 00:10:17.710
do swoich koszar, do swoich obozów

224
00:10:17.710 --> 00:10:19.910
na pieszo, natomiast ciężarówki wyładowane jechały

225
00:10:19.910 --> 00:10:21.750
na dworzec zachodni i tam wszystko to było

226
00:10:21.750 --> 00:10:24.070
pakowane do pociągów. Podobno było tych ciężarówek

227
00:10:24.070 --> 00:10:26.050
tak dużo, że na Woli tworzył się korek

228
00:10:26.050 --> 00:10:27.510
od wywożonych dóbr.

229
00:10:27.750 --> 00:10:30.050
To jest to, co ja często podkreślam,

230
00:10:30.050 --> 00:10:32.130
że Warszawa przed zniszczeniem została

231
00:10:32.130 --> 00:10:34.010
całkowicie obrabowana. Naprawdę

232
00:10:34.010 --> 00:10:36.010
wyrabowano doszczętnie całe miasto.

233
00:10:36.210 --> 00:10:38.070
Po powstaniu warszawskim właściwie

234
00:10:38.070 --> 00:10:39.790
jedyne dwa kwartały, które zostało

235
00:10:39.790 --> 00:10:42.230
doszczętnie zniszczone, to Stare Miasto i Czerniaków.

236
00:10:42.330 --> 00:10:43.810
Tam były bardzo intensywne walki,

237
00:10:43.930 --> 00:10:46.170
mała powierzchnia, wszystko, co było w środku

238
00:10:46.170 --> 00:10:48.050
w mieszkaniach, zostało doszczętnie zniszczone.

239
00:10:48.170 --> 00:10:49.970
Natomiast pozostałe dzielnice nie miały

240
00:10:49.970 --> 00:10:51.650
takich wysokich zniszczeń, w związku z czym

241
00:10:51.650 --> 00:10:53.910
przed zniszczeniem, przed podpaleniem, wysadzeniem

242
00:10:53.910 --> 00:10:55.910
tych budynków w powietrze, dokładnie

243
00:10:55.910 --> 00:10:57.290
wszystko zostało wyrabowane.

244
00:10:57.290 --> 00:10:59.370
W swoich badaniach

245
00:10:59.370 --> 00:11:01.490
związanych ze wspomnieniami

246
00:11:01.490 --> 00:11:03.210
u tych, którzy przeżyli powstanie

247
00:11:03.210 --> 00:11:05.290
warszawskie, bardzo często odnajduje

248
00:11:05.290 --> 00:11:07.290
takie zapisy, że właściwie w momencie, kiedy

249
00:11:07.290 --> 00:11:09.090
wrócili do mieszkań, nawet

250
00:11:09.090 --> 00:11:11.070
tych niespalonych, które jakiś cudem

251
00:11:11.070 --> 00:11:13.010
zachowały się, one były kompletnie

252
00:11:13.010 --> 00:11:14.970
ogołocone. Tam nie było niczego. Był jakiś

253
00:11:14.970 --> 00:11:16.790
stary garnek pogięty i to było wszystko.

254
00:11:16.910 --> 00:11:18.930
Co też świadcza o tym, że te rzeczy

255
00:11:18.930 --> 00:11:20.850
zostały po prostu wyrabowane. Natomiast

256
00:11:20.850 --> 00:11:22.790
spotkałem się też z takimi historiami,

257
00:11:22.970 --> 00:11:25.290
na przykład Daszewski opisywał taką historię,

258
00:11:25.290 --> 00:11:26.990
że wracając do swojego mieszkania

259
00:11:26.990 --> 00:11:29.030
zobaczył, że na haczyku wisi kółeczko

260
00:11:29.030 --> 00:11:30.930
od obrazu, który był, a pod spodem

261
00:11:30.930 --> 00:11:32.590
jest popiół. Stąd miał stuprocentową

262
00:11:32.590 --> 00:11:34.290
pewność, że ten obraz został po prostu

263
00:11:34.290 --> 00:11:36.090
spalony. Akurat tutaj wiadomo, który

264
00:11:36.090 --> 00:11:37.990
obraz był w posiadaniu Daszewskiego.

265
00:11:37.990 --> 00:11:39.710
To była to wersja Bogu Rodzicy, Józefa

266
00:11:39.710 --> 00:11:42.050
Brandta z 1908 roku, także

267
00:11:42.050 --> 00:11:44.070
obraz, którego zdjęcie zresztą zachowało

268
00:11:44.070 --> 00:11:45.730
się do tej pory i wiadomo było, jak on wyglądał.

269
00:11:46.250 --> 00:11:47.610
Myślę, że dużo z tych

270
00:11:47.610 --> 00:11:49.370
dzieł sztuki, ale też wówczas

271
00:11:49.880 --> 00:11:51.710
przedmiotów, często nawet codziennego użytku,

272
00:11:51.850 --> 00:11:53.350
mówię o srebrach chociażby, czy

273
00:11:53.350 --> 00:11:55.590
jakiejś artystycznej porcelanie, często z tych

274
00:11:55.590 --> 00:11:57.850
rzeczy cały czas korzystano. Trafiły oczywiście

275
00:11:57.850 --> 00:12:00.030
do Niemiec i zostały rozdysponowane

276
00:12:00.030 --> 00:12:01.930
do innych osób. Wiadomo,

277
00:12:02.010 --> 00:12:03.970
że w czasie okupacji mieszkania

278
00:12:03.970 --> 00:12:05.910
były czyszczone i w posażenie

279
00:12:05.910 --> 00:12:07.970
mieszkań wyjeżdżało wraz z urzędnikami

280
00:12:07.970 --> 00:12:09.530
niemieckimi, którzy byli wymieniani,

281
00:12:09.650 --> 00:12:11.870
którzy rotacyjnie zmieniali się i oni

282
00:12:11.870 --> 00:12:13.890
zawsze opuszczając tą Warszawę zabierali

283
00:12:13.890 --> 00:12:15.530
ze sobą wszystko, co było w tym mieszkaniu.

284
00:12:15.750 --> 00:12:17.570
A mieszkanie dostawali właśnie po tych

285
00:12:17.570 --> 00:12:19.250
osobach, które zostały i po

286
00:12:19.770 --> 00:12:21.370
społeczeństwie żydowskim, ale również

287
00:12:21.370 --> 00:12:23.730
po intelektualistach, którzy

288
00:12:23.730 --> 00:12:25.150
na przykład zostali złapani w łapance,

289
00:12:25.390 --> 00:12:27.330
albo którzy zostali podejrzani

290
00:12:27.330 --> 00:12:29.370
o współpracę z państwem podziemnym i

291
00:12:29.370 --> 00:12:31.270
w momencie, kiedy był taki nalot do domu,

292
00:12:31.490 --> 00:12:33.850
to właśnie zabierano mężczyznę

293
00:12:33.850 --> 00:12:35.990
do obozu koncentracyjnego albo na przesłuchanie.

294
00:12:36.110 --> 00:12:37.910
Rodzina została wygnana, a wszystkie

295
00:12:37.910 --> 00:12:39.590
przedmioty nadające się wewnątrz były

296
00:12:39.590 --> 00:12:42.130
rabowane. Te przedmioty, w zależności

297
00:12:42.130 --> 00:12:43.270
od jakości oczywiście,

298
00:12:44.310 --> 00:12:45.590
najciekawsze, najwybitniejsze,

299
00:12:45.690 --> 00:12:47.370
najwspanialsze dzieła sztuki, głównie obrazy,

300
00:12:47.590 --> 00:12:49.390
były przekazywane do urzędów publicznych,

301
00:12:49.470 --> 00:12:51.770
gdzie zdobiły ściany, troszkę słabsze

302
00:12:51.770 --> 00:12:53.910
dla wyższych urzędników, a te najsłabsze

303
00:12:53.910 --> 00:12:56.190
właśnie do takich, można powiedzieć,

304
00:12:56.450 --> 00:12:57.850
zwyczajnych urzędników niemieckich,

305
00:12:58.630 --> 00:13:00.170
których w Warszawie było bardzo dużo.

306
00:13:00.170 --> 00:13:02.370
Erwin Axel wspominając

307
00:13:02.370 --> 00:13:03.950
okupację, już

308
00:13:03.950 --> 00:13:06.010
jako powojenny reżyser teatralny

309
00:13:06.010 --> 00:13:08.210
i pracując w Niemczech, zupełnie przypadkowo

310
00:13:08.210 --> 00:13:09.930
znalazł się u swojej uczennicy,

311
00:13:10.210 --> 00:13:12.010
musiał skorzystać z telefonu, żeby zawiadomić

312
00:13:12.010 --> 00:13:14.110
taksówkę i ona udostępniała mu

313
00:13:14.110 --> 00:13:16.190
gabinet swojego ojca i zobaczył

314
00:13:16.190 --> 00:13:17.850
właśnie w tym pokoju obraz

315
00:13:17.850 --> 00:13:19.790
Wojciecha Kossaka wiszący na ścianie.

316
00:13:20.010 --> 00:13:22.270
Przypomniał sobie, że rzeczywiście jej ojciec

317
00:13:22.270 --> 00:13:24.470
był w czasie Powstania Warszawskiego w Warszawie

318
00:13:24.470 --> 00:13:27.790
i uczestniczył również w pacyfikacji Powstania Warszawskiego.

319
00:13:29.650 --> 00:13:33.430
Audycje kulturalne w dobrym tonie.