WEBVTT

1
00:00:01.390 --> 00:00:05.150
Audycje kulturalne w dobrym tonie.

2
00:00:05.790 --> 00:00:08.650
Dzień dobry Państwu, przy mikrofonie Martyna Matwiejuk.

3
00:00:08.870 --> 00:00:12.770
Dziś w studiu audycji kulturalnych ze mną Agnieszka Bebłowska-Bednarkiewicz,

4
00:00:13.270 --> 00:00:16.390
kuratorka wystawy zatytułowanej Referat Graficzny,

5
00:00:16.530 --> 00:00:24.230
którą od 31 lipca do 8 września można oglądać w Kordegardzie Galerii Narodowego Centrum Kultury.

6
00:00:24.330 --> 00:00:25.130
Dzień dobry Agnieszko.

7
00:00:25.290 --> 00:00:26.470
Dzień dobry, witam Państwa.

8
00:00:26.750 --> 00:00:30.210
Data otwarcia tej wystawy oczywiście nieprzypadkowa.

9
00:00:30.210 --> 00:00:35.170
To wystawa organizowana w związku z przypadającą w tym roku okrągłą,

10
00:00:35.190 --> 00:00:38.610
bo 80. rocznicą wybuchu powstania warszawskiego.

11
00:00:39.350 --> 00:00:43.370
Tytuł ekspozycji odnosi się do działalności Referatu Graficznego

12
00:00:43.370 --> 00:00:46.970
Biura Informacji i Propagandy Komendy Głównej Armii Krajowej.

13
00:00:47.370 --> 00:00:50.730
O tej organizacji powiesz pewnie za chwil kilka.

14
00:00:51.090 --> 00:00:54.350
Zacznijmy od tego, że mimo trwającej wojny,

15
00:00:54.470 --> 00:00:58.670
mimo wybuchu powstania warszawskiego, mimo skrajnie trudnych warunków,

16
00:00:58.670 --> 00:01:03.070
niedoboru materiałów i ciągłej tak naprawdę walki o przetrwanie,

17
00:01:03.350 --> 00:01:04.790
sztuka powstawała.

18
00:01:04.950 --> 00:01:07.430
To nie było tak, że artyści przestali tworzyć.

19
00:01:07.430 --> 00:01:11.650
Tak, oczywiście wielu artystów walczyło z bronią, o czym też wiemy,

20
00:01:11.710 --> 00:01:13.830
i wielu zginęło jako żołnierze.

21
00:01:14.330 --> 00:01:18.430
Natomiast Armia Krajowa przygotowywała się do powstania również tworząc

22
00:01:19.010 --> 00:01:24.550
takie właśnie referaty graficzne, które miały służyć powstańcom i strukturom.

23
00:01:24.690 --> 00:01:29.430
One miały pisać plakaty, odezwy, dlatego że nie było systemu komunikacji.

24
00:01:30.130 --> 00:01:32.610
Trzeba było jakoś dotrzeć do ludzi, do mieszkańców,

25
00:01:32.610 --> 00:01:35.010
dawać im informacje o tym, co się dzieje.

26
00:01:35.150 --> 00:01:37.650
I to właśnie było zadanie artystów.

27
00:01:37.810 --> 00:01:40.110
Miało to też łączyć ludzi, dawać morale.

28
00:01:40.590 --> 00:01:43.650
Bo wyobraźmy sobie takiego cywila, który jest nagle zagubiony,

29
00:01:43.770 --> 00:01:44.750
nie wie, co się dzieje.

30
00:01:45.090 --> 00:01:47.610
Natomiast w momencie, w którym trafia nam plakaty,

31
00:01:49.190 --> 00:01:51.970
które pokazują, że to jest właśnie powstanie,

32
00:01:52.070 --> 00:01:55.210
że trzeba gasić śmury, że trzeba oszczędzać amunicję,

33
00:01:55.250 --> 00:01:57.610
to jest akurat plakat skierowany do żołnierzy.

34
00:01:58.130 --> 00:02:01.530
Szereg po prostu informacji poddawało się w formie graficznej,

35
00:02:01.530 --> 00:02:05.170
żeby ona zwracała uwagę, żeby ona ściągała wzrok,

36
00:02:05.530 --> 00:02:06.630
żeby ona informowała.

37
00:02:06.790 --> 00:02:10.330
Oczywiście bardzo duże znaczenie miała prasa powstańcza,

38
00:02:10.530 --> 00:02:15.610
jak biuletyn informacyjny, który wychodził przez czas powstania.

39
00:02:15.830 --> 00:02:19.190
I tam też plastycy robili winiety na przykład,

40
00:02:19.490 --> 00:02:22.550
związane przede wszystkim oczywiście z symbolami niepodległej Polski.

41
00:02:22.690 --> 00:02:26.970
To były jakieś orzełki i tego typu symbole, czy Polska walcząca.

42
00:02:28.830 --> 00:02:32.810
Natomiast to wszystko było sobie przekazywane z rąk do rąk,

43
00:02:32.990 --> 00:02:37.930
to się rozchodziło, ludzie potem przekazywali, co przeczytali dalej.

44
00:02:38.430 --> 00:02:40.310
Także to miało ogromne znaczenie.

45
00:02:40.530 --> 00:02:43.170
Ale też łączące ludzi,

46
00:02:43.850 --> 00:02:46.730
no trochę jest tak, że kultura jest taką duszą narodu.

47
00:02:46.970 --> 00:02:52.130
I to, że ona powstawała, to właśnie świadczy o takiej sile też tego powstania.

48
00:02:52.130 --> 00:02:58.590
Która praca plastyczna, być może jakaś grafika, plakat, znak pocztowy

49
00:02:58.590 --> 00:03:01.150
najbardziej kojarzy ci się z powstaniem warszawskim?

50
00:03:01.330 --> 00:03:05.030
Jest taki plakat, który zresztą myślę, że wiele z państwa zna.

51
00:03:05.270 --> 00:03:07.750
To jest plakat do broni w szeregach AK,

52
00:03:08.610 --> 00:03:12.550
przygotowany i opracowany przez Mieczysława Jurgielewicza,

53
00:03:12.670 --> 00:03:15.530
to był w ogóle szef referatu graficznego,

54
00:03:15.750 --> 00:03:17.370
oraz Edmunda Burkego.

55
00:03:17.370 --> 00:03:22.150
I to jest rzeczywiście taki plakat, który jest bardzo prosty,

56
00:03:22.230 --> 00:03:26.410
przedstawia żołnierza, który unosi do góry karabin,

57
00:03:26.710 --> 00:03:29.270
prawdopodobnie to był ten słynny automat błyskawica,

58
00:03:29.830 --> 00:03:33.250
i trzyma w rękach flagę polską.

59
00:03:33.710 --> 00:03:37.010
Na dole znajduje się napis właśnie do broni w szeregach AK.

60
00:03:37.430 --> 00:03:40.790
On jest bardzo prosty, bardzo mocny,

61
00:03:41.230 --> 00:03:44.270
ale też bardzo dobrze zakomponowany.

62
00:03:44.270 --> 00:03:48.210
Dlatego on myślę, że robi takie duże wrażenie.

63
00:03:48.810 --> 00:03:50.950
Żyjemy w innych czasach, to jest 80 lat później.

64
00:03:51.550 --> 00:03:55.910
Natomiast plakat, jeden nabój, każdy, jeden Niemiec,

65
00:03:56.070 --> 00:03:59.490
jest rzeczywiście odbierany, może być zupełnie inaczej.

66
00:03:59.590 --> 00:04:02.350
Już teraz byśmy pewnie, nawet przypominając,

67
00:04:02.410 --> 00:04:03.910
nie wystawili jego na ulicach.

68
00:04:04.050 --> 00:04:07.630
Natomiast to chodziło właśnie o kwestię amunicji,

69
00:04:07.870 --> 00:04:10.010
że trzeba bardzo oszczędzać amunicję,

70
00:04:10.010 --> 00:04:13.430
wobec tego nie celować po prostu byle jak,

71
00:04:13.590 --> 00:04:15.150
tylko celować bardzo celnie.

72
00:04:15.970 --> 00:04:19.170
Wspominałaś o tym, jakie były cele tej sztuki,

73
00:04:19.350 --> 00:04:21.790
która powstawała w czasie powstania warszawskiego.

74
00:04:21.990 --> 00:04:25.510
A jak sam ten proces tworzenia w czasie właśnie

75
00:04:25.510 --> 00:04:29.090
niedoboru wszystkiego, w tym materiałów graficznych,

76
00:04:29.210 --> 00:04:30.170
materiałów artystycznych,

77
00:04:30.330 --> 00:04:32.750
jak on się utrwalił we wspomnieniach artystów?

78
00:04:32.750 --> 00:04:36.510
Tak, to bardzo dobrze widać we wspomnieniach Jana Marcina Szancera,

79
00:04:37.250 --> 00:04:41.710
które we fragmentach zresztą pokazujemy na wystawie,

80
00:04:41.850 --> 00:04:43.970
w takiej instalacji wideo.

81
00:04:44.190 --> 00:04:46.830
Jeden z aktorów warszawskich, Piotr Tworek,

82
00:04:47.250 --> 00:04:50.110
odtworzył te wspomnienia, taką adaptację z tych wspomnień.

83
00:04:50.550 --> 00:04:53.430
I tam Szancer mówi bardzo wyraźnie, jak to się stworzyło.

84
00:04:53.510 --> 00:04:55.670
On dostał w pewnym momencie takie zadanie,

85
00:04:56.410 --> 00:05:00.590
jak pracował, dostał przydział w wojskowych zakładach wydawniczych,

86
00:05:00.590 --> 00:05:02.690
które się mieściły w środku miasta na Chmielnej,

87
00:05:02.770 --> 00:05:04.330
bo to wszystko było ścisłe centrum,

88
00:05:04.670 --> 00:05:06.810
czyli też niedaleko naszej Kordegardy.

89
00:05:07.030 --> 00:05:12.510
I on miał zrobić właśnie rysunki z powstania.

90
00:05:12.670 --> 00:05:16.250
I on poszedł razem z żoną, Zofią Szancer,

91
00:05:16.330 --> 00:05:20.270
ona była reporterem, też mamy reprint tej strony

92
00:05:20.270 --> 00:05:23.530
Biuletynu Informacyjnego, to jest dodatek ilustrowany.

93
00:05:23.730 --> 00:05:26.610
Ona jest tam podpisana ZS, to jest właśnie Zofia Szancer,

94
00:05:26.770 --> 00:05:29.030
a wokół są rysunki jej męża.

95
00:05:29.030 --> 00:05:32.830
I Szancer mówi, że on robił bardzo pośpieszne szkice

96
00:05:32.830 --> 00:05:36.770
powstańców na barykadach, w ruinach i piwnicach.

97
00:05:37.250 --> 00:05:40.290
I potem te szkice, raczej takie notatki

98
00:05:40.290 --> 00:05:43.510
i zapamiętane wrażenia, on dopiero później

99
00:05:43.510 --> 00:05:46.310
komponował na wprost, na wpłycie offsetowej

100
00:05:46.310 --> 00:05:48.170
i dopiero potem one były powielane.

101
00:05:48.490 --> 00:05:50.910
Także te warunki były bardzo trudne.

102
00:05:51.430 --> 00:05:55.390
Przyznam, że poziom, tutaj państwo będziecie mogli zobaczyć

103
00:05:55.390 --> 00:06:00.310
cztery grafiki z takiej, to jest barykada powiśle,

104
00:06:00.510 --> 00:06:05.770
to zrobił Ludwik Gardocki, zrobił cztery okładki litograficzne,

105
00:06:06.270 --> 00:06:09.970
które naprawdę są wysokiej klasy pracami.

106
00:06:10.190 --> 00:06:13.050
I to jest niesamowite w powiśle, które było,

107
00:06:13.810 --> 00:06:15.730
naprawdę ciężkie walki się tam toczyły,

108
00:06:15.870 --> 00:06:18.490
a on tworzył znakomite rzeczy.

109
00:06:19.330 --> 00:06:22.570
Pamiętajmy, że artyści zatrzymując się, by szkicować,

110
00:06:22.930 --> 00:06:25.750
ryzykowali życie, które mogli stracić w każdej chwili.

111
00:06:25.910 --> 00:06:28.610
Tak, tak. I to też we wspomnieniach Szancera,

112
00:06:28.710 --> 00:06:30.430
które przywołujemy na wystawie,

113
00:06:30.590 --> 00:06:33.190
to też on opowiada, jak bieg,

114
00:06:33.350 --> 00:06:35.370
to jest też wstrząsające wspomnienie,

115
00:06:35.810 --> 00:06:38.210
razem z żoną biegli przez płonącą chmielną.

116
00:06:38.430 --> 00:06:40.650
Z dwóch stron były płonące kamienice,

117
00:06:41.150 --> 00:06:43.190
oni biegli pomiędzy nimi,

118
00:06:43.470 --> 00:06:44.930
padały jakieś belki,

119
00:06:44.930 --> 00:06:48.110
a jeszcze byli ostrzeliwani z budynku

120
00:06:48.110 --> 00:06:50.470
Banku Gospodarstwa Krajowego,

121
00:06:50.910 --> 00:06:52.910
który jest na Jerozolimskich.

122
00:06:53.590 --> 00:06:56.250
Wobec tego rzeczywiście tam za każdym razem

123
00:06:56.250 --> 00:06:57.270
można było stracić życie.

124
00:06:57.330 --> 00:06:58.910
Zresztą Szantel też wspomina

125
00:06:58.910 --> 00:07:00.690
w sytuacji, kiedy wraca,

126
00:07:00.750 --> 00:07:02.790
bo chciał zrobić o bohaterach starówki,

127
00:07:02.850 --> 00:07:05.430
bo był świadkiem, jak po upadku starówki

128
00:07:05.430 --> 00:07:07.850
wychodzili z kanałów obrońcy

129
00:07:07.850 --> 00:07:10.150
i zrobiło to na nim takie wrażenie,

130
00:07:10.230 --> 00:07:12.150
że chciał poświęcić kolejny dodatek

131
00:07:12.150 --> 00:07:14.910
ilustrowany właśnie obrońcom starówki.

132
00:07:14.930 --> 00:07:17.750
Ale jak wrócił do zakładów na Chmielnej,

133
00:07:17.930 --> 00:07:19.810
się okazało, że tam wsładła bomba

134
00:07:19.810 --> 00:07:21.350
i wszyscy, którzy tam byli,

135
00:07:21.550 --> 00:07:22.490
schronili się do piwnic,

136
00:07:22.870 --> 00:07:26.170
zginęli, przygnieceni maszynami drukarskimi.

137
00:07:26.650 --> 00:07:28.830
To było takie właśnie też życie grafików.

138
00:07:28.950 --> 00:07:30.290
Oni z jednej strony pracowali,

139
00:07:31.010 --> 00:07:32.210
tworzyli kolejne nowe,

140
00:07:32.570 --> 00:07:33.630
potem się przenosili,

141
00:07:33.810 --> 00:07:35.330
przechodzili kanałami.

142
00:07:35.870 --> 00:07:37.530
Stanisław Tomaszewski też opowiada,

143
00:07:37.570 --> 00:07:39.210
jak szedł kanałami na Mokotów,

144
00:07:39.710 --> 00:07:40.850
też we swoich wspomnianach

145
00:07:40.850 --> 00:07:42.310
Benefisk Konspiratora.

146
00:07:42.310 --> 00:07:43.830
I to są rzeczywiście,

147
00:07:44.450 --> 00:07:45.110
nie można powiedzieć,

148
00:07:45.170 --> 00:07:47.990
że oni mieli świetnie wyposażone pracownie,

149
00:07:48.130 --> 00:07:49.210
gdzie po prostu

150
00:07:50.830 --> 00:07:52.790
inspirowani powstaniem pracowali.

151
00:07:52.890 --> 00:07:54.490
To wszystko było naprawdę

152
00:07:54.490 --> 00:07:56.930
na granicy życia i śmierci.

153
00:07:57.250 --> 00:07:59.230
I dlatego też te rzeczy są tak

154
00:07:59.230 --> 00:08:01.630
z jednej strony wzruszające,

155
00:08:01.830 --> 00:08:04.110
a z drugiej strony są jakimś też

156
00:08:04.110 --> 00:08:05.590
takim dowodem zbrodni,

157
00:08:06.010 --> 00:08:07.050
są dokumentacją.

158
00:08:07.050 --> 00:08:09.050
No właśnie, jak opowiadałaś o tym,

159
00:08:09.190 --> 00:08:10.510
to skojarzyłam to sobie

160
00:08:10.510 --> 00:08:12.870
z dzisiejszą pracą fotoreporterów wojennych,

161
00:08:13.270 --> 00:08:14.830
którzy po prostu wykonują zdjęcia.

162
00:08:15.030 --> 00:08:16.490
Ale muszę tutaj powiedzieć,

163
00:08:16.610 --> 00:08:18.510
że prace graficzne,

164
00:08:19.070 --> 00:08:20.990
one oddają coś więcej niż zdjęcia.

165
00:08:21.090 --> 00:08:22.950
Bo zdjęcia rzeczywiście zatrzymują,

166
00:08:23.070 --> 00:08:25.430
są taką slikte dokumentacją.

167
00:08:25.510 --> 00:08:27.850
Pokazują, czasami są znakomicie skadrowane.

168
00:08:28.590 --> 00:08:30.510
Pokazują jakiś wyjątkowy,

169
00:08:30.790 --> 00:08:33.430
no każdy zna ten wspaniały uśmiech

170
00:08:33.430 --> 00:08:37.770
Witolda Kierżuna po zdobyciu komendy policji

171
00:08:37.770 --> 00:08:39.230
na krakowskim przedmieściu.

172
00:08:39.310 --> 00:08:41.170
Tutaj zrobię małą dygresję.

173
00:08:41.370 --> 00:08:42.730
A mianowicie przygotowaliśmy

174
00:08:42.730 --> 00:08:44.250
spacerownik dla państwa

175
00:08:44.250 --> 00:08:45.990
po krakowskim przedmieściu,

176
00:08:46.030 --> 00:08:48.230
który opisuje różne epizody powstańcze.

177
00:08:48.330 --> 00:08:49.650
I tam między innymi jest właśnie

178
00:08:49.650 --> 00:08:51.210
naznaczone te miejsce,

179
00:08:51.570 --> 00:08:54.330
które wtedy było komendą policji.

180
00:08:54.450 --> 00:08:56.610
To był jeden z takich ważniejszych

181
00:08:56.610 --> 00:08:58.230
powstańczych działań,

182
00:08:58.310 --> 00:09:02.330
czy takich strategicznych akcji.

183
00:09:02.330 --> 00:09:05.970
Natomiast wracając do mocy grafiki,

184
00:09:06.610 --> 00:09:08.650
grafika po prostu oddaje emocje.

185
00:09:08.850 --> 00:09:10.610
Czasami zdjęcie nie może oddać,

186
00:09:10.690 --> 00:09:11.590
bo oddaje fakt,

187
00:09:11.990 --> 00:09:14.350
że powstaniec strzela,

188
00:09:14.530 --> 00:09:16.190
albo że jest jakiś wybuch.

189
00:09:16.330 --> 00:09:19.110
Natomiast w grafice są ukryte emocje.

190
00:09:19.250 --> 00:09:20.790
I to jest coś,

191
00:09:20.830 --> 00:09:22.810
co robi kolosalne wrażenie.

192
00:09:23.550 --> 00:09:26.350
Wspomniałaś już o kilkorku artystów.

193
00:09:26.710 --> 00:09:29.130
Jakie nazwiska jeszcze warto zapamiętać

194
00:09:29.130 --> 00:09:32.050
właśnie w kontekście twórców działających

195
00:09:32.050 --> 00:09:33.770
w czasie Powstania Warszawskiego?

196
00:09:33.770 --> 00:09:35.890
My będziemy pokazywać pracę,

197
00:09:36.010 --> 00:09:36.890
jak już powiedziałam,

198
00:09:36.950 --> 00:09:38.230
Mieczysława Jurgielewicza,

199
00:09:38.810 --> 00:09:40.730
szefa referatu graficznego,

200
00:09:41.350 --> 00:09:44.110
jego zastępcę Stanisława Tomaszewskiego,

201
00:09:44.330 --> 00:09:45.230
pseudonim Miedza.

202
00:09:45.530 --> 00:09:48.110
Będziemy pokazywali Aleksandra Sołtana,

203
00:09:48.870 --> 00:09:51.170
później właśnie Ludwika Kartockiego,

204
00:09:51.310 --> 00:09:52.070
Marcina Szancera,

205
00:09:52.950 --> 00:09:53.830
Edmunda Burkego.

206
00:09:53.910 --> 00:09:55.110
On razem z Jurgielewiczem

207
00:09:55.110 --> 00:09:56.730
zrobił ten słynny plakat właśnie

208
00:09:56.730 --> 00:09:57.950
do broni w szeregach AK.

209
00:09:57.950 --> 00:10:00.070
i Henryka Chmielewskiego,

210
00:10:00.250 --> 00:10:02.950
który z kolei jest autorem plakatu

211
00:10:02.950 --> 00:10:04.650
Jeden nabój, jeden Niemiec.

212
00:10:05.310 --> 00:10:08.350
Natomiast pokazujemy również zdjęcia,

213
00:10:08.530 --> 00:10:12.290
które pokazują właśnie zastosowanie tych plakatów

214
00:10:12.290 --> 00:10:13.690
na ulicach w czasie Powstania.

215
00:10:14.210 --> 00:10:15.890
Specjalnie wybrałam takie zdjęcia,

216
00:10:15.970 --> 00:10:19.290
które może nie pokazują jakiegoś wielkiego bohaterstwa,

217
00:10:19.470 --> 00:10:21.810
ale pokazują, jak funkcjonowały te druki

218
00:10:21.810 --> 00:10:23.110
właśnie w tamtym czasie.

219
00:10:23.690 --> 00:10:25.990
Myślę, że to jest bardzo ciekawe wspomnienie.

220
00:10:25.990 --> 00:10:28.570
Natomiast jeżeli można powiedzieć jeszcze,

221
00:10:28.730 --> 00:10:30.430
jest coś, czego brakuje.

222
00:10:30.550 --> 00:10:33.650
Proszę zauważyć, że nie ma żadnej kobiety

223
00:10:33.650 --> 00:10:34.690
wśród tych artystów.

224
00:10:34.810 --> 00:10:36.070
I to wcale nie znaczy,

225
00:10:36.250 --> 00:10:38.730
że kobiety nie były plastyczkami,

226
00:10:39.210 --> 00:10:41.750
że one nie działały w referacie graficznym.

227
00:10:41.970 --> 00:10:43.170
Po pierwsze, w ogóle nie wiemy,

228
00:10:43.170 --> 00:10:45.230
ile osób jest w referacie graficznym

229
00:10:45.230 --> 00:10:46.730
i ile osób pracowało,

230
00:10:46.850 --> 00:10:48.990
dlatego, że te materiały nie przetrwały.

231
00:10:49.310 --> 00:10:50.870
Każdy z twórców,

232
00:10:51.210 --> 00:10:52.210
znaczy z autorów,

233
00:10:52.290 --> 00:10:54.270
który opisuje sztukę Powstania

234
00:10:54.270 --> 00:10:56.150
czy sztukę Czasów Okupacji,

235
00:10:56.290 --> 00:10:58.550
nie jest w stanie wymienić wszystkich artystów.

236
00:10:58.750 --> 00:11:00.790
My wiemy, że istniały tam plastyczki.

237
00:11:01.270 --> 00:11:02.510
Między innymi była tam

238
00:11:02.510 --> 00:11:03.990
Wiktoria Gorczyńska,

239
00:11:04.230 --> 00:11:05.230
pseudonim Leti.

240
00:11:05.410 --> 00:11:06.330
I ona na przykład,

241
00:11:07.050 --> 00:11:08.710
biorąc udział czynny w powstaniu,

242
00:11:09.290 --> 00:11:10.810
będąc w czasie działań,

243
00:11:11.050 --> 00:11:12.950
potem została po prostu przewieziona

244
00:11:12.950 --> 00:11:13.750
do Ravensbrück,

245
00:11:13.830 --> 00:11:15.430
gdzie zginęła w 45 roku.

246
00:11:16.230 --> 00:11:17.390
Ci wszyscy autorzy,

247
00:11:17.410 --> 00:11:18.210
o których ja mówię,

248
00:11:18.330 --> 00:11:19.190
po prostu przeżyli.

249
00:11:19.190 --> 00:11:23.770
I ich prace gdzieś albo częściowo się zachowały,

250
00:11:23.930 --> 00:11:24.570
albo częściowo,

251
00:11:24.730 --> 00:11:26.150
tak jak Aleksander Sołtan,

252
00:11:26.330 --> 00:11:28.150
on zakopał swoje prace

253
00:11:28.150 --> 00:11:30.110
pod stertą węgla na Żoliborzu.

254
00:11:30.290 --> 00:11:31.870
I po prostu, jak wrócił,

255
00:11:31.970 --> 00:11:32.910
to odzyskał.

256
00:11:33.410 --> 00:11:35.450
Ale wiele tych prac zginęło.

257
00:11:35.570 --> 00:11:36.970
Tych prac nie ma bardzo dużo.

258
00:11:37.290 --> 00:11:38.130
Natomiast myślę,

259
00:11:38.250 --> 00:11:39.610
że są bardzo ciekawe,

260
00:11:39.650 --> 00:11:40.450
jako taka historia,

261
00:11:40.470 --> 00:11:42.630
takiego nieznanego epizodu powstańczego,

262
00:11:42.830 --> 00:11:45.090
właśnie o działalności plastyków,

263
00:11:45.250 --> 00:11:47.510
którzy nie walczyli akurat na barykadzie,

264
00:11:47.510 --> 00:11:50.130
ale walczyli z piórkiem w ręku

265
00:11:50.130 --> 00:11:51.090
i z rylcem.

266
00:11:51.330 --> 00:11:53.150
O tych miejscach kryjówek,

267
00:11:53.530 --> 00:11:55.410
w których chowana była sztuka

268
00:11:55.410 --> 00:11:57.570
na czas wojny i powstania warszawskiego,

269
00:11:57.710 --> 00:11:59.010
usłyszył państwo także

270
00:11:59.010 --> 00:12:01.050
w cyklu kolekcja 44.

271
00:12:01.470 --> 00:12:03.930
Cyklu, który zarejestrował dla nas

272
00:12:03.930 --> 00:12:05.450
doktor Mariusz Klarecki.

273
00:12:05.570 --> 00:12:06.630
Już dziś zapraszam

274
00:12:06.630 --> 00:12:08.870
do śledzenia audycji kulturalnych.

275
00:12:09.290 --> 00:12:12.270
O tym braku obecności kobiet

276
00:12:12.270 --> 00:12:13.390
w tej historii,

277
00:12:13.490 --> 00:12:14.830
to znaczy braku dokumentacji,

278
00:12:14.970 --> 00:12:15.550
ich działalności,

279
00:12:15.550 --> 00:12:17.870
piszesz też w swoim tekście kuratorskim.

280
00:12:18.150 --> 00:12:19.310
Dodajmy, że wystawie

281
00:12:19.310 --> 00:12:20.310
towarzyszy katalog.

282
00:12:20.550 --> 00:12:21.350
Tam również tekst

283
00:12:21.350 --> 00:12:22.290
Elżbiety Laskowskiej,

284
00:12:22.430 --> 00:12:23.450
która pisze o satyrze

285
00:12:23.450 --> 00:12:24.710
i karykaturze,

286
00:12:24.730 --> 00:12:26.410
jako też takich narzędziach walki,

287
00:12:26.530 --> 00:12:27.550
symbolicznych,

288
00:12:27.610 --> 00:12:29.310
ale nadal bardzo, bardzo istotnych.

289
00:12:29.510 --> 00:12:30.410
Pamiętajmy, że to były

290
00:12:30.410 --> 00:12:31.230
niewielkie pisma,

291
00:12:31.390 --> 00:12:32.170
ulotki, druki,

292
00:12:32.250 --> 00:12:33.730
oczywiście produkowane

293
00:12:33.730 --> 00:12:35.390
przez podziemie w ukryciu,

294
00:12:35.710 --> 00:12:37.330
bardzo często też niszczone,

295
00:12:37.810 --> 00:12:39.670
jak tylko dotarły do odbiorców,

296
00:12:39.790 --> 00:12:41.370
gdzieś chowane, składane.

297
00:12:41.890 --> 00:12:42.830
W związku z tym,

298
00:12:42.950 --> 00:12:44.770
z pewnością niewiele takich materiałów

299
00:12:44.770 --> 00:12:46.150
zachowało się do dzisiaj,

300
00:12:46.310 --> 00:12:47.690
więc to jest też pytanie o to,

301
00:12:47.770 --> 00:12:48.810
czego wymagało

302
00:12:48.810 --> 00:12:50.110
zgromadzenie prac

303
00:12:50.110 --> 00:12:51.330
na taką wystawę.

304
00:12:51.530 --> 00:12:53.170
Przede wszystkim poszukiwań,

305
00:12:53.270 --> 00:12:55.070
ale mamy bardzo

306
00:12:55.070 --> 00:12:57.170
taki żywy kontakt

307
00:12:57.170 --> 00:12:58.710
z Muzeum Niepodległości,

308
00:12:58.830 --> 00:13:00.510
które ma niezwykłe zbiory

309
00:13:00.510 --> 00:13:02.170
i rzeczywiście tutaj

310
00:13:02.170 --> 00:13:03.170
zwróciliśmy się

311
00:13:03.170 --> 00:13:04.890
do Muzeum Niepodległości

312
00:13:04.890 --> 00:13:06.410
z prośbą o wypożyczenie.

313
00:13:07.010 --> 00:13:07.690
Także te rzeczy,

314
00:13:07.790 --> 00:13:09.090
które Państwo będą widzieli,

315
00:13:09.210 --> 00:13:11.110
to są w dużej mierze

316
00:13:11.110 --> 00:13:12.570
z Muzeum Niepodległości.

317
00:13:12.570 --> 00:13:14.410
Zdjęcia pochodzą

318
00:13:14.410 --> 00:13:15.470
z kolekcji

319
00:13:15.470 --> 00:13:17.610
Muzeum Powstania Warszawskiego.

320
00:13:18.350 --> 00:13:20.450
Mamy jeszcze kilka prac

321
00:13:20.450 --> 00:13:21.510
Aleksandra Sołtana,

322
00:13:21.550 --> 00:13:23.190
to z kolei z Muzeum Warszawy

323
00:13:23.190 --> 00:13:25.230
i z Biblioteki Narodowej.

324
00:13:25.370 --> 00:13:27.250
Myśmy wykorzystali

325
00:13:27.250 --> 00:13:28.710
po prostu kilka prac,

326
00:13:28.890 --> 00:13:29.590
które są

327
00:13:29.590 --> 00:13:30.990
w zasobach polone.

328
00:13:30.990 --> 00:13:32.490
I do tego spacerownik

329
00:13:32.490 --> 00:13:33.390
dostępny nie tylko

330
00:13:33.390 --> 00:13:34.290
w wersji papierowej.

331
00:13:34.470 --> 00:13:35.450
Tak, jest to też,

332
00:13:35.550 --> 00:13:36.790
będzie w wersji elektronicznej

333
00:13:36.790 --> 00:13:38.330
zamieszczonej na naszych stronach.

334
00:13:38.390 --> 00:13:38.850
W razie czego,

335
00:13:38.930 --> 00:13:39.430
jak Państwo

336
00:13:39.430 --> 00:13:41.110
nie uda się zdobyć,

337
00:13:41.210 --> 00:13:42.330
to można zawsze

338
00:13:42.330 --> 00:13:43.490
sobie ściągnąć

339
00:13:43.490 --> 00:13:44.750
i przejść się

340
00:13:44.750 --> 00:13:45.730
krakowskim przedmieściem,

341
00:13:45.750 --> 00:13:47.530
obserwując te budynki,

342
00:13:47.630 --> 00:13:48.550
które jeszcze stoją,

343
00:13:48.650 --> 00:13:50.670
a pełniły zupełnie inną rolę

344
00:13:50.670 --> 00:13:52.170
podczas powstania.

345
00:13:52.970 --> 00:13:53.570
Chociażby

346
00:13:53.570 --> 00:13:54.990
w Pałacu Prezydenckim,

347
00:13:55.830 --> 00:13:56.710
który teraz jest

348
00:13:56.710 --> 00:13:57.890
takim najważniejszym

349
00:13:57.890 --> 00:13:58.470
budynkiem

350
00:13:58.470 --> 00:13:59.850
w całej Rzeczypospolitej,

351
00:13:59.850 --> 00:14:00.730
był tak zwany

352
00:14:00.730 --> 00:14:01.350
Deutschhaus,

353
00:14:01.490 --> 00:14:02.490
tam siedzieli Niemce.

354
00:14:02.770 --> 00:14:03.690
Także on,

355
00:14:03.690 --> 00:14:04.990
on nie został zniszczony

356
00:14:04.990 --> 00:14:05.570
między innymi

357
00:14:05.570 --> 00:14:06.470
z tego powodu.

358
00:14:06.770 --> 00:14:07.710
Tak samo

359
00:14:07.710 --> 00:14:09.210
na terenie

360
00:14:09.210 --> 00:14:11.050
Uniwersytetu Warszawskiego

361
00:14:11.050 --> 00:14:12.250
również były

362
00:14:12.250 --> 00:14:13.550
stanowiska niemieckie.

363
00:14:13.730 --> 00:14:15.090
Natomiast w Pałacu Staszice

364
00:14:15.090 --> 00:14:16.310
już siedzieli powstańce.

365
00:14:16.690 --> 00:14:17.370
Tak samo

366
00:14:17.370 --> 00:14:18.670
Kościół Świętego Krzyża.

367
00:14:18.890 --> 00:14:19.810
Więc całe

368
00:14:19.810 --> 00:14:20.810
krakowskie przedmieście

369
00:14:20.810 --> 00:14:21.570
ma niesłychanie

370
00:14:21.570 --> 00:14:22.770
bogatą historię.

371
00:14:23.350 --> 00:14:24.230
Tam przejeżdżały

372
00:14:24.230 --> 00:14:25.350
właśnie transporty

373
00:14:25.350 --> 00:14:26.630
do pacyfikacji

374
00:14:26.630 --> 00:14:27.710
miejsc właśnie

375
00:14:27.710 --> 00:14:29.630
z Uniwersytetu Warszawskiego.

376
00:14:29.850 --> 00:14:30.590
transporty,

377
00:14:30.730 --> 00:14:31.850
więc na Miodowej

378
00:14:31.850 --> 00:14:32.710
była barykada,

379
00:14:32.870 --> 00:14:33.510
którą stworzyli

380
00:14:33.510 --> 00:14:34.870
mieszkańcy ze wszystkiego

381
00:14:34.870 --> 00:14:36.430
i ostrzeliwali

382
00:14:36.430 --> 00:14:38.650
te pędzące samochody

383
00:14:38.650 --> 00:14:40.250
i chcąc osłonić

384
00:14:40.250 --> 00:14:40.930
też starówkę,

385
00:14:41.070 --> 00:14:41.790
która bohatersko

386
00:14:41.790 --> 00:14:42.690
się broniła

387
00:14:42.690 --> 00:14:43.370
do prawie,

388
00:14:43.410 --> 00:14:44.270
że końca sierpnia.

389
00:14:44.530 --> 00:14:45.630
Także ten spacerownik

390
00:14:45.630 --> 00:14:46.590
troszeczkę tak

391
00:14:46.590 --> 00:14:47.730
w minimalnym stopniu,

392
00:14:47.810 --> 00:14:48.410
no bo on też

393
00:14:48.410 --> 00:14:49.090
nie jest

394
00:14:50.130 --> 00:14:50.630
obszerny,

395
00:14:50.770 --> 00:14:51.650
ale chciałby

396
00:14:51.650 --> 00:14:52.830
tak uwrażliwić właśnie,

397
00:14:53.030 --> 00:14:54.090
że o te ulice,

398
00:14:54.250 --> 00:14:55.230
które my przechodzimy

399
00:14:55.230 --> 00:14:56.190
tak spokojnie,

400
00:14:56.310 --> 00:14:57.170
że one były

401
00:14:57.170 --> 00:14:57.850
świadkiem

402
00:14:57.850 --> 00:14:59.450
dramatycznych scen.

403
00:14:59.710 --> 00:15:00.590
Tam byli też

404
00:15:00.590 --> 00:15:01.290
chowani ludzie,

405
00:15:01.430 --> 00:15:02.430
ten Skwer Hoovera,

406
00:15:02.590 --> 00:15:03.570
który jest teraz

407
00:15:03.570 --> 00:15:04.570
takim miłym miejscem

408
00:15:04.570 --> 00:15:05.170
do siedzenia,

409
00:15:05.170 --> 00:15:05.850
był po prostu

410
00:15:05.850 --> 00:15:06.510
cmentarzem

411
00:15:06.510 --> 00:15:07.450
w pewnym momencie.

412
00:15:07.790 --> 00:15:08.370
A najlepiej

413
00:15:08.370 --> 00:15:10.350
taki historyczny spacer

414
00:15:10.350 --> 00:15:10.970
połączyć

415
00:15:10.970 --> 00:15:11.950
z wizytą

416
00:15:11.950 --> 00:15:13.390
w Galerii Kordygarda,

417
00:15:13.570 --> 00:15:13.990
gdzie jeszcze

418
00:15:13.990 --> 00:15:15.090
do 8 września

419
00:15:15.090 --> 00:15:16.070
mogą Państwo

420
00:15:16.070 --> 00:15:16.990
obejrzeć wystawę

421
00:15:16.990 --> 00:15:18.190
Referat Graficzny.

422
00:15:18.370 --> 00:15:19.690
Jej kuratorka

423
00:15:19.690 --> 00:15:21.270
Agnieszka Bebłowska-Bednarkiewicz

424
00:15:21.270 --> 00:15:22.230
opowiedziała dziś

425
00:15:22.230 --> 00:15:23.490
więcej o tej ekspozycji.

426
00:15:23.730 --> 00:15:24.470
Bardzo Ci dziękuję.

427
00:15:24.770 --> 00:15:25.510
Dziękuję bardzo.

428
00:15:25.670 --> 00:15:26.090
Do widzenia.

429
00:15:26.090 --> 00:15:29.510
Audycje kulturalne

430
00:15:29.510 --> 00:15:31.490
w dobrym tonie.