WEBVTT

1
00:00:01.390 --> 00:00:05.090
Audycje kulturalne. W dobrym tonie.

2
00:00:05.660 --> 00:00:12.610
To są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant.

3
00:00:12.710 --> 00:00:18.890
Dzisiaj po raz kolejny będę miała tę wielką przyjemność, żeby zaprosić Was do świata architektury.

4
00:00:19.010 --> 00:00:26.030
Mam wrażenie, że nasze rozmowy poświęcone temu zagadnieniu najczęściej koncentrują się na konkretnych obiektach,

5
00:00:26.030 --> 00:00:35.310
konkretnych miejscach, projektach, budynkach, które możemy oglądać do dziś lub możemy je tylko wspominać dzięki zachowanym zdjęciom czy też rycinom.

6
00:00:35.390 --> 00:00:43.910
Tymczasem dzisiaj skupimy się na konkretnej postaci, która jak już za moment się okaże, tworzyła w bardzo wielu odległych od siebie miejscach Polski.

7
00:00:44.050 --> 00:00:53.430
Również słowo polska jest tutaj umowna, dlatego że Romuald Miller był aktywny zawodowo w latach 1907-1945.

8
00:00:53.430 --> 00:00:59.230
To znaczy w latach, kiedy granice Rzeczpospolitej kształtowały się i ulegały zmianom.

9
00:00:59.330 --> 00:01:04.930
Myślę, że najszerzej można powiedzieć, że jego projekty były rozproszone na obszarze II Rzeczpospolitej,

10
00:01:04.950 --> 00:01:11.110
bo pewnie będziemy dzisiaj rozmawiać i wspominać projekty, które powstały w Łodzi, w Piotrkowie, w Warszawie,

11
00:01:11.250 --> 00:01:15.930
ale także na Pomorzu, Śląsku oraz terenach dzisiejszej Ukrainy.

12
00:01:16.050 --> 00:01:19.990
Romuald Miller będzie bohaterem dzisiejszej rozmowy za sprawą książki.

13
00:01:19.990 --> 00:01:24.210
Książki, która nazywa się W stronę modernizmu. Architekt Romuald Miller.

14
00:01:24.390 --> 00:01:29.530
Mam tę przyjemność, że mogę przedstawić i gościć w dzisiejszym podcaście autora tej książki.

15
00:01:29.630 --> 00:01:35.050
Doktora inżyniera architekta Michała Dudkowskiego, czynnego architekta i badacza architektury,

16
00:01:35.170 --> 00:01:39.810
który siedzi naprzeciwko mnie i z którym, jak mam nadzieję, będziemy o Romualdzie Millerze rozmawiać.

17
00:01:39.890 --> 00:01:41.230
Witam w audycjach kulturalnych.

18
00:01:41.350 --> 00:01:43.070
Dzień dobry, witam panią, witam państwa.

19
00:01:43.070 --> 00:01:49.030
Pierwsze pytanie dotyczy tego, jak to się stało, że pana drogi z Romualdem Millerem się skrzyżowały

20
00:01:49.030 --> 00:01:53.810
i że pan postanowił jego twórczość, jego prace, jego projekty, ale też jego ogromny wkład

21
00:01:53.810 --> 00:01:57.290
w polską architekturę zgłębić, no i ostatecznie opisać.

22
00:01:57.410 --> 00:02:02.310
Historia jest dosyć długa i powiedziałbym skomplikowana i początek ma wiele lat wcześniej,

23
00:02:02.670 --> 00:02:09.870
mianowicie około lat 2008, 2000, może nawet 2007, kiedy to wraz z kolegami z biura projektów AIB

24
00:02:09.870 --> 00:02:13.450
zajmowałem się opracowywaniem projektów dworców kolejowych.

25
00:02:13.570 --> 00:02:17.870
Były to dworce kolejowe, m.in. zabytkowe w Radziwiłłowie i w Modlinie,

26
00:02:17.970 --> 00:02:19.770
które są autorstwa Romualda Millera.

27
00:02:19.870 --> 00:02:22.670
Te budynki, niektóre podniesione zostały właściwie z ruiny,

28
00:02:22.770 --> 00:02:27.470
tak jak dworzec kolejowy w Modlinie, który właściwie miał już częściowo spalony dach

29
00:02:27.470 --> 00:02:29.330
i zawalone stropy.

30
00:02:29.490 --> 00:02:33.570
Jednakże udało się odtworzyć także służę bardzo dobrze w okolicach lotniska Warszawa w Modlinie.

31
00:02:33.690 --> 00:02:37.970
Natomiast w czasie opracowywania dokumentacji projektowych i przygotowania materiałów

32
00:02:37.970 --> 00:02:41.650
do konserwatora zabytków udało mi się zebrać bardzo dużo materiałów

33
00:02:41.650 --> 00:02:44.530
związanych z autorem tych budynków, czyli z Romualdem Millerem.

34
00:02:44.650 --> 00:02:49.190
Okazało się, że to jest dosyć ciekawy architekt, który ma bardzo dużo realizacji,

35
00:02:49.290 --> 00:02:52.710
natomiast dotychczas właściwie jest mniej znany obecnie.

36
00:02:52.790 --> 00:02:56.430
Pamięć o nim, można powiedzieć, że w pewnym momencie przepadła

37
00:02:56.430 --> 00:02:59.770
i miało zapewne na to wpływ wiele elementów,

38
00:02:59.870 --> 00:03:02.910
m.in. to, że budynki właśnie były jego autorstwa rozproszone,

39
00:03:03.030 --> 00:03:06.650
a poza tym powstawały przez szereg lat i były dość zróżnicowane,

40
00:03:06.650 --> 00:03:08.870
jeśli chodzi o formę architektoniczną.

41
00:03:09.110 --> 00:03:12.690
Romualda Millera dotyczy takie określenie, które mam nadzieję,

42
00:03:12.790 --> 00:03:16.090
że zgodzi się pan rozwinąć i pomoże nam lepiej zrozumieć,

43
00:03:16.170 --> 00:03:20.410
mianowicie, że to był jeden z przedstawicieli pierwszego pokolenia

44
00:03:20.410 --> 00:03:21.850
polskich modernistów.

45
00:03:21.930 --> 00:03:24.910
W książce przeczytałam, że do bycia członkiem tej grupy

46
00:03:24.910 --> 00:03:28.870
namaścił go Lech Niemojewski, który w 1934 roku

47
00:03:29.170 --> 00:03:31.910
napisał artykuł o syntezie trzech pokoleń.

48
00:03:31.990 --> 00:03:34.430
On tam zwrócił uwagę, jakie są cechy,

49
00:03:34.430 --> 00:03:38.550
które sprawiają, że akurat ci architekci są przedstawicielami

50
00:03:38.550 --> 00:03:40.550
pierwszego pokolenia polskich modernistów.

51
00:03:40.670 --> 00:03:42.770
Ale czy pan mógłby opowiedzieć, co to znaczy?

52
00:03:42.870 --> 00:03:46.370
Co to znaczy, że Romuald Miller m.in. za takiego architekta

53
00:03:46.370 --> 00:03:47.150
został uznany?

54
00:03:47.350 --> 00:03:50.130
Lech Niemojewski w pewien sposób, można powiedzieć,

55
00:03:50.710 --> 00:03:52.730
syntetyczny spojrzał na swoją epokę

56
00:03:52.730 --> 00:03:54.510
i ten artykuł powstał w latach 30,

57
00:03:54.750 --> 00:03:57.110
w związku z czym widział na własne oczy,

58
00:03:57.210 --> 00:03:58.830
jak architektura się kształtowała

59
00:03:58.830 --> 00:04:01.750
i kim są architekci, którzy projektują współcześnie.

60
00:04:01.750 --> 00:04:05.870
Można powiedzieć, że on zauważył pewne nurty architektoniczne

61
00:04:05.870 --> 00:04:08.830
adekwatnie do pokoleń, czyli właściwie do wieku architektów

62
00:04:08.830 --> 00:04:11.850
i do pierwszego pokolenia architektów modernistów

63
00:04:11.850 --> 00:04:13.430
zakwalifikował tych architektów,

64
00:04:13.530 --> 00:04:15.730
którzy rozpoczęli karierę zawodową

65
00:04:15.730 --> 00:04:17.010
i ukończyli studia jeszcze przed,

66
00:04:17.090 --> 00:04:20.350
którzy ukończyli jeszcze studia przed I wojną światową.

67
00:04:20.530 --> 00:04:22.170
To było o tyle interesujące,

68
00:04:22.250 --> 00:04:23.770
że na terenie ziem polskich

69
00:04:23.770 --> 00:04:25.370
właściwie nie było wyższych uczelni

70
00:04:25.370 --> 00:04:29.190
i niemal wszyscy uzyskiwali wyższe wykształcenie

71
00:04:29.190 --> 00:04:31.910
i praktykę zawodową za granicą,

72
00:04:31.930 --> 00:04:34.770
albo na wschodzie, w Petersburgu czy w Moskwie,

73
00:04:34.930 --> 00:04:39.370
lub też na zachodzie, we Francji czy też w Niemczech.

74
00:04:39.610 --> 00:04:42.750
Nie liczni tylko kończyli Politechnikę Warszawską,

75
00:04:42.890 --> 00:04:44.750
Wydział Architektury, który działał bardzo krótko.

76
00:04:45.190 --> 00:04:48.250
Więc ci architekci byli jakby pierwszymi poszukiwaczami

77
00:04:48.250 --> 00:04:50.210
nowej formy w architekturze,

78
00:04:50.410 --> 00:04:52.550
adekwatnej do zmieniających się czasów,

79
00:04:52.550 --> 00:04:54.550
bo pojęcie modernizmu jest bardzo szerokie

80
00:04:54.550 --> 00:04:56.790
i ono obejmuje nie tylko formę,

81
00:04:56.870 --> 00:04:58.590
ale też w ogóle sposób życia.

82
00:04:58.890 --> 00:05:01.390
Architektura była swego rodzaju odbiciem przemian,

83
00:05:01.470 --> 00:05:02.770
które zachodziły w społeczeństwie.

84
00:05:02.810 --> 00:05:05.250
W przypadku budownictwa chodziło o to,

85
00:05:05.330 --> 00:05:08.090
żeby budynki były adekwatne do potrzeb,

86
00:05:08.230 --> 00:05:09.690
czyli funkcjonalne przede wszystkim.

87
00:05:10.350 --> 00:05:13.050
Natomiast architekci pierwszego pokolenia modernistów

88
00:05:13.050 --> 00:05:15.750
jednakże starali się znaleźć własną formę.

89
00:05:15.950 --> 00:05:18.210
Oni w przeciwieństwie do następnego pokolenia,

90
00:05:18.350 --> 00:05:20.150
czyli drugiego, czyli tych architektów,

91
00:05:20.190 --> 00:05:21.290
którzy już ukończyli studia

92
00:05:21.290 --> 00:05:22.590
po pierwszej wolni światowej

93
00:05:22.590 --> 00:05:23.730
i weszli wtedy do zawodu.

94
00:05:23.890 --> 00:05:26.930
Zasadniczo zaczynali tworzyć architekturę funkcjonalistyczną

95
00:05:26.930 --> 00:05:28.970
w takim nurcie międzynarodowym.

96
00:05:29.070 --> 00:05:30.610
Ci architekci pierwszego pokolenia

97
00:05:30.610 --> 00:05:32.830
szukali po prostu własnego wyrazu,

98
00:05:32.910 --> 00:05:33.610
własnej formy

99
00:05:33.610 --> 00:05:36.010
i mimo wszystko jednak indywidualnego piękna.

100
00:05:36.170 --> 00:05:37.030
Powiedzieliśmy już o tym,

101
00:05:37.150 --> 00:05:38.430
że Romuald Miller,

102
00:05:38.630 --> 00:05:39.630
a dokładnie jego projekty,

103
00:05:39.770 --> 00:05:41.810
były rozproszone po wielu miejscach,

104
00:05:41.890 --> 00:05:43.310
rozproszone geograficznie

105
00:05:43.310 --> 00:05:45.270
po terenach związanych z Rzeczpospolitą.

106
00:05:45.370 --> 00:05:46.850
On sam urodził się w Łodzi,

107
00:05:47.050 --> 00:05:48.310
studiował w Petersburgu,

108
00:05:48.310 --> 00:05:50.330
to nawiązując do tego, co Pan powiedział,

109
00:05:50.410 --> 00:05:52.470
że tutaj nie było uczelni wyższych.

110
00:05:52.570 --> 00:05:54.350
I chciałam Wam zapytać o pierwsze projekty,

111
00:05:54.470 --> 00:05:57.370
właściwie rysunki, które Pan opisuje w książce.

112
00:05:57.710 --> 00:05:59.570
Zwraca uwagę, że Romuald Miller

113
00:05:59.570 --> 00:06:00.830
właściwie od samego początku

114
00:06:00.830 --> 00:06:02.990
charakteryzował się takim bardzo starannym,

115
00:06:03.070 --> 00:06:03.710
bardzo pięknym,

116
00:06:03.790 --> 00:06:05.150
bardzo dokładnym rysunkiem.

117
00:06:05.270 --> 00:06:06.670
Czy to był właśnie efekt studiów,

118
00:06:06.690 --> 00:06:08.110
czy raczej coś, co go pchnęło,

119
00:06:08.230 --> 00:06:09.390
żeby takie studia podjąć?

120
00:06:09.470 --> 00:06:11.170
Moim zdaniem to on po prostu

121
00:06:11.170 --> 00:06:13.030
osiągnął taki poziom dosyć wysoki

122
00:06:13.030 --> 00:06:13.890
na etapie studiów.

123
00:06:13.890 --> 00:06:15.770
Przypuszczam, właściwie to się zachowały

124
00:06:15.770 --> 00:06:18.650
dwa takie rysunki z pierwszego okresu,

125
00:06:18.690 --> 00:06:20.210
czyli z czasów studenckich.

126
00:06:20.290 --> 00:06:21.490
Są to rysunki dyplomowe,

127
00:06:21.750 --> 00:06:24.150
które mamy możliwość zaprezentować

128
00:06:24.150 --> 00:06:25.870
dzięki Pani Profesorom Milanowskiej.

129
00:06:26.390 --> 00:06:28.150
Faktycznie są to rysunki

130
00:06:28.150 --> 00:06:30.710
przedstawiające ratusz oraz cerkiew,

131
00:06:30.970 --> 00:06:33.130
które świadczą o wysokim poziomie

132
00:06:33.130 --> 00:06:33.930
wykształcenia.

133
00:06:34.030 --> 00:06:36.450
Jednakże myślę, że to była kwestia szkoły,

134
00:06:36.550 --> 00:06:37.770
że to była umiejętność,

135
00:06:37.850 --> 00:06:39.030
którą nabył w Petersburgu.

136
00:06:39.030 --> 00:06:41.550
I jak spojrzymy na późniejsze

137
00:06:41.550 --> 00:06:42.930
jego opracowania rysunkowe,

138
00:06:43.110 --> 00:06:45.450
znacznie upraszczał kreskę, formę

139
00:06:45.450 --> 00:06:47.450
i też nie posługiwał się kolorem.

140
00:06:47.530 --> 00:06:48.250
W związku z czym myślę,

141
00:06:48.350 --> 00:06:50.670
że to jest objaw tego czasu,

142
00:06:50.810 --> 00:06:52.130
kiedy studiował.

143
00:06:52.410 --> 00:06:54.610
Już kilkukrotnie w czasie naszej rozmowy

144
00:06:54.610 --> 00:06:56.530
wspomnieliśmy o rozproszeniu

145
00:06:56.530 --> 00:06:57.790
i tym, że można powiedzieć,

146
00:06:57.850 --> 00:07:00.210
że Romuald Miller zapisał się w historii

147
00:07:00.210 --> 00:07:02.170
bardzo różnych miejsc i miast,

148
00:07:02.230 --> 00:07:04.030
z czego wynikało, że podejmował się,

149
00:07:04.290 --> 00:07:06.190
akurat wybierał takie projekty,

150
00:07:06.310 --> 00:07:07.350
wybierał takie wyzwania,

151
00:07:07.350 --> 00:07:09.630
które sprawiały, że można powiedzieć,

152
00:07:09.750 --> 00:07:11.190
że był ciągle w jakiejś podróży,

153
00:07:11.250 --> 00:07:12.650
że zmieniał miejsca zamieszkania,

154
00:07:12.690 --> 00:07:14.350
przez jakiś czas mieszkał w Warszawie.

155
00:07:14.450 --> 00:07:16.290
Warszawa była najważniejszym miastem dla niego,

156
00:07:16.330 --> 00:07:18.090
dlatego, że spędził najwięcej czasu

157
00:07:18.090 --> 00:07:21.030
w okresie szczytowego okresu kariery zawodowej.

158
00:07:21.170 --> 00:07:21.970
On po prostu tak,

159
00:07:22.130 --> 00:07:23.190
urodził się w Łodzi,

160
00:07:23.330 --> 00:07:25.990
choć jak wynika z historii rodziny,

161
00:07:26.230 --> 00:07:28.030
rodzina Millerów wodziła się z Warszawy.

162
00:07:28.130 --> 00:07:29.910
Jego ojciec był maszynistą kolejowym.

163
00:07:30.130 --> 00:07:32.370
W każdym razie po okresie studiów

164
00:07:32.370 --> 00:07:33.250
wrócił do Łodzi

165
00:07:33.250 --> 00:07:35.730
i pracował tam do czasu I wojny światowej

166
00:07:35.730 --> 00:07:37.830
jako zastępca architekta miejskiego,

167
00:07:37.950 --> 00:07:41.030
a następnie zastępca architekta gubernialnego,

168
00:07:41.290 --> 00:07:42.230
guberni Piotrkowskiej.

169
00:07:42.430 --> 00:07:44.890
Po I wojnie światowej zamieszkał w Warszawie

170
00:07:44.890 --> 00:07:47.310
i tutaj aż do śmierci mieszkał tak naprawdę.

171
00:07:47.450 --> 00:07:49.670
Natomiast to rozproszenie jego realizacji

172
00:07:49.670 --> 00:07:51.510
w dużej mierze wynikało z zatrudnienia

173
00:07:51.510 --> 00:07:52.870
oraz tematów, które po prostu

174
00:07:52.870 --> 00:07:54.510
miał szansę realizować.

175
00:07:54.630 --> 00:07:55.870
W związku z czym pierwszy okres

176
00:07:55.870 --> 00:07:57.750
po I wojnie światowej

177
00:07:57.750 --> 00:07:59.190
to czas zatrudnienia

178
00:07:59.190 --> 00:08:00.630
w warszawskiej dyrekcji kolejowej

179
00:08:00.630 --> 00:08:02.130
i budowa dworców.

180
00:08:02.270 --> 00:08:04.610
Jak wiadomo, dworce w różnych miejscowościach

181
00:08:04.610 --> 00:08:05.430
były realizowane

182
00:08:05.430 --> 00:08:08.990
na obszarze dyrekcji kolejowej warszawskiej,

183
00:08:09.230 --> 00:08:11.010
generalnie na terenie obecnego

184
00:08:11.010 --> 00:08:12.290
województwa mazowieckiego.

185
00:08:12.430 --> 00:08:14.230
Oprócz tego zaprojektował dworc w Gdyni,

186
00:08:14.350 --> 00:08:16.990
który też był wynikiem zatrudnienia na kolei.

187
00:08:17.170 --> 00:08:18.830
Projekt tego dworca powstał

188
00:08:18.830 --> 00:08:20.630
w wyniku konkursu zamkniętego.

189
00:08:21.070 --> 00:08:23.010
Natomiast wiele z innych zleceń,

190
00:08:23.090 --> 00:08:24.810
na przykład domy w Chorzowie,

191
00:08:24.910 --> 00:08:27.510
które projektował w latach 30-tych,

192
00:08:28.130 --> 00:08:29.610
były zleceniem, które otrzymało.

193
00:08:29.610 --> 00:08:30.650
Trudno powiedzieć w tej chwili,

194
00:08:30.650 --> 00:08:32.410
co było jakby spowodowane tym,

195
00:08:32.450 --> 00:08:33.770
że akurat otrzymał to zlecenie

196
00:08:33.770 --> 00:08:35.410
i realizowane było w Chorzowie.

197
00:08:35.890 --> 00:08:37.230
To jest też kwestia, myślę,

198
00:08:37.350 --> 00:08:38.270
że współczesnych czasów,

199
00:08:38.290 --> 00:08:39.250
że wielu architektów

200
00:08:39.250 --> 00:08:40.270
otrzymując zlecenia,

201
00:08:40.330 --> 00:08:41.450
czy wygrywając konkursy,

202
00:08:41.510 --> 00:08:42.110
czy przetargi

203
00:08:42.110 --> 00:08:44.070
w różnych częściach Polski

204
00:08:44.070 --> 00:08:45.230
projektują budynki.

205
00:08:51.080 --> 00:08:52.640
Odnośnie dworca w Gdyni

206
00:08:52.640 --> 00:08:53.660
pan w książce

207
00:08:53.660 --> 00:08:55.640
przytacza słowa Kazimierza Pruszyńskiego,

208
00:08:55.860 --> 00:08:57.240
który opisując bryłę,

209
00:08:57.380 --> 00:08:58.840
która powstała w Gdyni

210
00:08:58.840 --> 00:09:00.340
za sprawą Romualda Millera,

211
00:09:00.560 --> 00:09:01.200
wyrażał nadzieję,

212
00:09:01.380 --> 00:09:03.160
że może jakiś litościwy pożar

213
00:09:03.160 --> 00:09:05.520
zmiecie z oblicza Rzeczpospolitej

214
00:09:05.520 --> 00:09:07.400
ten widomy znak wstydu.

215
00:09:07.580 --> 00:09:08.920
Dworzec w Gdyni,

216
00:09:09.020 --> 00:09:10.540
który zaprojektował Romuald Miller,

217
00:09:10.780 --> 00:09:11.620
wydaje mi się,

218
00:09:11.880 --> 00:09:13.600
że różnił się od innych dworców,

219
00:09:13.740 --> 00:09:15.380
które tworzył w innych częściach kraju.

220
00:09:15.540 --> 00:09:16.760
Myślę, że zadam pytanie

221
00:09:16.760 --> 00:09:18.580
o styl Romualda Millera,

222
00:09:18.760 --> 00:09:19.900
o to, czym on się kierował,

223
00:09:19.960 --> 00:09:21.960
czy miał jakieś znaki charakterystyczne,

224
00:09:22.060 --> 00:09:23.320
takie swoje podpisy,

225
00:09:23.460 --> 00:09:24.560
które pojawiały się

226
00:09:24.560 --> 00:09:25.480
w różnych budynkach,

227
00:09:25.720 --> 00:09:27.460
które pozwalały wnioskować,

228
00:09:27.540 --> 00:09:28.940
że to jest właśnie jego dzieło.

229
00:09:29.040 --> 00:09:30.620
Myślę, że w przypadku Millera

230
00:09:30.620 --> 00:09:33.340
tych nurtów, które są charakterystyczne

231
00:09:33.340 --> 00:09:34.820
dla jego twórczości jest kilka.

232
00:09:35.020 --> 00:09:37.040
Tu w przypadku dworca w Gdyni

233
00:09:37.040 --> 00:09:38.760
jest to taki obiekt trochę przejściowy,

234
00:09:38.860 --> 00:09:40.440
ponieważ on łączy cechy

235
00:09:40.440 --> 00:09:42.240
takiego narodowego modernizmu

236
00:09:42.240 --> 00:09:43.500
z elementami art decoy

237
00:09:43.500 --> 00:09:45.760
i takiego modernizmu już

238
00:09:45.760 --> 00:09:48.180
z bardziej uproszczoną formą.

239
00:09:48.800 --> 00:09:50.580
Jeśli chodzi o nawiązanie

240
00:09:50.580 --> 00:09:52.320
do architektury staropolskiej,

241
00:09:52.540 --> 00:09:53.660
którą odczytujemy tutaj

242
00:09:53.660 --> 00:09:56.220
w tym budynku dworcowym w Gdyni,

243
00:09:56.400 --> 00:09:58.040
niewątpliwie miało na to wpływ

244
00:09:58.040 --> 00:09:59.580
w okres, kiedy powstawał projekt.

245
00:09:59.840 --> 00:10:01.820
Trzeba pamiętać, że lata dwudzieste,

246
00:10:02.640 --> 00:10:04.400
kiedy powstawały dworce kolejowe,

247
00:10:04.540 --> 00:10:05.740
a później także dworc w Gdyni,

248
00:10:05.860 --> 00:10:07.160
to był okres kształtowania się

249
00:10:07.160 --> 00:10:08.100
polskiej państwowości

250
00:10:08.100 --> 00:10:09.620
po pierwszej wojnie światowej.

251
00:10:09.800 --> 00:10:11.800
I tutaj kwestią polityczną było to,

252
00:10:12.440 --> 00:10:13.920
aby zademonstrować

253
00:10:13.920 --> 00:10:15.080
przed obcokrajowcami,

254
00:10:15.300 --> 00:10:17.620
że jesteśmy w nowym, wolnym kraju,

255
00:10:17.720 --> 00:10:18.340
który odradza się

256
00:10:18.340 --> 00:10:19.540
po pierwszej wojnie światowej

257
00:10:19.540 --> 00:10:21.260
i po latach zaborów.

258
00:10:21.420 --> 00:10:22.380
W związku z czym stąd

259
00:10:22.380 --> 00:10:23.720
jakby naturalną cechą było

260
00:10:23.720 --> 00:10:25.400
poszukiwanie swojskości

261
00:10:25.400 --> 00:10:26.960
i zacieranie śladów obcych.

262
00:10:26.960 --> 00:10:28.580
To jeśli chodzi o dworce,

263
00:10:28.680 --> 00:10:29.420
które powstawały

264
00:10:29.420 --> 00:10:31.000
na innych liniach kolejowych.

265
00:10:31.480 --> 00:10:32.320
Natomiast w Gdyni,

266
00:10:32.420 --> 00:10:33.480
dworzec w Gdyni był,

267
00:10:33.640 --> 00:10:35.320
jak to zostało już określone,

268
00:10:35.480 --> 00:10:36.520
swego rodzaju bramą

269
00:10:36.520 --> 00:10:36.960
do Rzeczypospolitej.

270
00:10:37.580 --> 00:10:39.300
Dlatego, że było to jakby

271
00:10:39.300 --> 00:10:40.140
nie tylko miejsce,

272
00:10:40.240 --> 00:10:41.320
gdzie wysiadali pasażerowie

273
00:10:41.320 --> 00:10:41.940
z pociągów,

274
00:10:42.240 --> 00:10:43.800
ale też było to jakby

275
00:10:44.400 --> 00:10:45.540
wejście dla tych,

276
00:10:45.560 --> 00:10:46.880
którzy przypływali okrętami

277
00:10:46.880 --> 00:10:48.300
do portu gdyńskiego,

278
00:10:48.420 --> 00:10:49.500
który w tym czasie powstawał.

279
00:10:49.540 --> 00:10:50.740
W związku z czym zakładano,

280
00:10:50.800 --> 00:10:51.460
że to będzie taka,

281
00:10:51.620 --> 00:10:53.020
jakbyśmy dzisiaj powiedzieli,

282
00:10:53.560 --> 00:10:54.080
wizytówka.

283
00:10:54.080 --> 00:10:55.700
Natomiast jeśli chodzi o cechę

284
00:10:55.700 --> 00:10:56.440
charakterystyczną

285
00:10:56.440 --> 00:10:57.780
dla twórczości Millera,

286
00:10:57.880 --> 00:10:59.160
no w przypadku dworców kolejowych

287
00:10:59.160 --> 00:10:59.780
wydaje mi się,

288
00:10:59.820 --> 00:11:01.440
że w ogóle tego okresu,

289
00:11:01.500 --> 00:11:02.780
ponieważ historium narodowy

290
00:11:02.780 --> 00:11:03.940
także pojawia się

291
00:11:03.940 --> 00:11:05.300
w architekturze na przykład,

292
00:11:05.940 --> 00:11:06.920
którą projektował

293
00:11:06.920 --> 00:11:07.760
do Rembertowa

294
00:11:07.760 --> 00:11:08.920
dla wojska.

295
00:11:09.140 --> 00:11:10.720
Ten nurt historyzmu narodowego

296
00:11:10.720 --> 00:11:12.200
był też charakterystyczny

297
00:11:12.200 --> 00:11:13.400
dla wielu innych architektów

298
00:11:13.400 --> 00:11:13.900
tej epoki,

299
00:11:13.980 --> 00:11:14.760
w związku z czym trudno

300
00:11:14.760 --> 00:11:15.460
tutaj szukać

301
00:11:16.120 --> 00:11:16.940
bezpośrednich cech,

302
00:11:17.120 --> 00:11:18.120
takich, które by świadczyły

303
00:11:18.120 --> 00:11:19.060
o tym, że jest to wyłącznie

304
00:11:19.060 --> 00:11:19.660
Romuald Miller.

305
00:11:19.980 --> 00:11:20.600
Można powiedzieć,

306
00:11:20.600 --> 00:11:21.420
że on w pewien sposób

307
00:11:21.420 --> 00:11:23.140
dość perfekcyjnie opanował

308
00:11:23.140 --> 00:11:25.180
stylistykę tego historyzmu

309
00:11:25.180 --> 00:11:25.760
narodowego.

310
00:11:26.460 --> 00:11:27.920
Natomiast niewątpliwie też

311
00:11:27.920 --> 00:11:30.020
szukał swojej własnej estetyki,

312
00:11:30.240 --> 00:11:31.100
czego na przykład

313
00:11:31.100 --> 00:11:32.400
można znaleźć

314
00:11:32.400 --> 00:11:34.500
w takim ekspresjonistycznym

315
00:11:34.500 --> 00:11:35.480
detalu z szarejcegu,

316
00:11:35.620 --> 00:11:36.260
która pojawia się

317
00:11:36.260 --> 00:11:38.000
w wielu obiektach Millera,

318
00:11:38.040 --> 00:11:38.660
między innymi

319
00:11:38.660 --> 00:11:40.400
w domu związkowym

320
00:11:40.400 --> 00:11:41.580
kolejarzy we Lwowie,

321
00:11:41.620 --> 00:11:43.440
czy w architekturze szpitala

322
00:11:43.440 --> 00:11:44.640
na ulicy litewskiej

323
00:11:44.640 --> 00:11:45.220
w Warszawie,

324
00:11:45.300 --> 00:11:46.750
albo w domu kolejarzy

325
00:11:46.750 --> 00:11:48.010
kolejarzy w Łazach.

326
00:11:48.130 --> 00:11:48.730
On po prostu

327
00:11:48.730 --> 00:11:49.670
starał się

328
00:11:49.670 --> 00:11:50.850
z szarej cegły

329
00:11:50.850 --> 00:11:51.990
nowego materiału

330
00:11:51.990 --> 00:11:52.410
w tym czasie

331
00:11:52.410 --> 00:11:53.010
kształtować

332
00:11:53.010 --> 00:11:54.330
nowy, interesujący detal.

333
00:11:54.570 --> 00:11:55.490
Domy kolejarzy

334
00:11:55.490 --> 00:11:56.550
to jest wątek,

335
00:11:56.710 --> 00:11:57.590
który chciałabym

336
00:11:57.590 --> 00:11:58.310
rozwinąć,

337
00:11:58.350 --> 00:11:58.930
dlatego, że

338
00:11:58.930 --> 00:12:00.170
Romuald Miller

339
00:12:00.170 --> 00:12:01.310
zaprojektował kilka

340
00:12:01.310 --> 00:12:01.890
domów

341
00:12:01.890 --> 00:12:02.830
w związku zawodowego

342
00:12:02.830 --> 00:12:03.490
kolejarzy.

343
00:12:03.610 --> 00:12:04.770
Natomiast ja chciałabym

344
00:12:04.770 --> 00:12:05.450
się skupić

345
00:12:05.450 --> 00:12:06.230
na tym jednym,

346
00:12:06.430 --> 00:12:07.630
który od wielu, wielu lat

347
00:12:07.630 --> 00:12:09.190
służy mieszkańcom Warszawy

348
00:12:09.190 --> 00:12:09.750
jako siedziba

349
00:12:09.750 --> 00:12:10.770
teatru Ateneum.

350
00:12:10.890 --> 00:12:12.530
To jest teatr

351
00:12:12.530 --> 00:12:13.550
mieszczący się

352
00:12:13.550 --> 00:12:14.410
na Powiślu,

353
00:12:14.730 --> 00:12:15.550
niedaleko Wisły.

354
00:12:15.550 --> 00:12:16.510
Czy można powiedzieć,

355
00:12:16.630 --> 00:12:17.030
że to jest

356
00:12:17.030 --> 00:12:18.310
sztandarowy projekt,

357
00:12:18.350 --> 00:12:19.010
czy po prostu

358
00:12:19.010 --> 00:12:19.730
taki chyba

359
00:12:19.730 --> 00:12:21.150
najbardziej rozpoznawalny,

360
00:12:21.230 --> 00:12:21.790
dlatego, że

361
00:12:21.790 --> 00:12:22.650
teatry zazwyczaj

362
00:12:22.650 --> 00:12:23.910
przekuwają naszą uwagę?

363
00:12:24.130 --> 00:12:24.830
Jest to budynek,

364
00:12:24.950 --> 00:12:25.870
który należy dalej

365
00:12:25.870 --> 00:12:27.090
do związku zawodowego

366
00:12:27.090 --> 00:12:27.610
kolejarzy,

367
00:12:27.710 --> 00:12:28.410
która jest Federacja

368
00:12:28.410 --> 00:12:29.330
Związków Zawodowych

369
00:12:29.330 --> 00:12:29.890
Kolejarzy.

370
00:12:30.050 --> 00:12:30.690
Teat Ateneum

371
00:12:30.690 --> 00:12:31.910
natomiast dzierżawi

372
00:12:31.910 --> 00:12:33.250
jako instytucja miejska,

373
00:12:33.370 --> 00:12:34.030
dzierżawi około

374
00:12:34.030 --> 00:12:34.990
połowy powierzchni

375
00:12:34.990 --> 00:12:35.670
tego budynku.

376
00:12:36.130 --> 00:12:36.730
Natomiast

377
00:12:36.730 --> 00:12:37.650
związki zawodowe

378
00:12:37.650 --> 00:12:38.830
kolejarzy dalej tam działają

379
00:12:38.830 --> 00:12:39.890
i znajduje się tam nadal

380
00:12:39.890 --> 00:12:41.170
siedziba główna

381
00:12:41.170 --> 00:12:41.830
zarządu

382
00:12:41.830 --> 00:12:42.770
tego związku.

383
00:12:42.890 --> 00:12:43.590
Można powiedzieć,

384
00:12:43.630 --> 00:12:44.310
że w większości

385
00:12:44.310 --> 00:12:45.290
domy kolejarzy,

386
00:12:45.370 --> 00:12:45.930
także nawet

387
00:12:45.930 --> 00:12:47.270
dom kolejarza we Lwowie

388
00:12:47.270 --> 00:12:48.450
również jest użytkowany

389
00:12:48.450 --> 00:12:49.070
przez kolejarzy,

390
00:12:49.130 --> 00:12:50.650
tylko przez ukraińskich.

391
00:12:50.810 --> 00:12:51.890
Natomiast jeśli chodzi

392
00:12:51.890 --> 00:12:52.870
o warszawski dom,

393
00:12:53.030 --> 00:12:53.970
jest to niewątpliwie

394
00:12:53.970 --> 00:12:55.610
największe z budynków

395
00:12:55.610 --> 00:12:56.590
zaprojektowanych

396
00:12:56.590 --> 00:12:57.430
dla kolejarzy

397
00:12:57.430 --> 00:12:58.810
i dość charakterystyczne

398
00:12:58.810 --> 00:12:59.310
o tyle, że

399
00:12:59.310 --> 00:13:00.330
po pierwsze miał być

400
00:13:00.330 --> 00:13:00.790
przede wszystkim

401
00:13:00.790 --> 00:13:01.710
siedzibą główną

402
00:13:01.710 --> 00:13:02.410
związku.

403
00:13:02.510 --> 00:13:03.390
Powstawał jako pierwszy

404
00:13:03.390 --> 00:13:03.910
w związku z czym

405
00:13:03.910 --> 00:13:04.690
był swego rodzaju

406
00:13:04.690 --> 00:13:05.770
takim manifestem też

407
00:13:05.770 --> 00:13:06.890
i politycznym

408
00:13:06.890 --> 00:13:07.730
i siły związku,

409
00:13:07.810 --> 00:13:08.430
a ponadto

410
00:13:08.430 --> 00:13:10.050
miał połączyć

411
00:13:10.050 --> 00:13:11.250
zarówno pomieszczenia

412
00:13:11.250 --> 00:13:12.710
dla działalności związkowej,

413
00:13:12.870 --> 00:13:13.330
politycznej,

414
00:13:13.450 --> 00:13:14.290
jak i kulturalnej.

415
00:13:14.310 --> 00:13:15.650
a także hotelowej,

416
00:13:15.690 --> 00:13:16.870
tak aby mogli kolejarze

417
00:13:16.870 --> 00:13:18.250
z innych regionów Polski

418
00:13:18.250 --> 00:13:19.770
przyjechać do Warszawy

419
00:13:19.770 --> 00:13:20.910
i po prostu

420
00:13:20.910 --> 00:13:22.110
zwiedzić Warszawę,

421
00:13:22.190 --> 00:13:22.710
zanocować

422
00:13:22.710 --> 00:13:23.570
gdzieś w restauracji.

423
00:13:24.410 --> 00:13:25.350
Niewątpliwie teatr

424
00:13:25.350 --> 00:13:25.850
Ateneum

425
00:13:25.850 --> 00:13:26.770
jest dużo bardziej

426
00:13:26.770 --> 00:13:28.130
charakterystycznym szyldem

427
00:13:28.130 --> 00:13:29.790
niż Federacja Związku Zawodowego

428
00:13:29.790 --> 00:13:30.350
Kolejarzy.

429
00:13:30.470 --> 00:13:30.810
Natomiast

430
00:13:30.810 --> 00:13:32.510
obie instytucje

431
00:13:32.510 --> 00:13:33.130
bardzo dobrze

432
00:13:33.130 --> 00:13:34.390
współpracują

433
00:13:34.390 --> 00:13:34.910
razem

434
00:13:34.910 --> 00:13:35.810
i funkcjonują

435
00:13:35.810 --> 00:13:36.790
od bardzo wielu lat.

436
00:13:37.230 --> 00:13:37.810
Teatr Ateneum

437
00:13:37.810 --> 00:13:39.530
powstał w 1928 roku.

438
00:13:39.670 --> 00:13:40.350
Dostał założony

439
00:13:40.350 --> 00:13:41.630
wtedy, kiedy

440
00:13:41.630 --> 00:13:43.190
otwarto dom kolejarza.

441
00:13:43.190 --> 00:13:44.910
Na początku był to

442
00:13:44.910 --> 00:13:45.750
teatr założony

443
00:13:45.750 --> 00:13:47.310
przez instytucje

444
00:13:47.310 --> 00:13:48.170
powiązane ze

445
00:13:48.170 --> 00:13:49.010
Związkiem Zawodowym

446
00:13:49.010 --> 00:13:49.510
Kolejarzy.

447
00:13:49.610 --> 00:13:50.230
Natomiast po

448
00:13:50.230 --> 00:13:51.150
II Światowej

449
00:13:51.150 --> 00:13:52.470
był instytucją

450
00:13:52.470 --> 00:13:53.050
państwową.

451
00:13:53.170 --> 00:13:53.810
Obecnie jest to

452
00:13:53.810 --> 00:13:55.410
jednostka, której

453
00:13:55.410 --> 00:13:56.190
organizatorem jest

454
00:13:56.190 --> 00:13:57.290
Miasto Stołeczne Warszawa.

455
00:13:57.290 --> 00:13:58.210
Romuald Miller

456
00:13:58.210 --> 00:13:59.030
przez całe życie

457
00:13:59.030 --> 00:13:59.870
był osobą

458
00:13:59.870 --> 00:14:00.610
zaangażowaną

459
00:14:00.610 --> 00:14:01.210
społecznie

460
00:14:01.210 --> 00:14:02.330
i polityczną.

461
00:14:02.790 --> 00:14:03.230
Zmarł

462
00:14:03.230 --> 00:14:03.650
w roku

463
00:14:03.650 --> 00:14:04.930
1945

464
00:14:04.930 --> 00:14:05.830
dlatego

465
00:14:05.830 --> 00:14:06.990
trudno mówić

466
00:14:06.990 --> 00:14:07.330
o jego

467
00:14:07.330 --> 00:14:08.690
powojennych pracach.

468
00:14:08.850 --> 00:14:09.050
Natomiast

469
00:14:09.050 --> 00:14:10.090
chciałam zapytać

470
00:14:10.090 --> 00:14:10.530
o jego

471
00:14:10.530 --> 00:14:11.290
zakończenie

472
00:14:11.290 --> 00:14:11.930
aktywności

473
00:14:11.930 --> 00:14:12.510
zawodowej

474
00:14:12.510 --> 00:14:13.090
i ostatnie

475
00:14:13.090 --> 00:14:13.670
projekty,

476
00:14:13.870 --> 00:14:14.910
które stworzył,

477
00:14:15.210 --> 00:14:15.830
które być może

478
00:14:15.830 --> 00:14:17.130
możemy nadal oglądać.

479
00:14:17.230 --> 00:14:18.090
Jeśli chodzi o

480
00:14:18.090 --> 00:14:18.790
ostatnie projekty

481
00:14:18.790 --> 00:14:19.530
to przede wszystkim

482
00:14:19.530 --> 00:14:20.130
lata 30.

483
00:14:20.490 --> 00:14:20.970
To są

484
00:14:20.970 --> 00:14:21.650
przede wszystkim

485
00:14:21.650 --> 00:14:22.330
budynki, które

486
00:14:22.330 --> 00:14:22.970
powstawały

487
00:14:22.970 --> 00:14:23.670
na warszawskich

488
00:14:23.670 --> 00:14:24.130
Bielanach.

489
00:14:24.270 --> 00:14:24.510
To jest

490
00:14:24.510 --> 00:14:25.110
osiedle

491
00:14:25.110 --> 00:14:25.970
Związkowiec,

492
00:14:25.970 --> 00:14:27.490
które w pierwszej fazie

493
00:14:27.490 --> 00:14:28.690
powstało w ramach

494
00:14:28.690 --> 00:14:29.490
kontynuacji

495
00:14:29.490 --> 00:14:30.210
wystawy

496
00:14:30.210 --> 00:14:31.090
Tani Dom Własny.

497
00:14:31.310 --> 00:14:32.270
To jest szereg

498
00:14:32.270 --> 00:14:33.210
drewnianych domków

499
00:14:33.210 --> 00:14:33.690
typowych,

500
00:14:33.810 --> 00:14:34.450
powtarzalnych.

501
00:14:34.730 --> 00:14:35.330
Natomiast

502
00:14:35.330 --> 00:14:35.890
w drugiej połowie

503
00:14:35.890 --> 00:14:36.270
lat 30.

504
00:14:36.490 --> 00:14:37.170
na tym terenie

505
00:14:37.170 --> 00:14:37.830
powstało też

506
00:14:37.830 --> 00:14:38.890
kilka budynków

507
00:14:38.890 --> 00:14:39.430
murowanych,

508
00:14:39.490 --> 00:14:40.490
dość charakterystycznych

509
00:14:40.490 --> 00:14:41.430
o już wyższym

510
00:14:41.430 --> 00:14:42.310
znacznie standardzie

511
00:14:42.310 --> 00:14:43.230
i te budynki

512
00:14:43.230 --> 00:14:44.310
zapraszam do zobaczenia.

513
00:14:44.530 --> 00:14:45.790
Są w Warszawie

514
00:14:45.790 --> 00:14:46.930
w dużej liczbie

515
00:14:46.930 --> 00:14:48.030
do obejrzenia.

516
00:14:48.170 --> 00:14:48.510
Natomiast

517
00:14:48.510 --> 00:14:49.290
druga połowa

518
00:14:49.290 --> 00:14:49.710
lat 30.

519
00:14:49.930 --> 00:14:50.370
to także

520
00:14:50.370 --> 00:14:51.090
domy,

521
00:14:51.110 --> 00:14:51.990
które powstawały

522
00:14:51.990 --> 00:14:52.470
w Chorzowie.

523
00:14:52.630 --> 00:14:52.950
To jest

524
00:14:52.950 --> 00:14:53.590
zespół

525
00:14:53.590 --> 00:14:54.330
budynków

526
00:14:55.970 --> 00:14:56.550
w bardzo takiej

527
00:14:56.550 --> 00:14:57.950
powściągliwej formie,

528
00:14:58.030 --> 00:14:58.650
no ale jednak

529
00:14:58.650 --> 00:14:59.390
wykończonej

530
00:14:59.390 --> 00:15:00.010
w dość wysokim

531
00:15:00.010 --> 00:15:00.550
standardzie.

532
00:15:01.030 --> 00:15:01.430
Niestety

533
00:15:01.430 --> 00:15:02.450
w dużej części

534
00:15:02.450 --> 00:15:02.890
przeszły

535
00:15:02.890 --> 00:15:03.870
termomodernizacje.

536
00:15:04.050 --> 00:15:04.530
Natomiast

537
00:15:04.530 --> 00:15:05.370
jeśli chodzi

538
00:15:05.370 --> 00:15:06.930
o ostatni jego projekt,

539
00:15:07.030 --> 00:15:07.570
to jest projekt,

540
00:15:07.690 --> 00:15:09.050
który był realizowany

541
00:15:09.050 --> 00:15:10.530
już w czasie wojny

542
00:15:10.530 --> 00:15:11.890
i Miller był

543
00:15:11.890 --> 00:15:12.350
zatrudniony

544
00:15:12.350 --> 00:15:13.390
na stanowisku

545
00:15:13.390 --> 00:15:13.930
kierownika

546
00:15:13.930 --> 00:15:14.350
budowy

547
00:15:14.350 --> 00:15:15.070
i projektanta

548
00:15:15.070 --> 00:15:15.850
odbudowy

549
00:15:15.850 --> 00:15:16.730
zniszczonego

550
00:15:16.730 --> 00:15:18.210
w 1939 roku

551
00:15:18.210 --> 00:15:19.050
podczas kampanii

552
00:15:19.050 --> 00:15:19.550
wrześniowej

553
00:15:19.550 --> 00:15:20.490
budynku

554
00:15:20.490 --> 00:15:21.110
powszechnego

555
00:15:21.110 --> 00:15:22.030
Zakładu Ubezpieczeń

556
00:15:22.030 --> 00:15:22.590
Wzajemnych,

557
00:15:22.810 --> 00:15:23.550
nad którym Miller

558
00:15:23.550 --> 00:15:24.210
pracował właściwie

559
00:15:24.210 --> 00:15:25.070
przez cały okres

560
00:15:25.070 --> 00:15:25.950
II wojny światowej.

561
00:15:25.970 --> 00:15:26.670
I to jest właściwie

562
00:15:26.670 --> 00:15:27.570
ostatni budynek,

563
00:15:28.010 --> 00:15:28.850
w którego powstawanie

564
00:15:28.850 --> 00:15:29.770
był zaangażowany.

565
00:15:30.250 --> 00:15:30.990
Można powiedzieć,

566
00:15:31.050 --> 00:15:31.970
że w pewnej części,

567
00:15:32.210 --> 00:15:33.090
ponieważ on został

568
00:15:33.090 --> 00:15:33.590
zniszczony

569
00:15:33.590 --> 00:15:34.490
w trakcie

570
00:15:34.490 --> 00:15:35.750
powstania warszawskiego

571
00:15:35.750 --> 00:15:36.970
i masywna

572
00:15:36.970 --> 00:15:37.730
wysoka wieża

573
00:15:37.730 --> 00:15:38.770
jeszcze autorstwa

574
00:15:38.770 --> 00:15:39.950
Jawornickiego

575
00:15:39.950 --> 00:15:41.270
stała uszkodzona,

576
00:15:41.550 --> 00:15:41.950
częściowo

577
00:15:41.950 --> 00:15:42.630
został rozebrany,

578
00:15:42.750 --> 00:15:43.090
natomiast

579
00:15:43.090 --> 00:15:44.130
niższe skrzydła

580
00:15:44.130 --> 00:15:44.890
zachowały się

581
00:15:44.890 --> 00:15:45.310
do dzisiaj.

582
00:15:45.590 --> 00:15:46.050
Budynków,

583
00:15:46.190 --> 00:15:47.290
które zaprojektował

584
00:15:47.290 --> 00:15:47.890
architekt

585
00:15:47.890 --> 00:15:48.710
Romuald Miller

586
00:15:48.710 --> 00:15:49.150
do dzisiaj

587
00:15:49.150 --> 00:15:49.970
możemy oglądać

588
00:15:49.970 --> 00:15:50.990
całkiem sporo.

589
00:15:51.130 --> 00:15:52.010
Dokładną listę

590
00:15:52.010 --> 00:15:53.430
jego projektów,

591
00:15:53.550 --> 00:15:54.070
pomysłów

592
00:15:54.070 --> 00:15:54.990
możecie znaleźć

593
00:15:54.990 --> 00:15:55.490
w książce

594
00:15:55.490 --> 00:15:56.690
w stronę modernizmu.

595
00:15:56.790 --> 00:15:57.290
Architekt

596
00:15:57.290 --> 00:15:58.390
Romuald Miller,

597
00:15:58.570 --> 00:15:59.230
o której dzisiaj

598
00:15:59.230 --> 00:16:00.170
opowiadał autor

599
00:16:00.170 --> 00:16:01.310
tejże publikacji,

600
00:16:01.450 --> 00:16:02.270
dr inżynier,

601
00:16:02.410 --> 00:16:02.830
architekt

602
00:16:02.830 --> 00:16:04.190
Michał Dudkowski.

603
00:16:04.330 --> 00:16:04.910
Bardzo panu

604
00:16:04.910 --> 00:16:05.250
dziękuję

605
00:16:05.250 --> 00:16:06.470
za tę rozmowę.

606
00:16:06.470 --> 00:16:07.330
Dziękuję bardzo.

607
00:16:08.850 --> 00:16:10.690
Audycje kulturalne

608
00:16:10.690 --> 00:16:12.670
w dobrym tonie.