WEBVTT

1
00:00:01.390 --> 00:00:05.090
Audycje kulturalne. W dobrym tonie.

2
00:00:05.530 --> 00:00:12.710
To są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant.

3
00:00:12.870 --> 00:00:17.050
Myślę, że są czymś, co rozjaśnia i trochę koloruje ulicę.

4
00:00:17.190 --> 00:00:22.830
Są czymś, co przykuwa uwagę, co sprawia, że być może poświęcamy trochę refleksji miejscom, które mijamy.

5
00:00:23.250 --> 00:00:27.590
Czasem wywołują po prostu uśmiech, a myślę, że możemy się co do tego zgodzić,

6
00:00:27.590 --> 00:00:33.830
że w takiej codziennej bieganinie, przemieszczaniu się z miejsca na miejsce, to jest zwyczajnie bardzo potrzebne.

7
00:00:33.950 --> 00:00:41.290
Mowa o muralach. Muralach, których w Warszawie od 1989 roku powstało blisko 500.

8
00:00:41.650 --> 00:00:50.750
Chociaż gdybym miała być precyzyjna, to powinnam powiedzieć, że murale, czy też takie duże malowidła, ozdobiły blisko pół tysiąca ścian.

9
00:00:50.750 --> 00:00:57.750
Jakie to są murale, jakie były i są ich funkcje, kto je tworzył i w jakim celu, o tym opowiadają wystawy.

10
00:00:57.870 --> 00:01:02.470
Nie wiem, jak to powiedzieć dobrze, żeby być precyzyjną i przedstawić projekt jak najlepiej.

11
00:01:02.670 --> 00:01:07.310
Zacznę od tego, że punktem wyjścia w naszym spotkaniu jest wystawa Miasto Mijanie.

12
00:01:07.450 --> 00:01:13.470
To jest wystawa, którą możecie oglądać nad Wisłą w Warszawie, na bulwarze generała Georgia Smitha Patona.

13
00:01:13.470 --> 00:01:23.070
Wcześniej być może ona już wam wpadła w oko, dlatego że na przełomie maja i czerwca można ją było oglądać w galerii WZ, nomen omen przy trasie WZ właśnie.

14
00:01:23.290 --> 00:01:34.450
O wystawie, a także o projekcie, którego ta wystawa jest częścią zgodziła się dzisiaj opowiedzieć Anna Brzezińska-Czerska, współkuratorka tej wystawy, a także współtwórczyni całego projektu.

15
00:01:34.590 --> 00:01:36.170
Witam w audycjach kulturalnych.

16
00:01:36.290 --> 00:01:36.770
Dzień dobry.

17
00:01:36.770 --> 00:01:46.150
W takim razie może przenieśmy się nad tę Wisłę. To będzie szczególnie cenne, dlatego że w Warszawie panują teraz sacharyjskie upały, a myślę, że od rzeki ciągnie trochę chłodu.

18
00:01:46.530 --> 00:01:51.850
To jest wystawa fotografii. To są fotografie, które dokumentują świat warszawskich murali.

19
00:01:52.230 --> 00:02:03.070
Z jakich okresów te fotografie pochodzą, bo przecież mural to nie jest wynalazek nowy, mimo że to teraz mówimy o takim zjawisku jak muraloza, czyli że one właściwie wyrastają jak grzyby po deszczu.

20
00:02:03.070 --> 00:02:13.290
Dziś jak myślimy o ścianach, to często myślimy o reklamach, bo niestety tak wygląda przestrzeń, szczególnie przestrzeń dużych miast, ale też dużą część tych ścian zajmują murale, murale artystyczne.

21
00:02:13.530 --> 00:02:20.510
Ta tendencja do tego, żeby ubarwiać sobie trochę miasto muralami pojawiła się znacznie wcześniej i o tym też opowiadamy na naszej wystawie.

22
00:02:20.670 --> 00:02:24.270
Zostawiamy tam tak naprawdę historie i zdjęcia z trzech okresów.

23
00:02:24.270 --> 00:02:32.170
Pokazujemy fotografie z lat osiemdziesiątych. Tak naprawdę niesamowite fotografie, bo fotografie w kolorze, mówmy się w tamtym czasie, rzadko to się zdarzało.

24
00:02:32.570 --> 00:02:37.590
Są to fotografie Elstachego Kossakowskiego, które mamy dzięki uprzejmości Muzeum Sztuki Nowoczesnej.

25
00:02:37.830 --> 00:02:44.390
Następnym okresem, w który wchodzimy jest to rok 2010. To był moment, w którym zrodził się projekt bliżej konsumenta.

26
00:02:45.430 --> 00:02:47.770
Był to projekt dokumentujący właśnie te stare murale.

27
00:02:47.770 --> 00:02:56.050
Cała zabawa polegała na tym, że jeździliśmy po Warszawie i szukaliśmy śladów, czyli tak naprawdę często śladów w postaci po prostu zdrapanej farby na wielkich ścianach.

28
00:02:56.190 --> 00:03:06.970
Te śladów znaleźliśmy kilkanaście po takich dawnych muralach reklamowych i potem, czyli w 2024 roku wróciliśmy w te same lokalizacje i zestawiliśmy te same miejsca.

29
00:03:07.330 --> 00:03:15.050
Dzięki temu mamy opowieść nie tylko o ścianach jako dekoracji, powiedzmy, naszego miasta, ale mamy też opowieść o tym, jak to miasto się zmienia.

30
00:03:15.050 --> 00:03:18.330
Jak się zmienia na przestrzeni tych kilku ładnych dekad?

31
00:03:18.570 --> 00:03:26.110
Ja odruchowo, kiedy Cię słuchałam, pomyślałam o takiej zmianie, że kiedyś te murale chyba były bardziej skoncentrowane wokół reklam.

32
00:03:26.230 --> 00:03:30.690
To znaczy murale reklamowe, które teraz właściwie chronimy, co nie zawsze się udaje.

33
00:03:30.910 --> 00:03:34.170
Tutaj takim chyba koronnym, sztandarowym przykładem są murale na Pradze.

34
00:03:34.270 --> 00:03:39.930
Foton, który zniknął na moment, wrócił oczywiście, no ale to już nie jest ta oryginalna reklama.

35
00:03:39.930 --> 00:03:47.350
Ale tak się zastanawiam, czy ten mój wniosek, czy ten mój pomysł jest słuszny, bo przecież i teraz murale reklamowe powstają.

36
00:03:47.550 --> 00:03:53.530
Co więcej, to jest taki bardzo chwytliwy sposób, jakiego różne firmy i agencje się chwytają.

37
00:03:53.790 --> 00:03:58.770
Tak, powstają takie malowane reklamy, no tylko umówmy się dzisiaj tę definicję reklamy, po prostu rozumiemy inaczej.

38
00:03:59.130 --> 00:04:06.610
Jak spojrzymy wstecz, czyli sięgniemy do czasów przed 1989 rokiem, to faktycznie mówimy o muralach reklamowych z nazwy,

39
00:04:06.610 --> 00:04:12.250
ale tak naprawdę co one reklamowały. One często reklamowały produkty, które były niedostępne albo jakieś idee.

40
00:04:12.930 --> 00:04:18.690
Więc no nie da się zestawić tego z takim już życiem w naszym współczesnym świecie, tak? Była zupełnie inna bajka.

41
00:04:18.870 --> 00:04:23.890
My na te stare murale też patrzymy jak na dzieła sztuki, a to dlatego, że za nimi stali artyści.

42
00:04:24.010 --> 00:04:27.550
To nie były przypadkowe prace i to nie były też przypadkowe lokalizacje.

43
00:04:27.750 --> 00:04:34.310
Co prawda był to taki czas i, że tak powiem, taka dziedzina sztuki, do której artyści niechętnie się przyznawali.

44
00:04:34.310 --> 00:04:41.310
Więc cała ta praca od tego 2010 roku polegała na tym, żeby doszperać się informacji, kto właściwie za tymi muralami stał.

45
00:04:41.530 --> 00:04:47.170
Bo często widać to na pieszu tylko po projektach, które często możemy już oglądać tylko na archiwalnych fotografiach.

46
00:04:47.570 --> 00:04:49.350
No widać tam fachową rękę, że tak powiem.

47
00:04:49.630 --> 00:04:54.470
Tylko, że kiedyś artyści się nie przyznawali do tych murali, to była taka trochę fuszka, taka praca po godzinach.

48
00:04:54.610 --> 00:04:57.570
Faktycznie dobry sposób, żeby sobie jakoś tam lepiej dorobić.

49
00:04:57.570 --> 00:05:10.070
Dopiero od paru lat udaje nam się dotrzeć do tych twórców i jakby potwierdzić tę tezę, że faktycznie ta funkcja dekoracyjna dawnych murali była też funkcją taką artystyczną i to było po prostu ozdabianie miasta.

50
00:05:10.370 --> 00:05:18.590
Mówiłaś o poszukiwaniach, o tym, że krążyliście po mieście i na dobrą sprawę szukaliście śladów farby, bo niestety tylko tyle z nich zostało.

51
00:05:18.710 --> 00:05:23.210
Jakie były takie najbardziej zaskakujące znaleziska? Coś, co poruszyło cię najbardziej?

52
00:05:23.210 --> 00:05:32.250
Te historii są bardzo różne. Często nie da ich się ze sobą zestawić. Na przykład był taki mural, który widniał jeszcze do lat właśnie dwutysięcznych, początku dwutysięcznych.

53
00:05:32.930 --> 00:05:37.250
Mural mleko równa się zdrowie. On się znajdował na budynku przy ulicy Wolskiej.

54
00:05:37.550 --> 00:05:41.730
Był takim znakiem charakterystycznym. Ja jeszcze go pamiętam z dzieciństwa, jak był naprawdę w dobrym stanie.

55
00:05:42.090 --> 00:05:48.070
Potem w latach dziewięćdziesiątych, jak już weszła ta nowo rozumiana reklama, pojawił się nowy mural na tym mleku.

56
00:05:48.230 --> 00:05:52.930
Już nie było pięknych butelek, które się pasły na zielonej łądce w takiej tęczowej wręcz atmosferze.

57
00:05:53.210 --> 00:05:58.890
Tylko pojawia się współczesna reklama przedsiębiorstwa Wipol, które też tam nieopodal miało swoją siedzibę.

58
00:05:59.150 --> 00:06:04.550
Reklama nietypowa, bo taka oparta tylko o liternictwo, które by zostało umieszczone na tej ścianie bokiem.

59
00:06:04.630 --> 00:06:07.030
Więc żeby ją przeczytać, trzeba było dobrze przekręcić głowę.

60
00:06:07.150 --> 00:06:11.950
I potem w 2010 czy 2011 roku budynek został wyburzony.

61
00:06:12.050 --> 00:06:18.910
Dzisiaj jak staniemy w tym samym miejscu, na tym samym skrzyżowaniu i zobaczymy tego ostańca, tylko zobaczymy całkiem współczesny wieżowiec.

62
00:06:18.990 --> 00:06:23.090
Czyli nie tyle, że zniknął nam mur, ale co po prostu zmieniła nam się cała ta przestrzeń miasta.

63
00:06:23.210 --> 00:06:27.830
Podobnie jest nieopodal, przy ulicy Grzybowskiej, naprzeciwko Muzeum Powstania Warszawskiego.

64
00:06:28.030 --> 00:06:32.770
Tam przy budynku Bellony powstaje właśnie jeden z najwyższych budynków w Warszawie.

65
00:06:33.010 --> 00:06:37.990
I przylega on do ściany budynku, na którym przez lata był mural Unitry.

66
00:06:37.990 --> 00:06:43.630
Teraz ten budynek jest właściwie przyklejony jeden do drugiego, więc nawet tych skrawków, tych resztek farby nie widać.

67
00:06:43.830 --> 00:06:54.770
To jest chyba kolejny dylemat, który się pojawia, mianowicie szacunek wobec sztuki, bo sama powiedziała się, że wy na murale patrzycie trochę jak na dzieła sztuki, również dlatego, że tworzą i tworzyli je artyści.

68
00:06:54.770 --> 00:06:58.990
Z drugiej strony Warszawa się zmienia, Warszawa się dynamicznie rozwija.

69
00:06:59.130 --> 00:07:05.610
Jedne budynki są zastępowane drugimi, budynki mieszkalne są ocieplane, zmieniane są elewacje, mamy kolorowe pastele.

70
00:07:05.610 --> 00:07:09.610
Więc to jest trochę pytanie o to, czy to ma szansę się zmienić.

71
00:07:09.690 --> 00:07:12.810
Po drugie, jaki los czeka te stare, zabytkowe murale?

72
00:07:12.910 --> 00:07:18.710
Bo nie wiem, przyznaję się, jestem ciekawa, czy jakiś mural został wpisany do rejestru zabytków?

73
00:07:18.890 --> 00:07:21.010
Zacznę od tego pierwszego pytania, bo ono jest bardzo ciekawe.

74
00:07:21.110 --> 00:07:26.230
Tak naprawdę jak sobie pomyślimy o muralach też tych współczesnych, to wpisane jest w nie to znikanie.

75
00:07:26.530 --> 00:07:29.130
Stąd jest zresztą tytuł naszego projektu Miasto Mijanie.

76
00:07:29.330 --> 00:07:34.090
I chyba nie ma co płakać nad tym, że tutaj nam któraś proces zniknęła, że pojawiła się inna.

77
00:07:34.090 --> 00:07:37.030
No bo tak żyje miasto i to jest jego specyfika.

78
00:07:37.170 --> 00:07:39.710
Ale faktycznie są takie perełeczki, są i były.

79
00:07:40.470 --> 00:07:45.190
Wspomniałaś o tym, że zniknęły nam takie najbardziej charakterystyczne murale z tych dawnych lat.

80
00:07:45.370 --> 00:07:50.930
Murale przy ulicy Targowej, one były widoczne z torów kolejowych, więc witasz tak naprawdę warszawski.

81
00:07:51.270 --> 00:07:53.370
Zniknął foton i jubiler.

82
00:07:53.550 --> 00:07:56.550
Ten foton został odtworzony w atmosferze skandalu.

83
00:07:56.990 --> 00:08:01.330
I tu jest taka ciekawa historia, bo o ile tamte murale, które powstały w latach 70-tych,

84
00:08:01.330 --> 00:08:04.390
przetrwały sobie w bardzo dobrym stanie przez cztery dekady.

85
00:08:04.610 --> 00:08:09.830
Tak w bardzo krótkim czasie ten odtworzony mural został pomalowany przez graficiarzy.

86
00:08:10.070 --> 00:08:14.030
Więc to trochę mówi o takim szacunku do tego, co mamy w tej przestrzeni publicznej.

87
00:08:14.030 --> 00:08:18.430
Nieopodal przy ulicy Kijowskiej jest mural tak potocznie zwany Muchozolem.

88
00:08:18.790 --> 00:08:26.450
To była reklama, właściwie jest reklama, zakładów chemicznych, które produkowały takie specyfiki jak Muchozol, Sanozol, Santozol.

89
00:08:27.390 --> 00:08:29.650
No dzisiaj to naprawdę brzmi komicznie.

90
00:08:29.770 --> 00:08:31.510
Ten mural jest bardzo ciekawy plastycznie.

91
00:08:31.610 --> 00:08:36.830
Po pierwsze jest to jedyna praca w Warszawie, która znajduje się na dwóch ścianach, w sensie na takim narożniku.

92
00:08:37.230 --> 00:08:40.350
No i kiedyś wyróżniała ją taka mocna kolorystyka.

93
00:08:40.350 --> 00:08:43.850
Dzisiaj oczywiście nie widzimy tego, dzisiaj nie wygląda oczywiście tak pięknie,

94
00:08:44.030 --> 00:08:49.610
ale jego wartość została też doceniona na tyle, że faktycznie znalazł się w rejestrze zabytków,

95
00:08:49.630 --> 00:08:52.290
właściwie jako jedyny taki zabytek ruchomy na Mazowszu.

96
00:08:52.470 --> 00:08:57.730
Musimy mieć z tego świadomość, że te murale powstawały na starych budynkach, głównie w budynkach przedwojennych.

97
00:08:58.010 --> 00:09:02.090
I w momencie, w którym powstawały, one miały za zadanie tak oswajać to miasto,

98
00:09:02.250 --> 00:09:07.190
trochę zasklepiać te braki, te wyrwy, te jeszcze powojenne tak naprawdę pozostałości,

99
00:09:07.330 --> 00:09:09.410
więc często budynki są w rejestrze zabytków.

100
00:09:15.370 --> 00:09:22.350
Naszą rozmowę zaczęłam od tego, że w Warszawie, no już blisko pół tysiąca ścian zostało ozdobionych muralami.

101
00:09:22.590 --> 00:09:24.670
Przeprowadziliście dosyć duże, przekrojowe badania.

102
00:09:25.150 --> 00:09:30.330
No i wiesz, takie pytanie, które ciśnie mi się na usta, to jest pytanie, jakie są historie warszawskich murali.

103
00:09:30.530 --> 00:09:35.110
Jak spojrzymy wstecz, to faktycznie te ściany kryją wiele, wiele różnych ciekawostek.

104
00:09:35.110 --> 00:09:43.330
Był na przykład przy rondzie ONZ mural, który reklamował Toto, był widoczny świetnie ze strony Alei Jana Pawła.

105
00:09:43.610 --> 00:09:50.970
Dzisiaj właściwie ciężko dojrzeć tę ścianę, ponieważ powstała cała nowa zabudowa wzdłuż ulicy i ściana już nie jest tak świetnie widoczna.

106
00:09:51.290 --> 00:09:56.230
W każdym razie kilka lat temu na tej samej ścianie powstał nowy mural Dawida Ryskiego,

107
00:09:57.030 --> 00:10:01.210
przedstawiający miasto, więc jakby jak najbardziej tutaj komponujący z tą tematyką, z tą przestrzenią.

108
00:10:01.390 --> 00:10:05.830
Tyle, że właśnie jest średnio widoczny, bo ta zabudowa nam się bardzo tam zagęściła.

109
00:10:06.010 --> 00:10:10.330
Po drugiej stronie Ronda też znajdziecie mural takiego staruszka, jak ja to mówię.

110
00:10:10.670 --> 00:10:13.730
Mural z poem, on też opowiada ciekawą historię, bo jest ukryty.

111
00:10:13.930 --> 00:10:18.770
Chyba, znaczy chyba, na pewno najbardziej ukryty mural, jaki w ogóle mamy, taki reklamowy, który mamy w Warszawie.

112
00:10:19.570 --> 00:10:25.270
Powstał na kamienicy przedwojennej, która w latach 60-tych, zgodnie z taką polityką otwierania podwórek,

113
00:10:25.270 --> 00:10:29.770
jak została okrojona mocno i też tak trochę łatał tą okaleczoną ścianę.

114
00:10:29.930 --> 00:10:36.590
A w latach 90-tych wyrósł przed nim wieżowiec, wieżowiec Hilmetu i właściwie schował całkowicie tę reklamę.

115
00:10:36.690 --> 00:10:41.310
Dzisiaj dojść do niej można tylko przez podwórko, którego z kolei chroni brama, domofon,

116
00:10:41.390 --> 00:10:45.570
więc nie jest to wcale takie łatwe, ale czasami się udaje, więc to jest taka propozycja dla tych,

117
00:10:45.650 --> 00:10:48.770
którzy faktycznie chcą zajrzeć troszeczkę w głąb tego miasta.

118
00:10:49.010 --> 00:10:51.670
No i moja ulubiona historia starego muralu.

119
00:10:51.670 --> 00:10:58.650
Wiele osób kojarzy taki mural, który powstał w latach 70-tych i był widoczny na rondzie wiatraczna.

120
00:10:59.070 --> 00:11:02.370
Mural bardzo nietypowy, najbardziej nietypowy, jeżeli chodzi o formę,

121
00:11:02.510 --> 00:11:06.930
bo w jego centralnym miejscu znajdowała się taka wystająca od ściany skorupka jaja.

122
00:11:07.110 --> 00:11:09.750
To była reklama poldrobu, zakładów drobiarskich.

123
00:11:10.010 --> 00:11:13.990
Sam projekt nawiązywał do logos, które stworzyła Emilia Noszko-Paprocka,

124
00:11:14.150 --> 00:11:19.930
a za projektem muralu stał Maciej Kalwejt, który podobno bardzo długo szukał pomysłu,

125
00:11:19.930 --> 00:11:25.290
co by można było na tej ścianie zrobić, aż któregoś poranka przy śniadaniu wypadło mu jajko,

126
00:11:25.850 --> 00:11:28.310
zbiło się, tak spojrzał na nie i mówi, dobra.

127
00:11:28.410 --> 00:11:32.130
I w ten sposób Warszawa zyskała taki trójwymiarowy mural.

128
00:11:32.430 --> 00:11:38.650
W 2010 roku budynek został ocieplony, czyli cała reklama zniknęła nam pod warstwą styropianu,

129
00:11:38.710 --> 00:11:42.130
ale skorupka udało się odratować w ramach projektu Bliżej Konsumenta.

130
00:11:42.550 --> 00:11:44.730
Ta skorupka potem się troszeczkę tułała po mieście.

131
00:11:44.730 --> 00:11:47.970
To była na czymś balkonie, to w mojej piwnicy, to kogoś w ogródku.

132
00:11:48.170 --> 00:11:53.710
No i po paru latach udało się, dzięki artystom z fundacji Wlebwnet, ten mural przywrócić.

133
00:11:53.850 --> 00:11:58.790
On już nie ma dokładnie tej samej formy, bo też nie o to chodziło, żeby otwarzać stricte reklamę,

134
00:11:59.150 --> 00:12:03.050
ale żeby oddać tą formułę, to jest taki charakterystyczny projekt takiej kurki z grzywką,

135
00:12:03.410 --> 00:12:05.730
do której przyklejony jest ten trójwymiarowy element.

136
00:12:06.350 --> 00:12:09.810
Udało się nam to zrobić przy rądzie wiatrasznej, czyli że po drugiej stronie,

137
00:12:09.910 --> 00:12:11.450
nie dokładnie na tej samej kamienicy.

138
00:12:12.030 --> 00:12:13.850
No i ten mural możecie zobaczyć do dziś.

139
00:12:13.850 --> 00:12:17.930
Wspomniałaś o tym, że na wystawie, obu wystawach Miasto Mijanie

140
00:12:17.930 --> 00:12:20.730
prezentujecie fotografie podzielone na trzy kategorie.

141
00:12:20.950 --> 00:12:24.850
To są te związane z latami osiemdziesiątymi ubiegłego wieku.

142
00:12:24.970 --> 00:12:27.730
To są te współczesne z 2024 roku,

143
00:12:27.970 --> 00:12:31.830
ale mamy jeszcze pierwszą dekadę XXI wieku.

144
00:12:31.930 --> 00:12:34.310
To jest w ogóle bardzo ciekawy czas, czas przemian.

145
00:12:34.550 --> 00:12:36.610
Polska już po transformacji, już w Unii,

146
00:12:36.690 --> 00:12:39.170
ale to jest cały czas taka Polska zaczynająca się.

147
00:12:39.170 --> 00:12:41.650
Jakie murale możemy tam zobaczyć?

148
00:12:41.790 --> 00:12:43.550
Albo nawet nie wymieniając ich po kolei,

149
00:12:43.830 --> 00:12:45.670
jakim wtedy one podążały kierunkiem?

150
00:12:45.830 --> 00:12:49.710
W tej warstwie wizualnej temu właściwie pokazujemy tylko główną narracją,

151
00:12:49.790 --> 00:12:52.910
jest ta narracja 2010-2014 czy 2009,

152
00:12:53.090 --> 00:12:54.670
czyli powiedzmy te 15 lat różnicy.

153
00:12:54.870 --> 00:12:57.950
I to są główne fotografie, które pokazujemy na wystawie.

154
00:12:58.210 --> 00:13:01.050
Uzupełniamy je zdjęciami archiwalnymi z lat osiemdziesiątych,

155
00:13:01.150 --> 00:13:03.750
żeby pokazać po prostu te miejsca tak, jak one wyglądały kiedyś,

156
00:13:03.810 --> 00:13:06.390
jak te murale się prezentowały w pełnej krasie.

157
00:13:06.390 --> 00:13:11.090
A jeżeli chodzi o stan współczesny, to tutaj właściwie operujemy danymi.

158
00:13:11.310 --> 00:13:12.990
Fundacja Puszka zrobiła takie badanie,

159
00:13:13.710 --> 00:13:17.930
sprawdzała jak wiele tych murali powstawało od 1989 roku.

160
00:13:18.510 --> 00:13:21.010
Jak sama mówiłaś, to jest bardzo konkretna liczba.

161
00:13:21.210 --> 00:13:23.230
Na dzisiaj nie wiemy ile tych murali jest,

162
00:13:23.310 --> 00:13:25.330
bo też ciężko jest liczyć, one bardzo szybko powstają,

163
00:13:25.410 --> 00:13:28.030
bardzo szybko znikają, no taka jest właśnie ich specyfika.

164
00:13:28.230 --> 00:13:31.470
W każdym razie faktycznie mamy ich bardzo dużo w mieście

165
00:13:31.470 --> 00:13:33.850
i trochę tym wystawą, trochę tym projektem

166
00:13:33.850 --> 00:13:36.870
chcemy zadać pytanie o ich przyszłość, chociażby o konserwację,

167
00:13:37.010 --> 00:13:39.430
patrząc na to, co się stało z tymi dawnymi muralami,

168
00:13:39.610 --> 00:13:43.770
ale też o to, czy naprawdę każda ściana tego muralu potrzebuje.

169
00:13:43.870 --> 00:13:45.050
Bo one są bardzo różne.

170
00:13:45.290 --> 00:13:47.610
Czasem grają z miejscem, czasem mniej z tym miejscem grają.

171
00:13:47.690 --> 00:13:50.350
No jest dużo wątków, które można przy okazji poruszyć.

172
00:13:50.350 --> 00:13:53.410
Faktycznie mural staje się nie tylko ozdobą,

173
00:13:53.610 --> 00:13:56.710
detalem architektonicznym, czy małym dziełem sztuki,

174
00:13:56.870 --> 00:14:01.230
ale jakąś częścią otoczenia, która ma się w sąsiedzkość jakoś wtopić.

175
00:14:01.650 --> 00:14:03.990
To, co mówisz, oznacza, że to się nie zawsze dzieje,

176
00:14:04.070 --> 00:14:06.410
że nie każdy mural pasuje do każdego miejsca.

177
00:14:06.530 --> 00:14:09.850
Podejrzewam też, że nie każda tematyka pasuje do miejsca.

178
00:14:10.010 --> 00:14:13.830
Sama powiedziałaś, że ten odnowiony mural fotonu się nie przyjął

179
00:14:13.830 --> 00:14:17.150
i jestem ciekawa, czy jest takich miejsc więcej.

180
00:14:17.150 --> 00:14:21.030
Mogę powiedzieć o czymś zupełnie odwrotnym, co też jest takim ciekawym zjawiskiem

181
00:14:21.030 --> 00:14:23.770
i dobrze to widać w badaniach Fundacji Puszka,

182
00:14:24.390 --> 00:14:27.550
że w momencie, w którym powstał w Warszawie budżet obywatelski,

183
00:14:27.670 --> 00:14:30.590
coraz więcej mieszkańców zgłaszało swoje pomysły muralowe.

184
00:14:30.670 --> 00:14:33.750
I te pomysły dotyczyły głównie dzielnic, w których mieszkają.

185
00:14:34.170 --> 00:14:37.650
Więc na te ściany zaczęły trafiać rzeczy dla samych mieszkańców ważne,

186
00:14:37.750 --> 00:14:40.330
czy na przykład upamiętnienie postaci związanych akurat z tą,

187
00:14:40.450 --> 00:14:41.450
a nie z inną dzielnicą.

188
00:14:41.910 --> 00:14:46.110
Więc ten kontekst jakoś miejsca, czy pamięci miejsca był zachowany.

189
00:14:46.110 --> 00:14:50.830
Przyszedł mi do głowy Ursynów, bo wydaje mi się, że tam tych murali jest całkiem sporo

190
00:14:50.830 --> 00:14:53.310
i że one rzeczywiście są związane z historią dzielnicy.

191
00:14:53.790 --> 00:14:58.150
Tam są prace upamiętniające chociażby Stanisława Anioła z serialu Alternatywy 4.

192
00:14:58.590 --> 00:15:03.550
Rozmawiałyśmy o wystawach, o miastomijaniu, które możemy teraz oglądać nad Wisłą,

193
00:15:03.910 --> 00:15:07.250
ale też o tej odsłonie, która była dostępna w Galerii Wuzet.

194
00:15:07.670 --> 00:15:11.050
No ale to nie jest koniec, dlatego że projekt jest dużo większy.

195
00:15:11.050 --> 00:15:16.390
Ty opowiadałaś o badaniach, które przeprowadziliście, o wnioskach, które postawiliście.

196
00:15:16.870 --> 00:15:22.110
No i zdaje się, że wkrótce, za czas jakichś do naszych rąk trafi taka bardzo porządna publikacja na ten temat.

197
00:15:22.270 --> 00:15:23.610
Tę pracę właśnie zaczynamy.

198
00:15:23.870 --> 00:15:27.890
Tak naprawdę, kiedy otworzyłyśmy różne archiwa przy okazji pracy nad wystawą,

199
00:15:28.330 --> 00:15:31.030
okazało się, że mamy tak dużo ciekawych materiałów,

200
00:15:31.110 --> 00:15:34.710
że teraz zastanawiamy się, co by tu zrobić, żeby tę książkę troszeczkę rozszerzyć.

201
00:15:34.810 --> 00:15:35.730
Mam nadzieję, że się uda.

202
00:15:35.730 --> 00:15:37.850
W książce znajdą się różne głosy.

203
00:15:38.030 --> 00:15:42.130
Głosy specjalistów od przestrzeni miejskiej, od sztuki, ale też od konserwacji.

204
00:15:42.650 --> 00:15:46.910
Chcemy po prostu wielogłosem pokazać różne zagadnienia związane z muralami.

205
00:15:47.110 --> 00:15:50.790
Bo często dzisiaj, kiedy mówimy o muralach w przestrzeni miasta,

206
00:15:50.950 --> 00:15:53.190
to ta narracja jest taka bardzo pozytywna.

207
00:15:53.250 --> 00:15:55.590
I ona jest pozytywna, bo tak jak sama powiedziałaś,

208
00:15:55.650 --> 00:16:00.330
one mają tę funkcję dekoracyjną, czy funkcję upamiętniającą i super.

209
00:16:00.770 --> 00:16:02.550
Ale może też warto sobie zadać pytanie,

210
00:16:02.550 --> 00:16:05.350
właśnie, czy nie mamy ich za dużo, czy te miejsca są dobre,

211
00:16:05.550 --> 00:16:09.030
czy to idzie w dobrą stronę, czy naprawdę wszystko musimy przenosić na ścianę.

212
00:16:09.450 --> 00:16:13.010
Ja miałam ostatnio rozmowy z synem takich słynnych architektów.

213
00:16:13.130 --> 00:16:16.190
Byli to projektanci dużego założenia osiedli po prostu.

214
00:16:16.430 --> 00:16:19.790
No i tak patrzyliśmy na jedną ze ścian, na której powstał całkiem niedawno

215
00:16:19.790 --> 00:16:21.450
swoją drogą ładny mural.

216
00:16:22.050 --> 00:16:26.370
I zastanawialiśmy się głośno nad tym, czy on pasuje do tej koncepcji.

217
00:16:26.510 --> 00:16:29.010
Czy on nie psuje trochę całego tego założenia.

218
00:16:29.010 --> 00:16:31.450
W sensie te osiedla były naprawdę bardzo przemyślane.

219
00:16:31.570 --> 00:16:33.890
I do dzisiaj, mimo że minęło już trochę lat,

220
00:16:34.330 --> 00:16:36.110
te najważniejsze założenia są widoczne.

221
00:16:36.190 --> 00:16:38.630
Kiedy idziemy ulicami, patrzymy na budynki itd., itd.

222
00:16:38.830 --> 00:16:41.090
Więc no, warto by było o tym porozmawiać.

223
00:16:41.290 --> 00:16:43.250
Chciałam też zapytać o mapę murali.

224
00:16:43.490 --> 00:16:47.430
Natrafiłam na informację o tym, że taka mapa też się pojawi.

225
00:16:47.530 --> 00:16:51.050
Pomyślałam sobie, że to rzeczywiście musi być bardzo trudne stworzenie takiej mapy,

226
00:16:51.150 --> 00:16:54.650
ponieważ nawet w trakcie naszej rozmowy już kilkukrotnie wspomniałyśmy o tym,

227
00:16:54.730 --> 00:16:58.170
że te murele się ciągle pojawiają, a niestety inne znikają.

228
00:16:58.170 --> 00:16:59.730
Są z natury dosyć ulotne.

229
00:16:59.930 --> 00:17:03.150
Nawet jeżeli nie spotkamy, nie wiem, za pół roku jakiegoś obiektu,

230
00:17:03.190 --> 00:17:05.370
który mamy opisany w mapie, to zobaczymy tam coś innego,

231
00:17:05.450 --> 00:17:06.910
więc to też ma swoją wartość.

232
00:17:07.450 --> 00:17:09.330
Mapa jest tak naprawdę subiektywnym wyborem.

233
00:17:09.550 --> 00:17:11.270
Tam znajdziemy 30 lokalizacji.

234
00:17:11.450 --> 00:17:14.110
Też takich lokalizacji, które po prostu możemy sobie przejść,

235
00:17:14.170 --> 00:17:15.090
czy przejechać na rowerze.

236
00:17:15.170 --> 00:17:19.730
Takie też było założenie, tak, żeby to był pomysł na jedną konkretną wycieczkę.

237
00:17:20.350 --> 00:17:23.790
Przede wszystkim opowiadamy o tych współczesnych muralach,

238
00:17:23.890 --> 00:17:24.970
współczesnych pracach.

239
00:17:24.970 --> 00:17:28.430
Ale też pojawia się tam parę staruszków, czyli tych reklam,

240
00:17:28.590 --> 00:17:31.010
o których mówimy więcej na samej wystawie.

241
00:17:31.470 --> 00:17:36.570
Ta mapka już jest dostępna, to właściwie kwestia dni w różnych instytucjach kultury,

242
00:17:36.810 --> 00:17:42.490
w księgarniach, a na pewno będzie okazja, żeby taką mapkę dostać podczas wycieczek.

243
00:17:42.490 --> 00:17:46.530
Jak widzicie, świat warszawskich murali jest bardzo rozległy,

244
00:17:46.670 --> 00:17:50.210
wygraczający zarówno poza granice czasowe, jak i granice geograficzne,

245
00:17:50.330 --> 00:17:51.870
granice poszczególnych dzielnic.

246
00:17:52.010 --> 00:17:54.670
Żeby zacząć tę przegodę, oprócz udziału w wycieczkach,

247
00:17:55.030 --> 00:17:58.210
zachęcam Was do tego, żeby wybrać się nad Wisłę

248
00:17:58.210 --> 00:18:00.450
i zobaczyć wystawę Miasto Mijanie.

249
00:18:00.650 --> 00:18:03.190
Tam ona jest dla Was dostępna do końca lipca.

250
00:18:03.310 --> 00:18:05.650
A także śledzenie działań Fundacji Puszka,

251
00:18:05.770 --> 00:18:09.210
no i rozglądanie się za mapami warszawskich murali.

252
00:18:09.210 --> 00:18:13.910
A dzisiaj o projekcie badawczym, a także o wystawach opowiadała ich współkuratorka

253
00:18:13.910 --> 00:18:16.630
i współtwórczyni Anna Brzezińska-Czerska.

254
00:18:16.730 --> 00:18:18.190
Bardzo dziękuję Ci za spotkanie.

255
00:18:18.510 --> 00:18:18.850
Dzięki.