WEBVTT

1
00:00:01.390 --> 00:00:05.090
Audycje kulturalne. W dobrym tonie.

2
00:00:05.690 --> 00:00:12.050
To są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant.

3
00:00:12.190 --> 00:00:20.250
Bardzo miło mi jest dzisiaj mówić do Was z Patio, które znajduje się w samym centrum warszawskiego Starego Miasta, a dokładnie na rynku.

4
00:00:20.430 --> 00:00:25.610
Myślę, że jesteśmy kilkadziesiąt metrów od słonego, obleganego przez turystów pomnika warszawskiej Syrenki.

5
00:00:25.610 --> 00:00:31.390
To Patio znajduje się niewyle gdzie, bo znajduje się w Muzeum Literatury w Warszawie.

6
00:00:31.470 --> 00:00:36.970
Będziemy rozmawiać o wystawie, na której jest bardzo dużo zwiedzających, dlatego nie będziemy rozmawiać tam.

7
00:00:37.190 --> 00:00:45.310
Spotykamy się, żeby rozmawiać o wystawie, która w zupełnie inny sposób moim zdaniem przedstawia twórczość Władysława Reymonta.

8
00:00:45.690 --> 00:00:53.490
Myślę, że najbardziej znany jest z monumentalnych dzieł, takich jak chociażby Chłopi, którzy przynieśli mu Literacką Nagrodę Nobla.

9
00:00:53.490 --> 00:00:57.250
13 listopada 1924 roku.

10
00:00:57.350 --> 00:01:07.490
On tej nagrody nie mógł odebrać osobiście i co ciekawe, kiedy dowiedział się, że został w ten sposób wyróżniony, to miał powiedzieć, że jest to istna ironia, urągliwa i prawdziwie szatańska.

11
00:01:08.150 --> 00:01:15.570
Tymczasem najnowsza wystawa czasowa w Muzeum Literatury z chłopami chyba mała wspólnego niewiele, natomiast sięga do jego twórczości o wiele, wiele wcześniejszej.

12
00:01:15.570 --> 00:01:25.930
Wampir powstał w 1911 roku i właśnie ta powieść, która powstała na kanwie odcinków publikowanych w Kurierze Warszawskim jest osią wystawy Zjawa.

13
00:01:26.290 --> 00:01:27.550
Niesamowity Reymont.

14
00:01:27.590 --> 00:01:34.930
A o tym, co na tej wystawie możemy zobaczyć, w jaki sposób została skonstruowana, zgodzili się dzisiaj opowiedzieć członkowie zespołu kuratorskiego,

15
00:01:35.130 --> 00:01:38.190
pani Anna Lebenstein i Janek Owczarek.

16
00:01:38.190 --> 00:01:39.470
Witam w audycjach kulturalnych.

17
00:01:39.550 --> 00:01:40.230
Witam serdecznie.

18
00:01:40.350 --> 00:01:41.410
Dzień dobry, cześć.

19
00:01:41.410 --> 00:01:46.450
Dodam jeszcze, że zespół kuratorski uzupełnia Iza Zychowicz, której dzisiaj z nami nie ma.

20
00:01:46.630 --> 00:01:53.610
Pierwsze, o co zapytam, to jest ta Nagroda Nobla, bo wystawa powstała z okazji stulecia przyznania Reymontowi tej nagrody,

21
00:01:53.890 --> 00:02:00.030
no ale o chłopach jednak nie opowiada, sięgacie Państwo głębiej, bo taką twórczość zaryzykuje takie stwierdzenie dużo mniej znaną.

22
00:02:00.130 --> 00:02:06.230
To jest celowe działanie, ponieważ doszliśmy do wniosku, że o chłopach bardzo wiele powiedziano, napisano.

23
00:02:06.410 --> 00:02:11.010
Jest to powieść zdecydowanie dobrze rozpoznawalna, obecna w kanonie szkolnym.

24
00:02:11.010 --> 00:02:16.890
Natomiast chcieliśmy przyjrzeć się Reymontowi mniej znanemu, tym aspektom jego twórczości, które są nieco zapomniane.

25
00:02:17.090 --> 00:02:23.890
W naszej ocenie może nie do końca słusznie, ze względu na to, że jest to fragment jego twórczości mocno osobny,

26
00:02:24.030 --> 00:02:27.890
ale szalenie inspirujący z dzisiejszego punktu widzenia.

27
00:02:27.970 --> 00:02:33.650
Właściwie ta historia nasza z Reymontem i jego nietypowymi fascynacjami, spirityzmem, mediumizmem,

28
00:02:33.650 --> 00:02:41.470
zaczęła się już kilka lat temu, kiedy na wystawę jubileuszową Iza Schowicz razem z szefem działu dokumentacji Konradem Niemirą

29
00:02:41.470 --> 00:02:47.530
znaleźli fotografię Reymonta nawiedzanego przez ducha. Fotografię z 1905 roku.

30
00:02:47.650 --> 00:02:51.050
Postanowiliśmy tę fotografię pokazać na wystawie, ale drążyliśmy dalej.

31
00:02:51.350 --> 00:02:57.950
I stąd okazało się, że Władysław Reymont był znanym fascynatem tematyki mediumicznej.

32
00:02:57.950 --> 00:03:01.150
W ogóle sam myślał o tym kiedyś, żeby zostać medium.

33
00:03:01.610 --> 00:03:08.830
Tutaj pojawił się wampir. Wampir, czyli jego powieść powstała najpierw jako nowela w mgłach w 1904 roku,

34
00:03:09.010 --> 00:03:14.030
później przekształcona w powieść z dodatkowymi trzema rozdziałami w 1911 roku,

35
00:03:14.550 --> 00:03:19.430
która jest przy tym w pewien sposób zapisem jego własnych doświadczeń związanych z Londynem,

36
00:03:19.690 --> 00:03:22.250
z tematyką teozoficzną, spirytyzmem.

37
00:03:22.250 --> 00:03:29.230
Ponieważ Władysław Reymont jako 28-letni człowiek udał się w 1894 roku do Londynu

38
00:03:29.230 --> 00:03:31.390
na zjazd do Towarzystwa Teozoficznego.

39
00:03:31.550 --> 00:03:36.070
I tam uczestniczył w obradach, trochę się nimi rozczarował, rozczarował się też samym Londynem,

40
00:03:36.190 --> 00:03:42.710
a w efekcie tych doświadczeń napisał po kilku latach wampira, który stał się osią dla naszej wystawy.

41
00:03:42.750 --> 00:03:47.270
A propos jego fascynacji, spirytyzmem, siłam nadprzerodzonymi, może tak to powiem,

42
00:03:47.270 --> 00:03:53.810
to ja wyczytałam w czeluściach internetu, że Reymontowi ponoć ktoś wywróżył podczas jednego z tych seansów

43
00:03:53.810 --> 00:03:55.350
czy spotkań, to że on dostanie Nobla.

44
00:03:55.390 --> 00:03:59.110
To chyba było we Wrocławu, więc można powiedzieć, że nie ma się co dziwić,

45
00:03:59.170 --> 00:04:01.390
że on różnym tajemnym mocom zawierzył.

46
00:04:01.470 --> 00:04:05.550
Tak, wydaje mi się, że on był takim człowiekiem, który mniej lub bardziej,

47
00:04:05.590 --> 00:04:10.270
ale troszkę się z tymi siłami wyższymi liczył w życiu.

48
00:04:10.270 --> 00:04:18.910
Zresztą wydaje się, że nawet ta książka Wampir, ona też jest troszkę efektem jego przygód życiowych,

49
00:04:19.190 --> 00:04:21.430
ściśle związana z biografią Reymonta.

50
00:04:22.070 --> 00:04:27.250
On kilkukronie był nieszczęśliwie zakochany i wypadki, różne koleje losu,

51
00:04:27.730 --> 00:04:34.690
moment o men na kolei spowodowały to, że do związku, na który się bardzo nastawiał, nie doszło.

52
00:04:34.690 --> 00:04:38.710
On po prostu znalazł się w szpitalu w momencie, kiedy jechał do swojej ukochanej,

53
00:04:39.350 --> 00:04:43.610
aby ją odwiedzić i właściwie całe swoje życie poświęcić jej w Zakopanym.

54
00:04:43.770 --> 00:04:46.890
Pociągniał wypadek, znalazł się w szpitalu, nic z tego nie wyniknęło.

55
00:04:47.390 --> 00:04:50.750
Wydaje mi się, że to mogła być jedna z takich życiowych, ciężkich sytuacji,

56
00:04:50.890 --> 00:04:56.930
która jakoś go tam naznaczyła i spowodowała to, że on mógł tak podejrzewać,

57
00:04:57.010 --> 00:05:02.090
że jakieś tam siły wyższe nad nim, nie chcę powiedzieć, sprawują opiekę,

58
00:05:02.090 --> 00:05:07.090
ale że mają wpływ na jego życie i efektem tego, a też taką jakąś próbą sublimacji,

59
00:05:07.250 --> 00:05:11.090
poradzenia z tym sody, są właśnie te doświadczenia londyńskie,

60
00:05:11.210 --> 00:05:15.210
związane z Towarzystwem Teozoficznym, tymi sensami spirytystycznymi.

61
00:05:15.590 --> 00:05:18.710
On dopiero po latach tak naprawdę wraca do tego tematu.

62
00:05:18.810 --> 00:05:23.170
Minęło 8 lat, zanim on zaczął tą tematyką się zajmować.

63
00:05:23.330 --> 00:05:26.090
Tu właśnie był od razu po tym kolejowym wypadku, więc wydaje mi się,

64
00:05:26.130 --> 00:05:29.050
że to miało jakieś znaczenie i był dosyć przysądną osobą.

65
00:05:29.050 --> 00:05:32.990
Wracając do wampira, myślę, że pytając o jego fabułę,

66
00:05:33.050 --> 00:05:35.750
tak naprawdę już trochę przeniosę nas na wystawę,

67
00:05:35.810 --> 00:05:39.090
dlatego że ona składa się z kilku warstw, z kilku poziomów.

68
00:05:39.650 --> 00:05:43.030
No i jej część jest osnuta wokół bohaterów wampira.

69
00:05:43.210 --> 00:05:46.050
No i tutaj wydaje mi się, że taką najbardziej przemawiającą do wyobraźni

70
00:05:46.050 --> 00:05:47.870
postacią jest Czarna Pantera.

71
00:05:48.110 --> 00:05:53.090
Myślałam, że powie Pani Daisy, czyli typowa femme fatale modernistyczna.

72
00:05:53.490 --> 00:05:56.310
Rzeczywiście w wampirze bohaterów jest bez liku.

73
00:05:56.310 --> 00:06:00.410
To też trochę się spotykało z krytyką w ostatnich dekadach,

74
00:06:00.470 --> 00:06:04.550
ponieważ sama powieść Wampir przez Raymonta określana jako bardzo dziwne dzieło,

75
00:06:04.750 --> 00:06:07.930
bardzo nowe na stosunki panujące w polskiej literaturze.

76
00:06:08.030 --> 00:06:12.510
Sam wampir został przez czytelników i krytyków w momencie publikacji przyjęty bardzo ciepło.

77
00:06:12.610 --> 00:06:16.390
Wpisywał się w europejski modernizm, w literaturę młodej Polski,

78
00:06:16.490 --> 00:06:19.550
natomiast później trochę spuszczono na niego zasłonę milczenia,

79
00:06:19.730 --> 00:06:24.410
między innymi przez bardzo dużą obfitość wątków bohaterów, splątanie ich losów.

80
00:06:24.410 --> 00:06:28.290
Mamy tu do czynienia z Zenonem, który jest trochę alter ego Raymonta,

81
00:06:28.350 --> 00:06:32.650
jest pisarzem osiadu na emigracji, który porzucił swoją historię w Polsce.

82
00:06:32.830 --> 00:06:37.010
Mamy jego narzeczoną Betsy, typową angielską piękność z dobrego domu,

83
00:06:37.130 --> 00:06:40.650
z którą Zenon ma się ożenić i założyć rodzinne stadło.

84
00:06:40.750 --> 00:06:44.430
Ale w to wszystko wkracza Daisy, czyli rudowłosa femme fatale,

85
00:06:44.590 --> 00:06:46.650
przybyła z Indii razem z panterą Bug,

86
00:06:47.230 --> 00:06:49.630
panterą, która jest niejako też jej reinkarnacją,

87
00:06:49.630 --> 00:06:54.210
bowiem nigdy nie wiadomo w książce, kiedy Daisy jest cielescznie obecna,

88
00:06:54.330 --> 00:06:56.130
kiedy to jest jakaś jej astralna projekcja,

89
00:06:56.210 --> 00:06:59.690
a kiedy właściwie snuje się po korytarzach właśnie jako owa pantera.

90
00:07:00.130 --> 00:07:02.990
Do tego wszystkiego jeszcze dochodzi trzecia bohaterka, Ada,

91
00:07:03.270 --> 00:07:07.170
która w końcowej części książki nagle przybywa do Londynu ze swoim mężem,

92
00:07:07.310 --> 00:07:08.390
który jest kuzynem Zenona.

93
00:07:08.530 --> 00:07:12.530
No i okazuje się, że przyjeżdżają razem z córeczką Zenona, Wandzią.

94
00:07:12.530 --> 00:07:15.790
Ponieważ Ada i Zenon mieli romans przed wielu laty,

95
00:07:16.230 --> 00:07:20.390
Henryk, kuzyn Zenona w obliczu śmierci i pogarszającego się stanu zdrowia,

96
00:07:20.570 --> 00:07:24.250
przyjeżdża razem z żoną i przybraną córką prosić Zenona o opiekę.

97
00:07:24.670 --> 00:07:28.710
Więc w tym nagromadzeniu bardzo dużo dziwnych historii i relacji,

98
00:07:28.850 --> 00:07:31.270
które my czytając w dzisiejszych już czasach,

99
00:07:31.350 --> 00:07:35.410
byliśmy absolutnie zszokowani, że jejku, co tu kolejnego wyskoczy.

100
00:07:35.530 --> 00:07:39.110
Do tych postaci opisujących też skomplikowane losy miłosne

101
00:07:39.110 --> 00:07:41.110
samego Raymonda, o czym wspomniał Janek,

102
00:07:41.110 --> 00:07:44.070
do tych postaci w miarę realnych dopisuje się

103
00:07:44.070 --> 00:07:46.970
przez cała sfera irracjonalna, duchowa,

104
00:07:47.450 --> 00:07:50.330
z spirytyzmem, z mszami satanistycznymi

105
00:07:50.330 --> 00:07:52.970
i Baphometem, którego kapłanką jest Daisy,

106
00:07:53.630 --> 00:07:57.230
z panterą, która też wydaje się jakąś reinkarnacją,

107
00:07:57.310 --> 00:07:59.010
czy to Daisy, czy to Baphometa.

108
00:07:59.530 --> 00:08:01.590
I jeszcze do tego dochodzi postać Joe'ego,

109
00:08:01.950 --> 00:08:04.950
który jest bratem Betsy, narzeczonej Zenona.

110
00:08:05.210 --> 00:08:09.450
Joe'ego jest bardzo mocno zafascynowany towarzystwem teozoficznym,

111
00:08:09.450 --> 00:08:13.470
ale też mądrością wschodu i pracuje nad medytacją,

112
00:08:14.130 --> 00:08:16.250
rozdwojeniem, oderwaniem ciała od umysłu.

113
00:08:16.350 --> 00:08:18.830
Tak skutecznie rzeczywiście pojawia się jego alterego

114
00:08:18.830 --> 00:08:21.350
i w związku z tym Joe traci zmysły.

115
00:08:21.350 --> 00:08:23.330
Przepraszam, ja się trochę żachnęłam,

116
00:08:23.730 --> 00:08:26.450
ale przyszło mi do głowy takie bardzo niepoważne w kontekście noblisty,

117
00:08:26.650 --> 00:08:28.810
skojarzenie z różnymi operami medlanymi,

118
00:08:28.950 --> 00:08:33.270
gdzie te plot twisty i zwroty akcji są równie widowiskowe.

119
00:08:33.450 --> 00:08:35.410
I znów muszę się uderzyć w pierś,

120
00:08:35.490 --> 00:08:39.110
że ja bym Reymonta nie posądziła o tworzenie takich historii.

121
00:08:39.470 --> 00:08:42.730
Natomiast na wystawie państwo je też zestawiają z pracami.

122
00:08:42.810 --> 00:08:44.630
To są obrazy, ale to są także rzeźby,

123
00:08:44.770 --> 00:08:46.510
które powstawały w podobnym okresie.

124
00:08:46.510 --> 00:08:50.530
Ja to interpretuję tak, żeby pokazać trochę ducha czasu,

125
00:08:50.610 --> 00:08:51.970
tego co wisiało w powietrzu,

126
00:08:52.130 --> 00:08:53.890
jaka była atmosfera tamtych dni.

127
00:08:54.070 --> 00:08:57.430
No mimo, że prace np. Hawajsa czy Melimonter

128
00:08:57.430 --> 00:08:59.670
nie powstawały w odległym, deszczowym Londynie.

129
00:08:59.750 --> 00:09:03.970
Tak, no ale coś faktycznie wisiało w powietrzu w całej Europie.

130
00:09:05.510 --> 00:09:08.010
Zainteresowania modernistów, symbolistów.

131
00:09:08.190 --> 00:09:11.870
W zasadzie tutaj w tym regionie świata były w tym czasie

132
00:09:11.870 --> 00:09:13.510
dokładnie takie same spirytyzm,

133
00:09:13.510 --> 00:09:16.350
zaufanie siłom ponadprzyrodzonym,

134
00:09:16.530 --> 00:09:19.450
taki mocny egzystencjalizm, symbolizm,

135
00:09:19.850 --> 00:09:24.410
ale też moda w ogóle w popkulturze na tego typu sprawy,

136
00:09:24.490 --> 00:09:27.250
jak właśnie seanse spirytystyczne,

137
00:09:27.510 --> 00:09:30.750
nowe sekty, nowe kościoły,

138
00:09:31.310 --> 00:09:34.230
poszukiwanie nowych duchowości, religii itd.

139
00:09:34.790 --> 00:09:37.130
Było czymś powszechnym, więc nic dziwnego,

140
00:09:37.170 --> 00:09:41.350
że i artyści bardzo chętnie po takie tematy i treści sięgali.

141
00:09:41.470 --> 00:09:43.550
W tym kontekście ten wampir Raymond

142
00:09:43.550 --> 00:09:46.230
to jest zdecydowanie dziełem swoich czasów.

143
00:09:46.870 --> 00:09:50.310
I te rzeźby, te obrazy, które my na wystawie prezentujemy,

144
00:09:50.450 --> 00:09:53.350
tak jak pani mówiła, one pokazują właśnie to,

145
00:09:53.430 --> 00:09:56.550
że to szło w poprzek różnych granic artystów.

146
00:09:56.550 --> 00:10:01.050
I my też wybraliśmy prace, które może nie są pierwszorzędne,

147
00:10:01.290 --> 00:10:06.030
gdybyśmy mieli kojarzyć takie wątki jak demonizm, satanizm itd.,

148
00:10:06.030 --> 00:10:08.090
ale również ciekawe, bo mniej znane.

149
00:10:08.250 --> 00:10:10.790
Tutaj zwróciliśmy się z prośbami o wypożyczenie

150
00:10:10.790 --> 00:10:13.310
do Muzeum Narodowego w Warszawie,

151
00:10:13.370 --> 00:10:14.970
do Muzeum Narodowego w Krakowie.

152
00:10:15.470 --> 00:10:18.090
Zrobiliśmy porządną kwerendę i wybraliśmy takie prace,

153
00:10:18.250 --> 00:10:21.670
które może dla publiczności są mniej znane.

154
00:10:21.670 --> 00:10:27.490
Prezentujemy m.in. rzeźby Konstantego Laszczki, Antoniego Madejskiego,

155
00:10:28.150 --> 00:10:31.610
wspomnianego Wojciecha Weissa, Jacka Molczewskiego,

156
00:10:31.790 --> 00:10:35.570
Meli Mutter, Ludwika Purżeta i Bolesława Nawrockiego.

157
00:10:35.730 --> 00:10:37.650
Przy czym to było wspaniałe dla mnie.

158
00:10:37.770 --> 00:10:41.930
Ja jestem historykiem sztuki i wielu z tych artystów w ogóle nie znałem.

159
00:10:42.430 --> 00:10:44.800
I niektóre z tych odkryć były absolutnie fascynujące,

160
00:10:45.290 --> 00:10:48.530
jak właśnie np. przywołany Bolesław Nawrocki,

161
00:10:48.530 --> 00:10:52.450
który w tym wczesnym etapie swojej twórczości na przełomie wieków

162
00:10:52.450 --> 00:10:55.770
ma absolutnie fantastyczne obrazy.

163
00:10:55.910 --> 00:10:59.970
Zaskakujące było dla nas to, jak wiele bohaterów czy wątków

164
00:10:59.970 --> 00:11:02.550
może być wprost zilustrowanych pracami z epoki,

165
00:11:02.710 --> 00:11:05.850
ponieważ przykładowo Daisy, wspomniana kobieta femme fatale,

166
00:11:05.950 --> 00:11:09.170
wręcz ma swój wizerunek w malarstwie Wojciecha Weissa

167
00:11:09.170 --> 00:11:10.930
w obrazie kobieta satanik,

168
00:11:10.970 --> 00:11:13.830
gdzie dokładnie demoniczna kobieta o płonących oczach,

169
00:11:13.830 --> 00:11:18.070
tak jak opisywał ją Raymond, widnieje na wizerunku.

170
00:11:18.270 --> 00:11:21.510
Czy w portrecie Juliana Fałata o portrecie kobiecym

171
00:11:21.510 --> 00:11:26.070
Ada, dostojna, z pięknym kokiem, bardzo wyrafinowana.

172
00:11:26.270 --> 00:11:29.730
Czy w autoportrecie Emily Mutter w Świetle Księżyca

173
00:11:29.730 --> 00:11:33.410
widzimy Betsy, delikatną, smukłą, młodą dziewczynę.

174
00:11:33.850 --> 00:11:39.450
Także idealnie prace z tej epoki zilustrowały samą treść książki,

175
00:11:39.450 --> 00:11:42.550
łącznie też z treściami spirytystyczno-demonicznymi,

176
00:11:42.790 --> 00:11:45.610
bo przykładowo opętanie Wojciecha Weissa,

177
00:11:45.750 --> 00:11:48.890
które należy do kolekcji Muzeum Literatury w Warszawie,

178
00:11:48.970 --> 00:11:52.150
ale na co dzień znajduje się w depozycie w Muzeum Narodowym w Warszawie,

179
00:11:52.430 --> 00:11:56.450
jest doskonałym odzwierciedleniem treści satanistycznych grozy,

180
00:11:56.570 --> 00:11:59.710
przerażenia, które panuje w książce Raymonda,

181
00:11:59.810 --> 00:12:01.810
korowodów zjaw i różnych upiorów,

182
00:12:02.170 --> 00:12:06.210
a jest jego wspaniałą wizualną malarską interpretacją.

183
00:12:11.780 --> 00:12:14.140
Wydaje mi się, że o wystawie z Java

184
00:12:14.140 --> 00:12:18.340
Niesamowity Raymond możemy mówić nie tylko w kontekście analizy

185
00:12:18.340 --> 00:12:22.240
i spojrzenia w przeszłość tych lęków i niepokojów, przełomu wieków,

186
00:12:22.700 --> 00:12:26.400
ale też teraźniejszości, bo państwo na takie zestawienie postawili,

187
00:12:26.520 --> 00:12:30.500
dlatego że różne działania artystyczne będą wykonywali artyści i performerzy

188
00:12:30.500 --> 00:12:34.300
zupełnie współcześnie i takie działania w związku z wystawą

189
00:12:34.300 --> 00:12:36.280
w przestrzeni wystawy będą się odbywały,

190
00:12:36.380 --> 00:12:39.080
a nawet zaryzykuję, że już zaczęły się odbywać.

191
00:12:39.080 --> 00:12:43.340
Taką najbardziej inspirującą dla nas częścią pracy nad wystawą

192
00:12:43.340 --> 00:12:47.320
była właśnie reinterpretacja w kontekście współczesności.

193
00:12:47.500 --> 00:12:50.180
Wampir dotyka wątków takich jak kryzys tożsamości,

194
00:12:50.280 --> 00:12:52.160
kryzys relacji, kryzys cywilizacji,

195
00:12:53.200 --> 00:12:56.160
przerażenie zniszczeniem środowiska naturalnego,

196
00:12:56.620 --> 00:12:59.820
tematyką miasta, który pożera swoich mieszkańców.

197
00:12:59.980 --> 00:13:02.680
I to wszystko są problemy, z którymi my się dalej dzisiaj zmagamy.

198
00:13:02.820 --> 00:13:05.500
Więc ta warstwa współczesna stworzona we współpracy

199
00:13:05.500 --> 00:13:10.000
z reżyserką i choreografką Martą Ziółek oraz artystą wizualnym Rafałem Dominikiem

200
00:13:10.000 --> 00:13:12.940
była dla nas największą przygodą, ponieważ pokazywała,

201
00:13:12.980 --> 00:13:15.620
na ile tematyka wampira i jego bohaterzy

202
00:13:15.620 --> 00:13:18.980
mogą być ważni i cenni dla współczesności.

203
00:13:18.980 --> 00:13:23.020
Rafał stworzył cały szereg prac plastycznych, obiektów,

204
00:13:23.220 --> 00:13:27.080
prac wideo, które we współczesnej szacie pokazują dokładnie

205
00:13:27.080 --> 00:13:32.920
bohaterów wampira Daisy, Betsy, Zenona, Wandzie, Pantera, także mgłę.

206
00:13:33.100 --> 00:13:37.040
Zaś pod kierownictwem Marty powstał performance z Java,

207
00:13:37.240 --> 00:13:39.840
który jest integralną częścią wystawy, który rozgrywa się

208
00:13:39.840 --> 00:13:42.540
przez cały czas trwania projektu.

209
00:13:42.540 --> 00:13:46.700
Przez każdy czwartek w czerwcu, lipcu i we wrześniu

210
00:13:46.700 --> 00:13:48.620
odbywa się godzinny performance,

211
00:13:49.200 --> 00:13:52.840
który oparty jest na dramaturgii stworzonej przez Mateusza Górniaka

212
00:13:52.840 --> 00:13:56.920
i inkorporuje fragmenty wampira, ale też reinterpretacje

213
00:13:56.920 --> 00:13:59.580
cytaty z kultury popularnej, z naszej współczesności

214
00:13:59.580 --> 00:14:04.000
i adaptuje postacie i ich problemy do naszego współczesnego świata.

215
00:14:04.000 --> 00:14:06.860
Na koniec zadam pytanie, od którego tak po prawdzie powinnam

216
00:14:06.860 --> 00:14:10.480
była zacząć naszą rozmowę, dlatego że to jest pierwszy kontakt,

217
00:14:10.500 --> 00:14:11.980
jaki możemy mieć z wystawą.

218
00:14:12.160 --> 00:14:13.140
Mianowicie chodzi mi o plakat.

219
00:14:13.300 --> 00:14:17.100
Plakat, który możemy zobaczyć chociażby przed wejściem do Muzeum Literatury

220
00:14:17.100 --> 00:14:20.120
i plakat, który znów nie budzi początkowo

221
00:14:20.120 --> 00:14:22.120
absolutnie żadnego skojarzenia z Raymondem.

222
00:14:22.240 --> 00:14:26.480
Plakat, który trochę mógłby sugerować, że chodzi o grę komputerową,

223
00:14:26.660 --> 00:14:29.020
to mówi mi font wybrany do napisu.

224
00:14:29.020 --> 00:14:33.760
Postacie, które widnieją na plakacie rzeczywiście mają w sobie coś zjawowego,

225
00:14:34.000 --> 00:14:38.500
ale bardziej kojarzące się z taką sztuką wschodu, z Mangą, z komiksem.

226
00:14:38.760 --> 00:14:41.620
Dlaczego w tym kierunku? Skąd ten plakat się wziął?

227
00:14:41.760 --> 00:14:44.160
W zasadzie bardzo dobrze pani powiedziała.

228
00:14:44.240 --> 00:14:44.920
O to chodziło.

229
00:14:44.980 --> 00:14:48.100
Twórcą plakatu jest wspomniany wcześniej Rafał Dominik,

230
00:14:48.720 --> 00:14:52.240
artysta, który w swojej własnej praktyce bardzo dużo czerpie

231
00:14:52.240 --> 00:14:55.740
z popularnej kultury gier komputerowych, filmów.

232
00:14:55.740 --> 00:14:59.180
On i Marta Ziółek odczytali, wydaje mi się, że słusznie,

233
00:14:59.300 --> 00:15:01.780
tę książkę Raymonda Wampir jako taką,

234
00:15:02.760 --> 00:15:08.180
gdzie postacie troszkę są rodzajem takich wykreowanych postaci,

235
00:15:08.300 --> 00:15:11.200
tożsamości ze ściśle określonymi cechami.

236
00:15:11.740 --> 00:15:13.180
Tak też je Raymond opisuje.

237
00:15:13.280 --> 00:15:14.840
One nie są zbyt pogłębione psychologicznie,

238
00:15:15.640 --> 00:15:18.740
natomiast na poziomie powierzchownym, językowym,

239
00:15:18.740 --> 00:15:22.640
jakichś specyficznych cech, charakteru są bardzo wyraźnie

240
00:15:22.640 --> 00:15:27.580
i można z nich utworzyć takie wręcz persony z gier RPG,

241
00:15:27.960 --> 00:15:31.300
gdzie sobie sami konstruujemy postać, przydajemy punkty

242
00:15:31.300 --> 00:15:34.920
jakimś konkretnym cechom, które później używamy

243
00:15:34.920 --> 00:15:38.060
i możemy też to w zależności od własnych potrzeb modyfikować,

244
00:15:38.160 --> 00:15:41.980
więc to skojarzenie z grami komputerowym jest jak najbardziej słuszne.

245
00:15:41.980 --> 00:15:47.200
Rafał Dominik dużo pracuje w 3D, w drukach 3D, ale też w grafice 3D,

246
00:15:47.260 --> 00:15:51.260
więc to jest jego estetyka, no a te wątki właśnie wschodnie

247
00:15:51.260 --> 00:15:54.040
również mogą się kojarzyć nie bez przyczyny.

248
00:15:54.400 --> 00:15:57.440
Cały ten spirytyzm, taki zwrot ku duchowości,

249
00:15:57.560 --> 00:16:02.060
poszukiwanie sensu życia, przekraczanie granicy śmierci itd.

250
00:16:02.200 --> 00:16:06.600
To są tematy, którymi ludzie właśnie sto lat temu,

251
00:16:06.740 --> 00:16:09.100
czy tam nawet więcej, byli zainteresowani

252
00:16:09.100 --> 00:16:12.600
i inspiracje czerpali właśnie z kultury wschodu.

253
00:16:12.760 --> 00:16:16.180
To raz, a po drugie wydaje mi się, że na takim ogólnym poziomie

254
00:16:16.180 --> 00:16:21.290
coś w rodzaju kryzysu wartości dzisiejszej i dawnej cywilizacji

255
00:16:21.700 --> 00:16:25.140
z przełomu wieków, właśnie poszukiwania jakichś nowych sposobów

256
00:16:25.140 --> 00:16:28.680
wyrażania duchowości jest jak najbardziej aktualne.

257
00:16:29.220 --> 00:16:34.040
Wiara w zodiakarstwo, astrologia, fascynacja takimi tematami

258
00:16:34.040 --> 00:16:37.340
i to nie tylko w obszarze jakiejś tam wysokiej kultury,

259
00:16:37.340 --> 00:16:40.780
ale na takim poziomie, nie wiem, na TikToku, w kulturze popularnej

260
00:16:40.780 --> 00:16:45.440
to są tematy, wątki bardzo charakterystyczne też dla dzisiejszej rzeczywistości,

261
00:16:45.600 --> 00:16:49.920
co wynika jakoś ze wątpienia w tą rzeczywistość realną,

262
00:16:50.260 --> 00:16:55.400
z jakimś poszukiwaniem czegoś więcej, z jakimś rodzajem kryzysu.

263
00:16:55.620 --> 00:16:59.520
Więc na tym poziomie ten wampir wychodzi wyjątkowo współcześnie

264
00:16:59.520 --> 00:17:03.800
i ten plakat jest taką pigułką, która ma to właśnie gdzieś tam sklejać.

265
00:17:03.800 --> 00:17:07.520
Dlatego jeżeli będziecie przechodzić rynkiem Starego Miasta w Warszawie

266
00:17:07.520 --> 00:17:10.160
i zobaczycie plakat wystawy z Jawa

267
00:17:10.160 --> 00:17:12.260
Niesamowity Reymond w Muzeum Literatury

268
00:17:12.260 --> 00:17:15.080
to zachęcam Was, żebyście tę wystawę zobaczyli.

269
00:17:15.520 --> 00:17:18.680
Okazja, żeby to zrobić jest aż do 29 września.

270
00:17:18.840 --> 00:17:22.720
A dzisiaj o ekspozycji opowiadali mi członkowie zespołu kuratorskiego

271
00:17:22.720 --> 00:17:25.520
pani Anna Lebenstein i Janę Kowczarek.

272
00:17:25.640 --> 00:17:27.240
Bardzo dziękuję za to spotkanie.

273
00:17:27.240 --> 00:17:29.500
Dziękuję bardzo i zapraszam do Muzeum Literatury.

274
00:17:29.700 --> 00:17:30.340
Dzięki.
