WEBVTT 1 00:00:01.390 --> 00:00:05.090 Audycje kulturalne. W dobrym tonie. 2 00:00:05.410 --> 00:00:12.570 To są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant. 3 00:00:12.690 --> 00:00:24.750 Jak może słyszycie, dzisiaj wokół mnie jest trochę gwarniej niż zazwyczaj, ale pomyślałam sobie, że będziemy dzisiaj rozmawiali na taki temat, że aż nie wypadałoby tej rozmowy zarejestrować w innym miejscu niż kawiarnia. 4 00:00:24.750 --> 00:00:38.670 A to dlatego, że będziemy rozmawiać o książce przy stoliku w czytelniku, która opisuje ten fenomen. Myślę, że o polskiej kulturze i sztuce trudno jest mówić bez tej perspektywy stolikowej, a stolik w czytelniku był naprawdę miejscem wyjątkowym. 5 00:00:38.770 --> 00:00:46.510 O tej książce będę rozmawiała z jej autorem, panem Jarosławem Molendą, który przyjął zaproszenie i jest dzisiaj waszym i moim gościem. Witam w audycjach kulturalnych. 6 00:00:46.590 --> 00:00:47.010 Dzień dobry. 7 00:00:47.010 --> 00:00:58.450 Zastanawiałam się sama od czego zacząć, jak tą historię gdzieś umiejscowić w czasie, ale pomyślałam sobie, że zacznę właśnie od tego, że czytelnik to nie była pierwsza kawiarnia i pierwszy stolik. 8 00:00:58.570 --> 00:01:03.350 Ta tradycja kawiarniana, tak naprawdę stolikowa, ona ma w Polsce bardzo długą tradycję. 9 00:01:03.470 --> 00:01:10.890 Ona ma tradycję europejską bardzo długą i zanim dotarła do Polski rozwinęła się wcześniej na zachodzie Europy. 10 00:01:10.890 --> 00:01:22.050 Z oczywistych względów pierwsze kawiarnie i stoliki artystyczne, kulturalne, literackie, jak zwał, tak zwał, powstały we Włoszech, także w Austrii, w Wiedniu głównie, w Paryżu. 11 00:01:22.270 --> 00:01:30.130 Wszystko to z racji kontaktów Republiki Weneckiej, Republiki Genueńskiej z Osmanami, bo to dzięki Turkom kawa dotarła do Europy. 12 00:01:30.130 --> 00:01:43.390 Mamy tutaj swój polski akcent, czyli ociecz wiedeńską i słynną, anegdotyczną historię o Kulczyckim, który w ramach nagrody miał otrzymać worki kawy, bo on jeden sobie zdawał sprawę, jaką przedstawia ją wartość. 13 00:01:43.590 --> 00:01:49.230 Więc tego rodzaju stoliki najpierw powstawały na zachodzie, a potem ta moda powolutku do nas docierała. 14 00:01:49.230 --> 00:02:06.870 Takie apogeum tych stolików, tych kawiarni literackich, to jest Młoda Polska, Druga Rzeczpospolita, no to jest cały ten koloryt, bo jeszcze mamy przecież też Kresy, Lwów, Wilno, z kawiarniami, gdzie mieszkali przecież Polacy jeszcze wtedy, przed wybuchem II wojny światowej, więc te tradycje dość daleko na wschód sięgają. 15 00:02:06.870 --> 00:02:19.970 Więc apogeum tych stolików przed wojną, to jest Kraków, Warszawa oczywiście, słynne pod Pikadorem, gdzie występowali skamandryci, gdzie rodziły się wiersze, gdzie spotykała się śmietanka intelektualna Warszawy. 16 00:02:20.090 --> 00:02:36.570 Historia, którą pan przedstawił jest bardzo długa i to jest ogromna tradycja, ogromna spuścizna, natomiast czytelnik, wokół którego koncentruje się książka, to są lata tuż powojenne, to są lata 50, no i oczywiście ta historia jest nierozłącznie związana ze spółdzielnią wydawniczą Czytelnik, no i z postacią Jerzego Borejszy. 17 00:02:36.570 --> 00:03:05.610 Jerzy Borejsza, osławiony magnat prasowy, można by powiedzieć. Ja tylko dodam jeszcze, że mimo tego, że stolik w Czytelniku to jest 57-58 rok, stolik, narodziny tej tradycji, no ale te tradycje kultywowali ludzie właśnie z okresu przedwojennego, Słonimski, Tuwim, którzy doskonale pamiętali smak tych biesiat intelektualnych przed wojną, no i pomimo tego, że już był inny ustrój, im brakowało tego rodzaju, jakby to byśmy dzisiaj powiedzieli think tanków, 18 00:03:05.610 --> 00:03:27.530 więc takie kawiarnie literackie mimo przaśnego ustroju powstawały w powojennej Warszawie. Sam Czytelnik to jest już 44 rok na wyzwolonych ziemiach w pierwszej kolejności w Lublinie, potem siedziba Czytelnika przenosi się na chwilę do Łodzi, ponieważ Warszawa była doszczętnie zburzona, więc postanowiono większość instytucji kulturalnych, ministerstw i tak dalej przenieść właśnie do Łodzi. 19 00:03:27.530 --> 00:03:40.910 Nawet przez chwilę się zastanowiono, czy nie zrobić Łodzi stolicą Polski. Tam się właśnie przenosi czytelnik Borejszy. Borejsza, postać przerastająca chyba swoją epokę można powiedzieć, albo wyprzedzająca swoje czasy. 20 00:03:40.910 --> 00:03:51.950 I epokę też, bo w sumie tak, działał jak rasowy biznesmen amerykański. Gdyby pracował w Ameryce, taki koncern rozwinął w Ameryce, to dorobiłby się fortuny. To było coś niesamowitego. 21 00:03:51.950 --> 00:04:04.950 Dwa, był to człowiek, który pomimo tego, że był zatwardziałym komunistą, był właściwie takim zaufanym człowiekiem też NKWD, które potem się zamieni w Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego, powiedzmy, tego sowieckiego. 22 00:04:05.050 --> 00:04:14.170 No ale mimo wszystko to są służby jakieś, tak, więc człowiek w jakiś sposób z nimi cały czas powiązany. Mało tego, to nawet nie legendy chodziły, bo to była prawda, on na biurku miał kilka telefonów. 23 00:04:14.170 --> 00:04:23.830 Takie czerwone telefony, z którymi się łączył z najważniejszymi osobami w państwie. Miał bezpośrednią linię do Bieruta na przykład, którego nam nazywał gospodarz. Więc Borejsza potrafił załatwić wszystko. 24 00:04:24.050 --> 00:04:35.270 W książce pan nawet przytacza takie słowa, że o czytelniku mówiono jako takiej bardzo życzliwej osobie. Czytelnik ci załatwi, czytelnik pomoże. To była instytucja, która działała na bardzo wielu frontach. 25 00:04:35.270 --> 00:04:46.830 Tak, tak, czytelnik w pewnym momencie, oprócz tego, że zatrudniał 100 tysięcy pracowników, to naprawdę było państwo w państwie. To jeszcze rzeczywiście, ja żałuję, że w dzisiejszych czasach nie ma takich wydawców, bo to był wydawca opiekuńczy. 26 00:04:46.890 --> 00:04:58.490 Czego nie było, to to załatwiał rzeczywiście. Do historii przeszła anegdotka, jak to Maria Dąbrowska zjawia się właśnie w Łodzi w czytelniku. Trzeba państwu wiedzieć, że czytelnik wtedy zajął gmach dawnego Simensa. 27 00:04:58.490 --> 00:05:12.590 I w podziemiach, w magazynach nadal znajdowały się różne sprzęty gospodarstwa domowego. Maria Dąbrowska przyszła po garnki. To był drobiazg. Borejsza potrafił załatwić wszystko. Ktoś chciał samochód do przeprowadzki, też załatwiał. 28 00:05:12.770 --> 00:05:22.910 Przy okazji na przykład mówiąc, dobra, to jak jedziesz już z tymi meblami, to przy okazji tak, tutaj podjedziesz, weźmiesz mi naukowską, sprowadzisz. Po drodze zajedziesz, weźmiesz pole gojawiczyńską i sprowadzisz. 29 00:05:22.910 --> 00:05:34.150 To jest to, o czym już wzmiankowałem, że Borejsza był jakby troszeczkę ponad podziałami. To, że był zatwardziałem komunistą, nie zmieniało faktu, że rzemiosło i poziom literacki był dla niego równie ważny. 30 00:05:34.230 --> 00:05:48.410 I on dziś widział miejsce też dla ludzi z AK, dla ludzi z drugiej strony barykady i jemu to nie przeszkadzało. Borejsza był ponad to. To było coś niesamowitego i uważam, to jest też mało podkreślane, że ten człowiek przygarnął Tadeusza Konwickiego, chociaż akowiec przecież. 31 00:05:48.410 --> 00:06:00.590 Mało tego, czytelnik wydał jedyne dzieło Czesława Miłosza legalnie, legalnie wydane do 1982 roku, czyli do momentu otrzymania Nobla przez Miłosza, bo to był 80. rok. 32 00:06:00.750 --> 00:06:09.090 Więc proszę zobaczyć, fakt, że jeszcze Miłosz wtedy był człowiekiem tych struktur, on się dopiero 5 lat później, w 50. roku zdecyduje na pozostanie za granicą. 33 00:06:09.190 --> 00:06:14.010 Ale mimo wszystko trzeba tutaj zaznaczyć ten rys działalności Borejsza. 34 00:06:14.010 --> 00:06:34.610 Już opowiadając o Borejsze trochę opowiedział pan też o realiach tamtych czasów, o rzeczywistości ściśniętej tą pięścią komunizmu i właśnie to też jest bardzo ciekawe, dlatego że przecież to, co się działo w czytelniku, czyli to bywanie, posiadanie stolika, przesiadywanie, przechadzanie, to raczej nijak miało się do promowanych przez ustrój sposobów spędzania wolnego czasu. 35 00:06:34.610 --> 00:06:38.390 Dlatego też każda kawiarnia była właściwie solą wokół władz. 36 00:06:38.570 --> 00:06:45.790 Z jednej strony patrzyli się na to krzywo, bo kawiarnia zawsze była jakimś takim siedliskiem, wie pan, zgnilizny. 37 00:06:46.230 --> 00:06:51.130 Zgnilizny, tak. No i przy okazji, no jak czterech gada przy stoliku, to nie wiadomo, co oni tam wymyślą. 38 00:06:51.210 --> 00:07:01.390 Więc z jednej strony krzywo na to patrzyli, z drugiej strony służbą bezpieczeństwa nawet było to na rękę, bo jak chcieli mniej więcej dowiedzieć się, co słychać w środowisku literackim, no to mieli ich wszystkich pod ręką. 39 00:07:01.390 --> 00:07:09.590 Szli do jednej kawiarni, szli do drugiej, bo trzeba wiedzieć, że równie słynna kawiarnia mieściła się w gmachu piwu Państwowego Instytetu Wydawniczego. 40 00:07:09.690 --> 00:07:17.890 Przecież było jeszcze kilka innych kawiarni, to całe towarzystwo się po tej Warszawie rozprzestrzeniło, każdy gdzieś tam miał swoje stoliki, a mówimy tylko o tych lokalach takich grzecznych. 41 00:07:18.010 --> 00:07:30.250 Właściwie czytelnik to taka kawiarnio-stołówka była, więc i obiady tam można było zjeść, no a pomijam to, co się działo w klubach nocnych powiedzmy, w warach i tak dalej, na czele ze spatifem na przykład, ale tam już nie lała się kawa. 42 00:07:30.250 --> 00:07:39.390 Tak, temu co się lało i w jakich ilościach Pan też trochę uwagi w książce poświęcił. Myślę, że o ten wątek zahaczymy chcąc nie chcąc, kiedy zapytam o Jana Himmelsbacha. 43 00:07:39.390 --> 00:07:55.630 Ale najpierw wywołał Pan taką legendę czytelnika, czyli Tadeusza Konwickiego. Ja czytając książkę próbowałam stworzyć sobie taką oś czasu, kto, kiedy i gdybym miała stworzyć takie trzy legendy czytelnika, takich trzech muszkieterów, a właściwie dwóch muszkieterów i muszkieterkę, 44 00:07:55.770 --> 00:08:02.490 to pewnie byłby Tadeusz Konwicki, to byłby Gustaw Holoubek, no i to byłaby Irena Szymańska. O której z tego towarzystwa wiadomo najmniej? 45 00:08:02.490 --> 00:08:13.930 No tak, bo to była taka szara eminencja troszeczkę wydawnictwa, to nie była sława literacka, ale za to kobieta, która znała się na literaturze i kochała literaturę, literatów i tak dalej, ona żyła literaturą. 46 00:08:13.930 --> 00:08:34.050 I rzeczywiście ona troszeczkę tak jest na uboczu, ale gdyby nie ona, to kto wie, czy ten stolik w ogóle by się narodził. To był taki dobry duch stolika, pani, która pracowała w redakcji czytelnika i tak co jakiś czas do tego czytelnika na dół schodziła, patrzyła, kto to tam przesiaduje, no ale rzeczywiście tam jednym z jej lubieńców był Tadeusz Konwicki. 47 00:08:34.050 --> 00:08:51.550 I trzeba Państwu wiedzieć, że stolik początkowo miał troszeczkę inny skład, bo zaczął się w duecie Konwicki i Leopold Tyrmand. Dopiero jak Tyrmand uciekł na zachód, dzięki Dygatowi, który też dosiać się do stolika w międzyczasie, to jego zasługą jest, że sprowadził Holubka i poznał z Konwickim. 48 00:08:51.550 --> 00:09:01.370 No i tak się narodziła niesamowita przyjaźń, naprawdę to rzadko kiedy się coś takiego spotyka, żeby dwóch w sumie troszeczkę odmiennych ludzi właściwie. 49 00:09:01.690 --> 00:09:14.530 Tak się dogadywało, taka była nić porozumienia. W ogóle stolik w swoich początkach był bardziej filmowy nawet niż literacki, bo Konwicki jeszcze wtedy w wytworni filmowej pracował jako kierownik literacki, tak, więc tych znajomości filmowych raczej miał więcej niż literackich. 50 00:09:14.530 --> 00:09:32.490 I Konwicki to tak sobie siedział przy tym stoliku i tak właściwie po cichutku dyrygował tym lub ewentualnie, jakby to powiedzieć, no naprowadzał Gucia na to, znaczy pana Gustawa, przepraszam za spoufalenie, naprowadzał na to powiedzmy w którym kierunku idzie dyskusja albo w którym kierunku przede wszystkim idą do wcipy. 51 00:09:32.490 --> 00:09:46.990 Bo tak naprawdę ten stolik to nie był taki stolik do dyskusji na poważnie o literaturze. Owszem, no trudno jeżeli się spotykają literaci nie porozmawiać o książkach, więc jak dwóch się spotykało i obgadywało o książki trzeciego, więc gdzieś tam o tej literaturze też była mowa. 52 00:09:47.170 --> 00:09:55.430 Ale głównie to były facecje, dowcipy, anegdotki. Panowie w sumie już w poważnym wieku powiedzmy, a świntuszyli jak sztubaki. 53 00:09:55.430 --> 00:10:08.190 No ale to jest zasługa Gustawa Cholubka, który potrafił naprawdę czasami troszeczkę ostrzejsze, nawet nie czasami, bardzo często opowiadając o ostrzejsze dowcipy czy anegdoty, uwielbiał jednocześnie onieśmielać młode aktorki. 54 00:10:08.290 --> 00:10:17.910 Tak, on miał jeszcze z tego podwójną radość jak one spłonione wstawały od stolika, co to też pan Gustaw tam wygaduje, a nikt by się po tak szacownym aktorze nie spodziewał, że potrafi tak świntuszyć. 55 00:10:20.110 --> 00:10:23.190 Audycje kulturalne w dobrym tonie. 56 00:10:24.010 --> 00:10:35.390 Wspomniał pan na samym początku Leopolda Termanda i ja przypomniałam sobie takie stwierdzenie, które padło w książce, że on wyjechał dlatego, że stolik zdecydował, że on w Polsce nie jest bezpieczny. 57 00:10:35.450 --> 00:10:44.190 I właśnie o tę rolę stolika chciałam zapytać, nie tylko tę związaną z życiem towarzyskim i kulturalnym, ale też taką rolę decyzyjną, trochę ferującą wyroki. 58 00:10:44.190 --> 00:10:53.830 Czy stolik w czytelniku też miał taką funkcję jak tak zwana mafia literacka urzędująca w Małej Ziemiańskiej, która tak naprawdę decydowała, czy ktoś będzie czytany, czy też czytany nie będzie? 59 00:10:53.830 --> 00:11:01.410 Nie. Stolik twierdził, że nie. Wszyscy inni, którzy dostali po łapach od stolika, twierdzili przeciwnie, że rzeczywiście to jest mafia. 60 00:11:01.750 --> 00:11:09.130 Jeżeli ktoś nie uzyska akceptacji Ireny Szymańskiej i całego tutaj grona stolikowego, no to nie ma szans na przebicie się. 61 00:11:09.130 --> 00:11:15.090 Popierają i tak dalej, ale przebić tam się to nie jest taka prosta sprawa, zostać zaproszonym na salony. 62 00:11:15.210 --> 00:11:23.650 I przy stoliku było podobnie, tak? Może nie do końca było to coś w rodzaju, nie wiem, takiego seminarium krytyków, tak? 63 00:11:23.850 --> 00:11:33.650 Którzy wypuszczali jakieś recenzje i oceny. Nawet nie. To po prostu chodziło o to, że w momencie jak Irena Szymańska kimś tam się zachwyciła jakimś dziełem, 64 00:11:33.650 --> 00:11:42.650 no to twierdziła, to jest talent niebywały i lansowała autora ile mogło. A że mogła dużo, bo z reguły ten autor robił karierę. 65 00:11:42.790 --> 00:11:50.790 Nawet, jeśli dobrze pamiętam, Jerzy Urban to sobie zażartował, że jego zdaniem to ona przyznała Nobla Miłoszowi. Takie ponoć miała wpływy. 66 00:11:50.930 --> 00:12:00.410 Tutaj dotknęliśmy też tematu dostępności stolika, a raczej jego niedostępności, bo o tym też pan w książce pisze, że to nie było tak hop-siup przyjść do czytelnika, 67 00:12:00.410 --> 00:12:08.750 w ogóle podejść do tego stolika, bo nawet osoby, które przy nim zasiadały, musiały zgłosić wcześniej aktyz, że chciałyby kogoś tutaj przyprowadzić, zaprosić. 68 00:12:09.150 --> 00:12:18.070 No i nie wszystkim się to podobało. Pan cytuję chociażby Zbigniewa Nienackiego, którego dobrze zna Skontinent, który był oburzony tym, że dla niego w czytelniku przy stoliku miejsca nie było. 69 00:12:18.450 --> 00:12:29.070 No ale bardzo gorzki cytat otwiera książkę, bo to są słowa Ernesta Bryla, który stolik w czytelniku nazywał rodzajem rezerwatu, w którym trzymano inteligentów na dystans od reszty społeczeństwa. 70 00:12:29.070 --> 00:12:35.630 No tak, jest coś na rzecz. Mówię, stolikowcy od środka widzieli to inaczej, ludzie z zewnątrz widzieli to też inaczej. 71 00:12:35.750 --> 00:12:45.750 Mnie się wydaje, że rzeczywiście to był bardzo zapięty krąg i ktoś musiał przekonać to grono do siebie, żeby zostać przyjętym, żeby padło sakramentalne, to przychodź. 72 00:12:45.910 --> 00:12:52.410 To było to zaproszenie. To nie było tak, że ktoś sobie wchodził do kawiarni czytelnika, o, widział akurat wolne krzesło przy stoliku, 73 00:12:53.050 --> 00:12:56.770 podchodził i już siadał na czterech literach i zaczynał sobie rozmowę. 74 00:12:56.830 --> 00:12:59.150 Jakby nigdy nic. Nie, nie, nie, nie, to nie wchodziło w grę. 75 00:12:59.230 --> 00:13:03.450 Nawet jeżeli ktoś był na tyle bezczelny i to zrobił, to stolik go ignorował. 76 00:13:03.690 --> 00:13:06.870 Kondwicki robił swoje miny albo czasami na przykład kłać się na stoliku. 77 00:13:07.950 --> 00:13:13.790 Dając wyraz znudzeniu tym słowom czy tym opiniom, które nieproszony gość na przykład wyrażał. 78 00:13:13.870 --> 00:13:19.250 Tak jak pan wspomniał, stolik to było życie towarzyskie, życie kawiarniane, historie, anegdoty, 79 00:13:19.370 --> 00:13:24.730 no ale stolik nie mógł być obojętny wobec ważnych wydarzeń politycznych, które przechodziły przez kraj. 80 00:13:24.910 --> 00:13:32.870 Również dlatego, że kiedy rozmawiamy o roku 1968, no to jeden z muszkieterów, jedna z legend stolika była w to jak najbardziej zaangażowana. 81 00:13:32.870 --> 00:13:39.990 Mówię tu o Gustawie Holubku, który przecież wcielił się w postać Konrada, Gustawa w słynnych dziadach, które zostały zdjęte z afisza. 82 00:13:40.210 --> 00:13:49.050 Tak, tak, tak. To nie jest tak właśnie, że ten stolik był tylko taką enklawą, gdzie twórcy sobie dokonywali resetu, odreagowywali szarą rzeczywistość PRL-u. 83 00:13:49.210 --> 00:13:55.710 W jakiś sposób przecież uczestniczyli w życiu kraju, gdzieś przecież stanowili wzór, jakąś siłę przewodnią. 84 00:13:55.830 --> 00:14:01.470 Z ich opinią jednak spora część nie tylko środowiska, ale i społeczeństwa się liczyła. 85 00:14:01.470 --> 00:14:06.410 Więc trzeba było dawać temu wyraz. No, tylko co oni mogli wiele w tamtych czasach zrobić? 86 00:14:06.550 --> 00:14:13.470 Gdzieś to chyba Tadeusz Konwicki nazwał wojną epistolarną, no bo podpisywało się różne listy, protesty i tak dalej. 87 00:14:14.070 --> 00:14:18.390 Aczkolwiek niektórzy też w pewnym momencie się zniechęcili, bo widzieli, że to niewiele daje. 88 00:14:18.630 --> 00:14:22.770 Autorów czy tych ludzi, którzy podpisali takie listy, spotykają jakieś tam represje. 89 00:14:22.770 --> 00:14:32.170 Wspomniałam o trzech postaciach, które uważam za absolutnie kluczowe dla zrozumienia stolika w czytelniku, ale ten skład się trochę zmieniał, bo w książce pada takie zdanie. 90 00:14:32.270 --> 00:14:35.170 Gucio, Stasio i Tadziu byli jak trzy wiedźmy z Magbeta. 91 00:14:35.290 --> 00:14:39.810 I ten Stasio był nazywany także potworem z Mokotowa, a był nim nie kto inny jak Stanisław Dygat. 92 00:14:39.810 --> 00:14:50.590 Mąż Kaliny Jędrusik, seksbomby tamtych czasów. Jak Tyrmand zniknął, to jakby jego miejsce zajął Dygat, przyprowadził Holubka i to było to trio męskie. 93 00:14:50.730 --> 00:15:02.490 I gdzie w tym Towarzystwie Inteligentów, jak powiedział Ernest Bryl, znalazł się i ulokował Jan Himmelsbach, o którym Tadeusz Konwicki, co mnie absolutnie ujęło, mówił, że to jest taki Marcel Proust z podbudki z piwem. 94 00:15:03.410 --> 00:15:11.190 Tu wspomnieliśmy o tym, że byle kto do stolika nie mógł podchodzić. To, a uwaga, nie dotyczył właśnie Jana Himmelsbacha, który się niczym nie przejmował. 95 00:15:11.490 --> 00:15:18.290 Będąc z reguły od samego rana już na niezłym rauszu, więc jak wchodził do czytelnika, to on jeden jedyny się dosiadał. 96 00:15:18.410 --> 00:15:26.810 I ponieważ Towarzystwo go na tyle znało, więc nawet już nikt nie protestował, bo kończyło się na zasadzie takiej pożyć dychę, czy pożyć stówę, to oddam za chwilę. 97 00:15:26.810 --> 00:15:35.090 I wystarczyło Jasiowi pożyczyć i on leciał dalej, bo miał tam ten swój cel przed oczami, więc on tam za długo nie przesiadywał, aczkolwiek Jan Himmelsbach, no głupi nie był. 98 00:15:35.210 --> 00:15:39.570 Ci, co go znali dobrze, to wiedzieli, że to jest człowiek obdarzony swoistym talentem. 99 00:15:39.690 --> 00:15:48.990 Pamiętam taką śmieszną anegdotkę, akurat jej chyba w książce nie ma, jak pewnego razu, z okazji jakiegoś zjazdu związków literatów, pojawił się Himmelsbach. 100 00:15:48.990 --> 00:15:59.850 Był na tym zjeździe Kazimierz Koźniewski, taka przodująca postać, może nie pod względem merytorycznym literatury, ale jak potem się okazało, zresztą tajny współpracownik służb, no człowiek komunistów, 101 00:16:00.070 --> 00:16:08.070 krzywym okiem się patrzył na Himmelsbacha, więc Himmelsbach postanowił go łagodzić, podszedł i mówił, a to pan, to pan jest tutaj znanym literatem. 102 00:16:08.070 --> 00:16:14.890 No to Koźniewski, prawda, ugłaskany w ten sposób, no się rozschmurzył i nawet już chciał tam Jasiowi odpuścić. 103 00:16:15.050 --> 00:16:24.470 No a Himmelsbach mówi, no widziałem w księgarni jeden regał pana książek, drugi regał pana książek i mówi, wie pan co, ja panu strasznie zazdroszczę, bo moje wszystkie sprzedane. 104 00:16:24.770 --> 00:16:29.530 Więc proszę bardzo, jak pan Jan Himmelsbach potrafił jednak w białych rękawiczkach dopiec. 105 00:16:29.670 --> 00:16:35.950 No ja jestem życzona tymi słowami, które wypowiedział siedząc na rozkopanym placu Trzech Krzyży, że tyle dróg, a tu nie ma gdzie iść. 106 00:16:35.950 --> 00:16:48.950 Na koniec, do siłą rzeczy chciałam zapytać też o koniec stolika w czytelniku, dlatego że to, na co zwróciłam uwagę, to to, że stolik nie zniknął z powodu jakiegoś wydarzenia, dąsów, niesnasek czy nieporozumień. 107 00:16:49.350 --> 00:16:52.610 Stolik przestał istnieć, dlatego że zabrakło osób, które go tworzyły. 108 00:16:52.750 --> 00:17:01.950 W pewnym momencie został już tylko Tadeusz Konwicki, który 6 marca 2008 roku przyszedł, wypił kawę, zapalił papierosa i powiedział, to by było na tyle, i więcej nie przyszedł. 109 00:17:01.950 --> 00:17:12.890 Tym nomenomem, gwoździem do trumny była śmierć Cholubka, tak, to prawda, aczkolwiek stolik już zaczął w jakiś sposób podupadać, czy tracić tę siłę wraz z nastaniem III Rzeczpospolitej. 110 00:17:12.990 --> 00:17:21.310 Bo wreszcie wszystko można było mówić, można było mówić, co się myśli i tak dalej, i gdzieś racja bytu tego stolika zaczęła gdzieś znikać. 111 00:17:21.310 --> 00:17:31.090 Jaka tu zabawa, jak nie można mówić aluzjami? Dwa, że w jakiś sposób po odzyskaniu niepodległości też ci ludzie poczuli wiatr w żagle, zaczęli gdzieś działać. 112 00:17:31.170 --> 00:17:32.630 Wreszcie gdzieś tak z potrzeby serca. 113 00:17:32.690 --> 00:17:39.590 Cholubek poszedł w politykę, czego Konwicki nie pochwalał i strasznie żałował, że mógł od stolika uciekać tak często. 114 00:17:39.870 --> 00:17:45.030 Więc właściwie taki, może nie tyle upadek, tylko schyłek stolika zaczął się w 1989 roku. 115 00:17:45.030 --> 00:17:52.990 Było potem takie tąpnięcie wraz z pojawieniem się trzyczęściowego reportażu Jacka Żakowskiego, który jakoś tak bardzo rozzłościł Tadeusza Konwickiego właśnie. 116 00:17:53.110 --> 00:17:58.770 Chociaż tam nic takiego w sumie nie było. Nie wiadomo właściwie, co tak najbardziej zirytowało Konwickiego. 117 00:17:58.890 --> 00:18:04.450 Czy to, że stolik stał się sławny, czy właśnie pewne zarzuty w rodzaju, że ferowali wyroki i tak dalej. 118 00:18:04.570 --> 00:18:10.970 No nie do końca wiadomo, bo i sam Konwicki wraz z upływem lat plątał się w zeznaniach i raz mówił, że to było powodem raz to, raz to. 119 00:18:11.050 --> 00:18:14.430 W każdym razie to już lata 90. To już nie był też ten sam stolik. 120 00:18:14.430 --> 00:18:19.350 Konwicki na jakiś czas zniknął, bo stwierdził, że nie będzie w takim razie przychodzić, więc tu już były takie pierwsze topnięcie. 121 00:18:19.630 --> 00:18:20.470 Pięć lat, to była spora. 122 00:18:20.490 --> 00:18:24.210 Tak, tak. Gdzieś tam się odobraził, chyba mu tego brakowało. 123 00:18:24.390 --> 00:18:28.070 Przeczytałem takie fajne zdanie, że Gucio i Konwicki to bez siebie żyć nie mogli. 124 00:18:28.170 --> 00:18:31.470 I jeden za drugim tęsknili bardziej niż Penelopa za Odyseuszem. 125 00:18:31.650 --> 00:18:37.870 Strasznie mi się to podobało zdanie, że jak tylko mogli, to wracali szybciej do Itaki, którym był ich ukochany stolik. 126 00:18:37.970 --> 00:18:40.850 No a potem, no wiadomo, i zdrowie i tak dalej. 127 00:18:40.970 --> 00:18:44.170 No ale jak już odszedł Gucio, to już nie było tego głównego motoru. 128 00:18:44.430 --> 00:18:46.670 No a przede wszystkim, no nie było przyjaciela. 129 00:18:47.110 --> 00:18:51.870 Nie było przyjaciela i gdzieś Tadeusz Konwicki stwierdził, że stolik stracił rację bytu, tak. 130 00:18:52.050 --> 00:18:53.190 To już nie ma sensu. 131 00:18:53.510 --> 00:18:54.070 Nie ma sensu. 132 00:18:54.130 --> 00:18:58.290 Co z tego, że dosiądą się inni, ale bez chłopka, to to już nie będzie to. 133 00:18:58.290 --> 00:19:05.390 Myślę, że mogę tak spróbować powiedzieć, że opowieść o stoliku w czytelniku jest opowieścią o przyjaźni i opowieścią o ludziach. 134 00:19:05.510 --> 00:19:12.510 I z tym większą radością zachęcam Was do lektury książki przy stoliku w czytelniku po to, żeby ten temat lepiej poznać. 135 00:19:12.570 --> 00:19:14.650 Książka ma naprawdę imponujące rozmiary. 136 00:19:14.790 --> 00:19:17.690 To jest ponad 400 stron tekstu, materiałów źródłowych. 137 00:19:17.690 --> 00:19:23.670 A dzisiaj o książce, ale też o stoliku, czytelniku i przyjaźni opowiadał autor książki, pan Jarosław Molenda. 138 00:19:23.810 --> 00:19:25.290 Bardzo dziękuję za to spotkanie. 139 00:19:25.390 --> 00:19:26.230 Dziękuję za rozmowę. 140 00:19:26.230 --> 00:19:31.590 Audycje kulturalne. W dobrym tonie.