WEBVTT

1
00:00:05.150 --> 00:00:11.830
To są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant.

2
00:00:11.950 --> 00:00:20.170
W czasie naszych dźwiękowych spotkań wybieramy się w różne miejsca, podróżujemy najczęściej po Polsce, ale zdarzają nam się także podróże w czasie.

3
00:00:20.290 --> 00:00:28.610
I tak właśnie będzie dzisiaj. Będzie to podróż w czasy, które wydają się nieodległe, ale tak naprawdę to już jest, uwaga, powiem to, kilkadziesiąt lat.

4
00:00:28.710 --> 00:00:29.510
Matko Boska.

5
00:00:29.510 --> 00:00:33.730
Mówię to również dlatego, że ja się w tej dekadzie urodziłam i też sobie myślę Matko Boska.

6
00:00:33.870 --> 00:00:37.170
Nasz dzisiejszy gość już się ujawnił, za moment go przedstawię.

7
00:00:37.270 --> 00:00:43.550
Najpierw powiem tylko, że powodem naszego spotkania jest wystawa, którą można oglądać w Muzeum Karykatury w Warszawie.

8
00:00:43.750 --> 00:00:47.330
Wystawa nazywa się Wolne Żarty. Humor lat dziewięćdziesiątych.

9
00:00:47.430 --> 00:00:56.030
Będę o niej rozmawiała z Bartkiem Przybyszewskim, dziennikarzem, podcasterem, blogerem, autorem bloga Liczne Rany Kłute i jedną, drugą duetu Podcastex.

10
00:00:56.030 --> 00:01:02.130
To jest podcast, który przybliża lata dziewięćdziesiąte i pierwszą dekadę dwudziestego pierwszego wieku.

11
00:01:02.350 --> 00:01:06.890
Bartek jest kuratorem wystawy razem z Olgą Drendą, a także Mateuszem Witkowskim.

12
00:01:07.150 --> 00:01:15.370
W tworzeniu wystawy brali także udział Michał Rzecznik i Zuzanna Berus, ale to właśnie Bartek znalazł czas i zgodził się dzisiaj tutaj u nas w audycjach kulturalnych o wystawie.

13
00:01:15.370 --> 00:01:15.870
Opowiedzieć.

14
00:01:15.970 --> 00:01:23.670
Oraz Dominik Cymer, który robił grafiki i nie tylko grafiki i w ogóle całą identyfikację wizualną o wystawę oraz liczne bajery, o których pewnie będziemy rozmawiali dzisiaj.

15
00:01:23.910 --> 00:01:34.130
To jest bardzo ważne, żeby przedstawiać twórców wystawy, bo nie zawsze mamy świadomość tego, jak wiele osób jest zaangażowanych w ten końcowy efekt, ale nie zmienia to faktu, że dzisiaj o wystawie opowie Bartek Przybyszewskim.

16
00:01:34.130 --> 00:01:34.730
Tak, dzień dobry.

17
00:01:34.730 --> 00:01:49.650
Zacznę od takiego skojarzenia, które ja mam, kiedy myślę o latach dziewięćdziesiątych i o humorze tamtego czasu. Oczywiście to są żarty polityczne, które wtedy tak bardzo wybuchły, wybujały. To są też różnego rodzaju, powiedziałabym, żarty obyczajowe.

18
00:01:49.650 --> 00:02:06.050
Ale ja przypomniałam sobie taki program, który był nadawany w telewizji polskiej, którego gospodarzem był pan Tadeusz Drozda. Wydaje mi się, że to był taki prekursor różnych programów rozrywkowych. On się nazywał Śmiechu Warte. No i zastanawiam się, czy na wystawie gdzieś tych śladów tego programu można szukać.

19
00:02:06.050 --> 00:02:24.750
Jest ślad tego programu, jest on multimedialny, co więcej interaktywny właściwie można powiedzieć, dlatego, że ze Śmiechu Warte oraz z komedii fizycznej Cezarego Pazury Dominik Cymer wspomniany zrobił grę wideo, w ramach której można się tam wcielić albo w Tadeusza Drozdę, albo w Cezarego Pazurę i kierować ich losami, czy na planie filmowym, czy w studiu Śmiechu Warte.

20
00:02:24.750 --> 00:02:51.810
Tak, no faktycznie Drozda był postacią, która nie była nową osobą komediową polską, natomiast on tam zaczynał w latach 70-tych, 80-tych. Pisał teksty, piosenek, tam parę ostatnich napisał między innymi. Nie zmienia to faktu, że faktycznie chyba największą popularność przyniosł mu ten zagraniczny format, jakim było Śmiechu Warte, czyli dla osób, które nie wiedzą, program, do którego wysyłało się własne gazety wideo z różnymi sytuacjami, wpadkami. Ktoś się wywrócił na rowerze, wykopytnął gdzieś tam, uderzył głową w mur i to było śmieszne.

21
00:02:51.810 --> 00:03:02.590
Trochę po macoszemu potraktowałam specyfikę w ogóle humoru tego czasu, transformacji ustrojowej, tylko zajawiając jakieś główne motywy, które się wtedy przewijały, ale może zgodzisz się ten wątek rozwinąć?

22
00:03:02.690 --> 00:03:16.310
Z czego Polacy w czasie tego przełomu się śmiali? Co nas bawiło? Co się zmieniło? Ja mam wrażenie, że z tym czasem wiąże się bardzo wiele powiedzonek, określeń, niektóre weszły nawet do codziennego języka i zostały w nim do tej pory. Jedno z nich to jest narodowe odpięcie wrotek.

23
00:03:16.310 --> 00:03:31.770
Tak, tak, tak. Rzeczywiście Polacy jakoś tam zauważyli, że można śmierać się wreszcie w zasadzie ze wszystkiego. Jak się nawet idzie przez naszą wystawę Muzeum Karykatury, to łatwo zauważyć, że w zasadzie obyczaje były tak poluzowane, że dzisiaj część tych żartów byłaby bardzo kontrowersyjna.

24
00:03:31.770 --> 00:03:40.530
Ba, ona byłaby kontrowersyjna nawet pięć lat później, w sensie pięć lat w stosunku do transformacji ustrojowej. Bardzo dużo było ilustracji satyrycznej, która była bardzo niesenzuralna.

25
00:03:40.670 --> 00:03:48.250
Bardzo dużo było też niestety dowcipów ksenofobicznych i to nie tam, że ksenofobicznych według dzisiejszych standardów, tylko ksenofobicznych, tak po prostu ksenofobicznych.

26
00:03:48.350 --> 00:03:54.130
Tylko po prostu nie było tam za bardzo drugiej strony, która mogłaby jakoś tam zaprotestować albo była i była bardzo, bardzo nieliczna.

27
00:03:54.130 --> 00:04:00.290
Było bardzo dużo żartu, który nie był w żaden sposób woalowany, który był żartem politycznym takim zupełnie prosto w oczy.

28
00:04:00.550 --> 00:04:05.430
Sytuacje typu przyrównanie polityka do genitaliów, to było coś, co się po prostu zdarzało.

29
00:04:05.510 --> 00:04:10.950
To są zjawiska, które chcieliśmy na tej wystawie zawrzeć i klimat, który chcieliśmy zawrzeć, tak?

30
00:04:11.010 --> 00:04:17.410
Znaczy właśnie taki klimat, tak jak powiedziałaś, od pięcia wrotek i stwierdzenia, że dobra, teraz można wszystko, więc lecimy z wolnymi żartami.

31
00:04:17.410 --> 00:04:28.190
To wydaje mi się, że są słowa Olgi Trendy, która opowiadała o wystawie w jednym z wywiadów i ona powiedziała, że wy przywołujecie ten żart, bo chcieliście nakreślić pewien obraz, możliwie najpełniejszy,

32
00:04:28.610 --> 00:04:34.650
no ale to nie znaczy, że te żarty to jest coś, co wy przywołujecie po to, żeby to rozpowszechnić, tylko to jest pewien obraz tamtych czasów.

33
00:04:34.790 --> 00:04:37.370
Tak, to nie jest wesoła pod tytułem, nasze ulubione żarty, to absolutnie nie.

34
00:04:37.530 --> 00:04:40.890
Tym bardziej, że żarty i humor w ogóle się starzeją bardzo szybko.

35
00:04:40.990 --> 00:04:46.650
Czasami jak się wraca do komedii sprzed 30 lat, którą zapamiętało się jako bardzo śmieszną, okazuje się nagle, że to nie jest aż tak zabawne.

36
00:04:46.650 --> 00:04:53.850
Więc jest niewiele komedii, która starzeje się z dużą gracją i przyznajemy, sądzę jako kuratorzy, że nie wszystkie dowcipy zastarzały się najlepiej.

37
00:04:54.130 --> 00:04:57.470
Też to nie jest wystawa, chociaż jeśli ktoś przyjdzie się pośmiać, to jasne, to super, nie?

38
00:04:57.490 --> 00:05:02.590
Natomiast to nie jest wystawa, której celem było to, żeby ludzie przychodzili i tam, żeby im pękały brzuchy ze śmiechu. To absolutnie nie.

39
00:05:02.670 --> 00:05:07.710
Czy tworząc wystawę definiowaliście to, jaką rolę humor w czasie przemiany spełniał?

40
00:05:07.710 --> 00:05:18.290
To znaczy śmiejemy się z polityków dlatego, że można, że już można. Czy to miało nam, mówię nam, mimo że ja wtedy miałam kilka lat, czy to miało w czymś pomóc, poradzić sobie z czymś?

41
00:05:18.290 --> 00:05:27.270
Na pewno humor był terapeutyczny i jest w ogóle terapeutyczny. Po koszmarnych gospodarczo latach 80., przyszedł zupełny chaos lat 90. związany z transformacją ustrojową.

42
00:05:27.430 --> 00:05:37.470
Bardzo wiele osób ten sztorm wyrzucił za burtę po prostu. I część tych rysunków, która mogła być wtedy jakoś tam wydawać się zabawna, ona z perspektywy czasu jest szalenie smutna.

43
00:05:37.470 --> 00:05:46.970
No bo widzimy żarty, które podsumowują Polskę i podsumowują polską rzeczywistość tak, że w zasadzie nic nie można w tym kraju zrobić, tak? Że ten kraj jest po prostu jak pływanie w kisielu.

44
00:05:47.050 --> 00:05:54.530
To jest miejsce, w którym realizować się nie sposób, w którym można dostać bejsbolem po twarzy na ulicy. Kraj, w którym nie wiadomo kiedy będzie lepiej, tak?

45
00:05:54.530 --> 00:06:04.550
Jak się okazało, no jest lepiej dzisiaj absolutnie gospodarczo niż było w latach 90., natomiast wymagało to gigantycznego wysiłku społecznego i ilustracją tego wysiłku są żarty, które są na tej wystawie zebrane.

46
00:06:04.550 --> 00:06:11.470
Zastanawiam się, na ile nawiązaniem do tego, co przed chwilą powiedziałeś będzie kolejne określenie, które wystawa w jakiś sposób ilustruje.

47
00:06:11.570 --> 00:06:20.470
Czy też może jest to nawiązanie do tych żartów politycznych i tego, jak trudny pod wieloma względem był to czas? Mianowicie, że Polska w owym czasie była czasem nazywana najweselszym barakiem w obozie.

48
00:06:20.610 --> 00:06:29.870
Trudno mi to ocenić, dlatego że ja sam nie pamiętam lat 80. Wiem, że takie określenie funkcjonowało i wiem, że w Polsce na pewno można było więcej niż w wielu innych krajach obozu.

49
00:06:29.870 --> 00:06:39.090
Wiem też z książek, z wypowiedzi znanych osób, z biografii muzyków czy z wywiadów z satyrykami, że koniec lat 80. to w zasadzie już była taka cenzura, która nie była do końca tą cenzurą.

50
00:06:39.170 --> 00:06:45.170
Tam rzeczywiście można było już więcej i są jakieś ślady tego. Są te występy słynne Kabaletu Tej, Leskowika i Smolenia.

51
00:06:45.170 --> 00:06:53.890
To była bardzo ostra satyra polityczna, jasne. Ona była jakoś tam zakryta. Wydawało się, że satyrycy próbowali jakoś tam ten granat dymny wrzucić, żeby władze się nie połapały.

52
00:06:53.990 --> 00:07:01.790
Natomiast to wciąż była bardzo ostra satyra. Być może tak rzeczywiście było, że Polska była najweselszym barakiem też dlatego, że po prostu można było tutaj troszkę więcej.

53
00:07:08.320 --> 00:07:19.140
Mówiliśmy o kwestiach politycznych, takich światopoglądowych. No wspominaliśmy też, że te żarty były pod wieloma względami, no dzisiaj powiedzielibyśmy, niestosowne i nie do przyjęcia z tego względu, że były ksenofobiczne.

54
00:07:19.260 --> 00:07:25.240
Ale też te żarty były bardzo mocno związane z seksualnością. Można powiedzieć, że one były takie po prostu rubaszne.

55
00:07:25.240 --> 00:07:37.840
Mhm. Było dużo rubaszności. To jest zresztą zjawisko, które nasilało się od lat 80-tych. Na przykład w polskim kinie tej rubaszności było już bardzo dużo w latach 80-tych i spopularyzował się już w drugiej połowie 80-tych dość mocno taki gatunek zwany komedią erotyczną.

56
00:07:37.960 --> 00:07:50.040
Tych z fawoli różnych i nagości było bardzo dużo w kinie. Jakoś tam symbolicznie tamtą dekadę domknął Marek Koterski filmu Mam Porno, który, nie pamiętam jakie to są statystyki rozebranych kobiet do tego filmu, ale nie wiem, kilkanaście chyba.

57
00:07:50.040 --> 00:07:58.800
To jeszcze można było robić w latach 80-tych i to dostawało centralne dofinansowanie. A potem już, gdy w zasadzie nie było kontroli nad prasą, to zorientowano się, że no naprawdę można wszystko.

58
00:07:58.900 --> 00:08:06.460
W związku z tym faktycznie bardzo wiele pojawiało się na rynku gazetek, książeczek, różnych wydawnictw, które dotykały w humorystyczny sposób tematu seksu.

59
00:08:06.540 --> 00:08:19.380
Także pomijając oczywiście całą tę branżę, która zajmowała się sprowadzaniem, nie wiem, erotyków czy pornosów do Polski na VHS-ach i tak dalej, to na boku tego wszystkiego rzeczywiście rosła gałąź humoru erotycznego i ta gałąź też jest silnie reprezentowana na wystawie.

60
00:08:19.380 --> 00:08:28.280
Pomyślałam sobie może trochę niesprawiedliwie, że niezależnie od dużego talentu, którego wielokrotnie dowiodła, takim symbolem, przynajmniej kinematografii tamtych lat, nie bez powodu była Katarzyna Figura.

61
00:08:28.280 --> 00:08:38.400
Jasne, znaczy to jest świetna aktorka. To jest bardzo niesprawiedliwe, że bardzo często dzisiaj podsumowujemy ją przez pryzmat tylko i wyłącznie ciała czy tego emplua, na które się zgadzała lub po prostu do którego była brana.

62
00:08:38.500 --> 00:08:46.820
No bo też nie jest tak, że aktorzy, aktorki mieli wtedy jakiś bardzo duży wybór, jeśli chodzi. To nie jest tak, że Katarzyna Figura mogła przebierać w rolach i stwierdzać, że przez cztery lata niczym nie będzie grała.

63
00:08:46.820 --> 00:08:52.880
No nie. I reżyser rzeczywiście bardzo chętnie ją obsadzali w rolach, które jakoś z tej cielesności korzystały.

64
00:08:53.020 --> 00:09:01.160
Natomiast nie zmienia to faktu, że to jest fantyczna aktorka i ona nam zniknęła na jakiś czas, natomiast teraz wraca, od dwudziestu latach nawet wraca, ale teraz wróciła z rolami dramatycznymi.

65
00:09:01.320 --> 00:09:05.740
Radzi sobie w tym świetnie. I mam nadzieję, że Katarzyna Figury będzie jak najwięcej w kinie i telewizji.

66
00:09:05.740 --> 00:09:14.920
Zanim zacznę pytać o konkretne elementy na wystawie, również dlatego, że one będą kolejnym krokiem w tej opowieści o humorze lat 90., to zapytam o plakat.

67
00:09:15.100 --> 00:09:21.140
Tam są już dwa elementy, właściwie trzy, które trochę sugerują, co między innymi na wystawie się znajduje.

68
00:09:21.240 --> 00:09:27.340
To znaczy chodzi o grafiki, chodzi o ilustracje. Jedna z nich to jest ślimak, a druga z nich to jest kura znosząca jaja.

69
00:09:27.460 --> 00:09:32.400
No ale tak naprawdę element, który mnie zatrzymał najbardziej to jest czcionka, którą wykorzystaliście projektując plakat.

70
00:09:32.400 --> 00:09:38.840
Tak, no to jest font, który rzeczywiście może skojarzyć się zwłaszcza miłośnikom, miłośniczkom, nie wiem, gazetek humorystycznych, Szczepana Sadurskiego na przykład.

71
00:09:39.000 --> 00:09:45.940
To są fonty, które wciąż można gdzieś tam znaleźć w przestrzeni publicznej, które wywodzą się absolutnie z czasu przełomu ustrojowego, czy jeszcze widocznych w czasach milenium.

72
00:09:46.000 --> 00:09:50.480
Jednak gdzieś tam sobie cały czas wiszą jakieś tam napisy typu wulkanizacja opon pisane tym konkretnym fontem.

73
00:09:50.600 --> 00:09:55.600
Co więcej są osoby, które wyszukują właśnie takich plakatów, czy szyldów, czy napisów.

74
00:09:55.760 --> 00:09:57.920
Olga Drenda jest jedną z nich, kuratorka tej wystawy.

75
00:09:58.020 --> 00:10:00.780
Ona rzeczywiście mogłaby zdecydowanie więcej niż ja powiedzieć na temat tych fontów.

76
00:10:00.780 --> 00:10:07.600
Ale tak, rzeczywiście Olga jest łowczynią tego typu sytuacji, jeździ po Polsce i wyszukuje miejsc oraz napisów.

77
00:10:07.700 --> 00:10:12.720
Ale nie tylko ona, bo są też profile na Instagramie, które specjalizują się tylko i wyłącznie w tym.

78
00:10:12.960 --> 00:10:17.020
Jest konkretny font, który ma w ogóle swoje reprezentacje tego rodzaju na Instagramie.

79
00:10:17.160 --> 00:10:19.540
Ktoś też właśnie jeździ po całej Polsce i wyszukuje.

80
00:10:19.660 --> 00:10:24.560
Lata 90 to jest taki moment zmian dotyczących możliwości, jakie były.

81
00:10:24.640 --> 00:10:30.340
To jest początek internetu, to jest owa multimedialność, która jako hasło chyba biła rekordy popularności.

82
00:10:30.340 --> 00:10:34.860
I opowiadając o tym humorze, tak naprawdę opowiadacie trochę o zmianach, które się pojawiały.

83
00:10:34.980 --> 00:10:38.160
O tym, co nagle zaczęło być do dyspozycji właściwie wszystkich Polaków.

84
00:10:38.260 --> 00:10:41.740
Otworzyło się wszystko i z jednej strony zalało nas mnóstwo rzeczy z zachodu.

85
00:10:41.880 --> 00:10:45.940
Zalało nas zjawiska, których nie znaliśmy wcześniej lub znaliśmy, jakoś tam były przemycane.

86
00:10:46.060 --> 00:10:50.440
Jakieś filmy, które nie bardzo trafiały do nas do kin, były gdzieś tam wyświetlane w świetlicach i tak dalej.

87
00:10:50.440 --> 00:10:52.440
Teraz to wszystko już było w zasadzie niepotrzebne.

88
00:10:52.520 --> 00:10:54.900
Polacy z tego bardzo łapczywie korzystali.

89
00:10:55.020 --> 00:10:58.800
Ta łapczywość też wydaje mi się jest widoczna na wystawie.

90
00:10:58.940 --> 00:11:09.180
Lata 90 to jest też można powiedzieć początek kariery albo początek dużej rozpoznawalności rysowników, twórców, którzy dzisiaj można powiedzieć są w absolutnym kanonie.

91
00:11:09.300 --> 00:11:16.660
Pokazujecie rysunki Andrzeja Mleczki, Marka Raczkowskiego i Andrzeja Czeczota, którzy myślę, że w latach 90 cieszyli się zupełnie innym statusem niż dzisiaj.

92
00:11:16.660 --> 00:11:21.080
Raczkowski rzeczywiście to jest gość, który wystartował z taką poważną karierą w latach 90-tych.

93
00:11:21.300 --> 00:11:24.400
Mleczko czy Czeczot to są osoby, które wywodzą się z dekad wcześniejszych.

94
00:11:24.520 --> 00:11:29.820
Przy czym tak, no faktycznie jak się porówna starsze ilustracje Mleczki z początku lat 80-tych na przykład.

95
00:11:30.000 --> 00:11:32.840
Swoją drogą on właśnie też miał zbliżoną kreskę wtedy do Andrzeja Czeczota.

96
00:11:32.960 --> 00:11:45.140
To widać, że jego żart był zupełnie inny i że w którymś momencie w latach 90-tych Mleczko zorientował się, że troszkę powiedzmy celując bardziej między oczy czytelnikowi może zdziałać więcej.

97
00:11:45.140 --> 00:11:52.780
I faktycznie Mleczko bardzo mocno poszedł w żart polityczny z jednej strony, a z drugiej strony w żart okołoerotyczny.

98
00:11:52.840 --> 00:12:02.500
Pamiętam całe takie wydawnictwa Andrzeja Mleczki z lat 90-tych, które były bardzo mocno oparte na tym, że ktoś miał takie, a nie inne genitalia, albo że goli ludzie, którzy coś tam robią.

99
00:12:02.580 --> 00:12:04.280
To były całe książki, które polegały właśnie na tym.

100
00:12:04.360 --> 00:12:09.740
Tak 150 stron tylko i wyłącznie tego, że Andrzej Mleczko postanowił rysować nagie osoby w różnych konfiguracjach.

101
00:12:09.740 --> 00:12:15.460
A Czeczot kontynuował w zasadzie to, co robił wcześniej. Te jego rzeczy są momentami zaskakująco ostre.

102
00:12:15.560 --> 00:12:21.720
To jest gość, który wywołałby chyba kontrowersje, gdyby rysował w tym samym tonie dzisiaj, tak jak rysował wtedy.

103
00:12:22.020 --> 00:12:30.040
Książeczki to jest bardzo ciekawy wątek. Ja sama pamiętam, byłam dużo młodsza, więc to nie były te książeczki, które cechowały się dużą ilością golizny.

104
00:12:30.160 --> 00:12:33.140
Ale to były te wszystkie książeczki zbierające na przykład humor z zeszytów.

105
00:12:33.140 --> 00:12:43.240
Podzielę się też z tobą taką obserwacją, że nadal istnieją takie miejsca. One najczęściej są zlokalizowane w okolicach dworców kolejowych, często tych podmiejskich, w którym można kupić stare numery gazet.

106
00:12:43.360 --> 00:12:52.440
Dosyć dawno wydawane książki najczęściej kryminalne i tam też piętrzą się takie książeczki z żartami, które kiedyś były popularne. Mi się wydaje, że one nawet były w poczekalniach.

107
00:12:52.440 --> 00:12:58.180
Tak, wiele z nich jest zresztą umiejscowionych też na wystawie i można sobie je poprzeglądać tam specjalnie na potrzeby wystawy.

108
00:12:58.280 --> 00:13:03.600
Trochę nakupowaliśmy tych książeczek i faktycznie jest tego dużo. Władze muzeum będą tylko dokładać ich jeszcze więcej.

109
00:13:03.780 --> 00:13:10.400
Faktycznie ten proceder, o którym mówisz, czyli sprzedawanie starych czasopism na dworcach kolejowych, on jest coraz rzadszy tak naprawdę.

110
00:13:10.680 --> 00:13:16.680
Jest już mniej przaśnie na wielu dworcach. Na przykład w Warszawie chyba trudno już dzisiaj znaleźć takie miejsce.

111
00:13:16.780 --> 00:13:21.340
W Warszawie stare gazety można było kiedyś znaleźć i na śródmieściu, i na wschodnim, i na zachodnim.

112
00:13:21.340 --> 00:13:26.600
Na wschodnim już chyba nie ma. Na zachodnim zaraz nie będzie. Jeśli jeszcze nawet są, nie wiem, bo nie korzystam.

113
00:13:26.600 --> 00:13:31.160
Wśródmieści jeszcze się trzyma. Nie, chyba nie. Wydaje mi się, że już nie, bo korzystam dość szczególnie.

114
00:13:31.360 --> 00:13:35.180
Nie wiem, może jeżdżę nie z tego peronu. A nie, jest im taki kiosk, jest rzeczywiście po środku.

115
00:13:35.280 --> 00:13:41.140
Skoro jesteśmy w tej chwili przy temacie dworców kolejowych, to zapytam o inne zjawisko, które w latach dziewięćdziesiątych wybuchło,

116
00:13:41.240 --> 00:13:47.540
a które ze światem pociągów było bardzo związane. Mianowicie chodzi mi o graffiti, bo temu zjawisku także poświęcacie uwagę na wystawie.

117
00:13:47.540 --> 00:13:51.840
Graffiti rozumiane jako część kultury hip-hop rzeczywiście wybuchło w latach dziewięćdziesiątych.

118
00:13:51.900 --> 00:13:55.040
Natomiast jeśli chodzi o same napisy na ścianach czy na murach, no to to się działo.

119
00:13:55.140 --> 00:14:00.540
Oczywiście tam groziły za to większe trochę kary w przypadku jakichś tam antyrządowych napisów w latach osiemdziesiątych niż w dziewięćdziesiątych.

120
00:14:00.540 --> 00:14:08.220
Faktycznie wiele osób sfrustrowanych, a może nawet nie sfrustrowanych, tylko chcących po prostu jakoś zapisać swoje niezadowolenie na murze, decydowało się na to.

121
00:14:08.440 --> 00:14:13.080
Też działały szablony i w ogóle też jest sporo takiego undergroundowego, powiedzmy, humoru na tej wystawie.

122
00:14:13.160 --> 00:14:20.380
Związanego z tym, że środowiska punkowe wydawały ziny i w tych zinach były komiksy twórców takich, na przykład Krzysztof Owedyk, czyli Prosiak,

123
00:14:20.380 --> 00:14:31.020
którzy też komentowali rzeczywistość w sposób humorystyczny i jednocześnie bardzo ostry momentami, taki, który raczej by nie mógł wejść do mainstreamu, chociaż do tamtego mainstreamu może i by i wszedł.

124
00:14:31.120 --> 00:14:39.820
Na koniec naszego spotkania chciałam zapytać cię, co można wykręcić kręcąc kołem? Nie wiem, czy mogę powiedzieć, że jest to koło Fortuny, ale kołem, które znajduje się na wystawie.

125
00:14:40.040 --> 00:14:47.600
Jest to koło Fortuny, wiadomo czym się toczy takie koło z reguły, bo taki żart w latach dziewięćdziesiątych, może nie będę go jakoś tam przywoływał, bo jesteśmy w poważnym miejscu.

126
00:14:47.600 --> 00:14:55.040
Natomiast można wykręcić tym kołem na wystawie bardzo wiele wspaniałych postaci z lat dziewięćdziesiątych, które zajmowały się komedią.

127
00:14:55.200 --> 00:15:00.620
Wcześniej też się zajmowały, ale zajmowały się przede wszystkim latach dziewięćdziesiątych i można sobie wywróżyć na przykład kim się jest danego dnia.

128
00:15:00.880 --> 00:15:08.620
Każda postać związana jest z jakąś, nie wiem, wróżbą czy tekstem, który może będzie miał wpływ na nasze życie, ale też interaktywny wątek na wystawie się znajdzie.

129
00:15:08.760 --> 00:15:16.100
Wątków, które dotyczą humoru typowego dla okresu przełomu, okresu transformacji w Polsce znajdziecie o wiele więcej na wystawie Wolne żarty.

130
00:15:16.100 --> 00:15:20.460
Humor lat dziewięćdziesiątych, którą można oglądać w Muzeum Karykatury w Warszawie.

131
00:15:20.580 --> 00:15:28.900
Opowiadał o niej dzisiaj Bartek Przybyszewski, dziennikarz, podcaster, bloger, który jest jedną z trzech osób stanowiących zespół kuratorski tejże wystawy.

132
00:15:28.980 --> 00:15:32.360
Bardzo ci dziękuję za to, że przyszedłeś i mieliśmy okazję porozmawiać.

133
00:15:32.360 --> 00:15:37.200
Też bardzo dziękuję i zapraszamy do wystawy. Zapraszam w imieniu swoim i Mateusza Witkowskiego i Olgi Trendy.

134
00:15:37.200 --> 00:15:42.500
Audycje kulturalne w dobrym tonie.